Adhyaya 123: The Greatness of Fragrant Flowers and Leaves: Prabodhinī (Awakening) Observances and Seasonal Rites

Verse 1

अथ सुमनोगन्धादिमाहात्म्यम्॥ सूत उवाच॥ श्रुत्वा तु कोकामाहात्म्यं पृथिवी धर्मसंहितम्॥ विस्मयं परमं याता श्रुत्वा धर्मं महौजसम्॥

ഇപ്പോൾ സുമനോഗന്ധാ മുതലായവയുടെ മഹാത്മ്യപ്രസംഗം. സൂതൻ പറഞ്ഞു—ധർമ്മസംബദ്ധമായ കോകാ-മാഹാത്മ്യം ശ്രവിച്ച്, മഹൗജസ്വിയായ ധർമ്മം കേട്ട്, പൃഥിവി പരമ വിസ്മയത്തിലായി.

Verse 2

धरण्युवाच॥ अहो प्रभावः कोकाया माहात्म्यं क्रोडरूपिणः॥ तिर्यग्योनिगतो वापि प्राप्तो यत्परमां गतिम्॥

ധരണി പറഞ്ഞു—അഹോ! കോകയുടെ പ്രഭാവവും വരാഹരൂപധാരിയായ പ്രഭുവിന്റെ മാഹാത്മ്യവും എത്ര മഹത്തരം; കാരണം തിര്യക്-യോണിയിൽ പിറന്നവനും ഇതിലൂടെ പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 3

तव देव प्रसादेन किञ्चिदिच्छामि वेदितुम्॥ यन्मया पूर्वपृष्टोऽसि केन धर्मेण मानवाः॥

ഹേ ദേവാ! നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ കുറെ കൂടി അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഞാൻ മുമ്പ് നിങ്ങളോടു ചോദിച്ചതാണ്—ഏത് ധർമ്മത്തിലൂടെ മനുഷ്യർ (ലക്ഷ്യം/സിദ്ധി) പ്രാപിക്കുന്നു?

Verse 4

तपसा कर्मणा वापि पश्यन्ति त्वां हि माधव॥ प्रसादसुमुखो भूत्वा निखिलं वक्तुमर्हसि॥

ഹേ മാധവാ! തപസ്സിലൂടെയോ കര്‍മ്മത്തിലൂടെയോ അവർ നിശ്ചയമായി നിങ്ങളുടെ ദർശനം പ്രാപിക്കുന്നു. പ്രസാദപൂർണ്ണ മുഖത്തോടെ സമഗ്ര ഉപദേശം അരുളിച്ചെയ്യുക.

Verse 5

एवं पृष्टस्तदा देव्याः माधव्याः स तु माधवः॥ प्रहस्य पुनरेवेदं वक्तुं समुपचक्रमे॥

ഇങ്ങനെ ദേവി മാധവിയാൽ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, മാധവൻ പുഞ്ചിരിച്ച് വീണ്ടും ഈ ഉപദേശം പറയാൻ ആരംഭിച്ചു.

Verse 6

श्रीवराह उवाच॥ एवमेतन्महाभागे यथा त्वं भीरु भाषसे॥ कथयिष्यामि ते धर्मं गुह्यं संसारमोक्षणम्॥

ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാഭാഗ്യവതീ! നീ ഭീതിയോടെ പറയുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ്. സംസാരമോക്ഷം നൽകുന്ന ഗുഹ്യധർമ്മം ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു.

Verse 7

गते मेघागमे काले प्रसन्नशरदाशये॥ अम्बरे विमले जाते विमले शशिमण्डले॥

മേഘാഗമകാലം കഴിഞ്ഞ് ശരദ്കാലം പ്രസന്നമായപ്പോൾ, ആകാശം നിർമലമായി, ചന്ദ്രമണ്ഡലം ശുദ്ധമായി പ്രകാശിച്ചപ്പോൾ—

Verse 8

नातिशीतं न चात्युष्णे काले हंसविराविणि॥ कुमुदोत्पलकह्लारपद्मसौरभनिर्भरे॥

അതിശീതമോ അത്യുഷ്ണമോ അല്ലാത്ത കാലത്ത്, ഹംസങ്ങളുടെ കൂജനത്തോടെ മുഴങ്ങുന്നിടത്ത്, കുമുദം, ഉത്പലം, കഹ്ലാരം, പദ്മം എന്നിവയുടെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞപ്പോൾ—

Verse 9

कुमुदस्य च मासस्य भवेद्या द्वादशी शुभा॥ तस्यां मामर्चयेद्यस्तु तत्प्रभावं शृणुष्व मे॥

കുമുദ മാസത്തിലെ ശുഭ ദ്വാദശീ തിഥി വന്നാൽ—ആ ദിവസം എന്നെ ആരാധിക്കുന്നവൻ ആരായാലും, അതിന്റെ പ്രഭാവം എന്നിൽ നിന്നു കേൾക്കുക.

Verse 10

कृत्वा ममैव कार्याणि द्वादश्यां तत्र माधवि॥ ममैवाराधनार्थाय इमं मन्त्रमुदीरयेत्॥

ഹേ മാധവീ! ദ്വാദശീ ദിനത്തിൽ അവിടെ എനിക്കായി നിശ്ചയിച്ച കർമങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു, എന്റെ ആരാധനാർത്ഥം ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം.

Verse 11

मन्त्रः— ब्रह्मणा च रुद्रेण यः स्तूयमानो भवानृषिवन्दितो वन्दनीयश्च प्राप्ता द्वादशीयं ते प्रबुध्यस्व जागृष्व मेघा गताः पूर्णश्चन्द्रः शारदानि पुष्पाणि लोकनाथ तुभ्यमहं ददानीति धर्महेतोस्तव प्रीतये प्रबुद्धं जाग्रतं लोकनाथ त्वां भजमाना यज्ञेन यजन्ते सत्रेण सत्रिणो वेदैः पठन्ति भगवन्तः शुद्धाः प्रबुद्धा जाग्रतो लोकनाथ।

മന്ത്രം: “ബ്രഹ്മാവും രുദ്രനും സ്തുതിക്കുന്നവനേ, ഋഷിമാർ വന്ദിക്കുന്നവനേ, വന്ദനീയനേ—നിന്റെ ദ്വാദശി എത്തിയിരിക്കുന്നു; ഉണരുക, എഴുന്നേൽക്കുക. മേഘങ്ങൾ മാറി, പൂർണ്ണചന്ദ്രൻ തെളിഞ്ഞു, ശരദ്കാല പുഷ്പങ്ങൾ വിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഹേ ലോകനാഥാ, ഇവ ഞാൻ നിനക്കർപ്പിക്കുന്നു. ധർമ്മഹേതുവായും നിന്റെ പ്രീതിക്കായും—ഉണർന്ന ലോകനാഥാ—നിന്നെ ഭജിക്കുന്നവർ യജ്ഞത്തിലൂടെ ആരാധിക്കുന്നു; സത്രകർ സത്രയാഗത്തിലൂടെ; ശുദ്ധർ വേദപാരായണം ചെയ്യുന്നു. ഹേ ലോകനാഥാ, ഉണരുക.”

Verse 12

एवं कर्माणि कुर्वन्ति द्वादश्यां वै यशस्विनि॥ मम भक्ताः व्रतं श्रेष्ठं ते यान्ति परमां गतिम्॥

ഹേ യശസ്വിനീ! ദ്വാദശിയിൽ എന്റെ ഭക്തർ ഇങ്ങനെ കർമങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു; ഈ ശ്രേഷ്ഠ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് അവർ പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 13

एवं वै शारदं कर्म निखिलं कथितं मया॥ देवि संसारमोक्षार्थं मम भक्तसुखावहम्॥

ഹേ ദേവീ! ഇങ്ങനെ ശരദ്കാലത്തിലെ സമസ്ത കർമവും ഞാൻ വിവരിച്ചു; ഇത് സംസാരമോക്ഷത്തിനായും എന്റെ ഭക്തരുടെ സുഖത്തിനായും ആകുന്നു।

Verse 14

इति प्रबोधिनी कर्म॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि शैशिरं कर्म शोभनम्॥ यानि कर्माणि कुर्वन्ति पुंसो यान्ति परां गतिम्॥

ഇങ്ങനെ പ്രബോധിനീ കർമ്മം സമാപിച്ചു. ഇനി ഞാൻ നിനക്കു ശിശിരകാലത്തിലെ ശോഭനമായ കർമ്മം പറയും—അവ കർമ്മങ്ങളാൽ മനുഷ്യർ പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 15

शीतवाताभिसन्तप्ता मम भक्त्या व्यवस्थिताः॥ अनन्यमनसो भूत्वा योगाय कृतनिश्चयाः॥

തണുത്ത കാറ്റാൽ പീഡിതരായാലും അവർ എന്റെ ഭക്തിയിൽ സ്ഥിരരായിരിക്കും; ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ യോഗസാധനയ്ക്ക് ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്യുന്നു।

Verse 16

शिशिरे यानि कर्माणि पुष्पिताश्च वनस्पतिः॥ तैरेव चार्चनं कृत्वा जानुभ्यां पतितः क्षितौ॥

ശിശിരകാലത്ത് നിർദേശിച്ച കർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ച്, പുഷ്പിതമായ വനസ്പതികളാൽ അതേവിധം അർച്ചന നടത്തി, മുട്ടുകുത്തി ഭൂമിയിൽ വീണ് ഭക്തിയോടെ പ്രണാമം ചെയ്യണം।

Verse 17

कराभ्यामञ्जलिं कृत्वा इमं मन्त्र मुदीरयेत्॥

ഇരുകൈകളും ചേർത്ത് അഞ്ജലി ചെയ്ത് ഈ മന്ത്രം ശ്രദ്ധയോടെ ഉച്ചരിക്കണം।

Verse 18

मन्त्रः— शिशिरो भवान् धातरिमं लोकनाथ हिमं दुस्तरं दुष्प्रवेशं कालं संसारान्मां तारयेमं धर्ता त्रिलोकनाथ।

മന്ത്രം— “ഹേ ധാതാ! നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് ശിശിരഋതു. ഹേ ലോകനാഥാ! ഈ ഹിമമയമായ, കടക്കാൻ ദുഷ്കരവും പ്രവേശിക്കാൻ പ്രയാസകരവുമായ കാലത്തിൽ എന്നെ സംസാരത്തിൽ നിന്ന് കടത്തിക്കൊള്ളുക; ഹേ ധർത്താ, ഹേ ത്രിലോകനാഥാ!”

Verse 19

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे॥ मासं मार्गशिरं चैव वैशाखं च मम प्रियम्॥

ഹേ വസുന്ധരേ! ഞാൻ നിന്നോട് മറ്റൊന്നും പറയുന്നു—ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കുക; മാർഗശീർഷ മാസവും എനിക്ക് പ്രിയമായ വൈശാഖ മാസവും.

Verse 20

अहं तत्र प्रवक्ष्यामि पुष्पादीनां च यत्फलम् ॥ नववर्षसहस्राणि नववर्षशतानि च

അവിടെ ഞാൻ പുഷ്പാദി അർപ്പണങ്ങളുടെ ഫലം വിശദീകരിക്കും; ആ പുണ്യഫലത്താൽ (ഭക്തൻ) ഒൻപതിനായിരം വർഷവും കൂടാതെ ഒൻപതിനൂറ് വർഷവും വസിക്കുന്നു।

Verse 21

तिष्ठते विष्णुलोकेऽस्मिन् यो ददाति स्म निश्चलम् ॥ एकैकं गन्धपत्रं च दानमेतन्महत्फलम्

ഈ വിഷ്ണുലോകത്തിൽ അചഞ്ചലമായ നിശ്ചയത്തോടെ ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ അവിടെയേ നിലനിൽക്കും. ഒരു സുഗന്ധപത്രം മാത്രം ദാനം ചെയ്താലും അതു മഹാഫലം നൽകുന്നതെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 22

मतिमान्धृतिमान्भूत्वा गन्धपुष्पाणि दापयेत् ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि गन्धपत्रस्य यत्फलम्

വിവേകിയും ധൈര്യവാനും ആയി സുഗന്ധപുഷ്പങ്ങളുടെ ദാനം നടത്തിക്കൊടുക്കണം. വീണ്ടും മറ്റൊരു കാര്യം പറയുന്നു—സുഗന്ധപത്രാർപ്പണത്തിന്റെ പ്രത്യേക ഫലം.

Verse 23

द्वादश्यां चैव यो दद्यात्त्रीन्मासांश्च समाहितः ॥ कौमुदस्य तु मासस्य मार्गशीर्षस्य वै तथा

സമാഹിതനായി ദ്വാദശി ദിനത്തിൽ മൂന്ന് മാസങ്ങൾ ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ—കൗമുദ എന്ന മാസത്തിലും അതുപോലെ മാർഗശീർഷ മാസത്തിലും—

Verse 24

वैशाखस्य तु मासस्य वनमालां सुपुष्पिताम् ॥ एकचित्तं समाधाय गन्धपुष्पाणि यो न्यसेत्

വൈശാഖ മാസത്തിൽ പുഷ്പസമൃദ്ധമായ വനമാല അർപ്പിച്ച്, ഏകാഗ്രചിത്തനായി സുഗന്ധപുഷ്പങ്ങൾ സമർപ്പിക്കുന്നവൻ—

Verse 25

वर्षाणि द्वादशैवेह तेन पूजा कृता भवेत् ॥ शालपुष्पेण मिश्रेण कौमुद्यां गन्धकेन च

അവനാൽ ഇവിടെ പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തെ പൂജ ചെയ്തതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. കൗമുദിയിൽ ശാലപുഷ്പമിശ്രിതമായും സുഗന്ധദ്രവ്യത്തോടുകൂടിയും—

Verse 26

मासि मार्गशिरे भद्रे दद्यादुत्पलमिश्रितम् ॥ एवं महत्फलं भद्रे गन्धपत्रस्य च स्मृतम्

മാർഗശീർഷ മാസത്തിൽ, ഹേ ഭദ്രേ, ഉത്പല (നീലത്താമര) മിശ്രിതമായ ദാനം നൽകണം. ഇങ്ങനെ, ഹേ ഭദ്രേ, ഗന്ധപത്രത്തിന്റെ മഹത്തായ ഫലം സ്മൃതിയിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 27

श्रुत्वेति वचनं तस्य प्रश्रयेण तु माधवि ॥ प्रहस्य प्रणयाद्वाक्यमित्युवाच वसुन्धरा

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ഹേ മാധവീ, വിനയത്തോടെ വസുന്ധര പുഞ്ചിരിച്ച് സ്നേഹപൂർണ്ണമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 28

द्वादशीं चापि देवेश प्रशंससि सदा मम ॥ इति पृष्टस्तदा देव्याः धरिण्या स तु माधवः

“ഹേ ദേവേശാ, നീ എനിക്കു സദാ ദ്വാദശിയെയും പ്രശംസിക്കുന്നു.” എന്നു ദേവി ധരണി ചോദിച്ചപ്പോൾ, അപ്പോൾ മാധവൻ (ഉത്തരത്തിനായി) അഭിമുഖമായി.

Verse 29

प्रहस्य तामुवाचेदं वचनं धर्मसंश्रितम् ॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि येनेमौ मम च प्रियौ

പുഞ്ചിരിച്ച് അവളോടു ധർമ്മാശ്രിതമായ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു— “ഹേ ദേവീ, സത്യമായി കേൾക്കുക; ഇതുകൊണ്ട് ഈ രണ്ടും എനിക്കും പ്രിയമാണ്.”

Verse 30

तिथीनां द्वादशी चापि सर्वयज्ञफलाधिका ॥ त्वया द्विजसहस्रेभ्यो यत्फलं प्राप्नुयान्नरः

തിഥികളിൽ ദ്വാദശി എല്ലാ യജ്ഞഫലങ്ങളെയും അതിക്രമിക്കുന്നതെന്ന് പറയുന്നു. ഹേ ദേവീ, നിന്നെ ആരാധിക്കുന്നതിലൂടെ മനുഷ്യന് ആയിരം ദ്വിജർക്കു ദാനം ചെയ്തതുപോലെയുള്ള ഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 31

तदेकं संप्रदायैव द्वादश्यामभिविन्दति ॥ कौमुद्यां च प्रबुद्धोऽस्मि वैशाख्यां च समुद्घृतः

ആ ഏക ദാനം/അർപ്പണം സമ്പ്രദായപ്രകാരം നൽകിയാൽ ദ്വാദശിയിൽ അതിന്റെ ഫലം നിശ്ചയമായി ലഭിക്കുന്നു. “കൗമുദി (കാർത്തിക)യിൽ ഞാൻ ജാഗരിതനാകുന്നു; വൈശാഖത്തിൽ വീണ്ടും ഉയർത്തപ്പെടുന്നു” എന്നു പറയുന്നു.

Verse 32

महानाधिहरॊ योगस्तेनैतत्प्रभवो धरे ॥ अतः कौमुदिकायां तु वैशाख्यां यतमानसः

ഇത് മഹാക്ലേശങ്ങൾ നീക്കുന്ന യോഗസാധനയാണ്; ഇതിൽ നിന്നാണ് ഈ ഫലം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്, ഹേ ധരേ. അതിനാൽ കൗമുദി (കാർത്തിക)യിലും വൈശാഖത്തിലും ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ പരിശ്രമിക്കണം.

Verse 33

गन्धपत्रं करे गृहीय इमं मन्त्र मुदीरयेत् ॥ मन्त्रः — भगवन्नाज्ञापय इमं बहुतरं नित्यं वैशाखं चैव कार्तिकम्

കയ്യിൽ സുഗന്ധമുള്ള ഇല എടുത്ത് ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം—“ഭഗവൻ, ഈ സമൃദ്ധമായ അർപ്പണം/വ്രതം സ്വീകരിക്കണമേ/ആജ്ഞാപിക്കണമേ—നിത്യ വൈശാഖവും കാർത്തികവും കൂടി।”

Verse 34

गृहीाण गन्धपत्राणि धर्ममेव प्रवर्धय ॥ नमो नारायणेत्युक्त्वा गन्धपत्रं प्रदापयेत्

“ഈ സുഗന്ധമുള്ള ഇലകൾ സ്വീകരിക്കണമേ; ധർമ്മം തന്നെ വർധിപ്പിക്കണമേ।” ‘നമോ നാരായണ’ എന്നു പറഞ്ഞ് സുഗന്ധഇല അർപ്പിക്കണം.

Verse 35

पुष्पाणां च प्रवक्ष्यामि यो गुणो यच्च वै फलम् ॥ दत्त्वा वै गन्धपत्राणि पुष्पहस्तः शुचिर्नरः ॥ ॐ नमो वासुदेवायेत्युक्त्वा मन्त्र मुदीरयेत्

പുഷ്പങ്ങളുടെ ഗുണവും അവ നൽകുന്ന ഫലവും ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നു. സുഗന്ധഇലകൾ നൽകി, കൈയിൽ പുഷ്പങ്ങൾ പിടിച്ച ശുദ്ധനായവൻ ‘ഓം നമോ വാസുദേവായ’ എന്നു പറഞ്ഞു മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം.

Verse 36

मन्त्रः — भगवन्नाज्ञापय सुमनांसीमानि अर्चयितुं मां सुमनसङ्कुरु गृहीष्व सुमनस्कं देव सुगन्धेन ते नमः

മന്ത്രം— ഹേ ഭഗവൻ, ഈ പുഷ്പങ്ങളാൽ എനിക്ക് ആരാധന ചെയ്യാൻ അനുമതി തരണമേ; എന്നെ പ്രസന്നചിത്തനാക്കണമേ. ഹേ ദേവാ, സന്തോഷമുള്ള മനസ്സോടെ ഈ അർപ്പണം സ്വീകരിക്കണമേ; സുഗന്ധസഹിതം നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 37

दिव्यं वर्षसहस्रं वै मम लोकेषु तिष्ठति ॥ एकैकस्य तु पुष्पस्य पुण्यमेतन्महाफलम्

അർപ്പണം ചെയ്യുന്നവൻ എന്റെ ലോകങ്ങളിൽ ദിവ്യമായ ആയിരം വർഷം വസിക്കും; ഓരോ പുഷ്പത്തിന്റെയും ഈ പുണ്യം മഹാഫലപ്രദമാണ്।

Verse 38

सुमनो गन्धसम्भूतं यत्त्वया पूर्वपृच्छितम्

സുഗന്ധത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ‘സുമനസ്’ പുഷ്പം, നീ മുമ്പ് ചോദിച്ചതല്ലോ—ഇപ്പോൾ അതിനെ ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നു।

Verse 39

यावल्लोकाश्च धार्यन्ते तावत्कालं वसुन्धरे ॥ मद्भक्तो जायते धन्यो नान्यभक्तः कदाचन

ഹേ വസുന്ധരേ! ലോകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നത്ര കാലം എന്റെ ഭക്തൻ ധന്യനായി ജനിക്കുന്നു; ഭക്തിയില്ലാത്തവൻ ഒരിക്കലും അങ്ങനെ അല്ല।

Verse 40

यस्त्वथैतेन मन्त्रेण शिशिरे कर्म कारयेत् ॥ स गच्छेत्परमां सिद्धिं मम भक्त्या व्यवस्थितः ॥

ഈ മന്ത്രംകൊണ്ട് ശിശിരകാലത്ത് കർമ്മം നടത്തിക്കുന്നവൻ, എന്റെ ഭക്തിയിൽ സ്ഥിരനായി പരമസിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 41

प्रभो द्वादश मासाश्च षष्ट्युत्तरशतत्रयम् ॥ तत्र द्वावेव किं मह्यं भगवन् किं प्रशंससि ॥

പ്രഭോ! പന്ത്രണ്ട് മാസങ്ങളുണ്ട്, കൂടാതെ മൂന്നു നൂറ്റി അറുപത് ദിവസങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇവയിൽ എന്റെ ഹിതത്തിനായി പ്രത്യേകമായി ഏത് രണ്ട്? ഭഗവൻ, നിങ്ങൾ ഏതാണ് പ്രശംസിക്കുന്നത്?

Verse 42

प्राप्नोति ददमानस्तु मम कर्मपरायणः ॥ न जन्ममरणं चैव न ग्लानिं न च वै क्षुधाम् ॥

വിധിപൂർവം ദാനം ചെയ്ത് എന്റെ നിയതകർമ്മങ്ങളിൽ പരായണനായിരിക്കുന്നവൻ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു—ജന്മമരണമില്ല, ക്ഷീണമില്ല, വിശപ്പുമില്ല.