Sarga 86

Verse 1

आचचक्षेऽथ सद्भावं लक्ष्मणस्य महात्मनः।भरतायाप्रमेयाय गुहो गहनगोचरः।।।।

വനവഴികളിൽ പരിചയസമ്പന്നനായ ഗുഹ, അളവറ്റ മഹത്വമുള്ള ഭരതനോട് മഹാത്മാവായ ലക്ഷ്മണന്റെ സദ്ഭാവവും ഗുണങ്ങളും വിവരിച്ചു പറഞ്ഞു.

Verse 2

तं जाग्रतं गुणैर्युक्तं शरचापासिधारिणम्।भ्रातृगुप्त्यर्थमत्यन्तमहं लक्ष्मणमबृवम्।।।।

സഹോദരന്റെ കാവലിനായി പൂർണ്ണ ജാഗ്രതയോടെ, ഗുണസമ്പന്നനായി, അമ്പും വില്ലും വാളും ധരിച്ചിരുന്ന ലക്ഷ്മണനെ കണ്ടു ഞാൻ അവനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 3

इयं तात सुखा शय्या त्वदर्थमुपकल्पिता।प्रत्याश्वसिहि शेष्वास्यां सुखं राघवनन्दन।।।।

പ്രിയനേ, നിനക്കായി ഈ സുഖകരമായ ശയ്യ ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു; ആശ്വസിക്ക, ഹേ രഘുകുലാനന്ദന, ഇവിടെ സുഖമായി കിടന്ന് വിശ്രമിക്ക.

Verse 4

उचितोऽयं जनस्सर्वो दुःखानां त्वं सुखोचितः।धर्मात्मंस्तस्य गुप्त्यर्थं जागरिष्यामहे वयम्।।।।

ഈ ജനങ്ങൾ എല്ലാവരും ദുഃഖം സഹിക്കാൻ പതിവുള്ളവർ; എന്നാൽ നീ സുഖത്തിന് യോജ്യൻ, ഹേ ധർമ്മാത്മാവേ. അതിനാൽ അവന്റെ സംരക്ഷണത്തിനായി ഞങ്ങൾ ജാഗരിച്ച് കാവൽ നിൽക്കും.

Verse 5

नहि रामात्प्रियतरो ममास्ति भुवि कश्चन।मोत्सुकोऽभूर्ब्रवीम्येतदप्यसत्यं तवाग्रतः।।।।

എനിക്ക് ഭൂമിയിൽ രാമനേക്കാൾ പ്രിയൻ മറ്റാരുമില്ല. ആശങ്കപ്പെടരുത്; നിന്റെ സന്നിധിയിൽ ഞാൻ പറയുന്നത് സത്യമത്രേ, അസത്യമല്ല.

Verse 6

अस्य प्रसादादाशंसे लोकेऽस्मिन् सुमहद्यशः।धर्मावाप्तिं च विपुलामर्थकामौ च केवलम्।।।।

അവന്റെ പ്രസാദം കൊണ്ടു ഞാൻ ഈ ലോകത്തിൽ മഹത്തായ യശസ്സിനെ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു—വിപുലമായ ധർമ്മപ്രാപ്തിയും, അതുപോലെ അർത്ഥവും കാമവും പൂർണ്ണമായി.

Verse 7

सोऽहं प्रियसखं रामं शयानं सह सीतया।रक्षिष्यामि धनुष्पाणि स्सर्वै स्स्वैर्ज्ञातिभिस्सह।।।।

അതിനാൽ ഞാൻ—ധനുസ്സ് കൈയിൽ ധരിച്ച്—എന്റെ എല്ലാ ബന്ധുക്കളോടും കൂടി, സീതയോടൊപ്പം ശയിക്കുന്ന എന്റെ പ്രിയസഖാവായ രാമനെ കാത്തുരക്ഷിക്കും.

Verse 8

न हि मेऽविदितं किञ्चिद्वनेऽस्मिंश्चरत स्सदा।चतुरङ्गं ह्यपि बलं प्रसहेम वयं युधि।।।।

ഞാൻ ഈ വനത്തിൽ സദാ സഞ്ചരിക്കുന്നതിനാൽ ഇവിടെ എനിക്കറിയാത്തത് ഒന്നുമില്ല. യുദ്ധത്തിൽ ചതുരംഗസൈന്യത്തെയും ഞങ്ങൾ പ്രതിരോധിച്ച് താങ്ങാൻ കഴിയും.

Verse 9

एवमस्माभिरुक्तेन लक्ष्मणेन महात्मना।अनुनीता वयं सर्वे धर्ममेवानुपश्यता।। ।।

ധർമ്മത്തിലേക്കു തന്നെ ദൃഷ്ടി നിശ്ചലമായി നിർത്തിയ മഹാത്മാവായ ലക്ഷ്മണൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ വചനങ്ങളാൽ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ശാന്തരായി സമ്മതിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 10

कथं दाशरथौ भूमौ शयाने सह सीतया।शक्या निद्रा मया लब्धुं जीवितं वा सुखानि वा।।।।

ദശരഥപുത്രനായ രാമൻ സീതയോടൊപ്പം നിർവസ്ത്രമായ ഭൂമിയിൽ ശയിക്കുമ്പോൾ, എനിക്ക് എങ്ങനെ നിദ്ര ലഭിക്കും? ജീവനും സുഖവും എങ്ങനെയാകും?

Verse 11

यो न देवासुरैस्सर्वैश्शक्यः प्रसहितुं युधि।तं पश्य गुह संविष्टं तृणेषु सह सीतया।।।।

ഹേ ഗുഹ, നോക്കുക—യുദ്ധത്തിൽ എല്ലാ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ചേർന്നാലും താങ്ങാനാകാത്ത ആ രാമൻ ഇന്ന് സീതയോടൊപ്പം പുല്ലിന്മേൽ ശയിച്ച് വിശ്രമിക്കുന്നു.

Verse 12

महता तपसा लब्धो विविधैश्च परिश्रमैः।एको दशरथस्यैष पुत्रस्सदृशलक्षणः।।।।

മഹത്തായ തപസ്സും പലവിധ പരിശ്രമങ്ങളും കൊണ്ടു ലഭിച്ച ദശരഥന്റെ ഈ പുത്രൻ, പിതാവിനോടു സാമ്യമുള്ള ശ്രേഷ്ഠലക്ഷണങ്ങളാൽ ഏകാന്തമായി ദീപ്തനാകുന്നു.

Verse 13

अस्मिन्प्रव्राजिते राजा न चिरं वर्तयिष्यति।विधवा मेदिनी नूनं क्षिप्रमेव भविष्यति।।।।

ഇവൻ പ്രവ്രാജിതനായാൽ രാജാവ് അധികം നാൾ ജീവിക്കുകയില്ല; തീർച്ചയായും ഭൂമി शीഘ്രം വിധവയായിത്തീരും.

Verse 14

विनद्य सुमहानादं श्रमेणोपरताः स्त्रियः।निर्घोषो विरतो नूनमध्य राजनिवेशने।।।।

മഹാനാദത്തോടെ വിലപിച്ച ശേഷം ക്ഷീണത്താൽ സ്ത്രീകൾ ഇപ്പോൾ നിശ്ശബ്ദരായിരിക്കണം; ഇന്ന് രാജനിവാസത്തിലെ കോലാഹലം തീർച്ചയായും ശമിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 15

कौसल्या चैव राजा च तथैव जननी मम।नाशंसे यदि जीवेयुस्सर्वे ते शर्वरीमिमाम्।।।।

രാജാവും കൗസല്യയും അതുപോലെ എന്റെ ജനനിയും—മറ്റുള്ളവരും—ഈ രാത്രിയെ ജീവിച്ചു കടക്കും എന്നു ഞാൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല.

Verse 16

जीवेदपि च मे माता शत्रुघ्नस्यान्ववेक्षया।दुःखिता या तु कौसल्या वीरसूर्विनशिष्यति।।।।

എന്റെ മാതാവ് ശത്രുഘ്നനെ കാത്തുനോക്കേണ്ടതെന്ന ആശ്രയത്തിൽ ഇനിയും ജീവിച്ചേക്കാം; എന്നാൽ വീരസൂയായ കൗസല്യ ദുഃഖത്തിൽ തകർന്നു നശിച്ചുപോകും.

Verse 17

अतिक्रान्तमतिक्रान्तमनवाप्य मनोरथम्।राज्ये राममनिक्षिप्य पिता मे विनशिष्यति।।।।

രാജ്യസിംഹാസനത്തിൽ രാമനെ പ്രതിഷ്ഠിക്കാതെ പോയാൽ, എന്റെ പിതാവ് തന്റെ പ്രിയാഭിലാഷങ്ങൾ ഒന്നൊന്നായി അപ്രാപ്തമായി, തീർച്ചയായും പ്രാണം വിടും.

Verse 18

सिद्धार्थाः पितरं वृत्तं तस्मिन्काले ह्युपस्थिते।प्रेतकार्येषु सर्वेषु संस्करिष्यन्ति भूमिपम्।।।।

ആ സമയം വന്നപ്പോൾ എന്റെ പിതാവ് ആ അവസ്ഥയിൽ എത്തുകയാണെങ്കിൽ, ഭൂമിയുടെ അധിപനായി അദ്ദേഹത്തിനായി പ്രേതകാര്യങ്ങളിലെല്ലാ സംസ്കാരങ്ങളും നിർവഹിക്കുന്നവർ തങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം സിദ്ധിച്ചതായി കരുതും.

Verse 19

रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम्।हर्म्यप्रासादम्पन्नां सर्वरत्नविभूषिताम्।।।।गजाश्वरथसंबाधां तूर्यनादविनादिताम्।सर्वकल्याणसंपूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम्।।।।आरामोद्यानसंपूर्णां समाजोत्सवशालिनीम्।सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर्मम।।।।

എന്റെ പിതാവിന്റെ രാജധാനിയിൽ—മനോഹരമായ ചത്വരങ്ങളും ചുരുക്കുവഴികളും കൊണ്ട് ശോഭിതമായ, നന്നായി വിഭജിച്ച മഹാപഥങ്ങളുള്ള; ഹർമ്യ-പ്രാസാദങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായ, സർവ്വരത്നങ്ങളാൽ അലങ്കൃതമായ; ഗജ-അശ്വ-രഥങ്ങളുടെ തിരക്കാൽ നിറഞ്ഞ, തൂర్యനാദം മുഴങ്ങുന്ന; സർവ്വകല്യാണസമ്പൂർണ്ണമായ, ഹർഷിതവും പുഷ്ടവുമായ ജനസമൂഹം കവിഞ്ഞൊഴുകുന്ന; ആരാമ-ഉദ്യാന-വനവീഥികളാൽ സമ്പന്നമായ, സമൂഹോത്സവങ്ങളാൽ ദീപ്തമായ—ജനങ്ങൾ സുഖത്തോടെ സഞ്ചരിക്കും.

Verse 20

रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम्।हर्म्यप्रासादम्पन्नां सर्वरत्नविभूषिताम्।।2.86.19।।गजाश्वरथसंबाधां तूर्यनादविनादिताम्।सर्वकल्याणसंपूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम्।।2.86.20।।आरामोद्यानसंपूर्णां समाजोत्सवशालिनीम्।सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर्मम।।2.86.21।।

എന്റെ പിതാവിന്റെ രാജധാനിയിൽ—മനോഹരമായ ചത്വരങ്ങളും ചുരുക്കുവഴികളും കൊണ്ട് ശോഭിതമായ, നന്നായി വിഭജിച്ച മഹാപഥങ്ങളുള്ള; ഹർമ്യ-പ്രാസാദങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായ, സർവ്വരത്നങ്ങളാൽ അലങ്കൃതമായ; ഗജ-അശ്വ-രഥങ്ങളുടെ തിരക്കാൽ നിറഞ്ഞ, തൂర్యനാദം മുഴങ്ങുന്ന; സർവ്വകല്യാണസമ്പൂർണ്ണമായ, ഹർഷിതവും പുഷ്ടവുമായ ജനസമൂഹം കവിഞ്ഞൊഴുകുന്ന; ആരാമ-ഉദ്യാന-വനവീഥികളാൽ സമ്പന്നമായ, സമൂഹോത്സവങ്ങളാൽ ദീപ്തമായ—ജനങ്ങൾ സുഖത്തോടെ സഞ്ചരിക്കും.

Verse 21

रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम्।हर्म्यप्रासादम्पन्नां सर्वरत्नविभूषिताम्।।2.86.19।।गजाश्वरथसंबाधां तूर्यनादविनादिताम्।सर्वकल्याणसंपूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम्।।2.86.20।।आरामोद्यानसंपूर्णां समाजोत्सवशालिनीम्।सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर्मम।।2.86.21।।

എന്റെ പിതാവിന്റെ രാജധാനിയിൽ—മനോഹരമായ ചത്വരങ്ങളും ചുരുക്കുവഴികളും കൊണ്ട് ശോഭിതമായ, നന്നായി വിഭജിച്ച മഹാപഥങ്ങളുള്ള; ഹർമ്യ-പ്രാസാദങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായ, സർവ്വരത്നങ്ങളാൽ അലങ്കൃതമായ; ഗജ-അശ്വ-രഥങ്ങളുടെ തിരക്കാൽ നിറഞ്ഞ, തൂర్యനാദം മുഴങ്ങുന്ന; സർവ്വകല്യാണസമ്പൂർണ്ണമായ, ഹർഷിതവും പുഷ്ടവുമായ ജനസമൂഹം കവിഞ്ഞൊഴുകുന്ന; ആരാമ-ഉദ്യാന-വനവീഥികളാൽ സമ്പന്നമായ, സമൂഹോത്സവങ്ങളാൽ ദീപ്തമായ—ജനങ്ങൾ സുഖത്തോടെ സഞ്ചരിക്കും.

Verse 22

अपिसत्यप्रतिज्ञेन सार्धं कुशलिना वयं।निवृत्ते समये ह्यस्मिन् सुखिताः प्रविशेमहि।।।।

ഈ നിശ്ചിത കാലം കഴിഞ്ഞാൽ—സത്യപ്രതിജ്ഞനായ അവനോടൊപ്പം, കുശലമംഗലത്തോടെ—നാം വീണ്ടും സന്തോഷത്തോടെ (അയോധ്യയിൽ) പ്രവേശിക്കുമോ?

Verse 23

परिदेवयमानस्य तस्यैवं सुमहात्मनः।तिष्ठतो राजपुत्रस्य शर्वरी साऽत्यवर्तत।।।।

ഇങ്ങനെ വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ മഹാത്മാവായ രാജപുത്രൻ അവിടെ നിന്നിരിക്കെ, ആ രാത്രി കടന്നുപോയി.

Verse 24

प्रभाते विमले सूर्ये कारयित्वा जटा उभौ।अस्मिन् भागीरथीतीरे सुखं सन्तारितौ मया।।।।

പ്രഭാതത്തിൽ, നിർമലമായ സൂര്യൻ ഉദിച്ചപ്പോൾ, ഈ ഭാഗീരഥീതീരത്ത് ഞാൻ അവരിരുവരെയും ജടാധാരികളാക്കി; പിന്നെ അവരെ സുഖമായി കടത്തിക്കൊണ്ടുപോയി.

Verse 25

जटाधरौ तौ द्रुमचीरवाससौ महाबलौ कुञ्जरयूथपोपमौ।वरेषुचापासिधरौ परन्तपौ व्यपेक्षमाणौ सह सीतया गतौ।।।।

ജടാധാരികളായ ആ ഇരുവരും, വൃക്ഷച്ചർമ്മവസ്ത്രം ധരിച്ചവർ, മഹാബലികൾ—ആനക്കൂട്ടത്തിന്റെ നേതാക്കളെപ്പോലെ; ശ്രേഷ്ഠ ധനുസ്സും അമ്പുകളും ഖഡ്ഗവും ധരിച്ച, ശത്രുദമകർ—സീതയോടൊപ്പം, ചുറ്റും സൂക്ഷ്മമായി നോക്കിക്കൊണ്ട് മുന്നോട്ട് പുറപ്പെട്ടു.