Opening the text

लक्ष्मणगुणवर्णनम् · Lakshmana’s Vigil and Guha’s Testimony
अयोध्याकाण्ड
Sarga 86 rozgrywa się w nocnej czujności i żałobie na brzegu rzeki, gdzie przywódca leśny Guha przemawia do Bharaty o naturze Lakṣmaṇy. Guha opisuje niezachwianą czujność Lakṣmaṇy, uzbrojonego i czuwającego przez całą noc wyłącznie dla ochrony Rāmy, i oferuje przygotowane posłanie, wyrażając opiekuńczą gościnność oraz obowiązek sojusznika. Przedstawia wierność jako zdyscyplinowaną, ucieleśnioną praktykę (z bronią w ręku, odmawiając sobie snu) oraz jako etyczne dążenie do sławy i dharmy poprzez służbę Rāmie. Nastroj zmienia się w patos: Bharata nie może spać, podczas gdy Rāma leży na trawie z Sītą, i kontrastuje niezwyciężoność Rāmy w bitwie z jego dobrowolną ascezą na wygnaniu. Bharata przewiduje bliską śmierć Daśarathy i wyczerpaną żałobę pałacu, wizjonując obraz obywatelsko-sakralny „wdowiej ziemi” bez jej króla. O świcie, na brzegu Bhāgīrathī, Rāma i Lakṣmaṇa przyjmują jaṭā (splątane włosy) jako znak życia ascetycznego. Guha przewozi ich na drugi brzeg, i odchodzą z Sītą w odzieniu z kory, uzbrojeni i czujni, ikona kṣātra mocy przekierowanej w wygnańcze wyrzeczenie.
Verse 1
आचचक्षेऽथ सद्भावं लक्ष्मणस्य महात्मनः ।भरतायाप्रमेयाय गुहो गहनगोचरः ॥१॥
Wtedy Guha, znający dobrze leśne ścieżki, opowiedział Bharacie, człowiekowi niewysłowionej wartości, o szlachetnym usposobieniu i cnotach wielkodusznego Lakṣmaṇy.
Verse 2
तं जाग्रतं गुणैर्युक्तं शरचापासिधारिणम् ।भ्रातृगुप्त्यर्थमत्यन्तमहं लक्ष्मणमबृवम् ॥२॥
Widząc Lakszmanę w pełni rozbudzonego, cnotliwego, niosącego strzały, łuk i miecz, wyłącznie w celu strzeżenia swego brata, zwróciłem się do niego.
Verse 3
इयं तात सुखा शय्या त्वदर्थमुपकल्पिता ।प्रत्याश्वसिहि शेष्वास्यां सुखं राघवनन्दन ॥३॥
O drogi przyjacielu, radości rodu Raghu! Ta wygodna pościel została przygotowana dla ciebie. Uspokój się i spoczywaj na niej szczęśliwie.
Verse 4
उचितोऽयं जनस्सर्वो दुःखानां त्वं सुखोचितः ।धर्मात्मंस्तस्य गुप्त्यर्थं जागरिष्यामहे वयम् ॥४॥
Wszyscy ci ludzie są przyzwyczajeni do trudu, podczas gdy ty jesteś godzien wygody. Dlatego, o sprawiedliwy, dla jego ochrony będziemy czuwać i pozostaniemy przebudzeni.
Verse 5
नहि रामात्प्रियतरो ममास्ति भुवि कश्चन ।मोत्सुकोऽभूर्ब्रवीम्येतदप्यसत्यं तवाग्रतः ॥५॥
Dla mnie nie ma na ziemi nikogo droższego niż Rama. Nie bądź zaniepokojony; mówię tę prawdę w twojej obecności.
Verse 6
अस्य प्रसादादाशंसे लोकेऽस्मिन् सुमहद्यशः ।धर्मावाप्तिं च विपुलामर्थकामौ च केवलम् ॥६॥
Za jego łaskawą przysługą mam nadzieję zyskać na tym świecie wielką sławę - bogate osiągnięcie dharmy, a także arthę i kamę w pełnej mierze.
Verse 7
सोऽहं प्रियसखं रामं शयानं सह सीतया ।रक्षिष्यामि धनुष्पाणि स्सर्वै स्स्वैर्ज्ञातिभिस्सह ॥७॥
Tak więc ja - z łukiem w ręku, wraz z wszystkimi moimi krewnymi - będę chronił mojego drogiego przyjaciela Ramę, gdy on odpoczywa z Sitą.
Verse 8
न हि मेऽविदितं किञ्चिद्वनेऽस्मिंश्चरत स्सदा ।चतुरङ्गं ह्यपि बलं प्रसहेम वयं युधि ॥८॥
Nic w tym lesie nie jest mi nieznane, gdyż zawsze tu wędruję; a w bitwie moglibyśmy stawić czoła nawet czterokrotnemu wojsku.
Verse 9
एवमस्माभिरुक्तेन लक्ष्मणेन महात्मना ।अनुनीता वयं सर्वे धर्ममेवानुपश्यता ॥९॥
Takimi słowy wielkodusznego Lakṣmaṇy, który zawsze miał przed oczyma dharmę, wszyscy zostaliśmy uspokojeni i przekonani.
Verse 10
कथं दाशरथौ भूमौ शयाने सह सीतया ।शक्या निद्रा मया लब्धुं जीवितं वा सुखानि वा ॥१०॥
Gdy Rāma, syn Daśarathy, spoczywa na gołej ziemi razem z Sītą, jak mógłbym ja znaleźć sen, albo nawet życie, albo jakąkolwiek pociechę?
Verse 11
यो न देवासुरैस्सर्वैश्शक्यः प्रसहितुं युधि ।तं पश्य गुह संविष्टं तृणेषु सह सीतया ॥११॥
O Guho, spójrz: Rāmę, którego wszyscy bogowie i demony razem wzięci nie mogą pokonać w walce, teraz widzisz spoczywającego na samej trawie, z Sītą u swego boku.
Verse 12
महता तपसा लब्धो विविधैश्च परिश्रमैः ।एको दशरथस्यैष पुत्रस्सदृशलक्षणः ॥१२॥
Zdobyty przez wielkie umartwienia i liczne trudy, ten syn Daśarathy stoi sam, nosząc cnoty, które prawdziwie odzwierciedlają jego ojca.
Verse 13
अस्मिन्प्रव्राजिते राजा न चिरं वर्तयिष्यति ।विधवा मेदिनी नूनं क्षिप्रमेव भविष्यति ॥१३॥
Z nim na wygnaniu, król nie będzie żył długo; z pewnością ziemia wkrótce stanie się wdową.
Verse 14
विनद्य सुमहानादं श्रमेणोपरताः स्त्रियः ।निर्घोषो विरतो नूनमध्य राजनिवेशने ॥१४॥
Po wydaniu potężnego krzyku, kobiety z pałacu, wyczerpane zmęczeniem, musiały teraz zapaść w milczenie; z pewnością dziś zgiełk w królewskiej rezydencji ustał.
Verse 15
कौसल्या चैव राजा च तथैव जननी मम ।नाशंसे यदि जीवेयुस्सर्वे ते शर्वरीमिमाम् ॥१५॥
Nie sądzę, by król, Kausalja, i podobnie moja własna matka, oraz reszta, przetrwali tę noc.
Verse 16
जीवेदपि च मे माता शत्रुघ्नस्यान्ववेक्षया ।दुःखिता या तु कौसल्या वीरसूर्विनशिष्यति ॥१६॥
Moja matka może jeszcze żyć, podtrzymywana przez opiekę nad Śatrughną; ale Kausalja, matka bohatera, zginie, zmiażdżona żalem.
Verse 17
अतिक्रान्तमतिक्रान्तमनवाप्य मनोरथम् ।राज्ये राममनिक्षिप्य पिता मे विनशिष्यति ॥१७॥
Mój ojciec umrze, jego ukochane nadzieje gasną jedna po drugiej, skoro nie może posadzić Ramy na tronie królestwa.
Verse 18
सिद्धार्थाः पितरं वृत्तं तस्मिन्काले ह्युपस्थिते ।प्रेतकार्येषु सर्वेषु संस्करिष्यन्ति भूमिपम् ॥१८॥
Gdy nadejdzie ten czas i mój ojciec znajdzie się w takim stanie, ci, którzy wykonają każdy rite należny zmarłym dla pana ziemi, osiągną swój cel.
Verses 19-21
रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम् ।हर्म्यप्रासादम्पन्नां सर्वरत्नविभूषिताम् ॥१९॥गजाश्वरथसंबाधां तूर्यनादविनादिताम् ।सर्वकल्याणसंपूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम् ॥२०॥आरामोद्यानसंपूर्णां समाजोत्सवशालिनीम् ।सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर्मम ॥२१॥
W stolicy mojego ojca - pięknej dzięki uroczym placom i skrzyżowaniom, z szerokimi drogami dobrze rozplanowanymi; obfitującej w pałace i rezydencje przyozdobione wszelkimi klejnotami; tętniącej życiem od słoni, koni i rydwanów; rozbrzmiewającej świąteczną muzyką; pełnej wszelkich błogosławieństw; zapełnionej radosnymi i kwitnącymi mieszkańcami; obfitej w gaje, ogrody i parki; promiennej od zgromadzeń i uroczystości - ludzie będą poruszać się w spokoju i wygodzie.
Verse 22
अपिसत्यप्रतिज्ञेन सार्धं कुशलिना वयं ।निवृत्ते समये ह्यस्मिन् सुखिताः प्रविशेमहि ॥२२॥
Czy kiedykolwiek wejdziemy ponownie do Ajodhji w szczęściu - razem z nim, cali i zdrowi - gdy ten wyznaczony czas się skończy, on zaś zachował swoje przyrzeczenie w prawdzie?
Verse 23
परिदेवयमानस्य तस्यैवं सुमहात्मनः ।तिष्ठतो राजपुत्रस्य शर्वरी साऽत्यवर्तत ॥२३॥
Gdy ów wielkiego serca książę stał tam, opłakując w ten sposób, noc przeminęła.
Verse 24
प्रभाते विमले सूर्ये कारयित्वा जटा उभौ ।अस्मिन् भागीरथीतीरे सुखं सन्तारितौ मया ॥२४॥
O świcie, gdy słońce jaśniało czysto, sprawiłem, że oboje ułożyli swoje dżata - splecione włosy - na tym brzegu Bhagirathi, i przewiozłem ich z łatwością.
Verse 25
जटाधरौ तौ द्रुमचीरवाससौ महाबलौ कुञ्जरयूथपोपमौ ।वरेषुचापासिधरौ परन्तपौ व्यपेक्षमाणौ सह सीतया गतौ ॥२५॥
Tamtych dwóch - noszących dżata, odzianych w szaty z kory, potężnych jak wodzowie stad słoni, dźwigających znakomite łuki, strzały i miecze - wyruszyło z Sitą, czujnie rozglądając się w drodze, niszczyciele wrogów.
The pivotal action is the refusal of comfort in service of protection: Lakṣmaṇa remains awake, armed, to guard Rāma, while Guha mobilizes his people to keep watch. The ethical dilemma is whether one may accept rest and normal civic life when the rightful prince embraces hardship—answered here by choosing vigilant service and shared austerity.
The sarga teaches that dharma is verified through conduct under deprivation: true loyalty is not sentiment alone but disciplined protection, truthful speech, and willing hardship. It also underscores the paradox of power: Rāma, unbeatable in battle, accepts a grass-bed, showing that moral authority can exceed political sovereignty.
The Bhāgīrathī (Gaṅgā) riverbank and crossing function as a liminal landmark—transitioning from royal Ayodhyā to forest exile. Cultural markers include adopting jaṭā (ascetic hair), wearing bark garments, and the forest-chief’s ferrying hospitality, all signaling the formal entry into vānaprastha-like exile discipline.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.