Sarga 86

Verse 1

आचचक्षेऽथ सद्भावं लक्ष्मणस्य महात्मनः ।भरतायाप्रमेयाय गुहो गहनगोचरः ॥१॥

Phir Guha ne Bharata ko Lakshman ki baat batayi. Guha jungle ki sab baatein jaanta tha. Bharata bahut bade aadmi the. Guha ne Lakshman ki achchi baatein batayi.

Verse 2

तं जाग्रतं गुणैर्युक्तं शरचापासिधारिणम् ।भ्रातृगुप्त्यर्थमत्यन्तमहं लक्ष्मणमबृवम् ॥२॥

Lakshman bilkul jaaga hua tha. Usme achchi baatein thi, aur uske haath mein dhanush, teer aur talwar thi. Woh apne bhai ki hifazat ke liye ready tha. Mainne usse baat ki.

Verse 3

इयं तात सुखा शय्या त्वदर्थमुपकल्पिता ।प्रत्याश्वसिहि शेष्वास्यां सुखं राघवनन्दन ॥३॥

Taat, yeh aaram ki bed hai, tumhare liye hi banayi hai. Ab tension mat lo, aaram se let jao. Raghu khandaan ka beta, khush rehke so jao.

Verse 4

उचितोऽयं जनस्सर्वो दुःखानां त्वं सुखोचितः ।धर्मात्मंस्तस्य गुप्त्यर्थं जागरिष्यामहे वयम् ॥४॥

Yeh log sab takleef mein rehne ke aadi hain, lekin tumhe aaram milna chahiye. Tum dharam wale ho, isliye hum log jaag ke uski hifazat karenge.

Verse 5

नहि रामात्प्रियतरो ममास्ति भुवि कश्चन ।मोत्सुकोऽभूर्ब्रवीम्येतदप्यसत्यं तवाग्रतः ॥५॥

Dekho, is duniya mein mere liye Ram se zyada koi pyaara nahi hai. Tum chinta mat karo, main tumhare saamne sach bol raha hoon.

Verse 6

अस्य प्रसादादाशंसे लोकेऽस्मिन् सुमहद्यशः ।धर्मावाप्तिं च विपुलामर्थकामौ च केवलम् ॥६॥

Uski kripa se main umeed rakhta hoon ki is duniya mein bada naam kamaunga. Dharam bhi milega, aur paisa aur pyaar bhi poora milega.

Verse 7

सोऽहं प्रियसखं रामं शयानं सह सीतया ।रक्षिष्यामि धनुष्पाणि स्सर्वै स्स्वैर्ज्ञातिभिस्सह ॥७॥

Main dhanush haath mein lekar apne pyaare dost Ram ki hifazat karunga. Woh Sita ke saath so raha hai, aur mere saare rishtedaar saath rahenge.

Verse 8

न हि मेऽविदितं किञ्चिद्वनेऽस्मिंश्चरत स्सदा ।चतुरङ्गं ह्यपि बलं प्रसहेम वयं युधि ॥८॥

Is jungle mein mujhe har cheez pata hai, main yahan hamesha ghoomta rehta hoon. Ladayi mein hum charo taraf se aaye hue fauj ka bhi samna kar sakte hain.

Verse 9

एवमस्माभिरुक्तेन लक्ष्मणेन महात्मना ।अनुनीता वयं सर्वे धर्ममेवानुपश्यता ॥९॥

Lakshman ne jo baat kahi, woh bade dil wale insaan the. Hamesha dharam ke baare mein sochte the. Unki baat sun ke hum sab theek ho gaye.

Verse 10

कथं दाशरथौ भूमौ शयाने सह सीतया ।शक्या निद्रा मया लब्धुं जीवितं वा सुखानि वा ॥१०॥

Jab Ram zameen par Sita ke saath leta hai, mujhe neend kaise aayegi? Main kaise ji sakta hoon? Kaise koi sukoon mil sakta hai?

Verse 11

यो न देवासुरैस्सर्वैश्शक्यः प्रसहितुं युधि ।तं पश्य गुह संविष्टं तृणेषु सह सीतया ॥११॥

Guha, dekh. Ram ghaas par leta hai, Sita ke paas. Wo Ram jise devta aur rakshas milkar bhi ladai mein nahi hara sake, wo aaj ghaas par hai.

Verse 12

महता तपसा लब्धो विविधैश्च परिश्रमैः ।एको दशरथस्यैष पुत्रस्सदृशलक्षणः ॥१२॥

Dasharath ne bahut tapasya ki aur kaafi mehnat ki is bete ke liye. Yeh ek aisa beta hai jo apne baap jaisa hai. Usme wahi gun hain jo Dasharath mein the.

Verse 13

अस्मिन्प्रव्राजिते राजा न चिरं वर्तयिष्यति ।विधवा मेदिनी नूनं क्षिप्रमेव भविष्यति ॥१३॥

Jab yeh vanvas mein jayega, tab raja zyada din nahi jiyenge. Dharti jaldi hi vidhwa ho jayegi. Matlab raja ke bina sab sunn ho jayega.

Verse 14

विनद्य सुमहानादं श्रमेणोपरताः स्त्रियः ।निर्घोषो विरतो नूनमध्य राजनिवेशने ॥१४॥

Raniyan aur mahal ki auratein bahut zor se royi hain. Ab thak ke chup ho gayi hain. Aaj mahal mein koi shor nahi hai. Sab khamosh hai.

Verse 15

कौसल्या चैव राजा च तथैव जननी मम ।नाशंसे यदि जीवेयुस्सर्वे ते शर्वरीमिमाम् ॥१५॥

Mujhe lagta hai ki raja, Kausalya aur meri maa, yeh teeno aaj ki raat nahi bachenge. Itna dukh hai ki shayad yeh raat guzaar nahi paenge.

Verse 16

जीवेदपि च मे माता शत्रुघ्नस्यान्ववेक्षया ।दुःखिता या तु कौसल्या वीरसूर्विनशिष्यति ॥१६॥

Meri maa shayad jive, kyunki woh Shatrughn ka khayal rakh rahi hai. Par Kausalya mar jayegi. Woh ek veer ki maa hai aur dukh mein doob jayegi.

Verse 17

अतिक्रान्तमतिक्रान्तमनवाप्य मनोरथम् ।राज्ये राममनिक्षिप्य पिता मे विनशिष्यति ॥१७॥

Mere papa mar jayenge. Unki saari ummein ek-ek kar ke toot gayi. Woh Rama ko rajgaddi pe nahi bitha paaye. Yeh soch ke unka dil toot gaya hai.

Verse 18

सिद्धार्थाः पितरं वृत्तं तस्मिन्काले ह्युपस्थिते ।प्रेतकार्येषु सर्वेषु संस्करिष्यन्ति भूमिपम् ॥१८॥

Jab woh time aayega aur papa ki haalat kharab hogi, tab sab log unka antim sanskar karenge. Woh log apna kaam poora kar lenge.

Verses 19-21

रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम् ।हर्म्यप्रासादम्पन्नां सर्वरत्नविभूषिताम् ॥१९॥गजाश्वरथसंबाधां तूर्यनादविनादिताम् ।सर्वकल्याणसंपूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम् ॥२०॥आरामोद्यानसंपूर्णां समाजोत्सवशालिनीम् ।सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर्मम ॥२१॥

Mere pitaji ki rajdhani mein sab kuch sundar hai. Chauraha aur sadkein saaf aur sahi tarike se bani hain. Mahal aur bade ghar hai, sab mein gehne lagi hain. Haathi, ghode aur rath se bhara rehta hai. Naach-gaana chalta rehta hai. Log khush aur healthy hain. Garden aur park hai, celebration hoti rehti hai. Log aaram se ghoomte hain.

Verse 22

अपिसत्यप्रतिज्ञेन सार्धं कुशलिना वयं ।निवृत्ते समये ह्यस्मिन् सुखिताः प्रविशेमहि ॥२२॥

Kya hum kabhi Ayodhya wapas aa paayenge? Jab yeh time khatam hoga, tab khush hokar wapas aayenge? Woh apna vaada sach mein nibha rahe hain, hum unke saath safe hain.

Verse 23

परिदेवयमानस्य तस्यैवं सुमहात्मनः ।तिष्ठतो राजपुत्रस्य शर्वरी साऽत्यवर्तत ॥२३॥

Woh rajkumar wahan khada tha. Itna bada dil wala insaan tha woh. Woh roo raha tha, dukh mein tha. Aur aise hi uski raat guzar gayi.

Verse 24

प्रभाते विमले सूर्ये कारयित्वा जटा उभौ ।अस्मिन् भागीरथीतीरे सुखं सन्तारितौ मया ॥२४॥

Jab subah hui aur dhoop saaf nikli, maine un dono ki jata banwayi. Yeh Ganga ke kinare hua. Phir maine unhe aaram se paar kar diya.

Verse 25

जटाधरौ तौ द्रुमचीरवाससौ महाबलौ कुञ्जरयूथपोपमौ ।वरेषुचापासिधरौ परन्तपौ व्यपेक्षमाणौ सह सीतया गतौ ॥२५॥

Dono ki jata thi, ped ki chhaal ke kapde pehne the. Dono bahut taakatwar the, jaise haathi ka leader ho. Dono ke paas dhanush aur talwar thi. Sita ke saath chale gaye, raaste mein dekhte ja rahe the.