Adhyaya 32

Verse 1

। लोमश उवाच । एवं ते शिवधर्माश्च कथितास्तेन वै द्विजाः । सविशेषाः पाशुपताः प्रसादाच्चैव विस्तरात्

Lomaśa berkata: “Demikianlah, wahai para resi yang dua kali lahir, kewajipan-kewajipan dharma Śiva telah dihuraikan—berserta amalan Pāśupata yang khusus—dengan rahmat, secara penuh dan terperinci.”

Verse 2

अनेकागमसंवीता यथातत्त्वमुदाहृताः । कापालिकानां भेदाश्च प्रोक्ता व्याससमासतः

Ajaran-ajaran ini—berlandaskan banyak Āgama—telah dinyatakan menurut hakikat yang sebenar. Pembahagian dalam kalangan Kāpālika juga telah dihuraikan, baik secara panjang lebar mahupun secara ringkas.

Verse 3

धर्मा नानाविधाः प्रोक्ता नंदिनं प्रति वै तदा

Pada waktu itu, pelbagai jenis dharma telah diajarkan, ditujukan kepada Nandin.

Verse 4

ऋषय ऊचुः । श्रुतं कुमारचरितमविशेषं सुमंगलम् । अस्माभिश्च महाभागकिंचित्पृच्छामहे वयम्

Para resi berkata: “Kami telah mendengar kisah Kumāra yang sungguh membawa berkat, lengkap tanpa kekurangan. Kini, wahai yang amat berbahagia, kami ingin bertanya kepada tuan sedikit perkara.”

Verse 5

श्वेतस्य राजसिंहस्य चरितं परमाद्भुतम् । येन संतोषितो रुद्रः शिवो भक्त्याऽप्रमेयया

Riwayat Śveta, singa di antara para raja, sungguh amat menakjubkan—kerana bhakti yang tidak terukur, Rudra, Śiva, berkenan dan reda.

Verse 6

ते भक्तास्ते महात्मानो ज्ञानिनस्ते च कर्मिणः । येऽर्चयंति महाशंभुं देवं भक्त्या समावृताः

Mereka itulah para bhakta sejati; merekalah yang berhati agung; merekalah yang berilmu dan yang beramal—iaitu mereka yang memuja Dewa Mahāśambhu dengan diselubungi bhakti.

Verse 7

तस्मात्पृच्छामहे सर्वे चरितं शंकरस्य च । व्यासप्रसादात्सर्वं यज्जानासि त्वं न चापरः

Oleh itu, kami semua memohon bertanya juga tentang perbuatan Śaṅkara. Dengan rahmat Vyāsa, engkaulah yang mengetahui semuanya—tiada yang lain.

Verse 8

निशम्य वचनं तेषां मुनीनां लोमशोऽब्रवीत्

Setelah mendengar kata-kata para muni itu, Lomaśa pun berkata menjawab.

Verse 9

लोमश उवाच । आकर्ण्यतां महाभागाश्चरितं परमाद्भुतम् । तस्य राज्ञो हि भजतो राजभोगांश्च सर्वशः । मतिर्द्धिर्मे समुत्पन्ना श्वेतस्य च महात्मनः

Lomaśa berkata: “Dengarlah, wahai orang-orang mulia, suatu kisah yang amat menakjubkan. Melihat raja itu—meskipun menikmati segala kenikmatan diraja—tetap berbhakti, maka timbullah dalam diriku rasa hormat dan kekaguman terhadap Śveta yang berhati agung.”

Verse 10

पृथिवीं पालयामास प्रजा धर्मेण पालयन् । ब्रह्मण्यः सत्यवाक्छूरः शिवभक्तो निरंतरम्

Baginda memerintah bumi, melindungi rakyat dengan dharma. Baginda menghormati para Brahmana dan tatanan suci, berkata benar, gagah perkasa, serta senantiasa menjadi bhakta Śiva tanpa henti.

Verse 11

राज्यं शशासाथ स शक्तितो नृपो भक्त्या तदा चैव समर्चयत्सदा । शंभुं परेशं परमं परात्परं शांतं पुराणं परमात्मरूपम्

Raja itu memerintah kerajaannya setakat daya upayanya; dan dengan bhakti, baginda sentiasa memuja Śambhu—Tuhan Yang Maha Tinggi, Yang melampaui segala yang tertinggi, damai, purba, dan berwujud sebagai Paramātman.

Verse 12

आयुस्तस्य परिक्षीणमर्चतः परमेश्वरम् । अथैतच्च महाभाग चरितं श्रूयतां मम

Ketika baginda terus memuja Tuhan Yang Maha Tinggi, usia yang telah ditetapkan baginya pun sampai ke penghujung. Kini, wahai yang mulia, dengarkan daripadaku apa yang berlaku seterusnya dalam kisah ini.

Verse 13

वाणी शिवकथायुक्ता परमाश्चर्यसंयुता । न वाऽधयो हि तस्यैव व्याधयो हि महीपतेः

Tuturan baginda dipenuhi kisah-kisah Śiva dan disertai keajaiban yang mendalam. Sesungguhnya raja itu tidak ditimpa dukacita batin, dan tidak pula menghidap penyakit jasmani.

Verse 14

तस्य राज्ञो न बाधंते तथा चोपद्रवास्त्वमी । निरीतिको जनो ह्यासीन्निरुपद्रव एव च

Tiada kesusahan menimpa raja itu, dan bencana pun tidak timbul. Rakyat bebas daripada wabak dan ketakutan, serta hidup tenteram tanpa gangguan.

Verse 15

अकृष्टपच्यौषधयस्तस्य राज्ञोऽभवन्भुवि । तपस्विनो ब्राह्मणाश्च वर्णाश्रमयुता जनाः

Di negeri raja itu, herba ubatan masak ranum walau tanpa diusahakan. Para Brahmana hidup bertapa, dan rakyat teguh dalam tata varṇa serta āśrama.

Verse 16

न पुत्रमरणे दुःखं नापमानं न मारकाः । न दारिद्र्यं च ते सर्वे प्राप्नुवन्ति कदाचन

Mereka tidak pernah berdukacita kerana kematian anak, tidak mengalami kehinaan, tidak diancam bahaya maut; dan tiada seorang pun antara mereka jatuh ke dalam kemiskinan.

Verse 17

एवं बहुतरः कालस्तस्य राज्ञो महात्मनः । गतो हि सफलो विप्राः शिवपूजारतस्य वै

Demikianlah, suatu masa yang sangat panjang berlalu dengan penuh hasil bagi raja yang berhati agung itu—wahai para Brahmana—kerana baginda benar-benar tekun dalam pemujaan Śiva.

Verse 18

एकदा पूजमानं तं शंकरं परमार्थदम् । यमो हि प्रेषयामास यमदूतान्नृपं प्रति

Pada suatu ketika, ketika baginda sedang memuja Śaṅkara—pemberi kebenaran tertinggi—Yama pun mengutus para yamadūta menuju kepada raja.

Verse 19

वचनाच्चित्रगुप्तस्य श्वेत आनीयतामिति । तथेति मत्वा ते दूता आगताः शिवमंदिरम्

Menurut perintah Citragupta, “Bawalah Śveta ke mari,” para utusan itu pun menjawab, “Demikian,” lalu mereka tiba di kuil Śiva.

Verse 20

राजानं नेतुकामास्ते पाशहस्ता महाभयाः । यावत्समागता याम्या राजानं ददृशुस्त्वरात्

Para utusan Yama yang menggerunkan, bertangan jerat, bergegas maju kerana ingin menangkap raja; sebaik tiba, mereka segera melihat raja itu.

Verse 21

न चक्रिरे तदा दूता आज्ञां धर्मस्य चैव हि । ज्ञात्वा सर्वं यमश्चैव आगतः स्वयमेव हि

Namun ketika itu para utusan tidak melaksanakan perintah Dharma; setelah mengetahui segala-galanya, Yama sendiri datang ke sana.

Verse 22

उद्धृत्य दंडं सहसा नेतुकामस्तदा नृपम् । ददर्श च महाबाहुः शिवध्यानपरायणम्

Serta-merta dia mengangkat tongkat hukumannya, berniat membawa raja pergi; namun yang berlengan perkasa itu melihat raja tenggelam sepenuhnya dalam meditasi kepada Śiva.

Verse 23

शिवभक्तियुतं शांतं केवलं ज्ञानसंयुतम् । यमोऽपि दृष्ट्वा राजानं परं क्षोभमुपागमत्

Melihat raja yang dipenuhi bhakti kepada Śiva, tenang dan teguh dalam pengetahuan yang murni, bahkan Yama pun terguncang oleh kegelisahan yang mendalam.

Verse 24

चित्रस्थो ह्यभवत्स्द्यः प्रेतराजोऽतिविह्वलः । कालरूपश्च यो नित्यं प्रजानां क्षयकारकः

Lalu raja para roh yang telah mati itu seakan terpaku seperti gambar, amat terhuyung-hayang; padahal dialah jelmaan Kala, yang sentiasa menjadi sebab lenyapnya makhluk-makhluk.

Verse 25

आगतस्तत्क्षणादेव नृपं प्रति रुषान्वितः । खड्गेन सितधारेण चर्मणा परमेम हि

Pada saat itu juga dia tiba, murka terhadap raja—menghunus pedang bermata terang berkilau, berselubung kulit—benar-benar dalam rupa yang amat menggerunkan.

Verse 26

तावत्तं ददृशे सोऽपि स्थितं द्वारि भयावृतम् । उवाच कालो हि तदा यमं वैवस्वतं प्रति

Ketika itu dia juga melihatnya berdiri di ambang pintu, diselubungi ketakutan. Lalu Kāla pun berkata kepada Yama Vaivasvata.

Verse 27

कस्मात्त्वया धरमराज नो नीतोऽयं नृपो महान् । यम दूतसहायश्च भीतवत्प्रतिभासि मे

“Mengapa engkau, wahai Dharmarāja, belum membawa raja agung ini? Walau para utusan Yama menjadi pembantumu, engkau tampak ketakutan di mataku.”

Verse 28

कालात्ययो न कर्त्तव्यो वचनान्मम सुव्रत । कालेनोक्तस्तदा धर्म उवाच प्रस्तुतं वचः

“Jangan melampaui Ketentuan Waktu—dengarlah kata-kataku, wahai yang berikrar suci.” Setelah ditegur oleh Kāla demikian, Dharma (Yama) pun menjawab dengan kata-kata yang patut.

Verse 29

तवाज्ञां च करिष्यामि नात्र कार्या विचारणा । असौ हुरत्ययोऽस्माकं शिवभक्तो निरंतरम्

“Aku akan melaksanakan perintahmu—tiada perlu pertimbangan di sini. Huratyaya itu senantiasa seorang bhakta Śiva tanpa putus, dan berada di pihak Tuhan kami.”

Verse 30

चित्रस्था इव तिष्ठाम भयाद्देवस्य शूलिनः । यमस्य वचनं श्रुत्वा कालः क्रोधसमन्वितः । राजानं हंतुमारेभे त्वरितः खड्गमाददे

Kami berdiri kaku bagaikan lukisan, kerana takut akan Tuhan pemegang trisula. Namun apabila Kāla mendengar kata-kata Yama, ia disergap murka; dengan tergesa-gesa ia mula hendak membunuh raja lalu menghunus pedangnya.

Verse 31

त्रिगुणाष्टाक्रसंकाशं प्रविवेश शिवालयम् । यावत्कोपेन महता तावद्दृष्टः पिनाकिना । स्वभक्तं हंतुकामोसौ श्वेतराजानमुत्तमम्

Kāla, menyala dengan sinar yang menggerunkan bagaikan pancaran triguna yang berlapis, memasuki kediaman Śiva. Namun ketika ia mara dengan amarah besar, ia segera terlihat oleh Pinākī, Śiva yang memegang busur, kerana Kāla berniat membunuh Śvetarāja, bhakta Śiva yang mulia.

Verse 32

ध्यानस्थितं चात्मनि तं विशुद्धज्ञानप्रदीपेन विशुद्धचित्तम् । आत्मानमात्मात्मतया निरंतरं स्वयंप्रकाशं परमं पुरस्तात्

Dia melihat-Nya teguh dalam dhyāna di dalam Ātman—suci dalam budi, diterangi pelita pengetahuan yang tanpa noda. Senantiasa menyedari Ātman sebagai hakikat Ātman sendiri, Dia bersinar dengan cahaya-Nya sendiri, Yang Tertinggi, hadir di hadapan segala-galanya.

Verse 33

एवंविधं तं प्रसमीक्ष्य कालं संचिंत्यमानं मनसाऽचलेन । शैवं पदं यत्परमार्थरूपं कैवल्यसायुज्यकरं स्वरूपतः

Melihat Kāla dalam keadaan demikian, sedang merenung dengan fikiran yang teguh, (baginda) menumpukan renungan pada Kedudukan Tertinggi Śaiva—yang hakikatnya ialah kebenaran tertinggi, dan oleh sifatnya sendiri menganugerahkan penyatuan yang membawa kepada kaivalya, pembebasan mutlak.

Verse 34

सदाशिवेन दृष्टोऽसौ कालः कालांतकेन च । उच्छृंखलः खलो दर्पाद्विशमानो निजांतिके

Kāla itu dilihat oleh Sadāśiva—juga oleh Sang Pemusnah Kala. Namun, kerana angkuh, si durjana yang tidak terkawal itu terus mendekati hadirat-Nya sendiri.

Verse 35

नंदिकेश्वरमध्यस्थो यावद्दृष्टो निजांतिके । शिवेन जगदीशेन भक्तवत्सलबंधुना

Ketika dia berdiri di tengah-tengah wilayah Nandikeśvara, dia dilihat berhampiran oleh Śiva—Tuhan sekalian alam, kerabat kepada penganut setia, yang sentiasa lemah lembut terhadap para bhakta-Nya.

Verse 36

निरीक्षितस्तृतीयेन चक्षुषा परमेष्ठिना । स्वभक्तं रक्षमाणेन भस्मसादभवत्क्षणात्

Apabila Tuhan Yang Maha Esa memandang dengan mata ketiga-Nya—melindungi penganut setia-Nya sendiri—Kāla telah menjadi abu dalam sekelip mata.

Verse 37

ददाह तं कालमनेकवर्णं व्यात्ताननं भीमबहूग्ररूपम् । ज्वालावलीभिः परिदह्यमानमतिप्रचंडं भुवनैकभक्षणम्

Dia membakar Kāla itu—yang beraneka warna, dengan mulut ternganga, menakutkan dan mempunyai pelbagai bentuk yang garang—diselubungi oleh kalungan api, sangat ganas, yang ingin menelan seluruh alam sendirian.

Verse 38

ददर्शिरे देवगणाः समेताः सयक्षगंधर्वपिशाचगुह्यकाः । सिद्धाप्सरःसर्वखगाश्च पन्नगाः पतत्रिणो लोकपालास्तथैव

Berkumpul bersama, para dewa menyaksikannya—bersama dengan Yakṣa, Gandharva, Piśāca, dan Guhyaka; Siddha dan Apsara; segala jenis burung dan ular; makhluk bersayap, dan juga penjaga arah mata angin.

Verse 39

ज्वालामालावृतं कालमीश्वरस्याग्रतः स्थितम् । लब्धसंज्ञस्तदा राजा कालं स्वं हंतुमागतम्

Di hadapan Tuhan berdiri Kāla (Maut), dikelilingi oleh kalungan api. Setelah sedar kembali, raja itu tampil ke hadapan, berniat untuk menumpaskan Mautnya sendiri.

Verse 40

पुनः पुनर्द्ददर्शाथ दह्यमानं कृशानुना । प्रार्थयामास स व्यग्रो रुद्रं कालाग्निसन्निभम्

Berkali-kali dia melihatnya sedang dibakar oleh api. Dengan hati gelisah dan resah, dia pun merayu Rudra, yang laksana api kosmik Kala itu sendiri.

Verse 41

राजोवाच । नमो रुद्राय शांताय स्वज्योत्स्नायात्मवेधसे । निरंतराय सूक्ष्माय ज्योतिषां पतये नमः

Raja berkata: Sembah sujud kepada Rudra, Yang Damai—cahaya yang bersinar dengan sendirinya dan Yang mengetahui Atman; sembah sujud kepada Yang senantiasa hadir, Yang halus, Tuhan segala cahaya.

Verse 42

त्राता त्वं हि जगन्नाथ पिता माता सुहृत्सखा । त्वमेव बंधुः स्वजनो लोकानां प्रभुरीश्वरः

Hanya Engkau penyelamat, wahai Tuhan alam—bapa dan ibu, sahabat yang mengasihi dan teman. Hanya Engkau kerabat dan milik sendiri; bagi segala dunia Engkau Penguasa, Tuhan Yang Maha Esa.

Verse 43

किं कृतं हि त्वया शंभो कोऽसौ दग्धो ममाग्रतः । न जानामि च किं जातं कृतं केन महत्तरम्

Wahai Śambhu, apakah yang telah Engkau lakukan? Siapakah yang hangus terbakar di hadapanku ini? Aku tidak mengetahui apa yang telah terjadi, dan oleh siapa perbuatan besar ini dilakukan.

Verse 44

एवं प्रार्थयतस्तस्य श्रुत्वा च परिदेवनम् । उवाच शंकरो वाक्यं बोधयन्निव तं नृपम्

Mendengar rayuannya dan ratapannya demikian, Śaṅkara pun bersabda, seakan-akan mengajar dan menyedarkan sang raja.

Verse 45

रुद्र उवाच । मया दग्धो ह्ययं कालस्तवार्थे च तवाग्रतः । दह्यमानो हि दृष्टस्ते ज्वाला मालाकुलो महान्

Rudra bersabda: “Demi kepentinganmu dan di hadapanmu sendiri, Kāla ini telah Aku bakar. Sesungguhnya engkau melihatnya terbakar—besar lagi dahsyat, diselubungi rangkaian kalung nyala api.”

Verse 46

एवमुक्तस्तदा तेन शंभुना राजसत्तमः । उवाच प्रश्रितो भूत्वा वचनं शिवमग्रतः

Setelah ditegur demikian oleh Śambhu, raja yang paling utama itu berkata lagi; dengan rendah hati, dia mengucapkan kata-katanya di hadapan Śiva.

Verse 47

किमनेन कृतं शंभो अकृत्यं वद तत्त्वतः । य इमां प्राप्तितोऽवस्थां प्राणात्ययकरीं भव

“Wahai Śambhu, apakah perbuatan salah yang telah dilakukannya? Nyatakanlah kebenaran hakiki—dengan sebab apa dia sampai ke keadaan ini yang membawa kebinasaan nyawa?”

Verse 48

एवं विज्ञापितस्तेन ह्युवाच परमेश्वरः । भक्षकोऽयं महाराज सर्वेषां प्राणिनामिह

Setelah dimaklumkan demikian, Tuhan Yang Maha Tinggi menjawab: “Wahai Raja Agung, dia inilah pemangsa yang menelan nyawa semua makhluk hidup di sini.”

Verse 49

भक्षणार्थं तव विभो सोऽयं क्रूरोऽधुनाऽगतः । ममांतिकं महाराज तस्माद्दग्धो मया विभो

“Wahai Tuhan Yang Maha Berkuasa, si kejam ini kini datang mendekati-Ku dengan niat untuk menelan (Aku/hamba-Mu). Maka, wahai Raja Agung, di dekat-Ku juga dia telah Aku bakar habis, wahai Tuhan.”

Verse 50

बहूनां क्षेममन्विच्छंस्तवार्थेऽन्हं विशेषतः

Demi mencari kesejahteraan dan keselamatan ramai, aku telah bertindak—terutama sekali demi kepentinganmu.

Verse 51

ये पापिनो ह्यधर्मिष्ठा लोकसंहारकारकाः । पाषंडवादसंयुक्ता वध्यास्ते मम चैव हि । वाक्यं निशम्य रुद्रस्य श्वेतो वचनमब्रवीत्

Mereka yang berdosa, paling tidak berpegang pada dharma, dan membawa kebinasaan kepada dunia—yang bersatu dengan ajaran sesat dan khayalan menyesatkan—sesungguhnya layak dibunuh olehku. Setelah mendengar sabda Rudra, Śveta pun berkata sebagai jawapan.

Verse 52

कालेनैव हि लोकोऽयं पुण्यमाचरते सदा । धर्मनिष्ठाश्च केचित्तु भक्त्या परमया युताः

Sesungguhnya, menurut putaran masa, dunia ini sentiasa mengamalkan kebajikan. Dan ada pula sebahagian yang teguh dalam dharma, dihiasi bhakti yang tertinggi.

Verse 53

उपासनारताः केचिज्ज्ञानिनो हि तथा परे । केचिदध्यात्मसंयुक्ताश्चान्ये मुक्ताश्च केचन

Ada yang bersuka dalam upāsanā (ibadah pemujaan), dan ada pula yang menjadi jñānī, mengetahui kebenaran. Ada yang bersatu dengan jalan adhyātma (rohani batin), dan ada juga yang telah mencapai mokṣa.

Verse 54

कालो हि हर्ता च चराचराणां तथा ह्यसौ पालकोऽप्यद्वितीयः । स स्रष्टा वै प्राणिनां प्राणभूतस्तस्मादेनं जीवयस्वाशु भूयः

Kāla (Masa) sesungguhnya ialah yang merampas segala makhluk bergerak dan tidak bergerak; namun Dialah juga Pelindung yang tiada bandingan. Dialah Pencipta, bahkan nafas kehidupan segala makhluk—maka hidupkanlah Dia kembali dengan segera.

Verse 55

यदि सृष्टिपरोऽसि त्वं कालं जीवय सत्वरम् । यदि संहारभूतोऽसि सर्वेषां प्राणिनामिह

Jika engkau cenderung kepada penciptaan, maka hidupkanlah Kāla dengan segera. Jika engkau pula merupakan wujud peleburan bagi semua makhluk di sini…

Verse 56

तर्ह्येवं कुरु शंभो त्वं कालस्य च महात्मनः । विना कालेन यत्किंचिद्भविष्यति न शंकर

Maka, wahai Śaṁbhu, lakukanlah demikian terhadap Kāla yang berhati agung. Tanpa Kāla, tiada sesuatu pun akan terjadi, wahai Śaṅkara.

Verse 57

इति विज्ञापितस्तेन राज्ञा शंभुः प्रतापिना । चकार वचनं तस्य भक्तस्य च चिकीर्षितम्

Demikianlah dipohon oleh raja yang bercahaya itu, Śaṁbhu pun melaksanakan permintaannya dan menunaikan apa yang dikehendaki oleh sang bhakta.

Verse 58

शंभुः प्रहस्याथ तदा महेशः संजीवयामास पिनाकपाणिः । चकार रूपं च यथा पुरासीदालिंगतोसौ यमदूतमध्ये

Lalu Śaṁbhu tersenyum; Mahēśa, pemegang busur Pināka, menghidupkannya kembali. Baginda juga memulihkan rupanya seperti sediakala—di tengah para utusan Yama, dia berdiri di sana seakan baru direngkuh dan ditawan.

Verse 59

उपस्थितोऽसौ त्वथ लज्जमानस्तुष्टाव देवं वृषभध्वजं तम् । नत्वा पुरःस्थाग्निमयं हि कालः सविस्मयो वाक्यमिदं बभाषे

Kemudian dia mendekat dengan rasa malu, lalu memuji Dewa yang berpanji lembu itu. Setelah bersujud kepada Kāla yang berdiri di hadapannya dalam wujud berapi, dia pun dengan penuh takjub mengucapkan kata-kata ini.

Verse 60

काल उवाच । कालांतक त्रिपुरेश त्रिपुरांतकर प्रभो । मदनो हि त्वया देव कृतोऽनंगो जगत्पते

Kāla berkata: “Wahai Pengakhir Kala, Tuan Tripurā, Pemusnah Tripura, wahai Sang Penguasa! Engkaulah, wahai Dewa, yang menjadikan Madana (Kāma) tidak berbadan, wahai Tuhan segala alam.”

Verse 61

दक्षयज्ञविनाशश्च कृतो हि परमाद्भुतः । कालकूटं दुःप्रसहं सर्वेषां क्षयकृन्महत्

“Engkau telah melakukan pemusnahan yajña Dakṣa yang sungguh menakjubkan. Engkau juga menanggung racun Kālakūṭa yang dahsyat—sukar ditahan oleh sesiapa—amat besar dan mampu membinasakan semuanya.”

Verse 62

ग्रसितं तत्त्वया शंभो अन्येषामपि दुर्द्धरम् । लिंगरूपेण महता व्याप्तमासीज्जगत्त्रयम्

“Wahai Śambhu, Engkau menelan sesuatu yang bahkan bagi yang lain pun sukar ditanggung. Dan dalam rupa Liṅga yang agung, Engkau meliputi tiga alam.”

Verse 63

लयनाल्लिंगमित्युक्तं सर्वैरपि सुरा सुरैः । यस्यांतं न विदुर्द्देवा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः

“Kerana ia melarutkan (segala sesuatu) ke dalam dirinya, maka semuanya—para dewa dan asura—menyebutnya ‘Liṅga’. Bahkan para dewa yang dipimpin Brahmā dan Viṣṇu pun tidak mengetahui penghujungnya.”

Verse 64

लिंगस्य देवदेवस्य महिमानं परस्य च । नमस्ते परमेशाय नमस्ते विश्वमंगल । नमस्ते शितिकण्ठाय नमस्तस्मै कपर्दिने

“(Aku memuji) kemuliaan Dewa segala dewa, Tuhan Yang Mahatinggi, yang menampakkan diri sebagai Liṅga. Sembah sujud kepada-Mu, wahai Parameśvara; sembah sujud kepada-Mu, wahai Pembawa berkat bagi semesta. Sembah sujud kepada-Mu, wahai Yang Berleher Putih (Śitikāṇṭha); sembah sujud kepada-Nya, Tuhan yang berambut gimbal (Kapardin).”

Verse 65

नमोनमः कारणकारणाय ते नमोनमो मंगलमंगलात्मने । ज्ञानात्मने ज्ञानविदां मनीषिणां त्वमादिदेवोऽसि पुमान्पुराणः

Berkali-kali kami bersujud kepada-Mu—punca bagi segala punca; berkali-kali kami bersujud kepada-Mu yang hakikat-Nya adalah kemuliaan dan keberkatan tertinggi. Engkaulah Diri Pengetahuan bagi para bijaksana; Engkaulah Dewa Purba, Insan Purana yang azali.

Verse 66

त्वमेव सर्वं जगदेवबंधो वेदांतवेद्योऽसि महानुभावः । महानुभावैः परिकीर्त्तनीयस्त्वमेव विश्वेश्वर विश्वमान्यः

Engkaulah semata-mata segala-galanya, wahai sahabat dunia. Engkaulah Yang Maha Agung, yang dapat diketahui melalui Vedānta. Oleh jiwa-jiwa besar Engkau patut dipuji; Engkaulah sahaja Viśveśvara, yang dimuliakan oleh seluruh alam semesta.

Verse 67

त्वं पासि लुंपसि जगत्त्रितयं महेश स्रष्टासि भूतपतिरेव न कश्चिदन्यः

Wahai Maheśa, Engkau melindungi dan juga meleraikan tiga alam. Engkaulah Pencipta; Engkaulah sahaja Tuhan segala makhluk—tiada yang lain.

Verse 68

इति स्तुतस्तदा तेन कालेन जगदीश्वरः । उवाच कालो राजानं श्वेतं संबोधयन्निव

Demikianlah, ketika itu setelah dipuji oleh Kāla, Tuhan alam (Śiva) pun bersabda. Kāla pula, seolah-olah memberi pengajaran, berkata kepada Raja Śveta.

Verse 69

काल उवाच । मनुष्यलोके सकले नान्यस्त्वत्तो हि विद्यते । येन त्वया जितो देवो ह्यजेयो भुवनत्रये

Kāla berkata: “Di seluruh alam manusia, tiada sesiapa yang setara denganmu. Kerana olehmu Tuhan itu—yang tidak terkalahkan di tiga alam—telah ditundukkan.”

Verse 70

मया हतमिदं विश्वं जगदेतच्चराचरम् । जेताहं सर्वदेवानां सर्वेषां दुरतिक्रमः

Olehku seluruh alam semesta ini—dunia yang bergerak dan tidak bergerak—telah kutumpaskan. Akulah penakluk segala dewa, tidak terkalahkan dan sukar dilampaui oleh sesiapa pun.

Verse 71

स हि ते चानुगो जातो महाराज प्रयच्छ मे । अभयं देवदेवाच्च शूलिनः परमेष्ठिनः

Sesungguhnya dia telah menjadi pengikutmu, wahai raja agung. Kurniakanlah kepadaku ketakutan-sifar—keampunan—daripada Dewa segala dewa, Tuhan Tertinggi yang memegang trisula.

Verse 72

एवमुक्तस्तदा तेन श्वेतः कालेन चैव हि । उवाच प्रहसन्वाचा मेघनादगभीरया

Tatkala itu, setelah ditegur demikian oleh Kāla, Raja Śveta pun menjawab sambil tersenyum, dengan suara sedalam gemuruh awan.

Verse 73

राजोवाच । शिवस्य परमं रूपं त्वमेको नास्ति संशयः । कालस्त्वमसि भूतानां स्थितिसंहाररूपवान्

Raja berkata: “Engkau sahaja rupa tertinggi Śiva, tiada keraguan. Engkaulah Kāla bagi segala makhluk, berwujud sebagai kelangsungan dan peleburan.”

Verse 74

तस्मात्पूज्यतमोऽसि त्वं सर्वेषां च नियामकः । त्वद्भयात्कृतिनः सर्वे शरणं परमेश्वरम् । व्रजंति विविधैर्भार्वैरात्मलक्षणतत्पराः

Maka engkau paling layak disembah dan pengatur bagi semuanya. Kerana takut akanmu, semua yang bijaksana berlindung pada Parameśvara, mendekati-Nya dengan pelbagai kecenderungan batin, tertumpu pada tanda sejati Sang Diri.

Verse 75

सुत उवाच । तेनैवं रक्षिततः कालो राज्ञा परमधर्मिणा । शिवप्रसादमात्रेण लब्धसंज्ञो बभूवह

Sūta berkata: “Demikianlah, dilindungi oleh raja yang amat luhur dharmanya itu, Kāla sedar semula semata-mata kerana anugerah Śiva.”

Verse 76

तदा यमेन स्तवितो मृत्युना यमदूतकैः । शिवं प्रणम्य संस्तुत्य श्वेतं राजानमेव च । ययौ स्वमालयं विप्रा मेने स्वं जनितं पुनः

Kemudian, dipuji oleh Yama, oleh Mṛtyu, dan oleh para utusan Yama, dia bersujud kepada Śiva serta memuji-Nya, dan turut memuliakan Raja Śveta. Lalu dia kembali ke kediamannya; wahai para brāhmaṇa, dia berasa seolah-olah dilahirkan semula.

Verse 77

मायया सह पत्न्या च शिवस्य चरितं महत् । अनुसंस्मृत्य संस्मृत्य विस्मयं परमं ययौ

Bersama Māyā dan isterinya, dia berulang-ulang mengingati kisah agung dan perbuatan mulia Śiva, lalu tenggelam dalam rasa takjub yang amat mendalam.

Verse 78

कथयामास सर्वेषां दूतानां स्वयमेव हि । आकर्ण्यतां मम वचो हे दूतास्त्वरितेन हि

Dia sendiri berkata kepada semua utusan: “Dengarlah kata-kataku, wahai para duta—segeralah, jangan berlengah.”

Verse 79

कर्त्तव्यं च प्रयत्नेन नान्यथा मम भाषितम्

Perkara ini hendaklah dilaksanakan dengan segala usaha—jangan sekali-kali menyimpang daripada apa yang telah aku katakan.

Verse 80

काल उवाच । ये त्रिपुण्ड्रंधारयंति तथा ये वै जटाधराः । ये रुद्राक्षधराश्चैव तथा ये शिवनामिनः

Kāla berkata: Mereka yang memakai tanda tripuṇḍra; mereka yang benar-benar memikul rambut jaṭā; mereka yang mengenakan manik rudrākṣa; dan mereka yang ditandai dengan Nama Śiva—

Verse 81

उपजीवनहेतोश्च भिया ये ह्यपि मानवाः । पापिनोऽपि दुराचाराः शिववेषधरा ह्यमी

Bahkan orang-orang yang demi mencari nafkah atau kerana takut, mengenakan busana Śiva—walaupun berdosa dan berkelakuan buruk—mereka tetaplah yang bertanda lahiriah sebagai milik Śiva.

Verse 82

नानेतव्या भवद्भिश्च मम लोकं कदाचन । वर्ज्यास्ते हि प्रयत्नेन पापिनोऽपि सदैव हि

Mereka jangan sekali-kali dibawa oleh kamu ke alamku. Mereka hendaklah dijauhi dengan bersungguh-sungguh—sentiasa—walaupun mereka itu orang berdosa.

Verse 83

अन्येषां का कथा दूता येऽर्चयंति सदाशिवम् । भक्त्या परमया शंभुं रुद्रास्ते नात्र संशयः

Apa perlu dikatakan tentang yang lain, wahai para utusan? Mereka yang memuja Sadāśiva—Śambhu—dengan bhakti yang tertinggi, merekalah Rudra; tiada keraguan di sini.

Verse 84

रुद्राक्षमेकं शिरसा बिभर्ति यस्तथा त्रिपुंड्रं च ललाटमध्यके । पंचाक्षरीं ये प्रजपंति साधवः पूज्य भवद्भिश्च न चान्यथा क्वचित्

Sesiapa yang memikul walau sebutir rudrākṣa di atas kepala, dan juga mengenakan tripuṇḍra di tengah dahi; dan para sādhū yang mengulang mantra lima suku kata (pañcākṣarī)—mereka hendaklah kamu muliakan, dan jangan sekali-kali diperlakukan selainnya dalam apa jua keadaan.

Verse 85

यस्मिन्राष्ट्रोऽथ वा देशे ग्रामे चापि विचक्षणः । शिवभक्तो न दृश्येत स्मशानात्तु विशिष्यते । तद्राष्ट्रं देशमित्याहुः सत्यं प्रतिवदामि वः

Di mana-mana kerajaan, wilayah, bahkan sebuah kampung sekalipun, jika tidak terlihat seorang yang arif sebagai bhakta Śiva, maka tanah itu lebih buruk daripada tanah pembakaran mayat. Hanya demikianlah yang disebut “negeri”—kebenaran ini aku nyatakan kepada kamu.

Verse 86

यस्मिन्न संति नित्यं हि शिवभक्तिसमन्विताः । तद्ग्रमस्था जनाः सर्वे शासनीया न संशयः

Di tempat yang tidak ada orang yang senantiasa berhiaskan bhakti kepada Śiva, semua penduduk kampung itu layak ditegur dan dihukum—tiada keraguan.

Verse 87

एवमाज्ञापयामास यमोऽपि निजकिंकरान् । तथेति मत्वा ते सर्वे तूष्णी मासन्सुविस्मिताः

Demikianlah Yama juga memerintahkan para hamba suruhannya sendiri. Menganggap, “Demikianlah,” mereka semua diam membisu, amat terperanjat.

Verse 88

एवंविधोऽयं भुवनैकभर्ता सदाशिवो लोकगुरुः स एकः । दाता प्रहर्ता निजभावयुक्तः सनातनोऽयं जगदेकबंधुः

Demikianlah Sadāśiva: satu-satunya pemelihara segala alam, guru tunggal bagi semua makhluk. Dialah pemberi anugerah dan juga penghukum, bertindak menurut sifat-Nya sendiri; Dia kekal, satu-satunya kerabat sejati bagi jagat raya.

Verse 89

दग्ध्वा कालं महादेवो निर्भयं च ददौ विभुः । श्वेतस्य राजराजस्य महीपालवरस्य च

Mahādeva yang maha perkasa telah membakar (menundukkan) Kāla, lalu menganugerahkan keberanian tanpa takut kepada Śveta—raja segala raja, yang terunggul di antara para pemerintah.

Verse 90

तदा निर्भयमापन्नः श्वेतराजो महामनाः । भक्त्या च परया मुक्तो बभूव कृतनिश्चयः

Pada saat itu Raja Śveta yang berhati agung mencapai keadaan tanpa takut; dibebaskan oleh bhakti tertinggi, baginda menjadi teguh dalam tekadnya menuju Śiva.

Verse 91

तदा देवैः पूज्यमान ऋषिभिः पन्नगैस्तथा । श्वतो राजन्यवर्योऽसौ शिवसायुज्यमाप्तवान्

Pada saat itu, dipuja oleh para dewa, para ṛṣi dan juga para nāga, raja yang terunggul itu—Śveta—mencapai śiva-sāyujya, yakni penyatuan dengan Śiva.

Verse 92

एवं भक्तिपराणां च महेशे च जगद्गुरौ । सिद्धिः करतले तेषां सत्यं प्रतिवदामि वः

Demikianlah, bagi mereka yang berpegang teguh pada bhakti kepada Maheśa, Guru alam semesta, kejayaan seakan-akan berada di telapak tangan—kebenaran ini aku nyatakan kepada kamu.

Verse 93

श्वपचोऽपि वरिष्ठः स्यात्प्रसादाच्छं करस्य च । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजनीयो हि शंकरः

Bahkan seorang pemasak daging anjing (golongan paling hina) pun dapat menjadi yang terunggul berkat rahmat Śaṅkara. Oleh itu, dengan segala usaha, Śaṅkara wajib disembah.

Verse 94

बहूनां जनमनामंते शिवभक्तिः प्रजायते

Dalam hati ramai manusia, bhakti kepada Śiva akan tumbuh pada waktunya.

Verse 95

ज्ञानिनां कृतबुद्धीनां जन्मजन्मनिशंकरः । किं मया बहुनोक्तेन पूजनीयः सदाशिवः

Bagi orang bijaksana dan yang bertekad teguh, dari kelahiran ke kelahiran, Śaṅkara tetap menjadi tempat bersandar dan tujuan. Apa perlunya aku berkata panjang? Sadāśiva wajib dipuja dan disembah.

Verse 96

अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । किरातेन कृतं व्रतं च परमाद्भुतम् । येनैव तारितं विश्वं जगदेतच्चराचरम्

Di sini juga akan aku kisahkan sebuah legenda purba: suatu vrata yang amat menakjubkan yang dilakukan oleh seorang Kirāta; dengannya seluruh alam ini—yang bergerak dan yang tidak bergerak—dipelihara dan diselamatkan.