Rig Veda 7.83.2: Mandala 7, Sukta 83, Mantra 2

Sukta 7.83

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Indra–Varuṇa

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

यत्रा नरः समयन्ते कृतध्वजो यस्मिन्नाजा भवति किं चन प्रियम् । यत्रा भयन्ते भुवना स्वर्दृशस्तत्रा न इन्द्रावरुणाधि वोचतम् ॥

Recitation with translationRig Veda 7.83.2

Transliteration

yátrā naráḥ samáyante kṛtá-dhvajó yásminn ā́jā bhávati kíṃ caná priyám | yátrā bháyante bhúvanā svaḥ-dṛ́śas tátrā na indrāvaruṇā́dhi vocatam ||

Translation

ଯେଉଁଠାରେ, ହେ ନରା, ଯୁଦ୍ଧରତ ପୁରୁଷମାନେ ଧ୍ୱଜ ସ୍ଥାପି ଏକତ୍ର ହୁଅନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ସେଇ ସଂଘର୍ଷ କାହାର ପ୍ରିୟ ରହେନାହିଁ; ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱର୍ଦୃଶ (ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଦେଖୁଥିବା) ଭୁବନମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟରେ କମ୍ପିଥାନ୍ତି—ସେଠାରେ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର-ବରୁଣ, ଆମ ଉପରେ ଅଧି ବୋଚତମ୍: ଆମ ମନେ ସ୍ଥିରତା ଓ ଦିଗ୍ଦର୍ଶନ ଦେଇଥିବା ବଚନ ସ୍ଥାପନ କର।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यत्र: where
• यत्र: अधिकारण
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (प्रश्न/सम्बन्ध-अव्यय)

• नरः: men
• नरः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)

• सम्: together
• सम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग)

• अयन्ते: they go/come (assemble)
• अयन्ते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: इ (धातु: इ/ए ‘गच्छति’)

• कृतध्वजः: having raised/arrayed banners
• कृतध्वजः: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: कृत-ध्वज (कृदन्त-समास; कृत < √कृ, ध्वज ‘ध्वज/केतु’)

• यस्मिन्: in which
• यस्मिन्: अधिकारण
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आजा: contest/battle
• आजा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: आज (प्रातिपदिक; ‘आजा’ = nom. sg.)

• भवति: becomes/is
• भवति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)

• किम्: any (whatsoever)
• किम्: कर्म (प्रियम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Pronoun
• Root: किम् (सर्वनाम)

• चन: at all/any
• चन: —
• Type: Indeclinable
• Root: चन् (निपात)

• प्रियम्: pleasant thing; dear (anything pleasant)
• प्रियम्: कर्म (न भवति इत्यस्य)
• Type: Noun/Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)

• यत्र: where
• यत्र: अधिकारण
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)

• भयन्ते: they fear
• भयन्ते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: भी (धातु)

• भुवना: worlds; beings/realms
• भुवना: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक)

• स्वर्दृशः: heaven-seeing; having sight of heaven/light
• स्वर्दृशः: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective/Noun
• Root: स्वर्-दृश् (समास; स्वर् ‘स्वर्ग/प्रकाश’ + दृश् ‘दर्शक/दृष्टि’)

• तत्र: there
• तत्र: अधिकारण
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)

• नः: for us/our
• नः: सम्प्रदान (हितार्थे ‘for us’)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• इन्द्रावरुणा: O Indra and Varuṇa
• इन्द्रावरुणा: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: इन्द्र-वरुण (द्वन्द्व-समास)

• अधि: over; concerning
• अधि: —
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/अव्यय)

• वोचतम्: speak/say (you two)
• वोचतम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)