Adhyaya 122: The Greatness of Kokāmukha (Sacred Site Eulogy and Salvific Narrative)

Verse 1

अथ कोकामुखमाहात्म्यम् ॥ वराह उवाच ॥ गुह्यानां परमं गुह्यं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ तिर्यग्योनिगताश्चापि येन मुच्यन्ति किल्बिषात्

এতিয়া কোকামুখ-মাহাত্ম্য আৰম্ভ। বৰাহ ক’লে: ‘হে বসুন্ধৰা, গোপনসমূহৰ ভিতৰত পৰম গোপন এই কথা শুনা; যাৰ দ্বাৰা তিৰ্যক যোনিত জন্ম লোৱা সকলেও কিল্বিষ (পাপ-মল)ৰ পৰা মুক্ত হয়।’

Verse 2

अष्टम्यां च चतुर्द्दश्यां मैथुनं यो न गच्छति ॥ भुक्त्वा परस्य चान्नानि यश्चैव न विकुत्सति

যি অষ্টমী আৰু চতুৰ্দশীত মৈথুন নকৰে, আৰু আনৰ অন্ন ভক্ষণ কৰিও দাতা বা অন্নক তুচ্ছ নকৰে।

Verse 3

बाल्ये वयस्यपि च यो मम नित्यमनुव्रतः ॥ येन केनापि सन्तुष्टो यो मातापितृपूजकः

যি বাল্যকালত আৰু যৌৱনতো সদায় মোৰ অনুব্ৰত থাকে; যি যি পায় তাতেই সন্তুষ্ট; আৰু যি মাতৃ-পিতৃ পূজক।

Verse 4

आयासे जीवति न यः प्रविभागी गुणान्वितः ॥ दाता भोक्ता च कार्येषु स्वतन्त्रो नित्यसंयतः

যি কেৱল ক্লেশময় পৰিশ্ৰমত জীৱন নকৰে, যি ন্যায়সঙ্গতভাৱে ভাগ-বণ্টন কৰে আৰু গুণেৰে সমৃদ্ধ; যি কৰ্তব্যত দাতা আৰু যথোচিত ভোক্তা; স্ব-নিয়ন্ত্ৰিত, স্বতন্ত্ৰ আৰু সদা সংযমী।

Verse 5

विकर्म नाभिकुर्वीत कौमारव्रतसंस्थितः ॥ सर्वभूतदयायुक्तः सत्त्वेन च समन्वितः

সি কেতিয়াও বিকৰ্ম, অৰ্থাৎ অধৰ্ম কৰ্ম, নকৰিব; কৌমাৰ-ব্ৰত তথা ব্ৰহ্মচৰ্য শৃঙ্খলাত স্থিত থাকিব; সকলো প্ৰাণীৰ প্ৰতি দয়াৰে যুক্ত আৰু সত্ত্ব-শুদ্ধিত সমন্বিত হ’ব।

Verse 6

मत्या च निःस्पृहःऽत्यन्तं परार्थेष्वस्पृहः सदा ॥ ईदृग्बुद्धिं समादाय मम लोकाय गच्छति ॥ इमं गुह्यं वरारोहे देवैरपि दुरासदम्

আৰু মনোবৃত্তিত সম্পূৰ্ণ নিঃস্পৃহ হ’ব—সদায় পৰৰ্থ, অৰ্থাৎ আনৰ সম্পদৰ প্ৰতি আকাঙ্ক্ষাহীন থাকিব; এনে বুদ্ধি গ্ৰহণ কৰি সি মোৰ লোকলৈ গমন কৰে। এই গুহ্য তত্ত্ব, হে সুন্দৰ-নিতম্বিনী, দেৱতাসকলৰ বাবেও দুষ্প্ৰাপ্য।

Verse 7

तच्छृणुष्वानवद्याङ्गि कथ्यमानं मयाऽनघे ॥ जरायुजाण्डजोद्भिज्जस्वेदजानि कदाचन

হে অনবদ্য অঙ্গধাৰিণী, হে অনঘে, মই কোৱা কথাখিনি শুনা: কোনো এক সময়ত জৰায়ুজ (গৰ্ভজ), অণ্ডজ (অণ্ডজন্মা), উদ্ভিজ (অঙ্কুৰোদ্ভৱ), আৰু স্বেদজ (ঘামজাত) প্ৰাণীৰ বিষয়ে।

Verse 8

ततः पूर्वोत्तरे पार्श्वे नित्यं यो हृदि तिष्ठति ॥ अस्थीनि दर्शयामास अवशिष्टानि यानि तु

তাৰ পাছত উত্তৰ-পূব দিশত—যি সদায় হৃদয়ত অৱস্থিত—সিয়ে অৱশিষ্ট যি যি অস্থি আছিল, সেইবোৰ দেখুৱালে।

Verse 9

एतानि मम चास्थानि पूर्वदेहोद्भवानि च ॥ अहं पुराभवं मत्स्यः कोकेषु विचरन् जले

এইবোৰ মোৰ অস্থি, পূৰ্ব দেহৰ পৰা উৎপন্ন। আগতে মই মাছ হৈছিলোঁ আৰু কোকা-ৰ জলত বিচৰণ কৰিছিলোঁ।

Verse 10

ये न हिंसन्ति भूतानि शुद्धात्मानो दयापराः ॥ यस्तु कोकामुखे देवि ध्रुवं प्राणान्परित्यजेत्

যিসকলে জীৱসমূহক হিংসা নকৰে, শুদ্ধচিত্ত আৰু দয়াপৰায়ণ; কিন্তু যি, হে দেবী, কোকা-ৰ মুখ/প্ৰৱেশত নিশ্চয় প্ৰাণ ত্যাগ কৰে…

Verse 11

मनसा न चलत्येव मम वल्लभतां व्रजेत् ॥ ततो विष्णुवचः श्रुत्वा सा मही संशितव्रता

যি মনত নচলে, সি নিশ্চয় মোৰ প্ৰিয় হোৱাৰ অৱস্থা লাভ কৰে। তেতিয়া বিষ্ণুৰ বাক্য শুনি, সেই ধৰণী—ব্ৰতত দৃঢ়—(উত্তৰ দিলে/আগবাঢ়িল)।

Verse 12

धरण्युवाच ॥ अहं शिष्या च दासी च भक्ता च त्वयि माधव

ধৰণীয়ে ক’লে: মই তোমাৰ শিষ্যা, তোমাৰ দাসী, আৰু তোমাত ভক্তাও, হে মাধৱ।

Verse 13

एवं मे परमं गुह्यं त्वद्भक्त्या वक्तुमर्हसि ॥ चक्रं वाराणसीं चैव अट्टहासं च नैमिषम्

এইদৰে, তোমাৰ প্ৰতি ভক্তিৰ বলত, তুমি মোক সেই পৰম গুহ্য ৰহস্য ক’বলৈ যোগ্য—চক্ৰ, বাৰাণসী, অট্টহাস আৰু নৈমিষ সম্বন্ধে।

Verse 14

भद्रकर्णह्रदं चैव हित्वा कोकां प्रशंससि ॥ नगरं च द्विरण्डं च मुकुटं मण्डलेश्वरम्

ভদ্ৰকৰ্ণ-হ্ৰদ ত্যাগ কৰি তুমি কোকাৰ প্ৰশংসা কিয় কৰিছা? আৰু নগৰ, দ্বিৰণ্ড, মুকুট, মণ্ডলেশ্বৰ—এইসকলৰো (গুণ) কীৰ্তন কৰিছা…

Verse 15

केदारं च ततो मुक्त्वा कि कोकां च प्रशंससि ॥ देवदारुवनं मुक्त्वा तथा जालेश्वरं विभुम्

কেদাৰ ত্যাগ কৰাৰ পাছতো তুমি কোকাৰ প্ৰশংসা কিয় কৰিছা? দেবদাৰুবন ত্যাগ কৰি, তদ্ৰূপে মহাবিভূ জালেশ্বৰকো (ত্যাগ কৰি)…

Verse 16

दुर्गं महाबलं मुक्त्वा किं वै कोकां प्रशंससि ॥ गोकर्णं च ततो मुक्त्वा शुद्धजाल्मेश्वरं तथा

মহাবলশালী দুর্গ (তীৰ্থ) ত্যাগ কৰি তুমি সঁচাকৈ কোকাৰ প্ৰশংসা কিয় কৰিছা? আৰু তাৰ পাছত গোকৰ্ণ ত্যাগ কৰি, তদ্ৰূপে শুদ্ধজাল্মেশ্বৰকো (ত্যাগ কৰি)…

Verse 17

एकलिङ्गं ततो मुक्त्वा किं वा कोकां प्रशंससि ॥ एवं पृष्टस्तथा भक्त्या माधवश्च महाप्रभुः

একলিঙ্গ ত্যাগ কৰি তেতিয়া তুমি কোকাৰ প্ৰশংসা কিয় কৰিছা? এইদৰে ভক্তিভাৱে সোধা হ’লে মহাপ্ৰভু মাধৱ (উত্তৰ দিবলৈ উদ্যত হ’ল)।

Verse 18

वराहरूपी भगवान्प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ एवमेतन्महाभागे यन्मां त्वं भीरु भाषसे

বৰাহ-ৰূপী ভগৱানে বসুন্ধৰাক প্ৰত্যুত্তৰ দিলে। শ্ৰী বৰাহ ক’লে: “এনেদৰেই সত্য, হে মহাভাগে; তুমি, হে ভীৰু, মোক যি কৈছা।”

Verse 19

कथयिष्यामि ते गुह्यं कोका येन विशिष्यते ॥ एते रुद्राश्रिताः क्षेत्रा ये त्वया परिकीर्तिताः

মই তোমাক সেই গুহ্য কথা ক’ম, যাৰ দ্বাৰা কোকা বিশেষত্ব লাভ কৰে। এইবোৰ ৰুদ্ৰ-আশ্ৰিত পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ, যিবোৰ তুমি বৰ্ণনা কৰিছা।

Verse 20

एते पाशुपताश्चैषां कोका भागवतस्य ह ॥ तत्रान्यत्ते प्रवक्ष्यामि महाख्यानं वरानने

ইয়াৰ মাজত এইবোৰ পাশুপত; আৰু নিশ্চয় কোকা ভাগৱত পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত। তাত মই তোমাক আন এটা মহাখ্যান ক’ম, হে সুন্দৰ-মুখিনী।

Verse 21

तत्राल्पेनाम्बुना युक्ते ह्रदे मत्स्यस्तु तिष्ठति ॥ दृष्ट्वा तं लुब्धकस्तूर्णं बडिशेनाजहार ह ॥ तस्य हस्ताच्च बलवान् मत्स्यस्तूर्णं विनिर्गतः ॥ अथ श्येनस्तु तं हर्त्तुं मन्त्रयित्वा नभश्चरः

তাত অলপ পানীৰে যুক্ত এটা হ্ৰদত এটা মাছ থাকিল। তাক দেখি লুব্ধকে তৎক্ষণাৎ বডিশেৰে টানি উলিয়ালে। কিন্তু বলবান মাছটো সোনকালে তাৰ হাতৰ পৰা সৰি গ’ল। তাৰ পিছত আকাশচাৰী শ্যেনটো তাক হৰণ কৰিবলৈ সংকল্প কৰি আগবাঢ়িল।

Verse 22

निपत्य तं गृहीत्वैव प्रोद्दीनस्त्वरयान्वितः ॥ अशक्तस्य ततो नेतुं मत्स्यः कोकामुखेऽपतत्

শ্যেনটোৱে ঝাঁপ মাৰি তাক ধৰি তৎক্ষণাৎ দ্ৰুতগতিত ওপৰলৈ উৰি গ’ল। কিন্তু আগলৈ নিবলৈ অক্ষম হোৱাত মাছটো কোকাৰ মুখত পৰিল।

Verse 23

तत्क्षेत्रस्य प्रभावेण राजपुत्रोऽभवत्प्रभुः ॥ रूपवान् गुणवान् शुद्धः कुलेन वयसान्वितः

সেই ক্ষেত্ৰৰ প্ৰভাৱত সি ৰাজপুত্ৰ, এক প্ৰভু হৈ উঠিল—ৰূপৱান, গুণৱান, শুদ্ধ, আৰু উত্তম কুল আৰু উপযুক্ত বয়সসম্পন্ন।

Verse 24

अथ कालेन तस्यैव मृगव्याधस्य चाङ्गना ॥ गृहीत्वा चैव मांसानि गच्छन्ती याति तत्र वै

তাৰ পিছত কালক্ৰমে সেই মৃগব্যাধৰ পত্নীয়ে কিছুমান মাংস লৈ গৈ সেই একে স্থানতে উপস্থিত হ’ল।

Verse 25

एका चिल्ली मांसलुब्धा तद्धस्तान्मांसगर्द्धिनी ॥ आगत्यागत्य तरसा हर्त्तुं समुपचक्रमे

এটা চিল্লী মাংসলোভী হৈ, তাইৰ হাতৰ পৰা মাংস ল’বলৈ লালসা কৰি, বাৰে বাৰে আহি তৎপৰতাৰে ছিনিবলৈ ধৰিলে।

Verse 26

मृगव्याधा बलान्मांसं हर्तुकामां तु चिल्लिकाम् ॥ बाणेनैकेन संहत्य पातिता भुवि तत्क्षणात्

মৃগব্যাধে চিল্লীটোক মাংস জোৰকৈ হৰণ কৰিব খোজা দেখি, এটা বাণেৰে আঘাত কৰি তৎক্ষণাৎ মাটিত পেলাই দিলে।

Verse 27

आकाशात्पातिता भद्रे कोकायां मम सन्निधौ ॥ जाता चन्द्रपुरे रम्ये राजपुत्री यशस्विनी

হে ভদ্ৰে, আকাশৰ পৰা পতিত হৈ, কোকাত মোৰ সন্নিধানত, ৰমণীয় চন্দ্ৰপুৰত সেয়া যশস্বিনী ৰাজকন্যা ৰূপে জন্ম ল’লে।

Verse 28

सा व्यवर्द्धत कन्या तु वयोरूपगुणान्विता ॥ चतुःषष्टिकलायुक्ता पुरुषं सा जुगुप्सति

সেই কন্যা যৌৱন, ৰূপ আৰু গুণেৰে সমৃদ্ধ হৈ ডাঙৰ হ’ল; চৌষট্টি কলাত নিপুণ হ’লেও পুৰুষৰ প্ৰতি সি বিমুখতা বোধ কৰিছিল।

Verse 29

रूपवाङ्गुणवाञ्छूरो युद्धकार्यार्थनिश्चितः ॥ सौम्यश्च पुरुषश्चैव सा च नेति जुगुप्सति

সেই পুৰুষ ৰূপৱান, গুণৱান আৰু শূৰবীৰ আছিল, যুদ্ধ আৰু কৰ্তব্যৰ উদ্দেশ্যত দৃঢ়-নিশ্চিত; সৌম্য আৰু সম্পূৰ্ণ পুৰুষোচিত—তথাপি সেই নাৰী ‘নাই’ বুলি ক’ই বিমুখ হৈ আঁতৰি গ’ল।

Verse 30

अथ केनचित्कालेन शक आनन्दपूरके ॥ सम्बन्धो जायते तयोर् मध्यमे वयसि स्थयोः

তাৰ পিছত কিছু কাল গ’লত, শক-কালৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত, আনন্দে পূৰ্ণ হোৱা পৰিবেশত, মধ্যবয়সত স্থিত সেই দুজনৰ মাজত এক সম্পৰ্ক জন্মিল।

Verse 31

तथा तु तौ समासाद्य परस्परम् अथ क्रमात् ॥ यथान्यायं स विप्रोक्तं विधिदृष्टेन कर्मणा

এইদৰে তেওঁলোকে পৰস্পৰক সমীপত গৈ, তাৰ পিছত ক্ৰমে ক্ৰমে, শিষ্টাচাৰ অনুসাৰে আচৰণ কৰিলে—যেনে বিদ্বানসকলে কৈছে—বিধি-সম্মত কৰ্মৰ দ্বাৰা।

Verse 32

स वै तथा समं नित्यं सा च तेन समं शुभा ॥ अन्योन्यं रममाणौ तौ मुहूर्तमपि नोज्झतः

সেই পুৰুষ সদায় এইদৰে সমতা-সমৰসত থাকিল, আৰু সেই শুভা নাৰীও তেওঁৰ সৈতে সমৰস থাকিল; পৰস্পৰত আনন্দ লভি, তেওঁলোকে এক মুহূৰ্তও বিচ্ছিন্ন নহ’ল।

Verse 33

गच्छत्येवं बहुतरे काले चैवाप्यनिन्दिता ॥ समप्रेम्णा च संयुक्ता सौहृदेन च नायकम्

এইদৰে বহুদিন কাল পাৰ হ’ল, আৰু সেই অনিন্দিতা নাৰী সমান প্ৰেম আৰু সৌহৃদ্যৰ দ্বাৰা সেই নায়কৰ সৈতে যুক্ত হৈ থাকিল।

Verse 34

राजपुत्रस्तस्तोऽप्यत्र शकानां नन्दवर्द्धनः ॥ तस्या जायते मध्याह्ने शिरोरुगतिपीडिनी

ইয়াতো শকসকলৰ মাজত নন্দবৰ্ধন নামে এজন ৰাজপুত্ৰ আছিল; তাইৰ মধ্যাহ্ন সময়ত মূৰত তীব্ৰ বেদনা উঠিল, যি অত্যন্ত পীড়াদায়ক আছিল।

Verse 35

ये केचिद्भिषजस्तत्र गदेषु कुशलाः शुभे ॥ ते तत्रौषधयोगं च चक्रुस्तेनापि वेदना

হে শুভে, তাত যিসকল ভিষজ ৰোগত কুশলী আছিল, তেওঁলোকে তাত ঔষধ-যোগ প্ৰস্তুত কৰিলে; তথাপি সেইদ্বাৰা বেদনাও নাশ নহ’ল।

Verse 36

ननाश नैव संयातः कालो बहुतिथस्ततः ॥ न संबुध्यति चात्मानं विष्णुमायाविमोहितः

ৰোগ নাশ নহ’ল, আৰু বহুদিনলৈ কোনো নিষ্পত্তিৰ সময়ো নাহিল; বিষ্ণুৰ মায়াত বিমোহিত হৈ সি নিজৰ আত্মাকো চিনিব নোৱাৰিলে।

Verse 37

भजमाना विनीता च सौहृदाच्च विशेषतः ॥ एवं बहुगतः कालः कामभोगेषु सक्तयोः

সেৱা কৰি, বিনয়ী হৈ, আৰু বিশেষকৈ সৌহৃদ্যৰ কাৰণে—এইদৰে কামভোগত আসক্ত দুয়োৰ বহু সময় অতিবাহিত হ’ল।

Verse 38

पूर्णे हि समये तत्तु उभयोश्च तदन्तरम् । तस्य कालः संवृतस्य योऽसौ पूर्वप्रतिस्तवः

কিন্তু নিৰ্ধাৰিত সময় পূৰ্ণ হোৱাত—আৰু দুয়োৰ মাজৰ সেই অন্তৰালত—তাৰ গোপন অৱস্থাৰ কাল আহিল, যি আগন্তুক ঘটনাৰ পূৰ্বভূমিকা আছিল।

Verse 39

ततः सर्वानवद्याङ्गी भर्तारमिदमब्रवीत् ॥ किमिदं तव भद्रं ते वेदना जायते शिरॆ ॥

তেতিয়া নিৰ্দোষ অঙ্গধাৰী সতি পতিলৈ ক’লে: “প্ৰিয়, এইটো কি? তোমাৰ মূৰত যেন বেদনা উঠিছে।”

Verse 40

एतदाचक्ष्व तत्त्वेन यद्यहं च तव प्रिया ॥ बहवो भिषजश्चैव नानाशास्त्रविशारदाः ॥

“যদি মই সঁচাকৈ তোমাৰ প্ৰিয়া হওঁ, তেন্তে এই কথা তত্ত্বমতে সঁচাকৈ কোৱা। বহু বৈদ্য আছে, নানা শাস্ত্ৰত বিশাৰদ।”

Verse 41

कुर्वन्ति तव कर्माणि वेदना च न गच्छति ॥ एवं स प्रियया प्रोक्तस्तां प्रियां पुनरब्रवीत् ॥

“তেওঁলোকে তোমাৰ চিকিৎসা কৰে, তথাপি বেদনা নাযায়।” এইদৰে প্ৰিয়াই কোৱাত, তেওঁ পুনৰ প্ৰিয়াক ক’লে।

Verse 42

इदं किं विस्मृता भद्रे सर्वव्याधिसमन्वितम् ॥ यल्लब्धं मानुषत्वं च सुखदुःखसमन्वितम् ॥

তেওঁ ক’লে: “ভদ্ৰে, তুমি নেভুলিলা নে—মানৱত্ব লাভ হ’লে সেয়া সকলো ৰোগেৰে সংযুক্ত, আৰু সুখ-দুখেও সংযুক্ত?”

Verse 43

संसारसागरारूढं नातिप्रष्टुं त्वमर्हसि ॥ तेनैवं भाषिता बाला श्रोतुकामा वरानना ॥

“সংসাৰ-সাগৰত আৰূঢ় হোৱা জনে অধিক প্ৰশ্ন কৰা উচিত নহয়।” তেওঁ এইদৰে কোৱাত, সেই বালা—সুন্দৰ মুখধাৰী, শুনিবলৈ আগ্ৰহী—শুনিবলৈ মনোনিবেশ কৰি থাকিল।

Verse 44

ततः कदाचिच्छयने सुप्तौ तौ दम्पती किल ॥ गते बहुतिथे काले पुनः पप्रच्छ सा प्रियम् ॥

তাৰ পাছত কোনো এক সময়ত, শয্যাত দুয়ো দম্পতি নিদ্ৰামগ্ন থাকোঁতে, বহু দিন অতিবাহিত হোৱাৰ পিছত, সেয়ে পুনৰ নিজৰ প্ৰিয়জনক সুধিলে।

Verse 45

कथयस्व तमेवार्थं यन्मया पूर्वपृच्छितम् ॥ किं मां न भाषसे नाथ साभिप्रायं वचस्तव ॥

“মই আগতে যি কথা সুধিছিলোঁ, সেই কথাই কোৱা। হে নাথ, তুমি মোক কিয় নকোৱা? তোমাৰ বাক্যত যেন কোনো অভিপ্ৰায় নিহিত আছে।”

Verse 46

गोप्यं वा किमचिदस्तीह किं गोपयसि मे पुरः ॥ अवश्यं चैव वक्तव्यं यद्यहं तव वल्लभा ॥

“ইয়াত কি কোনো গোপন কথা আছে নেকি? তুমি মোৰ সন্মুখতে কিয় লুকুৱাইছা? যদি মই তোমাৰ প্ৰিয়া হওঁ, তেন্তে নিশ্চয় ক’বই লাগিব।”

Verse 47

इति निर्बन्धतः पृष्टः स शक्राधिपतिर्नृपः ॥ तां प्रियां प्रणयात्प्राह बहुमानपुरःसरम् ॥

এইদৰে জোৰ দি সুধা হোৱাত, সেই নৃপতি—শকসকলৰ অধিপতি—প্ৰণয়ভাৱে নিজৰ প্ৰিয়াক ক’লে, আৰু বাক্যৰ আগতে সন্মান প্ৰকাশ কৰিলে।

Verse 48

मन्मातापितरौ गत्वा प्रसादय शुचिस्मिते ॥ मानार्हौ मानयित्वा तौ ययाहं जठरे धृतः ॥

“হে শুচিস্মিতে, মোৰ মাতৃ-পিতৃৰ ওচৰলৈ গৈ তেওঁলোকক প্ৰসন্ন কৰা। সন্মানযোগ্য সেই দুয়োকে সন্মান জনাই—যিসকলে মোক গৰ্ভত ধাৰণ কৰিছিল—(এই কাম কৰা)।”

Verse 49

तयोराज्ञां पुरस्कृत्य मानयित्वा यथार्हतः ॥ अथ कोकामुखे गत्वा कथयिष्याम्यसंशयम् ॥

তেওঁলোকৰ আজ্ঞাক সৰ্বাগ্ৰে মানি আৰু যথোচিত সন্মান জনাই, তাৰ পাছত মই কোকামুখলৈ গৈ নিঃসন্দেহে সেই কথা বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 50

स्वपूर्वजन्मवृत्तं तु देवानामपि दुर्लभम् ॥ तत्र ते कथयिष्यामि सर्ववृत्तमनिन्दिते ॥

মই তোমাক মোৰ পূৰ্বজন্মৰ বৃত্তান্ত ক’ম—যি দেৱতাসকলৰ বাবেও দুষ্প্ৰাপ্য; তাত, হে নিৰ্দোষী, মই সমগ্ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 51

ततः सा ह्यनवद्याङ्गी श्वश्रूश्वशुरयोः पुरः ॥ गत्वा गृहीत्वा चरणौ ततस्ताविदमब्रवीत् ॥

তাৰ পাছত সেই নিৰ্দোষ অঙ্গী নাৰী শাশু আৰু শ্বশুৰৰ সন্মুখলৈ গৈ, তেওঁলোকৰ চৰণ ধৰি, তাৰ পাছত এই বাক্য ক’লে।

Verse 52

किञ्चिद्विज्ञप्तुकामास्मि तत्र वामवधी्यताम् ॥ भवदाज्ञां पुरस्कृत्य भवद्भ्यामनुमानितौ ॥

মই অলপ নিবেদন কৰিব খুজোঁ—আপোনালোক দুয়োজনে কৃপা কৰি শুনিব। আপোনালোকৰ আজ্ঞাক সৰ্বাগ্ৰে ৰাখি, আমাক দুয়োকে আপোনালোকৰ অনুমতি দিয়া হওক।

Verse 53

पुण्ये कोकामुखे गन्तुमिच्छावस्तत्र वां गुरू ॥ कार्यगौरवभावेन न निषेध्यौ कथञ्चन ॥

আমি পুণ্যময় কোকামুখ নামৰ তীৰ্থলৈ যাব খুজোঁ—তাত, হে পূজনীয় গুৰুজন। কাৰ্যৰ গম্ভীৰতাৰ বাবে আমাক কোনো মতে বাধা দিয়া উচিত নহয়।

Verse 54

अद्य यावत्किमपि वां याचितं न मया क्वचित् ॥ पुरस्ताद्ध्यावयोस्तन्मे याचितं दातुमर्हतः ॥

আজি পৰ্যন্ত মই কেতিয়াও তোমালোক দুজনৰ ওচৰত একো নাযাচিলোঁ; সেয়ে, আমি তোমালোকৰ সন্মুখত থিয় হৈ যি প্ৰাৰ্থনা কৰিছোঁ, তাক কৃপা কৰি দান কৰা উচিত।

Verse 55

शिरावेधेनया युक्तः सदा तव सुतो ह्ययम् ॥ मध्याह्ने मृतकल्पो वै जायते ह्यचिकित्सकम् ॥

তোমালোকৰ এই পুত্ৰ সদায় মূৰত বিদ্ধ কৰা দৰে বেদনাৰে পীড়িত; মধ্যাহ্নত সি মৃতপ্ৰায় হৈ পৰে—সঁচাকৈয়ে এই অৱস্থা চিকিৎসাৰ অতীত।

Verse 56

सुखानि सर्वविषयान्विसृज्य परिपीडितः ॥ कोकामुखं विना कष्टं न निवृत्तं भविष्यति ॥

সকলো বিষয়-সুখ ত্যাগ কৰি সি ভীষণ পীড়িত; কোকামুখা নোহোৱাকৈ এই দুঃখৰ অন্ত নহ’ব।

Verse 57

दम्पतिभ्यां हि मननं रोचतां सर्वथैव हि ॥ ततो वधूवचः श्रुत्वा शकानामधिपो नृपः ॥

সেই পৰামৰ্শ দম্পতিজনৰ মনত সকলো দিশে ভাল লাগিল; তাৰ পাছত বধূৰ বাক্য শুনি, শকসকলৰ অধিপতি ৰজাই (উত্তৰ দিলে)।

Verse 58

करेण स्वयमादाय वधूं पुत्रमुवाच ह ॥ किमिदं चिन्तितं वत्स कोकामुखगमं प्रति ॥

ৰজাই নিজ হাতে বধূক ধৰি পুত্ৰক ক’লে: “বৎস, কোকামুখালৈ যাত্ৰা সম্বন্ধে এই কি চিন্তা কৰিলা?”

Verse 59

हस्त्यश्वरथयानानि स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः ॥ सर्वमेतत्तु सप्ताङ्गं कोशकोष्ठादिसंयुतम्

হস্তী, অশ্ব, ৰথ, নানা যান আৰু অপ্সৰাৰ সদৃশ স্ত্ৰীসকল—এই সকলো, ৰাজ্যৰ সপ্তাঙ্গসহ, কোষ, কোষ্ঠাগাৰ আদি সংযুক্ত হৈ আছে।

Verse 60

शरणं वित्तयो राज्यं त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ मित्रं वरासनं चैव गृह्णीष्व सुतसत्तम

আশ্ৰয়, ধন আৰু ৰাজ্য—এই সকলো তোমাৰ ওপৰতেই প্ৰতিষ্ঠিত। হে পুত্ৰশ্ৰেষ্ঠ, মিত্ৰ-সহায় আৰু উত্তম সিংহাসন দুয়োটাই গ্ৰহণ কৰা।

Verse 61

त्वयि प्रतिष्ठिताः प्राणाः सन्तानं च तदुत्तरम् ॥ ततः पितुर्वचः श्रुत्वा राजपुत्रो यशस्विनि

তোমাৰ ওপৰতেই আমাৰ প্ৰাণ প্ৰতিষ্ঠিত, আৰু তাৰ পিছৰ বংশধাৰাও। তাৰ পাছত পিতৃৰ বাক্য শুনি, সেই যশস্বী ৰাজপুত্ৰ…

Verse 62

पितुः पादौ गृहीत्वा च प्रोवाच विनयान्वितः ॥ अलं राज्येन कोशेन वाहनेन बलेन वा

পিতৃৰ পদযুগল ধৰি বিনয়সহ ক’লে—“ৰাজ্য, কোষ, বাহন বা সৈন্যবল—এই সকলো যথেষ্ট; মোৰ প্ৰয়োজন নাই।”

Verse 63

गन्तुमिच्छामि तत्राहं तूर्णं कोकामुखं महत् ॥ शिरोवेदनया युक्तो यदि जीवाम्यहं पितः

মই তাত তৎক্ষণাৎ যাব খোজোঁ—সেই মহান কোকামুখলৈ। হে পিতা, যদি মই জীয়াই থাকোঁ, মূৰৰ বেদনাৰে পীড়িত হলেও…

Verse 64

तदा राज्यं बलं कोशो ममैवैतन्न सशंयः ॥ तत्रैव गमनान्मह्यं वेदना नाशमेष्यति

তেতিয়া ৰাজ্য, সেনা আৰু কোষ নিশ্চয়েই মোৰ হ’ব—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। তাতেই গ’লে মোৰ বেদনা নাশ পাব।

Verse 65

पुत्रोक्तमवधार्यैव शकानामधिपो नृपः ॥ अनुजज्ञे ततः कोकां गच्छ पुत्र नमोऽस्तु ते

পুত্ৰৰ কথাখিনি ভালদৰে বিবেচনা কৰি, শকসকলৰ অধিপতি ৰজাই তেতিয়া অনুমতি দিলে: “পুত্ৰ, কোকালৈ যা; তোমাক নমস্কাৰ।”

Verse 66

अथ दीर्घेण कालेन प्राप्तः कोकामुखं त्विदम् ॥ तत्र गत्वा वरारोहा भर्त्तारमिदमब्रवीत् १७३॥ पूर्वपृष्टं मया यत्ते वक्ष्यामीति च मां प्रति ॥ कोकामुखे त्वयाप्युक्तं तदेतन्मम कथ्यताम्

তাৰ পাছত বহুদিনৰ পিছত তেওঁ এই কোকামুখত উপস্থিত হ’ল। তাত গৈ সুন্দৰ নিতম্বা নাৰীয়ে স্বামীৰ ওচৰত ক’লে: “মই আগতে যি তোমাক সুধিছিলোঁ, আৰু তুমি মোক কৈছিলা—‘মই বুজাম’—আৰু কোকামুখত তুমি যি কৈছিলা, সেই কথাই এতিয়া মোক কোৱা।”

Verse 67

निशम्येति प्रियाप्रोक्तं राजपुत्रो यशस्विनि ॥ प्रहस्याह भिया तां तु समालिङ्ग्य वसुन्धरे

প্ৰিয়াৰ কথা শুনি, যশস্বী ৰাজপুত্ৰে হাঁহি মাৰি ক’লে; আৰু ভয়ত কঁপা তাইক আলিঙ্গন কৰি ক’লে, হে বসুন্ধৰা।

Verse 68

रजनी सम्प्रवृत्तेयं सुखं स्वापो विधीयताम् ॥ श्वः सर्वं कथयिष्यामि यत्ते मनसि वर्त्तते

এই ৰাতি আৰম্ভ হৈছে; সুখেৰে নিদ্ৰা কৰা হওক। কাইলৈ তোমাৰ মনত যি আছে, সেই সকলো মই ক’ম।

Verse 69

व्याधेन निगृहीतोऽस्मि बडिशेन जलेचरः॥ तद्धस्तान्निर्गतस्तत्र बलेन पतितो भुवि

মই জলচৰ প্ৰাণী; এজন ব্যাধে বঁড়িশেৰে মোক ধৰি পেলালে। তাৰ পাছত তেওঁৰ হাতৰ পৰা সৰি গৈ, বলবশত মই তাতেই ভূমিত পৰি গ’লোঁ।

Verse 70

प्रभातायां तु शर्वर्यां स्नातौ क्षौमविभूषितौ॥ प्रणम्य शिरसा विष्णुं हस्ते गृह्य ततः प्रियाम्

ৰাতি অন্ত পৰি প্ৰভাত হোৱাত, দুয়ো স্নান কৰি ক্ষৌম বস্ত্ৰে সুশোভিত হ’ল। মূৰ নোৱাই বিষ্ণুক প্ৰণাম কৰি, তাৰ পাছত তেওঁ প্ৰিয়াক হাতত ধৰি ল’লে।

Verse 71

श्येनेनामिषलुब्धेन नखैर्विद्धोऽस्मि सुन्दरि॥ नीत आकाशमार्गेण तस्माच्च पतितोऽत्र वै

হে সুন্দৰি, মাংসলৈ লোভী শ্যেনৰ নখে মোক বিদ্ধ কৰিলে। আকাশ-মাৰ্গেৰে লৈ যোৱা হৈছিল, আৰু তাৰ পাছত নিশ্চয়কৈ মই ইয়াতেই পৰি গ’লোঁ।

Verse 72

एतत्ते कथितं भद्रे पूर्वपृष्टं च यत्त्वया॥ गच्छ सुन्दरि भद्रं ते यत्र ते वर्त्तते मनः

হে ভদ্ৰে, তুমি আগতে যি সুধিছিলা, সেই সকলো মই তোমাক ক’লোঁ। যোৱা, হে সুন্দৰি—তোমাৰ মঙ্গল হওক—য’ত তোমাৰ মন প্ৰবৃত্ত হয়।

Verse 73

ततः साप्यनवद्याङ्गी रक्तपद्मशुभानना॥ करुणं स्वरमादाय भर्त्तारं पुनरब्रवीत्

তাৰ পাছত সেই অনবদ্য অঙ্গধাৰী, ৰক্ত পদ্ম সদৃশ শুভ মুখমণ্ডলীয়া নাৰী, কৰুণ স্বৰ লৈ স্বামীক পুনৰ ক’লে।

Verse 74

एतदर्थं मया भद्र गुह्यं नोक्तं तथा स्वकम्॥ अहं च यादृशी पूर्वमभवं तच्छृणुष्व मे

এই কাৰণতে, হে ভদ্ৰ মহাশয়, মই আগতে মোৰ নিজ গোপন কথা কোৱা নাছিলোঁ। আৰু মই পূৰ্বতে কেনে ধৰণৰ নাৰী আছিলোঁ—সেয়া মোৰ পৰা শুনা।

Verse 75

स्थापयित्वा मांसभारान्प्रियायाः सविधे स्वयम्॥ काष्ठान्यानयितुं यातः क्षुधितो मांसपाचने

নিজ প্ৰিয়াৰ ওচৰত মাংসৰ গাঁঠিবোৰ নিজে থৈ, তেওঁ ক্ষুধিত হৈ মাংস ৰান্ধিবলৈ মন কৰি কাঠ আনিবলৈ গ’ল।

Verse 76

क्षुत्पिपासापरिश्रान्ता चिल्ली गगनगामिनी॥ वृक्षोपरी समासीना भक्ष्यं चैव विचिन्वती

ক্ষুধা-পিপাসাত ক্লান্ত আকাশগামী চিল্লী পাখী গছৰ ওপৰত বহি আহাৰ বিচাৰি আছিল।

Verse 77

अथ कश्चिन्मृगव्याधो हत्वा वनचरान्बहून्॥ संगृह्य मांसभारान्वै तेन मार्गेण संगतः

তাৰ পাছত এজন মৃগব্যাধে বনচৰ বহু জন্তু বধ কৰি মাংসৰ গাঁঠিবোৰ সংগ্ৰহ কৰিলে; সেই পথেদি আহোঁতে তেওঁ তাৰ সৈতে মুখামুখি হ’ল।

Verse 78

प्रवृत्तोऽग्निमुपादाय तावदुड्डीय सत्वरम्॥ मांसपिण्डो मया विद्धो दृढैर्वज्रमयैर्नखैः

তেওঁ অগ্নিৰ বাবে কাঠ আনিবলৈ ওলাই যেতিয়াই, মই তৎক্ষণাৎ সোনকালে উৰি উঠিলোঁ; আৰু মাংসৰ পিণ্ডটো মোৰ দৃঢ়, বজ্ৰসম নখেৰে বিদ্ধ হ’ল।

Verse 79

न च सक्तास्मि संहर्तुं मांसभारप्रपीडिता ॥ अशक्ता दूरगमने सविधे हि व्यवस्थिताः ॥

মাংসৰ ভাৰে পীড়িত হৈ মই তাক সংহাৰ কৰিবলৈ সক্ষম নহ’লোঁ। দূৰলৈ যাব নোৱাৰি মই ওচৰতে অৱস্থিত হৈ থাকিলোঁ।

Verse 80

भक्षयित्वा ततो मांसं व्याधः संहृष्टमानसः ॥ अपश्यन्मांसपिण्डं तु मृगयामास पार्श्वतः ॥

তাৰ পিছত মাংস খাই ব্যাধজন আনন্দিত মন হৈ উঠিল। সি মাংসৰ এটা পিণ্ড দেখি ওচৰে-পাজৰে বিচৰণ কৰি মৃগয়া কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 81

विद्धा बाणेन मां तत्र भक्षयन्तमिपातयत् ॥ ततोऽहं भ्रममाणा वै निश्चेष्टा गतजीविता ॥

তাত মই ভক্ষণ কৰি থাকোঁতে সি বাণেৰে মোক বিদ্ধ কৰি পেলালে। তাৰ পিছত মই ঘূৰি-ঘূৰি নিশ্চেষ্ট হৈ পৰিলোঁ; প্ৰাণ ত্যাগ হ’ল।

Verse 82

पतितास्म्यवशा भद्र कालतन्त्रे दुरासदे ॥ एतत्क्षेत्रप्रभावेण त्वकामापि नृपात्मजा ॥

হে ভদ্ৰে, মই অসহায় হৈ কালৰ দুঃসাধ্য তন্ত্ৰত পতিত হ’লোঁ। কিন্তু এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ প্ৰভাৱত, অনিচ্ছাসত্ত্বেও মই ৰজাৰ কন্যা হ’লোঁ।

Verse 83

जातास्मि त्वत्प्रिया चापि स्मरन्ती पूर्वजन्म तत् ॥ एतानि पश्य चास्थीनि शेषाणि बहुकालतः ॥

মই জন্ম লৈ তোমাৰ প্ৰিয়াো হ’লোঁ, সেই পূৰ্বজন্ম স্মৰণ কৰি। আৰু এই অস্থিসমূহ চোৱা—দীৰ্ঘকাল ধৰি ৰৈ যোৱা অৱশেষ।

Verse 84

गलितान्यल्पशेषाणि प्राणनाथ समीपतः ॥ एवं सा दर्शयित्वा तु भर्तारं पुनरब्रवीत् ॥

হে প্ৰাণনাথ, ওচৰত পৰি থকা এইবোৰ পচি-গলি গৈছে, কেৱল অলপ অৱশিষ্ট আছে। এইদৰে স্বামীক দেখুৱাই তাই পুনৰ ক’লে।

Verse 85

आनीतोऽसि मया भद्र स्थानं कोकामुखं प्रति ॥ एतत्क्षेत्रप्रभावेण तिर्यग्योनिगताऽपि ॥

হে ভদ্ৰ, মই তোমাক কোকাৰ্মুখ নামে ঠাইলৈ আনিছোঁ। এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ প্ৰভাৱত, তিৰ্যক যোনিত পতিত হলেও…

Verse 86

उत्तमे तु कुले जाता मानुषी जातिमाश्रिताः ॥ यं यं प्रवक्ष्यसे धर्मं विष्णुप्रोक्तं यशोधन ॥

…উত্তম কুলত জন্ম লৈ মানৱ জাতি লাভ কৰে। হে যশোধন, বিষ্ণুৱে উপদেশ কৰা যি যি ধৰ্ম তুমি প্ৰবচন কৰিবা—

Verse 87

तं तमेव करिष्यामि विष्णुलोके सुखावहम् ॥ ततस्तस्या वचः श्रुत्वा लब्धपूर्वस्मृतिर्नृपः ॥

—সেই সেই ধৰ্ম মই নিশ্চয় পালন কৰিম, যি বিষ্ণুলোকত সুখদায়ক। তাৰ কথা শুনি, হে নৃপ, ৰজাই পূৰ্বস্মৃতি পুনৰ লাভ কৰিলে।

Verse 88

विस्मयं परमं गत्वा साधु साध्वित्यपूजयत् ॥ तस्मिन् क्षेत्रे च यत्कर्म कर्तव्यं धर्मसंहितम् ॥

পৰম বিস্ময়ত উপনীত হৈ তেওঁ ‘সাধু, সাধু’ বুলি কৈ সন্মান জনালে। আৰু সেই ক্ষেত্ৰত ধৰ্মসংগত কোন কৰ্ম কৰ্তব্য, সেয়া বিবেচনা কৰিলে।

Verse 89

तच्छ्रुत्वा कानिचिद्देवी स्वयं चक्रे पतिव्रता॥ अन्येऽपि सर्वे तच्छ्रुत्वा यस्य यद्रोचते प्रियम्॥

সেয়া শুনি দেৱীয়ে নিজে পতিব্ৰতা-ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰি সেই আচাৰ পালন কৰিলে। আন সকলেও সেয়া শুনি, যাৰ যি প্ৰিয় আৰু মনোমত, সেই দান-উপহাৰ আগবঢ়ালে।

Verse 90

ददतुḥ परमप्रीतौ पात्रेभ्यश्च यथार्हतः॥ येऽन्ये तत्सार्थमासाद्य यातास्तेऽपि वसुन्धरे॥

তেওঁলোকে পৰম আনন্দেৰে, যোগ্য পাত্ৰসকলক যথোচিত দান দিলে। হে বসুন্ধৰা! যিসকল আন লোক সেই উদ্দেশ্যে তাত উপস্থিত হৈছিল, তেওঁলোকেও তেনেদৰে কৰ্ম সম্পন্ন কৰি গুচি গ’ল।

Verse 91

ब्राह्मणेभ्यो ददुḥ स्वानि विष्णुभक्त्या यतव्रताḥ॥ तत्र स्थित्वा वरारोहे मम कर्मव्यवस्थितः॥

ব্ৰতত সংযমী হৈ, বিষ্ণুভক্তিৰ বশে তেওঁলোকে নিজৰ সম্পত্তি ব্ৰাহ্মণসকলক দান কৰিলে। হে সুশ্ৰী-নিতম্বিনী! তাত অৱস্থান কৰি, তেওঁলোক মোৰ কৰ্ম-ব্যৱস্থাৰ অনুসাৰে নিয়োজিত হ’ল।

Verse 92

तत्क्षेत्रस्य प्रभावेण श्वेतद्वीपमुपागताः॥ एवं स राजपुत्रोऽपि मम कर्मव्यवस्थितः॥

সেই ক্ষেত্ৰৰ প্ৰভাৱত তেওঁলোকে শ্বেতদ্বীপত উপনীত হ’ল। একেদৰে সেই ৰাজপুত্ৰও মোৰ কৰ্ম-ব্যৱস্থাৰ অনুসাৰে স্থাপিত হ’ল।

Verse 93

मुक्त्वा तु मानुषं भावं श्वेतद्वीपमुपागतः॥ सर्वे च पुरुषास्तत्र आत्मनात्मानुदर्शनात्॥

মানৱ-ভাব ত্যাগ কৰি তেওঁ শ্বেতদ্বীপত উপনীত হ’ল। আৰু তাত থকা সকলো পুৰুষ আত্মাই আত্মাক দৰ্শন কৰাৰ দ্বাৰাই (আত্মসাক্ষাৎকাৰী) আছিল।

Verse 94

शुक्लाम्बरधरा दिव्यभूषणैश्च विभूषिताḥ॥ दीप्तिमन्तो महाकायाḥ सर्वे च शुभदर्शनाः॥

তেওঁলোকে শুভ্ৰ বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিছিল আৰু দিব্য অলংকাৰৰে বিভূষিত আছিল; তেজস্বী, মহাকায়, আৰু সকলোৰে দৰ্শন মঙ্গলময় আছিল।

Verse 95

स्त्रियोऽपि दिव्या यत्रत्या दिव्यभूषणभूषिताḥ॥ तेजसा दीप्तिमत्यश्च शुद्धसत्त्वविभूषिताḥ॥

সেই ঠাইৰ স্ত্ৰীসকলও দিব্য আছিল, দিব্য অলংকাৰৰে অলংকৃত; তেজে দীপ্তিময় আৰু শুদ্ধ সত্ত্ব (প্ৰসন্নতা)ৰে বিভূষিত আছিল।

Verse 96

मयि शुद्धं परं भावमारूढाः सत्यवर्च्चसः॥ एतत्ते कथितं देवि कोकामुखमनुत्तमम्॥

মোৰ প্ৰতি শুদ্ধ আৰু পৰম ভাবত আৰূঢ় হৈ তেওঁলোকে সত্যৰ দীপ্তিত উজ্জ্বল হৈছিল। হে দেবী, এই তোমাক কোৱা হ’ল—কোকামুখৰ অনুত্তম বৃত্তান্ত।

Verse 97

यत्र मत्स्यश्च चिल्ली च सकामा ये समागताः॥ केचिच्चान्द्रायणं कुर्युḥ केचिच्चैव जलाशनम्॥

য’ত কামনাসম্পন্ন লোকসকল একত্ৰ হৈছিল—মাছ আৰু চিল্লী আদি (অৰ্ঘ্য/ভেট) লৈ; কিছুমানে চান্দ্ৰায়ণ ব্ৰত পালন কৰিছিল, আৰু কিছুমানে কেৱল জলাহাৰেই জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।

Verse 98

ते च विष्णुमयान्धर्मान्द्विजस्तांस्तान्त्समाचरेत्॥ बहुधान्यवरं रत्नं दम्पत्योऽथ यशस्विनि॥

আৰু দ্বিজে বিষ্ণুময় সেই সেই নানাবিধ ধৰ্ম আচৰণ কৰিব লাগে। হে যশস্বিনী, দম্পতিয়ে বহুধান্য আৰু উৎকৃষ্ট ৰত্ন আদি দান কৰে; তাৰ পাছত (বৃত্তান্ত) আগবাঢ়ে।

Verse 99

कुर्वन्तो मम कर्माणि भाव्यं पञ्चत्वमागताः ॥ ततः क्षेत्रप्रभावेन मम कर्मप्रभावतः ॥

মোৰ দ্বাৰা বিধিত কৰ্ম-কাণ্ড সম্পাদন কৰি তেওঁলোকে ক্ৰমে পঞ্চত্ব (মৃত্যু হৈ পঞ্চভূতত লীন হোৱা অৱস্থা) লাভ কৰিলে। তাৰ পাছত পৱিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ প্ৰভাৱ আৰু মোৰ বিধানৰ শক্তিৰে (তেওঁলোকৰ গতি আগবাঢ়িল)।

Verse 100

मम चैव प्रसादेन श्वेतद्वीपमुपागतः ॥ एवं स राजपुत्रोऽथ सर्वभूतगुणान्वितः ॥ ११२ ॥ भुक्त्वा तु मानुषं भावमूर्ध्वशाखोऽनुतिष्ठति ॥ योऽसौ परिजनस्तस्य मम कर्मव्यवस्थितः ॥ ११३ ॥ मानुषं भावमुत्सृज्य मम लोकमुपागतः ॥ सर्वशो द्युतिमांस्तत्र आत्मनानात्मदर्शनात् ॥

আৰু নিশ্চয়েই মোৰ অনুগ্ৰহে তেওঁ শ্বেতদ্বীপত উপনীত হ’ল। এইদৰে সেই ৰাজপুত্ৰ, সকলো ভূতৰ গুণেৰে সমন্বিত, মানৱ-অৱস্থা ভোগ কৰি ওপৰলৈ অগ্ৰসর হয় (যাৰ ‘শাখা ওপৰমুখী’)। আৰু তেওঁৰ সেই পৰিজন, মোৰ বিধানত স্থিত, মানৱ-অৱস্থা ত্যাগ কৰি মোৰ লোকত আহিল—সেখানে আত্মা আৰু অনাত্মাৰ দৰ্শনে সৰ্বতো দীপ্তিমান হ’ল।

Verse 101

याश्च तत्र स्त्रियः काश्चित्सर्वाश्चोत्पलगन्धिनीः ॥ मायया मतिमन्मुक्ताः सर्वाश्चैव प्रियावृताः ॥

আৰু তাত যিসকল স্ত্ৰী আছিল—সকলোেই পদ্মসুগন্ধিযুক্ত—মায়াৰ দ্বাৰা তেওঁলোক বুদ্ধিশক্তিসহ মুক্ত হ’ল, আৰু সকলোেই প্ৰিয়তাৰে আৱৃত (কল্যাণময় অৱস্থাত স্থিত) হ’ল।

Verse 102

प्रसादान्मम सुश्रोणि श्वेतद्वीपमुपागताः ॥ एष धर्मश्च कीर्तिश्च शक्तिश्चैव महद्यशः ॥

মোৰ অনুগ্ৰহে, হে সুন্দৰ নিতম্বৱতী, তেওঁলোকে শ্বেতদ্বীপত উপনীত হ’ল। এই উপদেশেই ধৰ্ম, আৰু কীৰ্তি, আৰু শক্তি, আৰু মহাযশ।

Verse 103

कर्मणां परमं कर्म तपसां च महत्तपः ॥ आख्यानानां च परमं कृतीनां परमा कृतीः ॥

কৰ্মসমূহৰ মাজত ই পৰম কৰ্ম; তপস্যাসমূহৰ মাজত মহাতপ; আখ্যাণসমূহৰ মাজত পৰম আখ্যাণ; আৰু কৃতিসমূহৰ মাজত পৰম কৃতি (সৰ্বোত্তম সিদ্ধি)।

Verse 104

धर्माणां च परो धर्मस्तवार्थं कीर्तितो मया ॥ क्रोधनाय न तं दद्यान्मूर्खाय पिशुनाय च ॥

ধৰ্মসমূহৰ মাজত এইয়েই পৰম ধৰ্ম, তোমাৰ হিতৰ বাবে মই ঘোষণা কৰিলোঁ। ক্ৰোধী লোকক, মূৰ্খক আৰু নিন্দুকক ইয়াক দিয়া উচিত নহয়।

Verse 105

अभक्ताय न तं दद्यादश्रद्धाय शठाय च ॥ दीक्षितायैव दातव्यं सुप्रपन्नाय नित्यशः ॥

অভক্তক, অশ্ৰদ্ধালুক আৰু শঠ লোকক ইয়াক দিয়া উচিত নহয়। সদায় কেৱল দীক্ষিতকেই দিয়া উচিত, যিজনে যথাযথ শৰণ গ্ৰহণ কৰিছে।

Verse 106

सोऽपि मुच्येत पूतात्मा गर्भाद्योनिभवाद्भयात् ॥ एतत्ते कथितं भद्रे महाख्यानं महौजसम् ॥

সেও পৱিত্ৰ আত্মা হৈ গৰ্ভজন্ম আৰু যোনিভৱৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ভয়ৰ পৰা মুক্ত হ’ব। হে ভদ্ৰে, এই মহৌজস্বী মহাখ্যান তোমাক এইদৰে কোৱা হ’ল।

Verse 107

य एतेन विधानॆन गत्वा कोकामुखं महत् ॥ तेऽपि यान्ति परां सिद्धिं चिल्लीमत्स्यौ यथा पुरा ॥

যিসকলে এই বিধান অনুসৰি গৈ মহান কোকামুখত উপস্থিত হয়, সিহঁতেও পৰম সিদ্ধি লাভ কৰে, যেনেকৈ পূৰ্বকালত চিল্লী আৰু মৎস্য নামৰ মাছদ্বয়ে লাভ কৰিছিল।

Verse 108

वराहरूपिणं देवं प्रत्युवाच वसुन्धरा ॥

বৰাহৰূপী দেৱতাক বসুন্ধৰা (পৃথিৱী)য়ে উত্তৰ দিলে।

Verse 109

तत्तत्सर्वेऽपि कुर्वन्ति विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ तत्र तौ दम्पती द्रव्यमन्नं रत्नं द्विजेषु च

তেওঁলোকে সকলোৱে বিধি-নিয়মে নিৰ্দিষ্ট আচাৰ অনুসৰি নিজ নিজ কৰ্ম সম্পাদন কৰে। তাত সেই স্বামী-স্ত্ৰী দ্বিজসকলৰ (বেদজ্ঞ) মাজত ধন, অন্ন আৰু ৰত্ন দান কৰে।

Verse 110

तेऽपि कुर्वन्ति कर्माणि मम भक्ताः व्यवस्थिताः ॥ तेऽपि दीर्घेण कालेन अटमानाः इतस्ततः

তেওঁলোকেও—মোৰ ভক্ত, শৃঙ্খলাত দৃঢ়ভাৱে স্থিত—নির্দিষ্ট কৰ্মসমূহ সম্পাদন কৰে। তথাপি দীঘল সময় ধৰি তেওঁলোকেও ইফালে-সিফালে ঘূৰি ফুৰে।

Verse 111

पण्डिताय च दातव्यं यश्च शास्त्रविशारदः ॥ एतन्मरणकालेऽपि धारयेद्यः समाहितः

ইয়াক পণ্ডিতক দান কৰিব লাগে, যিজন শাস্ত্ৰত বিশাৰদ। যিয়ে সমাহিতচিত্তে মৰণকালতো এই উপদেশ ধাৰণ কৰে, সেয়া প্ৰশংসিত।

Verse 112

कृतं कोकामुखे चैव मम क्षेत्रे हि सुन्दरि ॥ कश्चिल्लुब्धो मिषाहारश्चरन् वै कोक-मण्डले

হে সুন্দৰি, এই ঘটনা কোকামুখত—মোৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত—ঘটিছিল। এজন লোভী মাংসাহাৰী শিকারী কোকা-মণ্ডলত ঘূৰি ফুৰিছিল।

Verse 113

रूपवाङ्गुणवाञ्छूरः युदकार्यार्थनिष्ठितः ॥ सौम्यं च पुरुषं चैव सर्वानभिजुगुप्सति

সেইজন ৰূপৱান, গুণৱান আৰু শূৰবীৰ আছিল, নিজৰ কাৰ্যৰ উদ্দেশ্যত অটল। তেওঁ সৌম্য আৰু উত্তম পুৰুষক সন্মান কৰিছিল আৰু কাকো ঘৃণা নকৰিছিল।

Verse 114

अयने गत एतेषां वृत्तं कौतूहलं भुवि ॥ अन्योऽन्यप्रीतियुक्तौ तु नान्योऽन्यं जहतुः क्वचित्

কালচক্ৰ আগবাঢ়ি যোৱাত, তেওঁলোকৰ বৃত্তান্ত পৃথিৱীত কৌতূহলৰ বিষয় হৈ উঠিল। পৰস্পৰ স্নেহে আবদ্ধ হৈ, তেওঁলোকে কেতিয়াও একে-অন্যক ত্যাগ নকৰিলে।

Verse 115

मुच्यतां मानुषं भावं तां जातिं स्मर पौर्‌विकीम् ॥ अथ कौतूहलं भद्रे श्रवणे पूर्वजन्मनः

মানৱ-ভাব ত্যাগ কৰা; সেই পূৰ্বজন্মৰ জাতি স্মৰণ কৰা। তেতিয়া, হে ভদ্ৰে, পূৰ্বজন্মৰ কথা শুনিবলৈ কৌতূহল জাগে।

Verse 116

कदाचिन्नोक्तपूर्वं ते रहस्यं परमं महत् ॥ त्वरितं गन्तुमिच्छामि विष्णोस्तत्परमं पदम्

কেতিয়াবা তোমাক এক পৰম আৰু মহৎ গোপন কথা কোৱা হৈছিল। মই বিষ্ণুৰ সেই পৰম পদলৈ শীঘ্ৰে যাব বিচাৰোঁ।

Verse 117

वणिजश्चैव पौराश्च वैश्याश्चापि वराङ्गनाः ॥ अनुजग्मू राजपुत्रं कोकामुखपथे स्थितम्

বণিকসকল, নগৰবাসীসকল আৰু বৈশ্যসকলেও—উচ্চকুলীয়া নাৰীসকলৰ সৈতে—কোকামুখ পথত অৱস্থিত ৰাজপুত্ৰৰ পিছত পিছত গ’ল।

Verse 118

तेन तस्य प्रहारेण जाता शिरसि वेदना ॥ अहमेव विजानामि नान्यो जानाति मां विना

তেওঁৰ আঘাতত মোৰ মূৰত বেদনা উঠিল। এই কথা মই একেলগে জানো; মোৰ বাহিৰে আন কোনেও নাজানে।

Verse 119

तावद्ददर्श मां तत्र खादन्तीं मांसपिण्डिकाम्॥ ततः स धनुरुद्यम्य सशरं च व्यकर्षत॥

ঠিক তেতিয়াই সি মোক তাত মাংসৰ এটা গুটি খাই থকা দেখিলে; তাৰ পাছত সি ধনু উঠাই বাণসহ টানি ল’লে।