Adhyaya 71
Adhyaya 71: पुरत्रयवृत्तान्तः—ब्रह्मवरदानम्, मयकृतत्रिपुर-निर्माणम्, विष्णुमाया-धर्मविघ्नः, शिवस्तुति, त्रिपुरदाहोपक्रमः
ਰਿਸ਼ੀ ਸੂਤ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਦਾਹ ਦਾ ਭੇਦ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ—ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਨੇ ਇਕੋ ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਣ ਨਾਲ ਤਿੰਨੋ ਪੁਰ ਕਿਵੇਂ ਸਾੜੇ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਕਿਉਂ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। ਸੂਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦੇ ਵਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ, ਤਾਰਕਾਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਕਮਲਾਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਵਾਲਾ ਵਰ ਲਿਆ—ਜਦੋਂ ਤਿੰਨੋ ਨਗਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ, ਤਦ ਹੀ ਉਹ ਇਕ ਬਾਣ ਨਾਲ ਵਧੇ ਜਾ ਸਕਣਗੇ। ਮਯ ਦਾਨਵ ਨੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੋਹੇ ਦਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦ ਨਗਰ ਬਣਾਏ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਰਗੇ ਸਨ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਵਾਸੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਭਗਤ (ਲਿੰਗ-ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ) ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਮ ਸ਼ਕਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਚਲੀ। ਤਦ ਵਿਸ਼ਣੂ ‘ਧਰਮ-ਵਿਘਨ’ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਮਾਇਆਵੀ ਆਚਾਰਯ ਅਤੇ ਮੋਹਕ, ਸ਼੍ਰੌਤ-ਸਮਾਰਤ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਰਚ ਕੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਵਿਮੁਖ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਲਕਸ਼ਮੀ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਡਿੱਗਣ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪਰਮ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਯੋਜਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਰਥ, ਸਾਰਥੀ, ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਬਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਦਾਹ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे सृष्टिविस्तारो नाम सप्ततितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः समासाद् विस्तराच्चैव सर्गः प्रोक्तस्त्वया शुभः कथं पशुपतिश्चासीत् पुरं दग्धुं महेश्वरः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀਲਿੰਗ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਵਿਸਤਾਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸ਼ੁਭ! ਤੁਸੀਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ; ਹੁਣ ਦੱਸੋ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਪੁਰ (ਤ੍ਰਿਪੁਰ) ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਉਪਕਰਮ ਕੀਤਾ?
Verse 2
कथं च पशवश्चासन् देवाः सब्रह्मकाः प्रभोः मयस्य तपसा पूर्वं सुदुर्गं निर्मितं पुरम्
ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ ਦੇਵ ਕਿਵੇਂ ‘ਪਸ਼ੂ’—ਬੰਧਨਬੱਧ ਜੀਵ—ਬਣੇ? ਅਤੇ ਮਯ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਅਤਿ ਦੁર્ગਮ ਪੁਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ?
Verse 3
हैमं च राजतं दिव्यम् अयस्मयम् अनुत्तमम् सुदुर्गं देवदेवेन दग्धमित्येव नः श्रुतम्
ਅਸੀਂ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਲੋਹੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ, ਅਤਿ ਅਭੇਦ ਕਿਲ੍ਹਾ ਵੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਦਗਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 4
कथं ददाह भगवान् भगनेत्रनिपातनः एकेनेषुनिपातेन दिव्येनापि तदा कथम्
ਭਗਵਾਨ—ਜਿਸ ਨੇ ਭਗ ਦਾ ਨੇਤਰ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ—ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ) ਕਿਵੇਂ ਦਗਧ ਕੀਤਾ? ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਕੋ ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ?
Verse 5
विष्णुनोत्पादितैर्भूतैर् न दग्धं तत्पुरत्रयम् पुरस्य संभवः सर्वो वरलाभः पुरा श्रुतः
ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਭੂਤਗਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦਗਧ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਪੁਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਉਤਥਾਨ ਅਤੇ ਵਰ-ਲਾਭ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ—ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 6
इदानीं दहनं सर्वं वक्तुमर्हसि सुव्रत तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सूतः पौराणिकोत्तमः
“ਹੁਣ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ! ਦਹਨ-ਵਿਧੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤੂੰ ਯੋਗ ਹੈਂ।” ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪੁਰਾਣ-ਵਕਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੂਤ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।
Verse 7
यथा श्रुतं तथा प्राह व्यासाद् विश्वार्थसूचकात् सूत उवाच त्रैलोक्यस्यास्य शापाद्धि मनोवाक्कायसंभवात्
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ—ਜੋ ਮਨ, ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਕਾਇਆ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ—ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਲੇਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।”
Verse 8
निहते तारके दैत्ये तारपुत्रे सबान्धवे स्कन्देन वा प्रयत्नेन तस्य पुत्रा महाबलाः
ਸਕੰਦ ਦੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦੈਤ ਤਾਰਕ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਬੰਧੀ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਮਹਾਬਲੀ ਪੁੱਤਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ।
Verse 9
विद्युन्माली तारकाक्षः कमलाक्षश् च वीर्यवान् तपस्तेपुर्महात्मानो महाबलपराक्रमाः
ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ, ਤਾਰਕਾਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਵੀਰਯਵਾਨ ਕਮਲਾਕ੍ਸ਼—ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਮਹਾਬਲ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 10
तप उग्रं समास्थाय नियमे परमे स्थिताः तपसा कर्शयामासुर् देहान् स्वान्दानवोत्तमाः
ਉਗ੍ਰ ਤਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਪਰਮ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਾਨਵ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਕਰ ਬੈਠੇ।
Verse 11
तेषां पितामहः प्रीतो वरदः प्रददौ वरम् दैत्या ऊचुः अवध्यत्वं च सर्वेषां सर्वभूतेषु सर्वदा
ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵਰਦ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਵਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੈਤਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਸਦਾ, ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਅਵਧ੍ਯ ਰਹੀਏ।”
Verse 12
सहिता वरयामासुः सर्वलोकपितामहम् तान् अब्रवीत् तदा देवो लोकानां प्रभुर् अव्ययः
ਉਹ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸਰਬਲੋਕ-ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਵਰਣ ਲੱਗੇ। ਤਦ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
Verse 13
नास्ति सर्वामरत्वं वै निवर्तध्वम् अतो ऽसुराः अन्यं वरं वृणीध्वं वै यादृशं सम्प्ररोचते
ਸਭਨਾਂ ਲਈ ਪੂਰਨ ਅਮਰਤਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਅਸੁਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਹਟ ਜਾਓ। ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗੋ—ਜੋ ਵਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭਾਵੇ।
Verse 14
ततस्ते सहिता दैत्याः सम्प्रधार्य परस्परम् ब्रह्माणमब्रुवन्दैत्याः प्रणिपत्य जगद्गुरुम्
ਫਿਰ ਉਹ ਦੈਤ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਜਗਤ-ਗੁਰੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ।
Verse 15
वयं पुराणि त्रीण्येव समास्थाय महीमिमाम् विचरिष्याम लोकेश त्वत्प्रसादाज्जगद्गुरो
ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਹੇ ਜਗਤ-ਗੁਰੂ! ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਕੇਵਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮੰਨ ਕੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰਾਂਗੇ।
Verse 16
तथा वर्षसहस्रेषु समेष्यामः परस्परम् एकीभावं गमिष्यन्ति पुराण्येतानि चानघ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਫਿਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਂਗੇ; ਅਤੇ ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ! ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਵੀ ਏਕੀਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੇ—ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਇਕ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
Verse 17
समागतानि चैतानि यो हन्याद्भगवंस्तदा एकेनैवेषुणा देवः स नो मृत्युर्भविष्यति
ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਜੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਾਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਵ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮੌਤ-ਸਰੂਪ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ—ਅਟੱਲ ਸੰਹਾਰਕ।
Verse 18
एवमस्त्विति तान्देवः प्रत्युक्त्वा प्राविशद्दिवम् ततो मयः स्वतपसा चक्रे वीरः पुराण्यथ
ਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਏਵਮਸਤੁ”, ਐਸਾ ਉੱਤਰ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਤਦੋਂ ਵੀਰ ਮਯ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਪੋਬਲ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਉਹ ਪੁਰੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ।
Verse 19
काञ्चनं दिवि तत्रासीद् अन्तरिक्षे च राजतम् आयसं चाभवद् भूमौ पुरं तेषां महात्मनाम्
ਉੱਥੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸੀ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ; ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੋਹੇ ਦਾ—ਇਹ ਸੀ ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦੀ ਪੁਰੀ।
Verse 20
एकैकं योजनशतं विस्तारायामतः समम् काञ्चनं तारकाक्षस्य कमलाक्षस्य राजतम्
ਹਰ ਇੱਕ ਪੁਰੀ ਚੌੜਾਈ ਤੇ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਸੌ ਯੋਜਨ, ਸਮਾਨ ਅਨੁਪਾਤ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਤਾਰਕਾਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਪੁਰੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸੀ, ਕਮਲਾਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਚਾਂਦੀ ਦੀ।
Verse 21
विद्युन्मालेश्चायसं वै त्रिविधं दुर्गमुत्तमम् मयश् च बलवांस्तत्र दैत्यदानवपूजितः
ਵਿਦ੍ਯੁਨ੍ਮਾਲੀ ਲਈ ਲੋਹੇ ਦਾ ਤ੍ਰਿਵਿਧ, ਉੱਤਮ ਤੇ ਅਦੁੱਤੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਬਲਵਾਨ ਮਯ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੈਤ੍ਯ-ਦਾਨਵ ਪੂਜਦੇ ਸਨ।
Verse 22
हैरण्ये राजते चैव कृष्णायसमये तथा आलयं चात्मनः कृत्वा तत्रास्ते बलवांस्तदा
ਸੋਨੇਮਈ, ਚਾਂਦੀਮਈ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਆਯਸਮਯ (ਲੋਹੇਮਈ) ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਆਲਯ ਬਣਾਕੇ ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 23
एवं बभूवुर्दैत्यानाम् अतिदुर्गाणि सुव्रताः पुराणि त्रीणि विप्रेन्द्रास् त्रैलोक्यमिव चापरम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅਤਿ-ਦੁਰਗਮ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਿਲ੍ਹੇ ਬਣੇ; ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਮਾਨੋ ਆਪ ਹੀ ਦੂਜਾ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯ ਸਨ।
Verse 24
पुरत्रये तदा जाते सर्वे दैत्या जगत्त्रये पुरत्रयं प्रविश्यैव बभूवुस्ते बलाधिकाः
ਜਦੋਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰ—ਤਿੰਨ ਨਗਰ—ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਤ੍ਰੈਲੋਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੈਤ੍ਯ ਉਹਨਾਂ ਤਿੰਨ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਏ; ਉਥੇ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਬਣ ਗਏ।
Verse 25
कल्पद्रुमसमाकीर्णं गजवाजिसमाकुलम् नानाप्रसादसंकीर्णं मणिजालैः समावृतम्
ਉਹ ਕਲਪ-ਵ੍ਰਿਖ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭੀੜ-ਭਾੜ ਵਾਲਾ; ਅਨੇਕ ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਂ ਨਾਲ ਘਣਾ, ਅਤੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 26
सूर्यमण्डलसंकाशैर् विमानैर्विश्वतोमुखैः पद्मरागमयैः शुभ्रैः शोभितं चन्द्रसंनिभैः
ਉਹ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ, ਜੋ ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਵਰਗੇ ਤੇਜਸਵੀ ਸਨ; ਕੁਝ ਪਦਮਰਾਗ ਦੇ ਬਣੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੇ ਚਿੱਟੇ ਚਮਕਦੇ ਸਨ।
Verse 27
प्रासादैर्गोपुरैर्दिव्यैः कैलासशिखरोपमैः शोभितं त्रिपुरं तेषां पृथक्पृथगनुत्तमैः
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਂ ਅਤੇ ਗੋਪੁਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ, ਜੋ ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਵਰਗੇ ਸਨ; ਹਰ ਇਕ ਰਚਨਾ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਅਨੁੱਤਮ ਮਹਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਵੱਖਰੀ ਚਮਕਦੀ ਸੀ।
Verse 28
दिव्यस्त्रीभिः सुसम्पूर्णं गन्धर्वैः सिद्धचारणैः रुद्रालयैः प्रतिगृहं साग्निहोत्रैर् द्विजोत्तमाः
ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਓਥੇ ਹਰ ਘਰ ਰੁਦ੍ਰਾਲਯ ਸੀ—ਦਿਵ੍ਯ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਗੰਧਰਵ‑ਸਿੱਧ‑ਚਾਰਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ, ਅਤੇ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।
Verse 29
वापीकूपतडागैश् च दीर्घिकाभिस्तु सर्वतः मत्तमातङ्गयूथैश् च तुरङ्गैश् च सुशोभनैः
ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਬਾਵੜੀਆਂ, ਕੂਆਂ, ਤਾਲਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮਸਤ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸ਼ੋਭਦਾ ਸੀ।
Verse 30
रथैश् च विविधाकारैर् विचित्रैर्विश्वतोमुखैः सभाप्रपादिभिश् चैव क्रीडास्थानैः पृथक् पृथक्
ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਦਭੁਤ, ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ; ਨਾਲ ਹੀ ਸਭਾ‑ਮੰਡਪ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ‑ਪ੍ਰਪਾਦ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕ੍ਰੀੜਾ‑ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 31
वेदाध्ययनशालाभिर् विविधाभिः समन्ततः अधृष्यं मनसाप्यन्यैर् मयस्यैव च मायया
ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਵੇਦ ਅਧਿਐਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਸਨ; ਅਤੇ ਮਯ ਦੀ ਮਾਇਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਐਸਾ ਅਭੇਦ੍ਯ ਸੀ ਕਿ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਮਨ ਲਈ ਵੀ ਅਪਹੁੰਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
Verse 32
पिएत्य् ओफ़् त्रिपुरऽस् इन्हबितन्त्स् पतिव्रताभिः सर्वत्र सेवितं मुनिपुङ्गवाः कृत्वापि सुमहत् पापम् अपापैः शङ्करार्चनात्
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਵਿਚ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਥਾਂ ਆਦਰਿਤ ਸ਼ੰਕਰ‑ਅਰਚਨਾ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 33
दैत्येश्वरैर्महाभागैः सदारैः ससुतैर्द्विजाः श्रौतस्मार्तार्थधर्मज्ञैस् तद्धर्मनिरतैः सदा
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਾਭਾਗ ਦੈਤ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਸਨ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼੍ਰੁਤੀ‑ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਧਰਮ‑ਕਰਤਵਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
Verse 34
महादेवेतरं त्यक्त्वा देवं तस्यार्चने स्थितैः व्यूढोरस्कैर् वृषस्कन्धैः सर्वायुधधरैः सदा
ਮਹਾਦੇਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੇ; ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਛਾਤੀ ਵਾਲੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਵਰਗੇ ਮੋਢਿਆਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਆਯੁਧ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।
Verse 35
सर्वदा क्षुधितैश्चैव दावाग्निसदृशेक्षणैः प्रशान्तैः कुपितैश्चैव कुब्जैर् वामनकैस् तथा
ਉੱਥੇ ਸਦਾ ਭੁੱਖੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦਾਵਾਨਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ; ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ, ਕੁਝ ਕ੍ਰੋਧੀ, ਅਤੇ ਕੁੱਬੇ ਤੇ ਵਾਮਨ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸਨ।
Verse 36
नीलोत्पलदलप्रख्यैर् नीलकुञ्चितमूर्धजैः नीलाद्रिमेरुसंकाशैर् नीरदोपमनिःस्वनैः मयेन रक्षितैः सर्वैः शिक्षितैर्युद्धलालसैः
ਉਹ ਸਭ ਮਯ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੇ ਹੋਏ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਖਲਾਏ ਹੋਏ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੇਹ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਵਾਲ ਨੀਲੇ ਤੇ ਘੁੰਗਰਾਲੇ, ਉਹ ਨੀਲ ਪਹਾੜ ਤੇ ਮੇਰੂ ਵਰਗੇ ਉੱਚੇ ਦਿਸਦੇ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਮੈਘਗਰਜਨਾ ਵਰਗੀ ਸੀ।
Verse 37
अथ समररतैः सदा समन्ताच् छिवपदपूजनया सुलब्धवीर्यैः रविमरुदमरेन्द्रसंनिकाशैः सुरमथनैः सुदृढैः सुसेवितं तत्
ਫਿਰ ਉਹ (ਸੈਨਾ/ਦਿਵ੍ਯ ਬਲ) ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਸਦਾ ਸਮਰ-ਰਤ ਵੀਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੇਵਿਤ ਹੋਇਆ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਸੌਖੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ; ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜਸਵੀ, ਮਰੁਤਾਂ ਵਰਗੇ ਤੇਜ਼, ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ ਵਰਗੇ ਮਹਿਮਾਵਾਨ, ਅਤਿ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਮਥਨਕਾਰੀ ਸਨ।
Verse 38
सेन्द्रा देवा द्विजश्रेष्ठा द्रुमा दावाग्निना यथा पुरत्रयाग्निना दग्धा ह्य् अभवन् दैत्यवैभवात्
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਭਵ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਗਨੀ ਦੀ ਤੀਖੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਗਣ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦਰੱਖ਼ਤ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 39
अथैवं ते तदा दग्धा देवा देवेश्वरं हरिम् अभिवन्द्य तदा प्राहुस् तमप्रतिमवर्चसम्
ਤਦ ਦਗਧ ਹੋਏ ਦੇਵਗਣ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਹਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਅਤੁੱਲ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲੇ।
Verse 40
सो ऽपि नारायणः श्रीमान् चिन्तयामास चेतसा किं कार्यं देवकार्येषु भगवानिति स प्रभुः
ਤਦ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ—“ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਹੁਣ ਕਿਹੜਾ ਉਪਾਅ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?”
Verse 41
तदा सस्मार वै यज्ञं यज्ञमूर्तिर्जनार्दनः यज्वा यज्ञभुगीशानो यज्वनां फलदः प्रभुः
ਤਦ ਯੱਗ-ਮੂਰਤੀ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਯੱਗ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਯਜਮਾਨ, ਹਵਿ-ਭੋਗੀ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਹੋ ਕੇ ਯੱਗ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ੈਵ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਯੱਗ ਦਾ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਤੇ ਫਲ ਦਾ ਆਧਾਰ ਪਤੀ—ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਹੈ।
Verse 42
ततो यज्ञः स्मृतस्तेन देवकार्यार्थसिद्धये देवं ते पुरुषं चैव प्रणेमुस्तुष्टुवुस्तदा
ਫਿਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਯੱਗ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਦੇਵ—ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਪਤੀ—ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ।
Verse 43
भगवानपि तं दृष्ट्वा यज्ञं प्राह सनातनम् सनातनस्तदा सेन्द्रान् देवान् आलोक्य चाच्युतः
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਯੱਗ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ‘ਸਨਾਤਨ ਯੱਗ’ ਆਖਿਆ। ਤਦ ਸਨਾਤਨ ਅਚ੍ਯੁਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਾਂ ਵੱਲ ਨਿਗਾਹ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਪੂਜਾ-ਮਰਯਾਦਾ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕੀਤਾ।
Verse 44
श्रीविष्णुरुवाच अनेनोपसदा देवा यजध्वं परमेश्वरम् पुरत्रयविनाशाय जगत्त्रयविभूतये
ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵੋ, ਇਸ ਉਪਸਦ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਯਜਨ ਕਰੋ; ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੀ ਵਿਭੂਤੀ-ਵਿਵਸਥਾ ਲਈ।
Verse 45
सूत उवाच अथ तस्य वचः श्रुत्वा देवदेवस्य धीमतः सिंहनादं महत्कृत्वा यज्ञेशं तुष्टुवुः सुराः
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਦੇਵਦੇਵ ਉਸ ਧੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਸਿੰਘਨਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 46
ततः संचिन्त्य भगवान् स्वयमेव जनार्दनः पुनः प्राह स सर्वांस्तांस् त्रिदशांस्त्रिदशेश्वरः
ਫਿਰ ਸਵੈੰ ਭਗਵਾਨ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇਸ਼ਵਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਿਹਾ।
Verse 47
हत्वा दग्ध्वा च भूतानि भुक्त्वा चान्यायतो ऽपि वा यजेद्यदि महादेवम् अपापो नात्र संशयः
ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਸਾੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਅਨਿਆਇ ਨਾਲ ਭੋਗ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ—ਜੇ ਉਹ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 48
अपापा नैव हन्तव्याः पापा एव न संशयः हन्तव्याः सर्वयत्नेन कथं वध्याः सुरोत्तमाः
ਨਿਰਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕੇਵਲ ਪਾਪੀ ਹੀ ਦੰਡਯੋਗ ਹਨ। ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਪਰ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਿਵੇਂ ਵਧਯ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
Verse 49
असुरा दुर्मदाः पापा अपि देवैर्महाबलैः तस्मान्न वध्या रुद्रस्य प्रभावात् परमेष्ठिनः
ਅਸੁਰ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ-ਮੱਤੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਵੀ ਮਹਾਬਲੀ ਦੇਵ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠਿਨ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਵਧ੍ਯ ਹਨ।
Verse 50
को ऽहं ब्रह्माथवा देवा दैत्या देवारिसूदनाः मुनयश् च महात्मानः प्रसादेन विना प्रभोः
ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਦੇਵ ਵੀ ਕੀ ਹਨ? ਦੇਵ-ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ ਦੈਤ੍ਯ ਕੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਮੁਨੀ ਕੀ ਹਨ—ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ?
Verse 51
यः सप्तविंशको नित्यः परात्परतरः प्रभुः विश्वामरेश्वरो वन्द्यो विश्वाधारो महेश्वरः
ਜੋ ਨਿਤ੍ਯ ‘ਸਪਤਵਿੰਸ਼ਕ’ ਹੈ, ਪਰਾਤਪਰ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਅਤੇ ਅਮਰਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ, ਵੰਦਨੀਯ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ—ਉਹੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।
Verse 52
स एव सर्वदेवेशः सर्वेषामपि शङ्करः लीलया देवदैत्येन्द्रविभागमकरोद्धरः
ਉਹੀ ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ; ਉਹੀ ਸਭ ਦਾ ਸ਼ੰਕਰ, ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਭੇਦ ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਧਰਮ-ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ।
Verse 53
तस्यांशम् एकं सम्पूज्य देवा देवत्वम् आगताः ब्रह्मा ब्रह्मत्वम् आपन्नो ह्य् अहं विष्णुत्वमेव च
ਉਸ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਇਕ ਅੰਸ਼ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਤਵ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੁਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
Verse 54
तम् अपूज्य जगत्यस्मिन् कः पुमान् सिद्धिमिच्छति तस्मात्तेनैव हन्तव्या लिङ्गार्चनविधेर् बलात्
ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ ਲਿੰਗ-ਅਰਚਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸੇ ਉਪਾਸਨਾ ਦੁਆਰਾ ਬੰਧਨ-ਰੂਪ ਰੁਕਾਵਟ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 55
धर्मनिष्ठाश् च ते सर्वे श्रौतस्मार्तविधौ स्थिताः तथापि यजमानेन रौद्रेणोपसदा प्रभुम् रुद्रमिष्ट्वा यथान्यायं जेष्यामो दैत्यसत्तमान्
ਉਹ ਸਭ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੌਤ-ਸਮਾਰਤ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਯਜਮਾਨ ਰੌਦ੍ਰ ਯੱਗ ਅਤੇ ਉਪਸਦ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਇਸ਼ਟੀ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਾਂਗੇ।
Verse 56
सतारकाक्षेण मयेन गुप्तं स्वस्थं च गुप्तं स्फटिकाभमेकम् को नाम हन्तुं त्रिपुरं समर्थो मुक्त्वा त्रिनेत्रं भगवन्तमेकम्
ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਗੁਪਤ, ਤਾਰਕਾਕ੍ਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਥਿਰ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਇਕ ਸਫਟਿਕ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਤ੍ਰਿਪੁਰ—ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ ਭਗਵਾਨ (ਸ਼ਿਵ) ਤੋਂ ਬਿਨਾ—ਕੌਣ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Verse 57
सूत उवाच एवमुक्त्वा हरिश्चेष्ट्वा यज्ञेनोपसदा प्रभुम् उपविष्टो ददर्शाथ भूतसंघान्सहस्रशः
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਹਰਿ ਨੇ ਯੱਗ ਅਤੇ ਉਪਸਦ ਅਰਪਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭੂਤ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੇਖੇ।
Verse 58
शूलशक्तिगदाहस्तान् टङ्कोपलशिलायुधान् नानाप्रहरणोपेतान् नानावेषधरांस्तदा
ਤਦੋਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਗਦਾ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ, ਟੰਕ, ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਾ-ਆਯੁਧਾਂ ਨਾਲ ਸਜ्ज, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੇਸ਼ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਭੂਤਗਣ ਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
Verse 59
कालाग्निरुद्रसंकाशान् कालरुद्रोपमांस्तदा प्राह देवो हरिः साक्षात् प्रणिपत्य स्थितान् प्रभुः
ਤਦੋਂ ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰੁਦ੍ਰ ਵਰਗੇ ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਕਾਲਰੁਦ੍ਰ ਸਮਾਨ ਉਹ ਸੱਤਵ, ਜੋ ਪ੍ਰਣਿਪਾਤ ਕਰਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵੈੰ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰੀ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 60
विष्णुरुवाच दग्ध्वा भित्त्वा च भुक्त्वा च गत्वा दैत्यपुरत्रयम् पुनर्यथागतं वीरा गन्तुमर्हथ भूतये
ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿਓ, ਭੇਦ ਕੇ ਤੋੜ ਦਿਓ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਸ ਲਵੋ। ਫਿਰ, ਹੇ ਵੀਰੋ, ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਹੋ ਓਸੇ ਰਾਹੀਂ ਵਾਪਸ ਜਾਓ—ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਉਤਥਾਨ ਲਈ।”
Verse 61
ततः प्रणम्य देवेशं भूतसंघाः पुरत्रयम् प्रविश्य नष्टास्ते सर्वे शलभा इव पावकम्
ਫਿਰ ਦੇਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਭੂਤ-ਸੰਘ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ—ਜਿਵੇਂ ਪਤੰਗੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 62
ततस्तु नष्टास्ते सर्वे भूता देवेश्वराज्ञया ननृतुर् मुमुदुश् चैव जगुर् दैत्याः सहस्रशः
ਫਿਰ ਦੇਵੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਭੂਤ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਤਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੈਤ ਨੱਚਣ ਲੱਗੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ।
Verse 63
तुष्टुवुर्देवदेवेशं परमात्मानमीश्वरम् ततः पराजिता देवा ध्वस्तवीर्याः क्षणेन तु
ਤਦੋਂ ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਦੇਵ ਹਾਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਟੁੱਟ ਗਿਆ।
Verse 64
सेन्द्राः संगम्य देवेशम् उपेन्द्रं धिष्ठिता भयात् तान्दृष्ट्वा चिन्तयामास भगवान्पुरुषोत्तमः
ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਉਪੇਂਦ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 65
किं कृत्यमिति संतप्तः संतप्तान्सेन्द्रकान्क्षणम् कथं तु तेषां दैत्यानां बलं हत्वा प्रयत्नतः
“ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ?” ਇਸ ਤਪਸ਼ ਭਰੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਉਹ ਇੰਦਰ-ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੁਖੀ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ—“ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਿਵੇਂ ਨਾਸ ਕਰੀਏ?”
Verse 66
देवकार्यं करिष्यामि प्रसादात्परमेष्ठिनः पापं विचारतो नास्ति धर्मिष्ठानां न संशयः
“ਪਰਮੇਸ਼ਠਿਨ (ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਇਆਂ ਲਈ ਸੱਚੀ ਵਿਚਾਰਨਾ ਕਰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।”
Verse 67
तस्माद्दैत्या न वध्यास्ते भूतैश्चोपसदोद्भवैः पापं नुदति धर्मेण धर्मे सर्वं प्रतिष्ठितम्
ਇਸ ਲਈ ਉਪਸਦਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਭੂਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਦੈਤ ਵਧ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਧਰਮ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।
Verse 68
धर्मादैश्वर्यमित्येषा श्रुतिरेषा सनातनी दैत्याश्चैते हि धर्मिष्ठाः सर्वे त्रिपुरवासिनः
“ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਐਸ਼ਵਰਯ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ”—ਇਹ ਸਨਾਤਨ ਵੇਦਿਕ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਵਾਸੀ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੈਤ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਸਨ; ਉਸੇ ਧਰਮ-ਬਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
Verse 69
तस्मादवध्यतां प्राप्ता नान्यथा द्विजपुङ्गवाः कृत्वापि सुमहत्पापं रुद्रमभ्यर्चयन्ति ये
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਅਵਧ੍ਯਤਾ (ਅਜੇਯਤਾ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਰਾਹ ਨਹੀਂ। ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਵੀ ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਅਰਚਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਰੱਖਿਆ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਪਤੀ (ਪ੍ਰਭੂ) ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ (ਜੀਵ) ਦੇ ਪਾਸ਼ (ਬੰਧਨ) ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 70
मुच्यन्ते पातकैः सर्वैः पद्मपत्रमिवांभसा पूजया भोगसंपत्तिर् अवश्यं जायते द्विजाः
ਇਸ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਤਕਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦਾ ਪੱਤਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅਸਪਰਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਭੋਗ-ਸੰਪੱਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 71
तस्मात्ते भोगिनो दैत्या लिङ्गार्चनपरायणाः तस्मात्कृत्वा धर्मविघ्नम् अहं देवाः स्वमायया
ਇਸ ਲਈ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਉਹ ਦੈਤ ਲਿੰਗ-ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਰਚਿਆ।
Verse 72
दैत्यानां देवकार्यार्थं जेष्ये ऽहं त्रिपुरं क्षणात् सूत उवाच विचार्यैवं ततस्तेषां भगवान्पुरुषोत्तमः कर्तुं व्यवसितश्चाभूद् धर्मविघ्नं सुरारिणाम्
“ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਲਈ ਮੈਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨੂੰ ਇਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਲਵਾਂਗਾ।” ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਇਉਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਭਗਵਾਨ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ।
Verse 73
असृजच्च महातेजाः पुरुषं चात्मसंभवम् मायी मायामयं तेषां धर्मविघ्नार्थमच्युतः
ਤਦ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਅਚ੍ਯੁਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਤਮ-ਤੱਤ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਇਕ ਪੁਰਖ ਰਚਿਆ। ਮਾਇਆ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਇਆਮਯ ਬਣਾਇਆ॥
Verse 74
शास्त्रं च शास्ता सर्वेषाम् अकरोत्कामरूपधृक् सर्वसंमोहनं मायी दृष्टप्रत्ययसंयुतम्
ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਕ ਸ਼ਾਸਤਰ ਰਚਿਆ। ਉਹ ਮਾਇਆ-ਕ੍ਰਿਤ, ਸਭ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪਰ ਪ੍ਰਤੱਖ-ਪ੍ਰਤ੍ਯਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਵੀ ਸੀ॥
Verse 75
एतत्स्वाङ्गभवायैव पुरुषायोपदिश्य तु मायी मायामयं शास्त्रं ग्रन्थषोडशलक्षकम्
ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਫਿਰ ਮਾਇਆਮਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਲੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਸੀ।
Verse 76
श्रौतस्मार्तविरुद्धं च वर्णाश्रमविवर्जितम् इहैव स्वर्गनरकं प्रत्ययं नान्यथा पुनः
ਜੋ ਕਰਮ ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਧਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ-ਪ੍ਰਤ੍ਯਯ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਇਸੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਨਰਕ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹੋਰਥਾਂ ਨਹੀਂ।
Verse 77
तच्छास्त्रमुपदिश्यैव पुरुषायाच्युतः स्वयम् पुरत्रयविनाशाय प्राहैनं पुरुषं हरिः
ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਆਪ ਅਚ੍ਯੁਤ ਹਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—‘ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਤੂੰ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੋ।’
Verse 78
गन्तुमर्हसि नाशाय भो तूर्णं पुरवासिनाम् धर्मास् तथा प्रणश्यन्तु श्रौतस्मार्ता न संशयः
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਸ਼ਹਿਰ-ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਤੁਰੰਤ ਜਾਣ ਯੋਗ ਹੋ। ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੌਤ ਅਤੇ ਸਮਾਰਤ—ਦੋਵੇਂ ਧਰਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
Verse 79
ततः प्रणम्य तं मायी मायाशास्त्रविशारदः प्रविश्य तत्पुरं तूर्णं मुनिर्मायां तदाकरोत्
ਫਿਰ ਮਾਇਆ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਉਹ ਮਾਯਾਵੀ ਮੁਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
Verse 80
मायया तस्य ते दैत्याः पुरत्रयनिवासिनः श्रौतं स्मार्तं च संत्यज्य तस्य शिष्यास्तदाभवन्
ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਉਹ ਦੈਤ ਸ਼੍ਰੌਤ ਅਤੇ ਸਮਾਰਤ—ਦੋਵੇਂ ਆਚਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੇ ਹੀ ਸ਼ਿਸ਼ ਬਣ ਗਏ।
Verse 81
तत्यजुश् च महादेवं शङ्करं परमेश्वरम् नारदो ऽपि तदा मायी नियोगान्मायिनः प्रभोः
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ—ਸ਼ੰਕਰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ—ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਾਰਦ ਵੀ ਮਾਇਆ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣ ਕੇ, ਮਾਇਆ-ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 82
प्रविश्य तत्पुरं तेन मायिना सह दीक्षितः मुनिः शिष्यैः प्रशिष्यैश् च संवृतः सर्वतः स्वयम्
ਦੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਉਹ ਮੁਨੀ ਉਸ ਮਾਇਆ-ਸਵਾਮੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਆਪ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 83
स्त्रीधर्मं चाकरोत्स्त्रीणां दुश्चारफलसिद्धिदम् चक्रुस्ताः सर्वदा लब्ध्वा सद्य एव फलं स्त्रियः
ਉਸ ਨੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ‘ਸਤ੍ਰੀ-ਧਰਮ’ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਚਰਿਤ ਦੇ ਕਰਮ-ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਸਦਾ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਅਤੇ ਫਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਮਿਲਿਆ।
Verse 84
जनासक्ता बभूवुस्ता विनिन्द्य पतिदेवताः अद्यापि गौरवात्तस्य नारदस्य कलौ मुनेः
ਪਤੀ ਨੂੰ ‘ਪਤਿਦੇਵਤਾ’ ਮੰਨ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਉਹ ਨਿੰਦਿਤ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਆਸਕਤ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਵੀ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨਾਰਦ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਗੌਰਵ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 85
नार्यश्चरन्ति संत्यज्य भर्तॄन् स्वैरं वृथाधमाः स्त्रीणां माता पिता बन्धुः सखा मित्रं च बान्धवः
ਕੁਝ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਟਕਦੀਆਂ ਹਨ—ਵਿਅਰਥ ਤੇ ਨਿੰਦਣਯ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਬੰਧੂ ਹਨ—ਸਖਾ, ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ।
Verse 86
भर्ता एव न संदेहस् तथाप्य् आसहमायया कृत्वापि सुमहत्पापं या भर्तुः प्रेमसंयुता
ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਤੀ ਹੀ ਰੱਖਿਆਕ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਤਾਂ ਵੀ ਜੇ ਅਸਹਿਣ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠੇ, ਪਰ ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪਤੀ-ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹਿ ਕੇ (ਉਸੇ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਆਵੇ), ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਯਥਾਰਥ ਆਸਰੇ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 87
प्राप्नुयात् परमं स्वर्गं नरकं च विपर्ययात् पुरैका मुनिशार्दूलाः सर्वधर्मान् सदा पतिम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਦਾਚਾਰ ਨਾਲ ਪਰਮ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਨਰਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮੁਨਿ-ਸ਼ਾਰਦੂਲੋ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ‘ਪਤੀ’ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਅਤੇ ਆਧਾਰ ਸਦਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 88
संत्यज्यापूजयन्साध्व्यो देवानन्याञ्जगद्गुरून् ताः स्वर्गलोकमासाद्य मोदन्ते विगतज्वराः
ਸਾਰੇ ਆਸਰੇ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਸਾਧਵੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਜਗਤ-ਗੁਰੂ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਅਨਨ੍ਯ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕ ਕੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਜ੍ਵਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 89
नरकं च जगामान्या तस्माद्भर्ता परा गतिः तथापि भर्तॄन् स्वांस् त्यक्त्वा बभूवुः स्वैरवृत्तयः
ਇੱਕ ਹੋਰ ਇਸਤਰੀ ਨਰਕ ਨੂੰ ਗਈ; ਇਸ ਲਈ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਰਮ ਗਤੀ (ਸਰਵੋਚ ਆਸਰਾ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਕੁਝ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸਵੈਛਾਚਾਰੀ ਵਰਤਾਓ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਥਾਂ ਪਾਸ਼-ਬੰਧਨ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹੋ ਗਏ।
Verse 90
मायया देवदेवस्य विष्णोस्तस्याज्ञया प्रभोः अलक्ष्मीश् च स्वयं तस्य नियोगात्त्रिपुरं गता
ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਅਲਕਸ਼ਮੀ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਨਿਯੋਗ ਅਨੁਸਾਰ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨੂੰ ਗਈ।
Verse 91
या लक्ष्मीस्तपसा तेषां लब्धा देवेश्वरादजात् बहिर्गता परित्यज्य नियोगाद्ब्रह्मणः प्रभोः
ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਅਜਨਮਾ ਦੇਵੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਿਯੋਗ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਬਾਹਰ ਚਲੀ ਗਈ।
Verse 92
बुद्धिमोहं तथाभूतं विष्णुमायाविनिर्मितम् तेषां दत्त्वा क्षणं देवस् तासां मायी च नारदः
ਤਦ ਦੇਵ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਉਹੀ ਬੁੱਧੀ-ਮੋਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਛਿਨ ਲਈ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਾਇਆ-ਧਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ।
Verse 93
सुखासीनौ ह्यसंभ्रान्तौ धर्मविघ्नार्थमव्ययौ एवं नष्टे तदा धर्मे श्रौतस्मार्ते सुशोभने
ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠੇ, ਨਿਸ਼ਚਲ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤੀ‑ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੁੰਦਰ ਧਰਮ ਤਦ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 94
पाषण्डे ख्यापिते तेन विष्णुना विश्वयोनिना त्यक्ते महेश्वरे दैत्यैस् त्यक्ते लिङ्गार्चने तथा
ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਯੋਨੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਪਾਸ਼ੰਡ ਦਾ ਮਤ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ, ਤਦ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਲਿੰਗ‑ਅਰਚਨਾ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
Verse 95
स्त्रीधर्मे निखिले नष्टे दुराचारे व्यवस्थिते कृतार्थ इव देवेशो देवैः सार्धमुमापतिम्
ਜਦੋਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੁਰਾਚਾਰ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਮਾਨੋ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉਮਾਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਕੋਲ ਗਿਆ।
Verse 96
तपसा प्राप्य सर्वज्ञं तुष्टाव पुरुषोत्तमः श्रीभगवानुवाच महेश्वराय देवाय नमस्ते परमात्मने
ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸਰਵਜ੍ਞ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਨੇ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨ ਬੋਲੇ—“ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।”
Verse 97
नारायणाय शर्वाय ब्रह्मणे ब्रह्मरूपिणे शाश्वताय ह्यनन्ताय अव्यक्ताय च ते नमः
ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਸ਼ਰਵ (ਸ਼ਿਵ) ਹੈਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਜੋ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੈਂ—ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 98
सूत उवाच एवं स्तुत्वा महादेवं दण्डवत्प्रणिपत्य च जजाप रुद्रं भगवान् कोटिवारं जले स्थितः
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਰਹਿ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਕਰੋੜ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 99
देवाश् च सर्वे ते देवं तुष्टुवुः परमेश्वरम् सेन्द्राः ससाध्याः सयमाः सरुद्राः समरुद्गणाः
ਤਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ—ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਸਾਧ੍ਯ, ਯਮ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਮਰੁਦਗਣਾਂ ਨਾਲ—ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 100
देवा ऊचुः नमः सर्वात्मने तुभ्यं शङ्करायार्तिहारिणे रुद्राय नीलरुद्राय कद्रुद्राय प्रचेतसे
ਦੇਵ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਸਰਵਾਤਮਾ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਆਰਤੀਹਾਰੀ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਨੀਲਰੁਦ੍ਰ, ਕਦ੍ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 101
गतिर्नः सर्वदास्माभिर् वन्द्यो देवारिमर्दनः त्वमादिस्त्वमनन्तश् च अनन्तश्चाक्षयः प्रभुः
ਤੂੰ ਹੀ ਸਦਾ ਸਾਡਾ ਆਸਰਾ ਹੈਂ; ਹੇ ਦੇਵ-ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਮਰਦਨ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਵੰਦਨਯੋਗ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਆਦਿ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਅਨੰਤ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਅਨੰਤ, ਅਖੰਡ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ।
Verse 102
प्रकृतिः पुरुषः साक्षात् स्रष्टा हर्ता जगद्गुरो त्राता नेता जगत्यस्मिन् द्विजानां द्विजवत्सल
ਹੇ ਜਗਦਗੁਰੂ! ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈਂ। ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਅਤੇ ਨੇਤਾ ਹੈਂ; ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਵਤਸਲ, ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੁ ਹੈਂ।
Verse 103
वरदो वाङ्मयो वाच्यो वाच्यवाचकवर्जितः याज्यो मुक्त्यर्थमीशानो योगिभिर् योगविभ्रमैः
ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਵਰਦਾਤਾ ਹੈ; ਉਹ ਵਾਣੀ-ਸਰੂਪ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਵਾਚ੍ਯ ਵੀ, ਪਰ ਵਾਚ੍ਯ ਅਤੇ ਵਾਚਕ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਪੂਜਣਯੋਗ ਈਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਯੋਗੀ ਯੋਗ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਸਾਧਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂਤਰਕ ਚਾਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 104
हृत्पुण्डरीकसुषिरे योगिनां संस्थितः सदा वदन्ति सूरयः सन्तं परं ब्रह्मस्वरूपिणम्
ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਦੀ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਪਰਮ ਸਤ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਹੀ ਸ਼ਿਵ—ਅੰਦਰੋਂ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਤੀ—ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰ ਕੇ ਬੰਧਨ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 105
भवन्तं तत्त्वम् इत्यार्यास् तेजोराशिं परात्परम् परमात्मानमित्याहुर् अस्मिञ्जगति तद्विभो
ਹੇ ਵਿਭੋ! ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਆਰਯ ਰਿਸ਼ੀ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਤੱਤਵ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਪਰਾਤਪਰ ਤੇਜ ਦਾ ਪੁੰਜ, ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਅਤੀਤ ਤੋਂ ਵੀ ਅਤੀਤ ਹੈ।
Verse 106
दृष्टं श्रुतं स्थितं सर्वं जायमानं जगद्गुरो अणोरल्पतरं प्राहुर् महतो ऽपि महत्तरम्
ਹੇ ਜਗਦਗੁਰੂ! ਜੋ ਕੁਝ ਦਿੱਸਦਾ ਤੇ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਟਿਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਸਭ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ। ਰਿਸ਼ੀ ਤੈਨੂੰ ਅਣੂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁਖਮ ਅਤੇ ਮਹੱਤ ਤੋਂ ਵੀ ਮਹਾਨ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਤੂੰ ਪਤੀ ਹੈਂ, ਹਰ ਮਾਪ ਤੋਂ ਪਰੇ।
Verse 107
सर्वतः पाणिपादं त्वां सर्वतो ऽक्षिशिरोमुखम् सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठसि
ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਨ; ਹਰ ਥਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਸਿਰ ਅਤੇ ਮੁਖ ਹਨ। ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਦੀ ਸੁਣਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈਂ; ਸਭ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਤੂੰ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪਤੀ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈਂ।
Verse 108
महादेवमनिर्देश्यं सर्वज्ञं त्वामनामयम् विश्वरूपं विरूपाक्षं सदाशिवम् अनामयम्
ਤੂੰ ਮਹਾਦੇਵ ਹੈਂ—ਅਵਰਨਨੀਯ, ਸਰਬਜ੍ਞ ਅਤੇ ਨਿਰਾਮਯ। ਤੂੰ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ, ਵਿਰੂਪਾਖ੍ਸ਼, ਆਪ ਹੀ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਹੈਂ—ਸਦਾ ਨਿਰਮਲ, ਰੋਗ-ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਅਸਪਰਸ਼।
Verse 109
कोटिभास्करसंकाशं कोटिशीतांशुसन्निभम् कोटिकालाग्निसंकाशं षड्विंशकमनीश्वरम्
ਉਹ ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਤੇਜਸਵੀ, ਕਰੋੜਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਿਆਂ ਵਾਂਗ ਠੰਢਾ-ਸੁਖਦਾਈ, ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਪ੍ਰਲਯਾਗਨੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉਗਰ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਛੱਬੀ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ।
Verse 110
प्रवर्तकं जगत्यस्मिन् प्रकृतेः प्रपितामहम् वदन्ति वरदं देवं सर्वावासं स्वयंभुवम्
ਉਹਨੂੰ ਇਸ ਜਗਤ ਦਾ ਪ੍ਰਵਰਤਕ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ, ਵਰਦ ਦੇਵ, ਸਵਯੰਭੂ ਅਤੇ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਆਸਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਤੀ-ਤੱਤਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਭ ਪਸ਼ੂ (ਬੱਧ ਜੀਵਾਂ) ਦਾ ਅੰਤਰਵਿਆਪੀ ਧਾਮ ਹੈ।
Verse 111
श्रुतयः श्रुतिसारं त्वां श्रुतिसारविदो जनाः
ਸ਼੍ਰੁਤੀਆਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਸਾਰ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ।
Verse 112
अदृष्टमस्माभिर् अनेकमूर्ते विना कृतं यद्भवताथ लोके त्वमेव दैत्यासुरभूतसंघान् देवान् नरान् स्थावरजङ्गमांश् च
ਹੇ ਅਨੇਕ-ਮੂਰਤੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਵੀ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਦੈਤ੍ਯ-ਅਸੁਰ-ਭੂਤ-ਸੰਘ, ਦੇਵ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਸਥਾਵਰ-ਜੰਗਮ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੀ ਪਤੀ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਨਿਯੰਤਾ ਹੈਂ।
Verse 113
पाहि नान्या गतिः शंभो विनिहत्यासुरोत्तमान् मायया मोहिताः सर्वे भवतः परमेश्वर
ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ। ਸਰਵੋਤਮ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਵਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹਾਂ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ।
Verse 114
यथा तरङ्गा लहरीसमूहा युध्यन्ति चान्योन्यमपांनिधौ च जलाश्रयादेव जडीकृताश् च सुरासुरास्तद्वदजस्य सर्वम्
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ—ਤਰੰਗਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ—ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਲੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਜਲ-ਆਸਰੇ (ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ) ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਜੜ ਹੋਏ ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰ ਪਰਸਪਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਭ ਅਜ (ਅਜਨਮਾ) ਪਤੀ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ।
Verse 115
सूत उवाच य इदं प्रातरुत्थाय शुचिर्भूत्वा जपेन्नरः शृणुयाद्वा स्तवं पुण्यं सर्वकामम् अवाप्नुयात्
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਪੁੰਨ ਸਤਵ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰਵਣ ਅਤੇ ਜਪ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ-ਜੀਵ ਪਤੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ ਢਿੱਲੇ ਪੈਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
Verse 116
स्तुतस्त्वेवं सुरैर्विष्णोर् जपेन च महेश्वरः सोमः सोमाम् अथालिङ्ग्य नन्दिदत्तकरः स्मयन्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਜਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਸੋਮ—ਨੇ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਆਲਿੰਗਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨੰਦੀ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ-ਹੱਥ ਨਾਲ ਮੁਸਕੁਰਾਇਆ।
Verse 117
प्राह गंभीरया वाचा देवानालोक्य शङ्करः ज्ञातं मयेदमधुना देवकार्यं सुरेश्वराः
ਤਦ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਗੰਭੀਰ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੋ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।”
Verse 118
विष्णोर् मायाबलं चैव नारदस्य च धीमतः तेषामधर्मनिष्ठानां दैत्यानां देवसत्तमाः
ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਾਇਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਧੀਮਾਨ ਨਾਰਦ ਦੀ ਵਿਵੇਕਮਈ ਸਲਾਹ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੇ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।
Verse 119
पुरत्रयविनाशं च करिष्ये ऽहं सुरोत्तमाः सूत उवाच अथ सब्रह्मका देवाः सेन्द्रोपेन्द्राः समागताः
“ਹੇ ਸੁਰੋਤਮੋ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰ (ਪੁਰਤ੍ਰਯ) ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ।” ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਉਪੇਂਦਰ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਸਮੇਤ ਦੇਵ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।
Verse 120
श्रुत्वा प्रभोस्तदा वाक्यं प्रणेमुस्तुष्टुवुश् च ते अप्येतदन्तरे देवी देवमालोक्य विस्मिता
ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਵੀ ਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਸਮਿਤ ਰਹਿ ਗਈ।
Verse 121
लीलांबुजेन चाहत्य कलमाह वृषध्वजम् देव्युवाच क्रीडमानं विभो पश्य षण्मुखं रविसन्निभम्
ਕੋਮਲ ਦੇਵੀ ਨੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਵਿਭੋ, ਵੇਖੋ; ਛੇ-ਮੁਖਾ ਸਕੰਦ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ।”
Verse 122
पुत्रं पुत्रवतां श्रेष्ठं भूषितं भूषणैः शुभैः मुकुटैः कटकैश्चैव कुण्डलैर्वलयैः शुभैः
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਪੁੱਤਰਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ: ਮੁਕੁਟ, ਕਟਕ, ਕੁੰਡਲ ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਵਲਏ।
Verse 123
नूपुरैश्छन्नवारैश् च तथा ह्य् उदरबन्धनैः किङ्किणीभिर् अनेकाभिर् हैमैरश्वत्थपत्रकैः
ਉਹ ਨੂਪੁਰਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਢੱਕੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਟਿਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਸਨ; ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ, ਅਸ਼ਵਤ्थ-ਪੱਤਰ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਝੰਕਾਰਦੀਆਂ ਕਿੰਕਣੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸਨ।
Verse 124
कल्पकद्रुमजैः पुष्पैः शोभितैरलकैः शुभैः हारैर् वारिजरागादिमणिचित्रैस् तथाङ्गदैः
ਕਲਪਵ੍ਰਿਖ਼ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਭੂਸ਼ਿਤ ਸਨ; ਸ਼ੁਭ ਘੁੰਘਰਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸੋਭਦੇ; ਅਤੇ ਕਮਲ-ਰੰਗ ਮਾਣਿਕ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਹਾਰਾਂ ਤੇ ਅੰਗਦਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕੇ।
Verse 125
मुक्ताफलमयैर्हारैः पूर्णचन्द्रसमप्रभैः तिलकैश् च महादेव पश्य पुत्रं सुशोभनम्
ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀਆਂ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਤਿਲਕਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਪੁੱਤਰ ਵੇਖੋ।
Verse 126
अङ्कितं कुङ्कुमाद्यैश् च वृत्तं भसितनिर्मितम् वक्त्रवृन्दं च पश्येश वृन्दं कामलकं यथा
ਕੁੰਕੁਮ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਅਤੇ ਭਸਮ ਨਾਲ ਬਣੇ ਗੋਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲਾ—ਹੇ ਈਸ਼! ਮੈਂ ਮੁਖਾਂ ਦੇ ਉਸ ਗੁੱਛੇ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਆਂਵਲੇ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵਰਗਾ ਹੈ।
Verse 127
नेत्राणि च विभो पश्य शुभानि त्वं शुभानि च अञ्जनानि विचित्राणि मङ्गलार्थं च मातृभिः
ਹੇ ਵਿਭੋ! ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਨੇਤਰ ਵੇਖੋ; ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਨੇ ਮੰਗਲ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਇਹ ਸ਼ੁਭ, ਵਿਭਿੰਨ ਅੰਜਨ ਵੀ ਵੇਖੋ।
Verse 128
गङ्गादिभिः कृत्तिकाद्यैः स्वाहया च विशेषतः इत्येवं लोकमातुश् च वाग्भिः संबोधितः शिवः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਗਾ ਆਦਿ, ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾ ਆਦਿ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸ੍ਵਾਹਾ—ਲੋਕਮਾਤਾ ਸਮੇਤ—ਸਤੁਤੀ ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
Verse 129
न ययौ तृप्तिमीशानः पिबन्स्कन्दाननामृतम् न सस्मार च तान्देवान् दैत्यशस्त्रनिपीडितान्
ਸਕੰਦ ਦੇ ਮੁਖ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪੀਂਦਿਆਂ ਵੀ ਈਸ਼ਾਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਾ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਯਾਦ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ।
Verse 130
स्कन्दमालिङ्ग्य चाघ्राय नृत्य पुत्रेत्युवाच ह सो ऽपि लीलालसो बालो ननर्तार्तिहरः प्रभुः
ਸਕੰਦ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮੱਥਾ ਸੁੰਘ ਕੇ ਉਹ ਬੋਲੇ—“ਨੱਚ, ਪੁੱਤਰ!” ਤਦ ਉਹ ਲੀਲਾ-ਮਗਨ ਬਾਲਕ, ਆਰਤੀਹਰ ਪ੍ਰਭੂ ਸਕੰਦ ਵੀ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Verse 131
सहैव ननृतुश्चान्ये सह तेन गणेश्वराः त्रैलोक्यमखिलं तत्र ननर्तेशाज्ञया क्षणम्
ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਅਤੇ ਓਥੇ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਈਸ਼ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਨੱਚ ਉਠਿਆ।
Verse 132
नागाश् च ननृतुः सर्वे देवाः सेन्द्रपुरोगमाः तुष्टुवुर्गणपाः स्कन्दं मुमोदांबा च मातरः
ਸਾਰੇ ਨਾਗ ਨੱਚੇ; ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਦੇਵਗਣ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਗਣਾਂ ਨੇ ਸਕੰਦ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅੰਬਾ ਵੀ ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋਈ।
Verse 133
ससृजुः पुष्पवर्षाणि जगुर्गन्धर्वकिन्नराः नृत्यामृतं तदा पीत्वा पार्वतीपरमेश्वरौ अवापतुस् तदा तृप्तिं नन्दिना च गणेश्वराः
ਤਦੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਕਿੰਨਰ ਮਿੱਠਾ ਗਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ ਪਾਰਵਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪਾਈ; ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਗਣ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਏ।
Verse 134
ततः स नन्दी सह षण्मुखेन तथा च सार्धं गिरिराजपुत्र्या विवेश दिव्यं भवनं भवो ऽपि यथाम्बुदो ऽन्याम्बुदम् अम्बुदाभः
ਫਿਰ ਨੰਦੀ, ਸ਼ਣਮੁਖ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਗਿਰਿਰਾਜ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਮੇਘ-ਵਰਨ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੋਏ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਵਰਖਾ-ਬੱਦਲ ਦੂਜੇ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 135
द्वारस्य पार्श्वे ते तस्थुर् देवा देवस्य धीमतः तुष्टुवुश् च महादेवं किंचिद् उद्विग्नचेतसः
ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਕੋਲ ਉਹ ਦੇਵਗਣ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਦੇਵਾਧਿਦੇਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਮਨ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਘਬਰਾਹਟ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 136
किंतु किंत्विति चान्योन्यं प्रेक्ष्य चैतत्समाकुलाः पापा वयम् इति ह्यन्ये अभाग्याश्चेति चापरे
ਉਹ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਪਰ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ?” ਕੁਝ ਬੋਲੇ, “ਅਸੀਂ ਪਾਪੀ ਹਾਂ,” ਤੇ ਕੁਝ ਨੇ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ, “ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਬੜੇ ਅਭਾਗੇ ਹਾਂ।”
Verse 137
भाग्यवन्तश् च दैत्येन्द्रा इति चान्ये सुरेश्वराः पूजाफलमिमं तेषाम् इत्यन्ये नेति चापरे
ਕੁਝ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ ਬੋਲੇ, “ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰ ਵੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ।” ਕੁਝ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ ਹੈ,” ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਨਹੀਂ—ਇਉਂ ਨਹੀਂ।”
Verse 138
एतस्मिन्नन्तरे तेषां श्रुत्वा शब्दाननेकशः कुम्भोदरो महातेजा दण्डेनाताडयत्सुरान्
ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਕੋਲਾਹਲ ਭਰੀਆਂ ਚੀਖਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਕੁੰਭੋਦਰ ਨੇ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
Verse 139
दुद्रुवुस्ते भयाविष्टा देवा हाहेतिवादिनः अपतन्मुनयश्चान्ये देवाश् च धरणीतले
ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਏ ਉਹ ਦੇਵ ‘ਹਾਇ ਹਾਇ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਭੱਜ ਗਏ। ਹੋਰ ਮੁਨੀ ਵੀ ਡਿੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਦੇਵ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਢਹਿ ਪਏ।
Verse 140
अहो विधेर्बलं चेति मुनयः कश्यपादयः दृष्ट्वापि देवदेवेशं देवानां चासुरद्विषाम्
ਕਸ਼੍ਯਪ ਆਦਿ ਮੁਨੀ ਬੋਲੇ—“ਅਹੋ! ਵਿਧੀ ਦਾ ਬਲ ਕਿੰਨਾ ਪ੍ਰਬਲ ਹੈ!”—ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ।
Verse 141
अभाग्यान्न समाप्तं तु कार्यमित्यपरे द्विजाः प्रोचुर्नमः शिवायेति पूज्य चाल्पतरं हृदि
ਹੋਰ ਦਵਿਜ ਬੋਲੇ—“ਅਭਾਗੇ ਨਾਲ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।” ਫਿਰ ਵੀ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਭਕਤੀ ਰੱਖ ਕੇ ‘ਨਮಃ ਸ਼ਿਵਾਯ’ ਆਖ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 142
ततः कपर्दी नन्दीशो महादेवप्रियो मुनिः शूली माली तथा हाली कुण्डली वलयी गदी
ਤਦੋਂ ਉਹ ਕਪර්ਦੀ, ਨੰਦੀਸ਼, ਮਹਾਦੇਵ-ਪ੍ਰਿਯ ਮੁਨੀ; ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਮਾਲਾਧਾਰੀ, ਹਲਧਾਰੀ, ਕੁੰਡਲ-ਵਲਯ-ਗਦਾਧਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸਤੁਤ ਹੋਇਆ।
Verse 143
वृषमारुह्य सुश्वेतं ययौ तस्याज्ञया तदा ततो वै नन्दिनं दृष्ट्वा गणः कुम्भोदरो ऽपि सः
ਉਜਲੇ ਚਿੱਟੇ ਬਲਦ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗਣ ਕੁੰਭੋਦਰ ਵੀ ਸ਼ਿਵ-ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ ਨਾਲ ਹੋ ਲਿਆ।
Verse 144
प्रणम्य नन्दिनं मूर्ध्ना सह तेन त्वरन् ययौ नन्दी भाति महातेजा वृषपृष्ठे वृषध्वजः
ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਉੱਥੇ ਨੰਦੀ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਬਲਦ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਸ਼ੋਭ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 145
सगणो गणसेनानीर् मेघपृष्ठे यथा भवः दशयोजनविस्तीर्णं मुक्ताजालैर् अलंकृतम्
ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਗਣ-ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਮਾਨੋ ਬੱਦਲ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਸ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ।
Verse 146
सितातपत्रं शैलादेर् आकाशमिव भाति तत् तत्रान्तर्बद्धमाला सा मुक्ताफलमयी शुभा
ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਚਿੱਟਾ ਛਤਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਸ਼ੁਭ ਮਾਲਾ ਬੰਨੀ ਹੋਈ ਸੀ।
Verse 147
गङ्गाकाशान्निपतिता भाति मूर्ध्नि विभोर्यथा अथ दृष्ट्वा गणाध्यक्षं देवदुन्दुभयः शुभाः
ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਰਦੀ ਗੰਗਾ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੋਭਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਗਣਾਧ੍ਯਕਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਦੇਵ-ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਗੂੰਜ ਉਠੀਆਂ।
Verse 148
नियोगाद्वज्रिणः सर्वे विनेदुर्मुनिपुङ्गवाः तुष्टुवुश् च गणेशानं वाग्भिर् इष्टप्रदं शुभम्
ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ-ਪੁੰਗਵ ਜੈ-ਜੈਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਣੇਸ਼ਾਨ—ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 149
यथा देवा भवं दृष्ट्वा प्रीतिकण्टकितत्वचः नियोगाद्वज्रिणो मूर्ध्नि पुष्पवर्षं च खेचराः
ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਅਤੇ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ਚਾਰੀ ਗਣਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।
Verse 150
ववृषुश् च सुगन्धाढ्यं नन्दिनो गगनोदितम् वृष्ट्या तुष्टस्तदा रेजे तुष्ट्या पुष्ट्या यथार्थया
ਤਦ ਨੰਦੀ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ (ਪ੍ਰਭੂ) ਚਮਕ ਉਠੇ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੀ ਸੱਚੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਬਣ ਕੇ ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਬਲ ਵਧਾਉਣ ਲੱਗੀ।
Verse 151
नन्दी भवश् चान्द्रयातु स्नातया गन्धवारिणा पुष्पैर्नानाविधैस्तत्र भाति पृष्ठं वृषस्य तत्
ਉੱਥੇ ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ)—ਚਾਂਦ੍ਰਯਾਤੂ ਸਮੇਤ—ਸੁਗੰਧਿਤ ਜਲ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਦੀ ਪਿੱਠ ਚਮਕ ਉਠੀ।
Verse 152
संकीर्णं तु दिवः पृष्ठं नक्षत्रैरिव सुव्रताः कुसुमैः संवृतो नन्दी वृषपृष्ठे रराज सः
ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੋ! ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਪਟ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਛਿੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਨੰਦੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਿਆ।
Verse 153
दिवः पृष्ठे यथा चन्द्रो नक्षत्रैरिव सुव्रताः तं दृष्ट्वा नन्दिनं देवाः सेन्द्रोपेन्द्रास् तथाविधम्
ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਨੰਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਉਪੇਂਦ੍ਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਪ੍ਰਤੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਤੇਜ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਿਆ।
Verse 154
तुष्टुवुर् गणपेशानं देवदेवमिवापरम् देवा ऊचुः नमस्ते रुद्रभक्ताय रुद्रजाप्यरताय च
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਗਣਪੇਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਨੋ ਹੋਰ ਇੱਕ ਦੇਵਦੇਵ ਵਾਂਗ ਸਤੁਤ ਕੀਤਾ। ਦੇਵ ਬੋਲੇ—ਰੁਦ੍ਰ-ਭਕਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨਾਮ ਦੇ ਜਪ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਰਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 155
रुद्रभक्तार्तिनाशाय रौद्रकर्मरताय ते कूष्माण्डगणनाथाय योगिनां पतये नमः
ਰੁਦ੍ਰ-ਭਕਤਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਰੌਦ੍ਰ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ—ਬੰਧਨ ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਕੂਸ਼ਮਾਂਡ ਗਣਾਂ ਦੇ ਨਾਥ ਅਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 156
सर्वदाय शरण्याय सर्वज्ञायार्तिहारिणे वेदानां पतये चैव वेदवेद्याय ते नमः
ਸਦਾ ਦਾਤਾ ਸ਼ਰਨਦਾਤਾ, ਸਰਵਜ੍ਞ ਅਤੇ ਆਰਤੀ-ਹਾਰੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨੂੰ, ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 157
वज्रिणे वज्रदंष्ट्राय वज्रिवज्रनिवारिणे वज्रालंकृतदेहाय वज्रिणाराधिताय ते
ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ, ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੀਆਂ ਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਵਜ੍ਰ-ਸਮ ਤੇਜ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਦੇਹ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ (ਇੰਦਰ) ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਆਰਾਧਿਤ—ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 158
रक्ताय रक्तनेत्राय रक्तांबरधराय ते रक्तानां भवपादाब्जे रुद्रलोकप्रदायिने
ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ! ਲਾਲ ਵਰਣ, ਲਾਲ ਨੇਤਰ ਅਤੇ ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਭਗਤ ਲਾਲ ਅਰਪਣਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 159
नमः सेनाधिपतये रुद्राणां पतये नमः भूतानां भुवनेशानां पतये पापहारिणे
ਸੈਨਾਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਭੂਤਾਂ ਅਤੇ ਭੁਵਨੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਪਾਪ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 160
रुद्राय रुद्रपतये रौद्रपापहराय ते नमः शिवाय सौम्याय रुद्रभक्ताय ते नमः
ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ, ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ, ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸ਼ਿਵ, ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਰੁਦ੍ਰ-ਭਗਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 161
सूत उवाच ततः प्रीतो गणाध्यक्षः प्राह देवांश्छिवात्मजः रथं च सारथिं शंभोः कार्मुकं शरमुत्तमम्
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਸ਼ਿਵ-ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਅਤੇ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ) ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਰਥ, ਸਾਰਥੀ, ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਬਾਣ ਦਿੱਤਾ।
Verse 162
कर्तुमर्हथ यत्नेन नष्टं मत्वा पुरत्रयम् अथ ते ब्रह्मणा सार्धं तथा वै विश्वकर्मणा
“ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਸਮਝ ਕੇ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਣਾਉਣਾ ਯੋਗ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ (ਉਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਪਏ)।”
Verse 163
रथं चक्रुः सुसंरब्धा देवदेवस्य धीमतः
ਉਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਦੇਵਦੇਵ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਰਥ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਹੋਵੇ।
Frequently Asked Questions
Because they are portrayed as dharma-niṣṭha—observing śrauta-smārta duties—and especially as devoted to Mahādeva through Liṅga-arcana; the narrative frames Śiva-bhakti as granting protection that even powerful devas cannot override without Śiva’s own consent.
It is a deliberate instrument of dharma-vighna: a delusive teaching described as opposed to śrauta-smārta norms and varṇāśrama, used to detach the Tripuravāsins from Śiva and Liṅga worship; once devotion collapses, Tripura becomes vulnerable and the cosmic resolution (Tripura-dahana) can proceed.
It ends in ‘upakrama’ (preparation): Śiva agrees to destroy Tripura, Nandī takes command, and the devas begin constructing Śiva’s ratha (chariot), sārathi (charioteer), kārmuka (bow), and śara (arrow), directly setting up the forthcoming execution of Tripura-dahana.