Adhyaya 122: The Greatness of Kokāmukha (Sacred Site Eulogy and Salvific Narrative)

Verse 1

अथ कोकामुखमाहात्म्यम् ॥ वराह उवाच ॥ गुह्यानां परमं गुह्यं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ तिर्यग्योनिगताश्चापि येन मुच्यन्ति किल्बिषात्

ഇപ്പോൾ കോകാമുഖമാഹാത്മ്യം. വരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ വസുന്ധരേ, ഗുഹ്യങ്ങളിൽ പരമഗുഹ്യമായ ഇതു കേൾക്കുക; ഇതുകൊണ്ട് തിര്യഗ്യോണിയിൽ ജനിച്ചവരും കിൽബിഷം (പാപകലുഷം) മുതൽ മോചിതരാകും.

Verse 2

अष्टम्यां च चतुर्द्दश्यां मैथुनं यो न गच्छति ॥ भुक्त्वा परस्य चान्नानि यश्चैव न विकुत्सति

അഷ്ടമിയും ചതുര്ദശിയും ദിവസങ്ങളിൽ മൈഥുനത്തിൽ ഏർപ്പെടാത്തവൻ; മറ്റൊരാളുടെ അന്നം ഭക്ഷിച്ചിട്ടും (അന്നത്തെയോ ദാതാവിനെയോ) അവഹേളിക്കാത്തവൻ.

Verse 3

बाल्ये वयस्यपि च यो मम नित्यमनुव्रतः ॥ येन केनापि सन्तुष्टो यो मातापितृपूजकः

ബാല്യത്തിലും യൗവനത്തിലും എപ്പോഴും എനിക്ക് അനുവ്രതനായി നിലകൊള്ളുന്നവൻ; എന്തു ലഭിച്ചാലും അതിൽ തൃപ്തനാകുന്നവൻ; കൂടാതെ മാതാപിതാക്കളെ പൂജിക്കുന്നവൻ.

Verse 4

आयासे जीवति न यः प्रविभागी गुणान्वितः ॥ दाता भोक्ता च कार्येषु स्वतन्त्रो नित्यसंयतः

വെറും കഠിനാധ്വാനത്തിന്റെ ക്ലേശത്തിൽ മാത്രം ജീവിക്കാത്തവൻ; ന്യായമായി വിഭജിക്കുന്നവൻ, ഗുണസമ്പന്നൻ; കര്‍ത്തവ്യങ്ങളിൽ ദാതാവും യഥോചിത ഭോക്താവും; സ്വതന്ത്രനും നിത്യസംയമനമുള്ളവനും.

Verse 5

विकर्म नाभिकुर्वीत कौमारव्रतसंस्थितः ॥ सर्वभूतदयायुक्तः सत्त्वेन च समन्वितः

കൗമാരവ്രതത്തിൽ സ്ഥിരനായിട്ട് അവൻ വികർമ്മം ചെയ്യരുത്; സർവ്വഭൂതങ്ങളോടും ദയയുള്ളവനായി, സത്ത്വശുദ്ധിയാൽ സമന്വിതനായിരിക്കണം।

Verse 6

मत्या च निःस्पृहःऽत्यन्तं परार्थेष्वस्पृहः सदा ॥ ईदृग्बुद्धिं समादाय मम लोकाय गच्छति ॥ इमं गुह्यं वरारोहे देवैरपि दुरासदम्

കൂടാതെ മനസ്സിൽ അത്യന്തം നിസ്സ്പൃഹനായിരിക്കണം; മറ്റുള്ളവരുടെ ധനസമ്പത്തുകളോട് എപ്പോഴും ആഗ്രഹരഹിതനായിരിക്കണം. ഇത്തരമൊരു ബുദ്ധി സ്വീകരിച്ച് അവൻ എന്റെ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. ഹേ വരാരോഹേ! ഈ ഗുഹ്യം ദേവന്മാർക്കും ദുർലഭം।

Verse 7

तच्छृणुष्वानवद्याङ्गि कथ्यमानं मयाऽनघे ॥ जरायुजाण्डजोद्भिज्जस्वेदजानि कदाचन

ഹേ അനവദ്യാംഗി, ഹേ അനഘേ! ഞാൻ പറയുന്നതു കേൾക്കുക—ഒരിക്കൽ ജരായുജം, അണ്ഡജം, ഉദ്ഭിജ്ജം, സ്വേദജം എന്നീ ജീവവർഗങ്ങളെ സംബന്ധിച്ച്।

Verse 8

ततः पूर्वोत्तरे पार्श्वे नित्यं यो हृदि तिष्ठति ॥ अस्थीनि दर्शयामास अवशिष्टानि यानि तु

അതിനുശേഷം വടക്കുകിഴക്കൻ ഭാഗത്ത്—നിത്യമായി ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നവൻ—ശേഷിച്ചിരുന്ന അസ്ഥികൾ ഏതൊക്കെയുണ്ടോ അവയെ കാണിച്ചു।

Verse 9

एतानि मम चास्थानि पूर्वदेहोद्भवानि च ॥ अहं पुराभवं मत्स्यः कोकेषु विचरन् जले

‘ഇവ എന്റെ തന്നെ അസ്ഥികളാണ്, മുൻദേഹത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചവ. ഞാൻ പൂർവകാലത്ത് മത്സ്യനായി, കോകാ ദേശത്തിലെ ജലത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചിരുന്നു.’

Verse 10

ये न हिंसन्ति भूतानि शुद्धात्मानो दयापराः ॥ यस्तु कोकामुखे देवि ध्रुवं प्राणान्परित्यजेत्

ജീവികളെ ഹിംസിക്കാത്തവർ ശുദ്ധാത്മാക്കളും കരുണാപരരുമാണ്; എന്നാൽ ഹേ ദേവി, ‘കോകാ’യുടെ മുഖം/പ്രവേശത്തിൽ എത്തുന്നവൻ നിശ്ചയമായി പ്രാണൻ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു।

Verse 11

मनसा न चलत्येव मम वल्लभतां व्रजेत् ॥ ततो विष्णुवचः श्रुत्वा सा मही संशितव्रता

മനസ്സ് കുലുങ്ങാത്തവൻ തീർച്ചയായും എനിക്ക് പ്രിയനായ നില പ്രാപിക്കുന്നു. തുടർന്ന് വിഷ്ണുവിന്റെ വചനം കേട്ട് ആ ഭൂമി, ദൃഢവ്രതയായി, (മറുപടി പറഞ്ഞു/തുടർന്നു)।

Verse 12

धरण्युवाच ॥ अहं शिष्या च दासी च भक्ता च त्वयि माधव

ധരണി പറഞ്ഞു—ഹേ മാധവാ, ഞാൻ നിന്റെ ശിഷ്യയും ദാസിയും ഭക്തയും ആകുന്നു।

Verse 13

एवं मे परमं गुह्यं त्वद्भक्त्या वक्तुमर्हसि ॥ चक्रं वाराणसीं चैव अट्टहासं च नैमिषम्

ഇങ്ങനെ നിനക്കുള്ള ഭക്തിയാൽ നീ എനിക്ക് പരമഗുഹ്യമായ രഹസ്യം പറയേണ്ടതാണ്—ചക്രം, വാരാണസി, അട്ടഹാസം, നൈമിഷം (സംബന്ധിച്ച്)।

Verse 14

भद्रकर्णह्रदं चैव हित्वा कोकां प्रशंससि ॥ नगरं च द्विरण्डं च मुकुटं मण्डलेश्वरम्

ഭദ്രകർണ-ഹ്രദം വിട്ട് നീ ‘കോകാ’യെ പ്രശംസിക്കുന്നു; കൂടാതെ നഗരം, ദ്വിരണ്ഡം, മുകുടം, മണ്ഡലേശ്വരം (എന്നിവയും)।

Verse 15

केदारं च ततो मुक्त्वा कि कोकां च प्रशंससि ॥ देवदारुवनं मुक्त्वा तथा जालेश्वरं विभुम्

കേദാരം വിട്ടിട്ട് നീ കോകയെ എന്തിന് പ്രശംസിക്കുന്നു? ദേവദാരുവനം വിട്ടിട്ട്, അതുപോലെ വിഭുവായ ജാലേശ്വരനെയും (വിട്ടിട്ട്)।

Verse 16

दुर्गं महाबलं मुक्त्वा किं वै कोकां प्रशंससि ॥ गोकर्णं च ततो मुक्त्वा शुद्धजाल्मेश्वरं तथा

മഹാബലമുള്ള ദുർഗ (ദുർഗാതീർത്ഥം) വിട്ടിട്ട് നീ വാസ്തവത്തിൽ കോകയെ എന്തിന് പ്രശംസിക്കുന്നു? പിന്നെ ഗോകർണം വിട്ടിട്ട്, അതുപോലെ ശുദ്ധജാല്മേശ്വരനെയും।

Verse 17

एकलिङ्गं ततो मुक्त्वा किं वा कोकां प्रशंससि ॥ एवं पृष्टस्तथा भक्त्या माधवश्च महाप्रभुः

ഏകലിംഗം വിട്ടിട്ട് പിന്നെ നീ കോകയെ എന്തിന് പ്രശംസിക്കുന്നു? ഇങ്ങനെ ഭക്തിയോടെ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ മഹാപ്രഭു മാധവൻ (ഉത്തരം പറയാൻ ഒരുങ്ങി)।

Verse 18

वराहरूपी भगवान्प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ एवमेतन्महाभागे यन्मां त्वं भीरु भाषसे

വരാഹരൂപനായ ഭഗവാൻ വസുന്ധരയ്ക്ക് മറുപടി നൽകി. ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ്യവതീ, ഹേ ഭീരുവേ, നീ എന്നോട് പറയുന്നത് അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.

Verse 19

कथयिष्यामि ते गुह्यं कोका येन विशिष्यते ॥ एते रुद्राश्रिताः क्षेत्रा ये त्वया परिकीर्तिताः

കോകാ എങ്ങനെ വിശിഷ്ടമാകുന്നു എന്ന ഗൂഢരഹസ്യം ഞാൻ നിന്നോട് പറയും. നീ പരികീർത്തിച്ച ഇവ റുദ്രാശ്രിതമായ പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളാണ്.

Verse 20

एते पाशुपताश्चैषां कोका भागवतस्य ह ॥ तत्रान्यत्ते प्रवक्ष्यामि महाख्यानं वरानने

ഇവരിൽ ചിലർ പാശുപതന്മാർ; കോകാ എന്നാൽ ഭഗവത സമ്പ്രദായത്തോടു ബന്ധമുള്ളതുതന്നെ. അവിടെ ഞാൻ നിന്നോട് മറ്റൊരു മഹാഖ്യാനം പറയും, ഹേ സുന്ദരമുഖിയേ।

Verse 21

तत्राल्पेनाम्बुना युक्ते ह्रदे मत्स्यस्तु तिष्ठति ॥ दृष्ट्वा तं लुब्धकस्तूर्णं बडिशेनाजहार ह ॥ तस्य हस्ताच्च बलवान् मत्स्यस्तूर्णं विनिर्गतः ॥ अथ श्येनस्तु तं हर्त्तुं मन्त्रयित्वा नभश्चरः

അവിടെ അല്പജലം മാത്രമുള്ള ഒരു തടാകത്തിൽ ഒരു മത്സ്യം ഉണ്ടായിരുന്നു. അതിനെ കണ്ട വേട്ടക്കാരൻ ഉടൻ കൊക്കുകൊണ്ട് അതിനെ പുറത്തെടുത്തു. എന്നാൽ ശക്തിയുള്ള ആ മത്സ്യം അവന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് ക്ഷണത്തിൽ വഴുതി രക്ഷപ്പെട്ടു. പിന്നെ ആകാശചരനായ പരുന്ത് അതിനെ പിടിച്ചെടുക്കാൻ തീരുമാനിച്ച് അടുത്തുവന്നു.

Verse 22

निपत्य तं गृहीत्वैव प्रोद्दीनस्त्वरयान्वितः ॥ अशक्तस्य ततो नेतुं मत्स्यः कोकामुखेऽपतत्

പാഞ്ഞിറങ്ങി അതിനെ പിടിച്ച ഉടൻ പരുന്ത് വേഗത്തോടെ മുകളിലേക്ക് പറന്നു; എന്നാൽ കൂടുതൽ കൊണ്ടുപോകാൻ കഴിയാതെ മത്സ്യം കോകയുടെ വായ്മുനയിൽ വീണു.

Verse 23

तत्क्षेत्रस्य प्रभावेण राजपुत्रोऽभवत्प्रभुः ॥ रूपवान् गुणवान् शुद्धः कुलेन वयसान्वितः

ആ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ അവൻ രാജപുത്രനും പ്രഭുവുമായി—സുന്ദരൻ, ഗുണവാൻ, ശുദ്ധൻ, ഉന്നതകുലവും യോജ്യവയസ്സും ഉള്ളവൻ ആയി.

Verse 24

अथ कालेन तस्यैव मृगव्याधस्य चाङ्गना ॥ गृहीत्वा चैव मांसानि गच्छन्ती याति तत्र वै

പിന്നീട് കാലക്രമത്തിൽ ആ വേട്ടക്കാരന്റെ ഭാര്യ കുറെ മാംസം എടുത്തുകൊണ്ട് പോകുന്നതിനിടെ അതേ സ്ഥലത്തേക്ക് എത്തി.

Verse 25

एका चिल्ली मांसलुब्धा तद्धस्तान्मांसगर्द्धिनी ॥ आगत्यागत्य तरसा हर्त्तुं समुपचक्रमे

ഒരു ചില്ലി മാംസലോഭിനിയായി; അവളുടെ കൈയിലെ മാംസത്തെ ആഗ്രഹിച്ച് അവൾ വീണ്ടും വീണ്ടും വന്ന് അതിവേഗം അത് തട്ടിയെടുക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 26

मृगव्याधा बलान्मांसं हर्तुकामां तु चिल्लिकाम् ॥ बाणेनैकेन संहत्य पातिता भुवि तत्क्षणात्

വേട്ടക്കാരൻ ആ ചില്ലി ബലമായി മാംസം പിടിച്ചെടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതു കണ്ടു; ഒരൊറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അടിച്ച് അവളെ ക്ഷണത്തിൽ ഭൂമിയിൽ വീഴ്ത്തി.

Verse 27

आकाशात्पातिता भद्रे कोकायां मम सन्निधौ ॥ जाता चन्द्रपुरे रम्ये राजपुत्री यशस्विनी

ഹേ ഭദ്രേ! ആകാശത്തിൽ നിന്നു വീണ അവൾ, കോകായിൽ എന്റെ സന്നിധിയിൽ, മനോഹരമായ ചന്ദ്രപുരത്തിൽ യശസ്സുള്ള രാജകുമാരിയായി ജനിച്ചു.

Verse 28

सा व्यवर्द्धत कन्या तु वयोरूपगुणान्विता ॥ चतुःषष्टिकलायुक्ता पुरुषं सा जुगुप्सति

ആ കന്യക യൗവനം, സൗന്ദര്യം, സദ്ഗുണങ്ങൾ എന്നിവയോടെ വളർന്നു. അറുപത്തിനാലു കലകളിൽ നിപുണയായിട്ടും അവൾ പുരുഷന്മാരോട് വിരക്തി പ്രകടിപ്പിച്ചു.

Verse 29

रूपवाङ्गुणवाञ्छूरो युद्धकार्यार्थनिश्चितः ॥ सौम्यश्च पुरुषश्चैव सा च नेति जुगुप्सति

അവൻ സുന്ദരനും ഗുണവാനും വീരനും ആയിരുന്നു; യുദ്ധകാര്യവും ധർമ്മലക്ഷ്യവും സംബന്ധിച്ച് ദൃഢനിശ്ചയൻ; സൗമ്യനും സമ്പൂർണ്ണപുരുഷനും—എങ്കിലും അവൾ ‘ഇല്ല’ എന്നു പറഞ്ഞ് അവനെ വെറുത്തു.

Verse 30

अथ केनचित्कालेन शक आनन्दपूरके ॥ सम्बन्धो जायते तयोर् मध्यमे वयसि स्थयोः

പിന്നീട് കുറെകാലം കഴിഞ്ഞ്, ശകരുടെ കാലഘട്ടത്തിൽ, ആനന്ദം നിറഞ്ഞ നിലയിൽ, മധ്യവയസ്സിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന ആ ഇരുവരുടെയും ഇടയിൽ പരസ്പരബന്ധം ഉദിച്ചു।

Verse 31

तथा तु तौ समासाद्य परस्परम् अथ क्रमात् ॥ यथान्यायं स विप्रोक्तं विधिदृष्टेन कर्मणा

ഇങ്ങനെ അവർ പരസ്പരം സമീപിച്ച്, പിന്നെ ക്രമേണ, പണ്ഡിത വിപ്രന്മാർ പ്രസ്താവിച്ചതുപോലെ, വിധിസമ്മതമായ കർമാചാരത്തിലൂടെ യഥോചിതമായി പ്രവർത്തിച്ചു।

Verse 32

स वै तथा समं नित्यं सा च तेन समं शुभा ॥ अन्योन्यं रममाणौ तौ मुहूर्तमपि नोज्झतः

അവൻ എപ്പോഴും അവളോടൊപ്പം സമഭാവത്തോടെ നിലകൊണ്ടു; ആ ശുഭയുവതിയും അവനോടൊപ്പം അതുപോലെ തന്നെയായിരുന്നു; പരസ്പരം ആസ്വദിച്ചുകൊണ്ട് അവർ ഒരു മുഹൂർത്തം പോലും വേർപിരിയില്ലായിരുന്നു।

Verse 33

गच्छत्येवं बहुतरे काले चैवाप्यनिन्दिता ॥ समप्रेम्णा च संयुक्ता सौहृदेन च नायकम्

ഇങ്ങനെ ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞിട്ടും, കുറ്റാരോപണമില്ലാത്ത അവൾ സമപ്രേമത്താലും സൗഹൃദത്താലും നായകനോടു ചേർന്ന് നിലകൊണ്ടു।

Verse 34

राजपुत्रस्तस्तोऽप्यत्र शकानां नन्दवर्द्धनः ॥ तस्या जायते मध्याह्ने शिरोरुगतिपीडिनी

ഇവിടെയും ശകരുടെ ഇടയിൽ നന്ദവർദ്ധനൻ എന്നൊരു രാജകുമാരൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൾക്ക് മധ്യാഹ്നത്തിൽ പീഡിപ്പിക്കുന്ന തലവേദന ഉണ്ടായി।

Verse 35

ये केचिद्भिषजस्तत्र गदेषु कुशलाः शुभे ॥ ते तत्रौषधयोगं च चक्रुस्तेनापि वेदना

ഹേ ശുഭേ! അവിടെ രോഗങ്ങളിൽ നിപുണരായ വൈദ്യർ ആരൊക്കെയുണ്ടായിരുന്നുവോ, അവർ അവിടെ ഔഷധയോഗങ്ങൾ ചെയ്തു; എങ്കിലും അതിനാലും വേദന ശമിച്ചില്ല।

Verse 36

ननाश नैव संयातः कालो बहुतिथस्ततः ॥ न संबुध्यति चात्मानं विष्णुमायाविमोहितः

രോഗം നശിച്ചില്ല; അതിനുശേഷം ദീർഘകാലം കാൽവും തീർച്ചയിലേക്കെത്തിയില്ല; വിഷ്ണുവിന്റെ മായയിൽ വിമോഹിതനായ അവൻ സ്വയം തിരിച്ചറിയാതെപോയി।

Verse 37

भजमाना विनीता च सौहृदाच्च विशेषतः ॥ एवं बहुगतः कालः कामभोगेषु सक्तयोः

സേവിച്ചു കൊണ്ടും വിനീതയായി നിലകൊണ്ടും, പ്രത്യേകിച്ച് സൗഹൃദബന്ധം മൂലം—ഇങ്ങനെ കാമഭോഗങ്ങളിൽ ആസക്തരായ ആ ഇരുവരുടെയും ഏറെ കാലം കടന്നുപോയി।

Verse 38

पूर्णे हि समये तत्तु उभयोश्च तदन्तरम् । तस्य कालः संवृतस्य योऽसौ पूर्वप्रतिस्तवः

എന്നാൽ നിശ്ചിത സമയം പൂർണ്ണമായപ്പോൾ—ഇരുവരുടെയും ഇടയിലെ ആ ഇടവേളയിൽ—അവന്റെ മറവിയുടെ (സംവൃതതയുടെ) കാലം എത്തി; അത് വരാനിരിക്കുന്നതിനുള്ള മുൻകഥനമായിരുന്നു।

Verse 39

ततः सर्वानवद्याङ्गी भर्तारमिदमब्रवीत् ॥ किमिदं तव भद्रं ते वेदना जायते शिरॆ ॥

അപ്പോൾ കുറ്റമറ്റ അവയവങ്ങളുള്ള ആ സ്ത്രീ ഭർത്താവിനോട് പറഞ്ഞു: “ഇത് എന്താണ്, പ്രിയനേ? നിന്റെ തലയിൽ വേദന ഉദിക്കുന്നുണ്ടോ?”

Verse 40

एतदाचक्ष्व तत्त्वेन यद्यहं च तव प्रिया ॥ बहवो भिषजश्चैव नानाशास्त्रविशारदाः ॥

ഞാൻ സത്യമായും നിന്റെ പ്രിയയാണെങ്കിൽ, ഈ കാര്യം തത്ത്വമായി സത്യത്തോടെ എന്നോട് പറയുക. നാനാശാസ്ത്രങ്ങളിൽ നിപുണരായ അനേകം വൈദ്യന്മാരും ഉണ്ട്.

Verse 41

कुर्वन्ति तव कर्माणि वेदना च न गच्छति ॥ एवं स प्रियया प्रोक्तस्तां प्रियां पुनरब्रवीत् ॥

അവർ നിനക്കായി ചികിത്സകൾ ചെയ്യുന്നു; എങ്കിലും വേദന മാറുന്നില്ല. പ്രിയ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവൻ വീണ്ടും തന്റെ പ്രിയയോട് പറഞ്ഞു.

Verse 42

इदं किं विस्मृता भद्रे सर्वव्याधिसमन्वितम् ॥ यल्लब्धं मानुषत्वं च सुखदुःखसमन्वितम् ॥

അവൻ പറഞ്ഞു—ഭദ്രേ, നീ ഇതു മറന്നോ? ലഭിച്ച മനുഷ്യാവസ്ഥ സർവ്വവ്യാധികളോടും കൂടിയതാണ്; അതുപോലെ സുഖദുഃഖങ്ങളോടും കൂടിയതാണ്.

Verse 43

संसारसागरारूढं नातिप्रष्टुं त्वमर्हसि ॥ तेनैवं भाषिता बाला श्रोतुकामा वरानना ॥

സംസാരസാഗരത്തിൽ ആരൂഢനായവൻ അതിയായി ചോദ്യം ചെയ്യേണ്ടതില്ല. അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹമുള്ള സുന്ദരമുഖിയായ ബാലിക കേൾക്കുവാൻ തത്പരയായി നിന്നു.

Verse 44

ततः कदाचिच्छयने सुप्तौ तौ दम्पती किल ॥ गते बहुतिथे काले पुनः पप्रच्छ सा प्रियम् ॥

പിന്നീട് ഒരിക്കൽ ശയനത്തിൽ ആ ദമ്പതികൾ ഉറങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, പല ദിവസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ ശേഷം അവൾ വീണ്ടും തന്റെ പ്രിയനോട് ചോദിച്ചു.

Verse 45

कथयस्व तमेवार्थं यन्मया पूर्वपृच्छितम् ॥ किं मां न भाषसे नाथ साभिप्रायं वचस्तव ॥

ഞാൻ മുമ്പ് ചോദിച്ചതേ കാര്യം തന്നെ വിശദീകരിക്കണമേ. ഹേ നാഥാ, നിങ്ങൾ എനിക്കോട് എന്തുകൊണ്ട് സംസാരിക്കുന്നില്ല? നിങ്ങളുടെ വാക്കുകളിൽ ഒരു അന്തർനിഹിത ഉദ്ദേശം തോന്നുന്നു.

Verse 46

गोप्यं वा किमचिदस्तीह किं गोपयसि मे पुरः ॥ अवश्यं चैव वक्तव्यं यद्यहं तव वल्लभा ॥

ഇവിടെ മറയ്ക്കേണ്ട എന്തെങ്കിലും രഹസ്യമുണ്ടോ? എന്റെ മുമ്പിൽ എന്തുകൊണ്ട് അത് ഒളിപ്പിക്കുന്നു? ഞാൻ നിങ്ങളുടെ പ്രിയയാണെങ്കിൽ, നിങ്ങൾ തീർച്ചയായും പറയണം.

Verse 47

इति निर्बन्धतः पृष्टः स शक्राधिपतिर्नृपः ॥ तां प्रियां प्रणयात्प्राह बहुमानपुरःसरम् ॥

ഇങ്ങനെ ഉറച്ച ആവശ്യമോടെ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ശകരുടെ അധിപനായ ആ രാജാവ് തന്റെ പ്രിയയോട് സ്നേഹത്തോടെ, ആദരഭാവം മുൻനിർത്തി പറഞ്ഞു.

Verse 48

मन्मातापितरौ गत्वा प्रसादय शुचिस्मिते ॥ मानार्हौ मानयित्वा तौ ययाहं जठरे धृतः ॥

ഹേ ശുചിസ്മിതേ, എന്റെ മാതാപിതാക്കളുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു അവരെ പ്രസന്നരാക്കുക. ആദരാർഹരായ—എന്നെ ഗർഭത്തിൽ ധരിച്ച—ആ ഇരുവരെയും യഥോചിതമായി ആദരിക്കുക.

Verse 49

तयोराज्ञां पुरस्कृत्य मानयित्वा यथार्हतः ॥ अथ कोकामुखे गत्वा कथयिष्याम्यसंशयम् ॥

അവരുടെ ആജ്ഞയെ മുൻനിർത്തി, അവരെ യഥോചിതമായി ആദരിച്ച ശേഷം, ഞാൻ കോകാമുഖത്തിലേക്ക് ചെന്നു സംശയമില്ലാതെ വിവരിക്കും.

Verse 50

स्वपूर्वजन्मवृत्तं तु देवानामपि दुर्लभम् ॥ तत्र ते कथयिष्यामि सर्ववृत्तमनिन्दिते ॥

ഞാൻ നിന്നോട് എന്റെ മുൻജന്മവൃത്താന്തം പറയും—ദേവന്മാർക്കും ദുർലഭമായതു; അവിടെ, ഹേ നിർദോഷിനീ, സമസ്ത കഥയും ഞാൻ നിന്നോട് വിവരിക്കും।

Verse 51

ततः सा ह्यनवद्याङ्गी श्वश्रूश्वशुरयोः पुरः ॥ गत्वा गृहीत्वा चरणौ ततस्ताविदमब्रवीत् ॥

അപ്പോൾ ആ നിർദോഷാംഗിയായ സ്ത്രീ അമ്മായിയുടെയും അപ്പായിയുടെയും മുമ്പിൽ ചെന്നു; അവരുടെ പാദങ്ങൾ പിടിച്ച് പിന്നെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 52

किञ्चिद्विज्ञप्तुकामास्मि तत्र वामवधी्यताम् ॥ भवदाज्ञां पुरस्कृत्य भवद्भ्यामनुमानितौ ॥

എനിക്ക് ഒരു ചെറിയ അപേക്ഷ സമർപ്പിക്കാനുണ്ട്—ദയവായി നിങ്ങൾ ഇരുവരും അത് കേൾക്കണം। നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞയെ മുൻനിർത്തി, നിങ്ങൾ ഇരുവരും ഞങ്ങൾക്ക് സമ്മതം നൽകണം।

Verse 53

पुण्ये कोकामुखे गन्तुमिच्छावस्तत्र वां गुरू ॥ कार्यगौरवभावेन न निषेध्यौ कथञ्चन ॥

ഞങ്ങൾ പുണ്യസ്ഥാനമായ ‘കോകാമുഖ’ത്തിലേക്ക് പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—അവിടെ, ഹേ പൂജ്യ ഗുരുജനങ്ങളേ. കാര്യത്തിന്റെ ഗൗരവം കൊണ്ടു ഞങ്ങളെ യാതൊരു വിധത്തിലും തടയരുത്।

Verse 54

अद्य यावत्किमपि वां याचितं न मया क्वचित् ॥ पुरस्ताद्ध्यावयोस्तन्मे याचितं दातुमर्हतः ॥

ഇന്നുവരെ ഞാൻ നിങ്ങളിരുവരോടും ഒരിക്കലും ഒന്നും അപേക്ഷിച്ചിട്ടില്ല; അതിനാൽ ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ മുമ്പിൽ നിൽക്കുന്നു—ഇപ്പോൾ ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്ന ഈ കാര്യം നിങ്ങൾ ഇരുവരും നൽകേണ്ടതാകുന്നു।

Verse 55

शिरावेधेनया युक्तः सदा तव सुतो ह्ययम् ॥ मध्याह्ने मृतकल्पो वै जायते ह्यचिकित्सकम् ॥

നിന്റെ ഈ പുത്രൻ എപ്പോഴും തലയിൽ കുത്തിപ്പൊള്ളുന്ന വേദനയാൽ പീഡിതനാണ്. മധ്യാഹ്നത്തിൽ അവൻ മരിച്ചവനെപ്പോലെ ആകുന്നു; സത്യത്തിൽ ഇത് ചികിത്സാതീതം.

Verse 56

सुखानि सर्वविषयान्विसृज्य परिपीडितः ॥ कोकामुखं विना कष्टं न निवृत्तं भविष्यति ॥

എല്ലാ വിഷയസുഖങ്ങളും ഇന്ദ്രിയഭോഗങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ അത്യന്തം പീഡിതനാണ്. കോകാമുഖം കൂടാതെ ഈ കഷ്ടം അവസാനിക്കുകയില്ല.

Verse 57

दम्पतिभ्यां हि मननं रोचतां सर्वथैव हि ॥ ततो वधूवचः श्रुत्वा शकानामधिपो नृपः ॥

ആ ആലോചന ദമ്പതികൾക്ക് എല്ലാ വിധത്തിലും ഇഷ്ടമായി. തുടർന്ന് വധുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശകരുടെ അധിപനായ രാജാവ് (മറുപടി പറഞ്ഞു).

Verse 58

करेण स्वयमादाय वधूं पुत्रमुवाच ह ॥ किमिदं चिन्तितं वत्स कोकामुखगमं प्रति ॥

രാജാവ് സ്വയം വധുവിന്റെ കൈ പിടിച്ച് പുത്രനോട് പറഞ്ഞു—“വത്സാ, കോകാമുഖത്തിലേക്കുള്ള യാത്രയെക്കുറിച്ച് നീ എന്താണ് ആലോചിച്ചത്?”

Verse 59

हस्त्यश्वरथयानानि स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः ॥ सर्वमेतत्तु सप्ताङ्गं कोशकोष्ठादिसंयुतम्

“ആനകൾ, കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ, വാഹനങ്ങൾ, അപ്സരസ്സുകളെപ്പോലെയുള്ള സ്ത്രീകൾ—ഇവയെല്ലാം രാജ്യത്തിന്റെ സപ്താംഗങ്ങളോടുകൂടി, ഖജനാവും സംഭരണശാലകളും മുതലായവയോടും ചേർന്ന്…”

Verse 60

शरणं वित्तयो राज्यं त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ मित्रं वरासनं चैव गृह्णीष्व सुतसत्तम

ശരണം, ധനം, രാജ്യം—ഇതെല്ലാം നിനക്കിലാണ് പ്രതിഷ്ഠിതം. ഹേ പുത്രശ്രേഷ്ഠാ, മിത്രങ്ങളെയും ഉത്തമ സിംഹാസനവും സ്വീകരിക്കു.

Verse 61

त्वयि प्रतिष्ठिताः प्राणाः सन्तानं च तदुत्तरम् ॥ ततः पितुर्वचः श्रुत्वा राजपुत्रो यशस्विनि

നിനക്കിലാണ് നമ്മുടെ പ്രാണങ്ങളും, അതിനുശേഷമുള്ള സന്തതിയും പ്രതിഷ്ഠിതം. പിന്നെ പിതാവിന്റെ വചനം കേട്ട് ആ യശസ്വിയായ രാജകുമാരൻ…

Verse 62

पितुः पादौ गृहीत्वा च प्रोवाच विनयान्वितः ॥ अलं राज्येन कोशेन वाहनेन बलेन वा

പിതാവിന്റെ പാദങ്ങൾ പിടിച്ച് വിനയത്തോടെ അവൻ പറഞ്ഞു—‘രാജ്യം, ഖജനാവ്, വാഹനങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ സൈന്യബലം—ഇവയെല്ലാം മതി; എനിക്കത് വേണ്ട.’

Verse 63

गन्तुमिच्छामि तत्राहं तूर्णं कोकामुखं महत् ॥ शिरोवेदनया युक्तो यदि जीवाम्यहं पितः

ഞാൻ അവിടെ വേഗത്തിൽ പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—ആ മഹത്തായ കോകാമുഖത്തിലേക്ക്. ഹേ പിതാവേ, ശിരോവേദനയോടെ പീഡിതനായിട്ടും ഞാൻ ജീവിച്ചിരുന്നാൽ…

Verse 64

तदा राज्यं बलं कोशो ममैवैतन्न सशंयः ॥ तत्रैव गमनान्मह्यं वेदना नाशमेष्यति

അപ്പോൾ രാജ്യം, സൈന്യബലം, ഖജനാവ്—ഇവ എല്ലാം സംശയമില്ലാതെ എന്റേതാകും. അവിടേക്കു പോകുന്നതുകൊണ്ടുതന്നെ എന്റെ വേദന നശിക്കും.

Verse 65

पुत्रोक्तमवधार्यैव शकानामधिपो नृपः ॥ अनुजज्ञे ततः कोकां गच्छ पुत्र नमोऽस्तु ते

പുത്രന്റെ വാക്ക് നന്നായി ആലോചിച്ച് ശകരാധിപനായ രാജാവ് അനുമതി നൽകി—“പുത്രാ, കോകയിലേക്കു പോകുക; നിനക്കു നമസ്കാരം.”

Verse 66

अथ दीर्घेण कालेन प्राप्तः कोकामुखं त्विदम् ॥ तत्र गत्वा वरारोहा भर्त्तारमिदमब्रवीत् १७३॥ पूर्वपृष्टं मया यत्ते वक्ष्यामीति च मां प्रति ॥ कोकामुखे त्वयाप्युक्तं तदेतन्मम कथ्यताम्

പിന്നീട് ദീർഘകാലത്തിന് ശേഷം അവൻ ഈ കോകാമുഖത്തിലെത്തി. അവിടെ ചെന്നു സുന്ദര നിതംബങ്ങളുള്ള സ്ത്രീ ഭർത്താവിനോട് പറഞ്ഞു—“ഞാൻ മുമ്പ് ചോദിച്ചതും, നീ ‘ഞാൻ പറയും’ എന്ന് എന്നോട് പറഞ്ഞതും, കോകാമുഖത്തിൽ നീ പറഞ്ഞതും—അത് ഇപ്പോൾ എനിക്ക് പറയുക.”

Verse 67

निशम्येति प्रियाप्रोक्तं राजपुत्रो यशस्विनि ॥ प्रहस्याह भिया तां तु समालिङ्ग्य वसुन्धरे

പ്രിയയുടെ വാക്ക് കേട്ട് യശസ്വിയായ രാജകുമാരൻ പുഞ്ചിരിച്ച്, ഭയപ്പെട്ടിരുന്ന അവളെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് പറഞ്ഞു—ഹേ വസുന്ധരേ।

Verse 68

रजनी सम्प्रवृत्तेयं सुखं स्वापो विधीयताम् ॥ श्वः सर्वं कथयिष्यामि यत्ते मनसि वर्त्तते

രാത്രി ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്നു; സുഖമായി നിദ്ര ചെയ്യുക. നാളെ നിന്റെ മനസ്സിലുള്ളതെല്ലാം ഞാൻ പറയും.

Verse 69

व्याधेन निगृहीतोऽस्मि बडिशेन जलेचरः॥ तद्धस्तान्निर्गतस्तत्र बलेन पतितो भुवि

ഞാൻ ജലചരൻ; വേട്ടക്കാരൻ മീൻകൊക്ക് (ബഡിശ) കൊണ്ട് എന്നെ പിടിച്ചു. പിന്നെ അവന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് വഴുതി, ബലത്താൽ അവിടെ ഭൂമിയിൽ വീണു.

Verse 70

प्रभातायां तु शर्वर्यां स्नातौ क्षौमविभूषितौ॥ प्रणम्य शिरसा विष्णुं हस्ते गृह्य ततः प्रियाम्

പ്രഭാതത്തിൽ, രാത്രി അവസാനിച്ചപ്പോൾ, ഇരുവരും സ്നാനം ചെയ്ത് ക്ഷൗമവസ്ത്രങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു. ശിരസാ വിഷ്ണുവിനെ പ്രണമിച്ച്, പിന്നെ അവൻ പ്രിയയുടെ കൈ പിടിച്ചു.

Verse 71

श्येनेनामिषलुब्धेन नखैर्विद्धोऽस्मि सुन्दरि॥ नीत आकाशमार्गेण तस्माच्च पतितोऽत्र वै

ഹേ സുന്ദരി, മാംസലോഭിയായ ശ്യേനൻ തന്റെ നഖങ്ങളാൽ എന്നെ കുത്തിവേദനിപ്പിച്ചു. ആകാശമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ കൊണ്ടുപോയിട്ട്, പിന്നെ സത്യമായും ഇവിടെ തന്നെ വീഴ്ത്തി.

Verse 72

एतत्ते कथितं भद्रे पूर्वपृष्टं च यत्त्वया॥ गच्छ सुन्दरि भद्रं ते यत्र ते वर्त्तते मनः

ഹേ ഭദ്രേ, നീ മുമ്പ് ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു. ഹേ സുന്ദരി, നിനക്ക് മംഗളം വരട്ടെ—നിന്റെ മനസ്സ് ഏിടത്തേക്ക് ചായുന്നുവോ അവിടേക്ക് പോകുക.

Verse 73

ततः साप्यनवद्याङ्गी रक्तपद्मशुभानना॥ करुणं स्वरमादाय भर्त्तारं पुनरब्रवीत्

അപ്പോൾ അവളും—ദോഷമില്ലാത്ത അവയവങ്ങളുള്ളവൾ, ചുവന്ന പദ്മംപോലെ ശുഭമുഖമുള്ളവൾ—കരുണസ്വരം എടുത്ത് ഭർത്താവിനോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു.

Verse 74

एतदर्थं मया भद्र गुह्यं नोक्तं तथा स्वकम्॥ अहं च यादृशी पूर्वमभवं तच्छृणुष्व मे

ഹേ ഭദ്രാ, ഈ കാരണത്താലാണ് ഞാൻ എന്റെ സ്വന്തം ഗുഹ്യകാര്യം മുമ്പ് പറഞ്ഞില്ലത്. ഞാൻ മുൻപ് എങ്ങനെയുണ്ടായിരുന്നുവോ, അത് എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കുക.

Verse 75

स्थापयित्वा मांसभारान्प्रियायाः सविधे स्वयम्॥ काष्ठान्यानयितुं यातः क्षुधितो मांसपाचने

അവൻ സ്വയം പ്രിയയുടെ സമീപത്ത് മാംസക്കെട്ടുകൾ വെച്ച്, വിശപ്പോടെ മാംസം പാകം ചെയ്യാൻ വിറക് കൊണ്ടുവരാൻ പോയി।

Verse 76

क्षुत्पिपासापरिश्रान्ता चिल्ली गगनगामिनी॥ वृक्षोपरी समासीना भक्ष्यं चैव विचिन्वती

വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ച, ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ചില്ലീ പക്ഷി വൃക്ഷത്തിന്മേൽ ഇരുന്ന് ആഹാരം തേടി।

Verse 77

अथ कश्चिन्मृगव्याधो हत्वा वनचरान्बहून्॥ संगृह्य मांसभारान्वै तेन मार्गेण संगतः

അപ്പോൾ ഒരു മൃഗവ്യാധൻ പല വനചരന്മാരെയും കൊന്ന് മാംസക്കെട്ടുകൾ ശേഖരിച്ചു; അതേ വഴിയിൽ അവനെ കണ്ടുമുട്ടി।

Verse 78

प्रवृत्तोऽग्निमुपादाय तावदुड्डीय सत्वरम्॥ मांसपिण्डो मया विद्धो दृढैर्वज्रमयैर्नखैः

അവൻ അഗ്നി കൊണ്ടുവരാൻ പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഞാൻ ഉടൻ വേഗത്തിൽ പറന്നു; വജ്രംപോലെ ദൃഢമായ നഖങ്ങളാൽ മാംസക്കട്ടയെ ഞാൻ അടിച്ചു।

Verse 79

न च सक्तास्मि संहर्तुं मांसभारप्रपीडिता ॥ अशक्ता दूरगमने सविधे हि व्यवस्थिताः ॥

മാംസഭാരത്താൽ പീഡിതയായതിനാൽ ഞാൻ അവനെ സംഹരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; ദൂരെയ്ക്ക് പോകാൻ അശക്തയായി സമീപത്തുതന്നെ നിന്നു।

Verse 80

भक्षयित्वा ततो मांसं व्याधः संहृष्टमानसः ॥ अपश्यन्मांसपिण्डं तु मृगयामास पार्श्वतः ॥

പിന്നീട് മാംസം ഭക്ഷിച്ച വേട്ടക്കാരൻ ഹർഷിതമനസ്സോടെ ആയിരുന്നു. മാംസത്തിന്റെ ഒരു കട്ട കണ്ടിട്ട് സമീപത്ത് വേട്ട തേടിത്തുടങ്ങി.

Verse 81

विद्धा बाणेन मां तत्र भक्षयन्तमिपातयत् ॥ ततोऽहं भ्रममाणा वै निश्चेष्टा गतजीविता ॥

അവിടെ അമ്പുകൊണ്ട് എന്നെ കുത്തി, ഞാൻ ഭക്ഷിക്കുമ്പോൾ തന്നെ അവൻ എന്നെ വീഴ്ത്തി. പിന്നെ ഞാൻ തലചുറ്റി നിശ്ചേഷ്ടയായി—ജീവൻ വിട്ടുപോയി.

Verse 82

पतितास्म्यवशा भद्र कालतन्त्रे दुरासदे ॥ एतत्क्षेत्रप्रभावेण त्वकामापि नृपात्मजा ॥

ഹേ ഭദ്രാ, ഞാൻ അസഹായയായി കാലത്തിന്റെ ദുർജയ തന്ത്രത്തിൽ പതിച്ചു. എന്നാൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രഭാവംകൊണ്ട്, ഇഷ്ടമില്ലാതിരുന്നാലും, ഞാൻ രാജകുമാരിയായി ജനിച്ചു.

Verse 83

जातास्मि त्वत्प्रिया चापि स्मरन्ती पूर्वजन्म तत् ॥ एतानि पश्य चास्थीनि शेषाणि बहुकालतः ॥

ഞാൻ ജന്മം പ്രാപിച്ച് നിന്റെ പ്രിയയായും ആയി, ആ മുൻജന്മം സ്മരിച്ചുകൊണ്ട്. ഇതാ നോക്കൂ—ഈ അസ്ഥികൾ, ദീർഘകാലം ശേഷിച്ച അവശിഷ്ടങ്ങൾ.

Verse 84

गलितान्यल्पशेषाणि प्राणनाथ समीपतः ॥ एवं सा दर्शयित्वा तु भर्तारं पुनरब्रवीत् ॥

ഹേ പ്രാണനാഥാ, ഇവ സമീപത്തുതന്നെ കിടക്കുന്നു—ചീഞ്ഞു പോയി അല്പം മാത്രമേ ശേഷിച്ചുള്ളൂ. ഇങ്ങനെ കാണിച്ചിട്ട് അവൾ ഭർത്താവിനോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു.

Verse 85

आनीतोऽसि मया भद्र स्थानं कोकामुखं प्रति ॥ एतत्क्षेत्रप्रभावेण तिर्यग्योनिगताऽपि ॥

ഹേ ഭദ്രേ, ഞാൻ നിന്നെ കോകാമുഖം എന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുന്നു. ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ തിര്യക്-യോണിയിൽപ്പെട്ടവളായാലും (ജീവി) …

Verse 86

उत्तमे तु कुले जाता मानुषी जातिमाश्रिताः ॥ यं यं प्रवक्ष्यसे धर्मं विष्णुप्रोक्तं यशोधन ॥

…ഉത്തമകുലത്തിൽ ജനിച്ച് മനുഷ്യജാതി പ്രാപിക്കുന്നു. ഹേ യശോധനേ, വിഷ്ണു ഉപദേശിച്ച ഏത് ഏത് ധർമ്മം നീ പ്രസ്താവിക്കുമോ, …

Verse 87

तं तमेव करिष्यामि विष्णुलोके सुखावहम् ॥ ततस्तस्या वचः श्रुत्वा लब्धपूर्वस्मृतिर्नृपः ॥

—അതു തന്നെയായ ധർമ്മം ഞാൻ ആചരിക്കും; അത് വിഷ്ണുലോകത്തിൽ സുഖം നൽകുന്നതാണ്. പിന്നെ അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാവിന് മുൻസ്മൃതി ലഭിച്ചു.

Verse 88

विस्मयं परमं गत्वा साधु साध्वित्यपूजयत् ॥ तस्मिन् क्षेत्रे च यत्कर्म कर्तव्यं धर्मसंहितम् ॥

പരമ വിസ്മയത്തിലേക്ക് എത്തി അവൻ ‘സാധു, സാധു’ എന്നു പറഞ്ഞു (അവളെ) ആദരിച്ചു. പിന്നെ ആ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധർമ്മസഹിതമായി ഏതു കർമ്മം ചെയ്യേണ്ടതെന്നു (ചിന്തിച്ചു).

Verse 89

तच्छ्रुत्वा कानिचिद्देवी स्वयं चक्रे पतिव्रता॥ अन्येऽपि सर्वे तच्छ्रुत्वा यस्य यद्रोचते प्रियम्॥

അത് കേട്ട് പതിവ്രതയായ ദേവി സ്വയം ചില (അനുഷ്ഠാനങ്ങൾ) നടത്തി. മറ്റുള്ളവരും എല്ലാവരും അത് കേട്ട്, ഓരോരുത്തർക്കും ഏത് പ്രിയമോ അതുതന്നെ (അർപ്പിച്ചു/ചെയ്തു).

Verse 90

ददतुḥ परमप्रीतौ पात्रेभ्यश्च यथार्हतः॥ येऽन्ये तत्सार्थमासाद्य यातास्तेऽपि वसुन्धरे॥

അവർ പരമാനന്ദത്തോടെ, യഥാർഹമായി യോഗ്യപാത്രങ്ങൾക്ക് ദാനം നൽകി. ഹേ വസുന്ധരേ, അതേ ലക്ഷ്യത്തോടെ അവിടെ എത്തിയ മറ്റുള്ളവരും കൃതാർത്ഥരായി പുറപ്പെട്ടു.

Verse 91

ब्राह्मणेभ्यो ददुḥ स्वानि विष्णुभक्त्या यतव्रताḥ॥ तत्र स्थित्वा वरारोहे मम कर्मव्यवस्थितः॥

വിഷ്ണുഭക്തിയാൽ വ്രതത്തിൽ സംയമിതരായി അവർ തങ്ങളുടെ സമ്പത്ത് ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനം ചെയ്തു. ഹേ വരാരോഹേ, അവിടെ പാർത്തു അവർ എന്റെ കർമവ്യവസ്ഥപ്രകാരം ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 92

तत्क्षेत्रस्य प्रभावेण श्वेतद्वीपमुपागताः॥ एवं स राजपुत्रोऽपि मम कर्मव्यवस्थितः॥

ആ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ അവർ ശ്വേതദ്വീപിലെത്തി. അതുപോലെ ആ രാജപുത്രനും എന്റെ കർമവ്യവസ്ഥപ്രകാരം ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 93

मुक्त्वा तु मानुषं भावं श्वेतद्वीपमुपागतः॥ सर्वे च पुरुषास्तत्र आत्मनात्मानुदर्शनात्॥

മാനുഷഭാവം ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ ശ്വേതദ്വീപിലെത്തി. അവിടെയുള്ള എല്ലാവരും ആത്മാവാൽ ആത്മാവിനെ ദർശിക്കുന്ന ദർശനത്താൽ (അങ്ങനെ തന്നെയായിരുന്നു).

Verse 94

शुक्लाम्बरधरा दिव्यभूषणैश्च विभूषिताḥ॥ दीप्तिमन्तो महाकायाḥ सर्वे च शुभदर्शनाः॥

അവർ ശ്വേതവസ്ത്രം ധരിച്ചു, ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; ദീപ്തിമാന്മാർ, മഹാകായന്മാർ, എല്ലാവരും ശുഭദർശനരായിരുന്നു.

Verse 95

स्त्रियोऽपि दिव्या यत्रत्या दिव्यभूषणभूषिताḥ॥ तेजसा दीप्तिमत्यश्च शुद्धसत्त्वविभूषिताḥ॥

അവിടെയുള്ള സ്ത്രീകളും ദിവ്യരായിരുന്നു; ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവർ. തേജസ്സാൽ ദീപ്തിമാന്മാരായി, ശുദ്ധസത്ത്വംകൊണ്ട് വിഭൂഷിതരായിരുന്നു।

Verse 96

मयि शुद्धं परं भावमारूढाः सत्यवर्च्चसः॥ एतत्ते कथितं देवि कोकामुखमनुत्तमम्॥

എന്നോടുള്ള ശുദ്ധവും പരമവുമായ ഭാവത്തിൽ ഉയർന്ന് അവർ സത്യത്തിന്റെ തേജസ്സാൽ ദീപ്തരായിരുന്നു. ദേവീ, കോകാമുഖത്തിന്റെ ഈ അനുത്തമ വിവരണം നിനക്കു പറഞ്ഞു।

Verse 97

यत्र मत्स्यश्च चिल्ली च सकामा ये समागताः॥ केचिच्चान्द्रायणं कुर्युḥ केचिच्चैव जलाशनम्॥

ആഗ്രഹങ്ങളുള്ളവർ കൂടിച്ചേരുന്നിടത്ത്—(ആഹാരമായി) മത്സ്യവും ചില്ലിയും മുതലായവ ഉണ്ടായിരുന്നു. ചിലർ ചാന്ദ്രായണ വ്രതം ചെയ്തു; ചിലർ ജലമാത്രം ആഹാരമാക്കി.

Verse 98

ते च विष्णुमयान्धर्मान्द्विजस्तांस्तान्त्समाचरेत्॥ बहुधान्यवरं रत्नं दम्पत्योऽथ यशस्विनि॥

വിഷ്ണുമയമായ ആ വിവിധ ധർമ്മങ്ങൾ ദ്വിജൻ ആചരിക്കണം. യശസ്വിനീ, ദമ്പതികൾ ധാരാളം ധാന്യവും ഉത്തമ രത്നങ്ങളും ദാനമായി നൽകുന്നു।

Verse 99

कुर्वन्तो मम कर्माणि भाव्यं पञ्चत्वमागताः ॥ ततः क्षेत्रप्रभावेन मम कर्मप्रभावतः ॥

എൻ്റെ വിധിച്ച കർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചുകൊണ്ട് അവർ കാലക്രമത്തിൽ പഞ്ചത്വം (പഞ്ചഭൂതങ്ങളിൽ ലയം, അഥവാ മരണം) പ്രാപിച്ചു. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താലും എന്റെ വിധിയുടെ പ്രഭാവത്താലും (അവരുടെ ഗതി മുന്നേറി).

Verse 100

मम चैव प्रसादेन श्वेतद्वीपमुपागतः ॥ एवं स राजपुत्रोऽथ सर्वभूतगुणान्वितः ॥ ११२ ॥ भुक्त्वा तु मानुषं भावमूर्ध्वशाखोऽनुतिष्ठति ॥ योऽसौ परिजनस्तस्य मम कर्मव्यवस्थितः ॥ ११३ ॥ मानुषं भावमुत्सृज्य मम लोकमुपागतः ॥ सर्वशो द्युतिमांस्तत्र आत्मनानात्मदर्शनात् ॥

എന്റെ പ്രസാദം കൊണ്ടുതന്നെ അവൻ ശ്വേതദ്വീപത്തിലെത്തി. ഇങ്ങനെ ആ രാജപുത്രൻ സർവ്വഭൂതഗുണങ്ങളാൽ സമന്വിതനായി, മാനുഷഭാവം അനുഭവിച്ച് ഊർദ്ധ്വഗാമിയായി മുന്നേറി. അവന്റെ ആ പരിജനൻ എന്റെ വിധിയിൽ സ്ഥാപിതനായി, മാനുഷഭാവം ഉപേക്ഷിച്ച് എന്റെ ലോകത്തെത്തി; ആത്മവും അനാത്മവും ദർശിച്ചതാൽ അവിടെ സർവ്വവിധം ദ്യുതിമാനായി.

Verse 101

याश्च तत्र स्त्रियः काश्चित्सर्वाश्चोत्पलगन्धिनीः ॥ मायया मतिमन्मुक्ताः सर्वाश्चैव प्रियावृताः ॥

അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന ഏതെല്ലാം സ്ത്രീകളും എല്ലാവരും താമരസുഗന്ധംപോലെ സുഗന്ധിതരായിരുന്നു. മായയാൽ അവർ ബുദ്ധിയോടുകൂടി മോചിതരായി; എല്ലാവരും പ്രിയമായ ക്ഷേമാവസ്ഥയിൽ ആവൃതരായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 102

प्रसादान्मम सुश्रोणि श्वेतद्वीपमुपागताः ॥ एष धर्मश्च कीर्तिश्च शक्तिश्चैव महद्यशः ॥

ഹേ സുശ്രോണി, എന്റെ പ്രസാദം കൊണ്ടു അവർ ശ്വേതദ്വീപത്തെത്തി. ഇതുതന്നെ ധർമ്മം, ഇതുതന്നെ കീർത്തി, ഇതുതന്നെ ശക്തി, ഇതുതന്നെ മഹായശസ്സ്.

Verse 103

कर्मणां परमं कर्म तपसां च महत्तपः ॥ आख्यानानां च परमं कृतीनां परमा कृतीः ॥

കർമ്മങ്ങളിൽ ഇതാണ് പരമകർമ്മം; തപസ്സുകളിൽ ഇതാണ് മഹത്തപസ്; ആഖ്യാനങ്ങളിൽ ഇതാണ് പരമ ആഖ്യാനം; കൃതികളിൽ ഇതാണ് പരമ കൃതി.

Verse 104

धर्माणां च परो धर्मस्तवार्थं कीर्तितो मया ॥ क्रोधनाय न तं दद्यान्मूर्खाय पिशुनाय च ॥

ധർമ്മങ്ങളിൽ ഇതാണ് ഉന്നതധർമ്മം; നിന്റെ ഹിതാർത്ഥം ഞാൻ ഇതിനെ പ്രസ്താവിച്ചു. ഇത് ക്രോധിയ്ക്കും, മൂഢനിക്കും, പിശുനനിക്കും (പരനിന്ദകനിക്കും) നൽകരുത്.

Verse 105

अभक्ताय न तं दद्यादश्रद्धाय शठाय च ॥ दीक्षितायैव दातव्यं सुप्रपन्नाय नित्यशः ॥

ഭക്തിയില്ലാത്തവനോടും, അശ്രദ്ധയുള്ളവനോടും, കപടനോടും ഇത് നല്കരുത്. നിത്യവും ദീക്ഷിതനും സമ്യക് ശരണാഗതനും മാത്രമേ നല്കേണ്ടത്.

Verse 106

सोऽपि मुच्येत पूतात्मा गर्भाद्योनिभवाद्भयात् ॥ एतत्ते कथितं भद्रे महाख्यानं महौजसम् ॥

അവനും—പൂതാത്മാവായി—ഗർഭജന്യ യോനിജന്മവും ദേഹധാരണവും മൂലമുള്ള ഭയത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും. ഹേ ഭദ്രേ, ഈ മഹൗജസ്വിയായ മഹാഖ്യാനം നിനക്കു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 107

य एतेन विधानॆन गत्वा कोकामुखं महत् ॥ तेऽपि यान्ति परां सिद्धिं चिल्लीमत्स्यौ यथा पुरा ॥

ഈ വിധാനപ്രകാരം മഹത്തായ കോകാമുഖത്തിലേക്ക് പോകുന്നവർ അവരും പരമസിദ്ധി പ്രാപിക്കും—പണ്ടുകാലത്ത് ചില്ലീയും മത്സ്യവും എന്ന മീനുകൾ പ്രാപിച്ചതുപോലെ.

Verse 108

वराहरूपिणं देवं प्रत्युवाच वसुन्धरा ॥

വരാഹരൂപം ധരിച്ച ദേവനോട് വസുന്ധര മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 109

तत्तत्सर्वेऽपि कुर्वन्ति विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ तत्र तौ दम्पती द्रव्यमन्नं रत्नं द्विजेषु च

അവർ എല്ലാവരും ശാസ്ത്രവിധി പ്രകാരം അതത് കർമങ്ങൾ നിർവഹിക്കുന്നു. അവിടെ ആ ദമ്പതികൾ ദ്വിജന്മാർക്ക് ധനം, അന്നം, രത്നങ്ങൾ എന്നിവ ദാനം ചെയ്യുന്നു.

Verse 110

तेऽपि कुर्वन्ति कर्माणि मम भक्ताः व्यवस्थिताः ॥ तेऽपि दीर्घेण कालेन अटमानाः इतस्ततः

അവരും—എന്റെ ശാസ്ത്രീയമായി നിയന്ത്രിത ഭക്തർ—വിധിപ്രകാരം കർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്നു; എങ്കിലും ദീർഘകാലത്തിൽ അവരും ഇവിടെയും അവിടെയും അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു।

Verse 111

पण्डिताय च दातव्यं यश्च शास्त्रविशारदः ॥ एतन्मरणकालेऽपि धारयेद्यः समाहितः

ഇത് പണ്ഡിതനു—ശാസ്ത്രവിശാരദനു—ദാനം ചെയ്യേണ്ടതാണ്. സമാഹിതനായി മരണസമയത്തിലും ഈ ഉപദേശം ധരിക്കുന്നവൻ പ്രശംസനീയൻ।

Verse 112

कृतं कोकामुखे चैव मम क्षेत्रे हि सुन्दरि ॥ कश्चिल्लुब्धो मिषाहारश्चरन् वै कोक-मण्डले

സുന്ദരീ, ഇത് കോകാമുഖത്തിൽ—എന്റെ ക്ഷേത്രപരിധിയിലേ—സംഭവിച്ചു. കോകമണ്ഡലത്തിൽ മാംസാഹാരിയായ ഒരു ലുബ്ധ വേട്ടക്കാരൻ സഞ്ചരിക്കുകയായിരുന്നു।

Verse 113

रूपवाङ्गुणवाञ्छूरः युदकार्यार्थनिष्ठितः ॥ सौम्यं च पुरुषं चैव सर्वानभिजुगुप्सति

അവൻ രൂപവാനും ഗുണവാനും ശൂരനും ആയിരുന്നു; തന്റെ ലക്ഷ്യകാര്യത്തിൽ നിഷ്ഠയുള്ളവൻ. സൗമ്യനായ സജ്ജനനെ ആദരിക്കുകയും ആരെയും അവഗണിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്തു।

Verse 114

अयने गत एतेषां वृत्तं कौतूहलं भुवि ॥ अन्योऽन्यप्रीतियुक्तौ तु नान्योऽन्यं जहतुः क्वचित्

കാലചക്രം മുന്നേറുമ്പോൾ അവരുടെ വൃത്താന്തം ഭൂമിയിൽ കൗതുകവിഷയമായി. പരസ്പരസ്നേഹബന്ധിതരായ അവർ ഒരിക്കലും തമ്മിൽ വിട്ടുപോയില്ല।

Verse 115

मुच्यतां मानुषं भावं तां जातिं स्मर पौर्‌विकीम् ॥ अथ कौतूहलं भद्रे श्रवणे पूर्वजन्मनः

മാനുഷഭാവം വിട്ടുകളക; ആ പൂർവ്വജന്മത്തിലെ ജാതിയെ സ്മരിക്ക. പിന്നെ, ഹേ ഭദ്രേ, പൂർവ്വജന്മശ്രവണത്തിൽ കൗതുകം ഉദിക്കുന്നു.

Verse 116

कदाचिन्नोक्तपूर्वं ते रहस्यं परमं महत् ॥ त्वरितं गन्तुमिच्छामि विष्णोस्तत्परमं पदम्

ഒരിക്കൽ നിനക്കു മുമ്പേ പരമവും മഹത്തുമായ രഹസ്യം പറഞ്ഞിരുന്നു. ഞാൻ വേഗത്തിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ ആ പരമപദത്തിലേക്ക് പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 117

वणिजश्चैव पौराश्च वैश्याश्चापि वराङ्गनाः ॥ अनुजग्मू राजपुत्रं कोकामुखपथे स्थितम्

വാണിജരും നഗരവാസികളും വൈശ്യരും—ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീകളോടുകൂടി—കോകാമുഖപഥത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന രാജപുത്രനെ അനുഗമിച്ചു.

Verse 118

तेन तस्य प्रहारेण जाता शिरसि वेदना ॥ अहमेव विजानामि नान्यो जानाति मां विना

അവന്റെ പ്രഹാരത്താൽ എന്റെ തലയിൽ വേദന ഉണ്ടായി. ഇത് ഞാൻ മാത്രമേ അറിയൂ; എന്നെ കൂടാതെ മറ്റാരും അറിയുന്നില്ല.

Verse 119

तावद्ददर्श मां तत्र खादन्तीं मांसपिण्डिकाम्॥ ततः स धनुरुद्यम्य सशरं च व्यकर्षत॥

അപ്പോഴേക്കും അവൻ എന്നെ അവിടെ മാംസപിണ്ഡം തിന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതായി കണ്ടു. പിന്നെ അവൻ ധനുസ്സുയർത്തി അമ്പോടുകൂടി വലിച്ചു.