Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 33

Devanagari script

एवंविधं तं प्रसमीक्ष्य कालं संचिंत्यमानं मनसाऽचलेन । शैवं पदं यत्परमार्थरूपं कैवल्यसायुज्यकरं स्वरूपतः

Transliteration

evaṃvidhaṃ taṃ prasamīkṣya kālaṃ saṃciṃtyamānaṃ manasā'calena | śaivaṃ padaṃ yatparamārtharūpaṃ kaivalyasāyujyakaraṃ svarūpataḥ

Translation

Melihat Kāla dalam keadaan demikian, sedang merenung dengan fikiran yang teguh, (baginda) menumpukan renungan pada Kedudukan Tertinggi Śaiva—yang hakikatnya ialah kebenaran tertinggi, dan oleh sifatnya sendiri menganugerahkan penyatuan yang membawa kepada kaivalya, pembebasan mutlak.

Word by Word

• एवंविधम्: of such a kind
• एवंविधम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एवम् (अव्यय) + विध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; विशेषणम् (तम्)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• प्रसमीक्ष्य: having observed
• प्रसमीक्ष्य: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + सम् + ईक्ष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया

• कालम्: Kāla (Time/Death personified)
• कालम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; कर्मपदम्

• संचिन्त्यमानम्: being contemplated / pondering
• संचिन्त्यमानम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + चिन्त् (धातु) → चिन्त्यमान (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शानच्/मान), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (कालम्)

• मनसा: with the mind
• मनसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; करणम्

• अचलेन: unmoving, steady
• अचलेन: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अचल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; विशेषणम् (मनसा)

• शैवम्: Śaiva, pertaining to Śiva
• शैवम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शैव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; विशेषणम् (पदम्)

• पदम्: state, position, goal
• पदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; कर्मपदम्

• यत्: which
• यत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• परमार्थरूपम्: whose nature is the highest truth
• परमार्थरूपम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; विशेषणम् (यत्/पदम्)

• कैवल्यसायुज्यकरम्: bringing union (sāyujya) with liberation (kaivalya)
• कैवल्यसायुज्यकरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कैवल्य (प्रातिपदिक) + सायुज्य (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; विशेषणम् (यत्/पदम्)

• स्वरूपतः: in its essential nature
• स्वरूपतः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वरूप (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित-अव्यय)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb: 'by nature/in essence')

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (as liberative kshetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A seeker (or the observing consciousness) beholds Kāla paused in thought, while the narrative lens turns upward to the luminous ‘Śaiva pada’—an abstract, radiant realm/state symbolizing paramārtha and liberation.

Characters & Entities

• Kāla
• Śaiva Pada (Śiva’s supreme state)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Steady contemplation of Śiva’s highest reality is described as the direct cause of liberating union.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra is the implied sacred setting; the teaching frames the tirtha as aligned with the highest Śaiva goal.

What ritualistic prescription is mentioned?

No external rite; the prescription is inner steadiness (acala-manas) and contemplation of the Śaiva state.