Sarga 86

Verse 1

आचचक्षेऽथ सद्भावं लक्ष्मणस्य महात्मनः ।भरतायाप्रमेयाय गुहो गहनगोचरः ॥१॥

વનમાર્ગોમાં નિપુણ ગુહે, અપ્રમેય મહિમાવાળા ભરતને મહાત્મા લક્ષ્મણના સદ્ભાવ અને ગુણોની વાત વર્ણવી.

Verse 2

तं जाग्रतं गुणैर्युक्तं शरचापासिधारिणम् ।भ्रातृगुप्त्यर्थमत्यन्तमहं लक्ष्मणमबृवम् ॥२॥

ભાઈની રક્ષા માટે જાગતા, ગુણસમ્પન્ન અને બાણ-ધનુષ તથા તલવાર ધારણ કરનાર લક્ષ્મણને જોઈને મેં તેને કહ્યું.

Verse 3

इयं तात सुखा शय्या त्वदर्थमुपकल्पिता ।प्रत्याश्वसिहि शेष्वास्यां सुखं राघवनन्दन ॥३॥

હે તાત, રઘુનંદન! આ સુખદ શય્યા ખાસ તારા માટે તૈયાર કરાઈ છે. નિશ્ચિંત થા અને આ પર આનંદથી શયન કર.

Verse 4

उचितोऽयं जनस्सर्वो दुःखानां त्वं सुखोचितः ।धर्मात्मंस्तस्य गुप्त्यर्थं जागरिष्यामहे वयम् ॥४॥

અહીંના બધા લોકો દુઃખ સહન કરવા આદતવાળા છે; તું તો સુખનો યોગ્ય છે. તેથી હે ધર્માત્મા, તેની રક્ષા માટે અમે જાગી ને પહેરો આપીશું.

Verse 5

नहि रामात्प्रियतरो ममास्ति भुवि कश्चन ।मोत्सुकोऽभूर्ब्रवीम्येतदप्यसत्यं तवाग्रतः ॥५॥

મારા માટે ધરતી પર રામથી વધુ પ્રિય કોઈ નથી. ચિંતા ન કર; તારા સમક્ષ હું આ સત્ય જ કહું છું, અસત્ય નહીં.

Verse 6

अस्य प्रसादादाशंसे लोकेऽस्मिन् सुमहद्यशः ।धर्मावाप्तिं च विपुलामर्थकामौ च केवलम् ॥६॥

તેણીની કૃપાથી હું આ લોકમાં મહાન યશની આશા રાખું છું—વિપુલ ધર્મપ્રાપ્તિ, અને અર્થ તથા કામ પણ પૂર્ણ રૂપે.

Verse 7

सोऽहं प्रियसखं रामं शयानं सह सीतया ।रक्षिष्यामि धनुष्पाणि स्सर्वै स्स्वैर्ज्ञातिभिस्सह ॥७॥

અતેઃ હું—ધનુષ હાથમાં લઈને—મારા સર્વ સગાં-સંબંધીઓ સાથે, સીતા સહીત શયન કરતા મારા પ્રિય સખા રામની રક્ષા કરીશ.

Verse 8

न हि मेऽविदितं किञ्चिद्वनेऽस्मिंश्चरत स्सदा ।चतुरङ्गं ह्यपि बलं प्रसहेम वयं युधि ॥८॥

હે સખા, આ વનમાં હું સદા ફરું છું; તેથી અહીંનું કશું પણ મને અજાણ્યું નથી. યુદ્ધમાં તો ચતુરંગી સેનાને પણ અમે સહન કરી શકીએ છીએ.

Verse 9

एवमस्माभिरुक्तेन लक्ष्मणेन महात्मना ।अनुनीता वयं सर्वे धर्ममेवानुपश्यता ॥९॥

ધર્મમાં સ્થિર દૃષ્ટિ ધરાવતા મહાત્મા લક્ષ્મણના આવા વચનોથી અમે સૌ શાંત થયા અને સમાધાન પામ્યા.

Verse 10

कथं दाशरथौ भूमौ शयाने सह सीतया ।शक्या निद्रा मया लब्धुं जीवितं वा सुखानि वा ॥१०॥

જ્યારે દાશરથિ રામ સીતા સાથે નિર્વસ્ત્ર ધરતી પર શયન કરે છે, ત્યારે મને નિદ્રા કેવી રીતે આવે? જીવન કે સુખ તો ક્યાંથી મળે?

Verse 11

यो न देवासुरैस्सर्वैश्शक्यः प्रसहितुं युधि ।तं पश्य गुह संविष्टं तृणेषु सह सीतया ॥११॥

હે ગુહ, જો—જેનાં સામે સર્વ દેવો અને અસુરો પણ યુદ્ધમાં ટકી ન શકે, એ રામ આજે સીતા સાથે તૃણ પર શયન કરીને વિશ્રામ કરે છે.

Verse 12

महता तपसा लब्धो विविधैश्च परिश्रमैः ।एको दशरथस्यैष पुत्रस्सदृशलक्षणः ॥१२॥

મહાન તપશ્ચર્યા અને અનેક પરિશ્રમોથી પ્રાપ્ત થયેલો દશરથનો આ એકમાત્ર પુત્ર પિતાસમાન શુભ લક્ષણો અને ગુણોથી યુક્ત છે.

Verse 13

अस्मिन्प्रव्राजिते राजा न चिरं वर्तयिष्यति ।विधवा मेदिनी नूनं क्षिप्रमेव भविष्यति ॥१३॥

આ પ્રવન્રાજિત થતાં રાજા વધુ સમય જીવશે નહીં; નિશ્ચયે ધરતી જલ્દી જ વિધવા બની જશે.

Verse 14

विनद्य सुमहानादं श्रमेणोपरताः स्त्रियः ।निर्घोषो विरतो नूनमध्य राजनिवेशने ॥१४॥

મહાન નાદથી વિલાપ કરીને શ્રમથી સ્ત્રીઓ હવે શાંત થઈ ગઈ હશે; આજે રાજનિવાસમાં નિશ્ચયે ઘોંઘાટ થંભી ગયો છે.

Verse 15

कौसल्या चैव राजा च तथैव जननी मम ।नाशंसे यदि जीवेयुस्सर्वे ते शर्वरीमिमाम् ॥१५॥

રાજા, કૌસલ્યા તથા મારી જનની—અને અન્ય સૌ—આ રાત જીવશે એમ મને આશા નથી.

Verse 16

जीवेदपि च मे माता शत्रुघ्नस्यान्ववेक्षया ।दुःखिता या तु कौसल्या वीरसूर्विनशिष्यति ॥१६॥

મારી માતા કદાચ શત્રુઘ્નની દેખરેખ રાખવાના આધારથી જીવશે; પરંતુ વીરની માતા કૌસલ્યા દુઃખથી દબાઈને નાશ પામશે.

Verse 17

अतिक्रान्तमतिक्रान्तमनवाप्य मनोरथम् ।राज्ये राममनिक्षिप्य पिता मे विनशिष्यति ॥१७॥

રામને રાજ્યસિંહાસન પર સ્થાપિત કર્યા વિના, મારા પિતાજી એક પછી એક પોતાની પ્રિય આશાઓ અધૂરી રહી જાય તેમ, નિશ્ચયે વિનાશ પામશે.

Verse 18

सिद्धार्थाः पितरं वृत्तं तस्मिन्काले ह्युपस्थिते ।प्रेतकार्येषु सर्वेषु संस्करिष्यन्ति भूमिपम् ॥१८॥

જ્યારે તે સમય આવશે અને મારા પિતા તે સ્થિતિને પામશે, ત્યારે ધરતીના સ્વામી માટે પ્રેતકાર્યનાં સર્વ સંસ્કારો કરનારાઓ પોતાનો હેતુ સિદ્ધ થયેલો માનશે.

Verses 19-21

रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम् ।हर्म्यप्रासादम्पन्नां सर्वरत्नविभूषिताम् ॥१९॥गजाश्वरथसंबाधां तूर्यनादविनादिताम् ।सर्वकल्याणसंपूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम् ॥२०॥आरामोद्यानसंपूर्णां समाजोत्सवशालिनीम् ।सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर्मम ॥२१॥

મારા પિતાની રાજધાનીમાં—રમ્ય ચૌક-ચોરાહાઓથી શોભિત, સુવ્યવસ્થિત મહામાર્ગોથી વિભૂષિત; હર્મ્ય અને પ્રાસાદોથી સમૃદ્ધ, સર્વ રત્નોથી અલંકૃત; હાથી-ઘોડા-રથોની ગહન ચહલપહલથી ભરેલી, તૂર્યનાદથી ગુંજતી; સર્વ કલ્યાણથી પરિપૂર્ણ, હર્ષિત અને પુષ્ટ જનસમૂહથી છલકતી; આરામ, ઉદ્યાન અને વનવિહારોથી સમ્પન્ન, સમાજોત્સવો અને સમારંભોથી દીપ્ત—લોકો સુખપૂર્વક વિહાર કરશે.

Verse 22

अपिसत्यप्रतिज्ञेन सार्धं कुशलिना वयं ।निवृत्ते समये ह्यस्मिन् सुखिताः प्रविशेमहि ॥२२॥

શું આ નિર્ધારિત સમય પૂર્ણ થયા પછી—સત્યપ્રતિજ્ઞ એવા તેમના સાથે, કુશલમંગલ રહીને—અમે ફરી આનંદપૂર્વક (અયોધ્યામાં) પ્રવેશ કરી શકીશું?

Verse 23

परिदेवयमानस्य तस्यैवं सुमहात्मनः ।तिष्ठतो राजपुत्रस्य शर्वरी साऽत्यवर्तत ॥२३॥

આ રીતે વિલાપ કરતા તે મહાત્મા રાજપુત્ર ત્યાં ઊભા રહ્યા; અને એ રાત્રિ વીતિ ગઈ.

Verse 24

प्रभाते विमले सूर्ये कारयित्वा जटा उभौ ।अस्मिन् भागीरथीतीरे सुखं सन्तारितौ मया ॥२४॥

પ્રભાતે, નિર્મળ સૂર્ય ઉગતા, આ ભાગીરથીના તટ પર મેં બંનેને જટા ધારણ કરાવી; અને તેમને સુખપૂર્વક પાર ઉતાર્યા.

Verse 25

जटाधरौ तौ द्रुमचीरवाससौ महाबलौ कुञ्जरयूथपोपमौ ।वरेषुचापासिधरौ परन्तपौ व्यपेक्षमाणौ सह सीतया गतौ ॥२५॥

જટાધારી તે બંને, વૃક્ષછાલનાં વસ્ત્ર ધારણ કરનાર, મહાબલી—હાથીઓના ઝુંડના નેતાઓ સમા; શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય-બાણ અને ખડગ ધારણ કરનાર, શત્રુદમન—સીતા સાથે, ચારે તરફ સાવચેતીથી નજર રાખતા, આગળ વધ્યા.