Adhyaya 122: The Greatness of Kokāmukha (Sacred Site Eulogy and Salvific Narrative)

Verse 1

अथ कोकामुखमाहात्म्यम् ॥ वराह उवाच ॥ गुह्यानां परमं गुह्यं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ तिर्यग्योनिगताश्चापि येन मुच्यन्ति किल्बिषात्

ఇప్పుడు కోకాముఖ మహాత్మ్యం. వరాహుడు పలికెను—ఓ వసుంధరా, గుహ్యములలో పరమ గుహ్యమైనదాన్ని వినుము; దీనివలన తిర్యగ్యోనిలో జన్మించినవారైనా కిల్బిషం (పాపకలుషం) నుండి విముక్తి పొందుదురు.

Verse 2

अष्टम्यां च चतुर्द्दश्यां मैथुनं यो न गच्छति ॥ भुक्त्वा परस्य चान्नानि यश्चैव न विकुत्सति

అష్టమి మరియు చతుర్దశి రోజుల్లో మైథునానికి పోనివాడు, అలాగే ఇతరుల అన్నం భుజించి కూడా (అన్నమును గాని దాతను గాని) అవమానించనివాడు.

Verse 3

बाल्ये वयस्यपि च यो मम नित्यमनुव्रतः ॥ येन केनापि सन्तुष्टो यो मातापितृपूजकः

బాల్యంలోను యౌవనంలోను నిత్యం నాకు అనువ్రతుడై ఉండేవాడు; ఏది లభించినా దానితో సంతృప్తి చెందేవాడు; మరియు తల్లిదండ్రులను పూజించేవాడు.

Verse 4

आयासे जीवति न यः प्रविभागी गुणान्वितः ॥ दाता भोक्ता च कार्येषु स्वतन्त्रो नित्यसंयतः

కేవలం శ్రమకష్టంలోనే జీవించనివాడు; న్యాయంగా పంచేవాడు, గుణసంపన్నుడు; కర్తవ్యాలలో దాత కూడా, యథోచితంగా భుజించేవాడూ; స్వతంత్రుడు, నిత్య సంయమనం కలవాడు.

Verse 5

विकर्म नाभिकुर्वीत कौमारव्रतसंस्थितः ॥ सर्वभूतदयायुक्तः सत्त्वेन च समन्वितः

కౌమారవ్రతంలో స్థితుడై అతడు వికర్మను చేయకూడదు; సమస్త భూతాల పట్ల దయగలవాడై, సత్త్వశుద్ధితో సమన్వితుడై ఉండాలి।

Verse 6

मत्या च निःस्पृहःऽत्यन्तं परार्थेष्वस्पृहः सदा ॥ ईदृग्बुद्धिं समादाय मम लोकाय गच्छति ॥ इमं गुह्यं वरारोहे देवैरपि दुरासदम्

మరియు మనస్సులో అత్యంత నిస్స్పృహుడై ఉండాలి; ఇతరుల ధనసంపత్తుల పట్ల ఎల్లప్పుడూ ఆశలేనివాడై ఉండాలి. ఇలాంటి బుద్ధిని స్వీకరించి అతడు నా లోకానికి చేరుతాడు. ఓ వరారోహే! ఈ గుహ్యము దేవులకు కూడా దుర్లభము।

Verse 7

तच्छृणुष्वानवद्याङ्गि कथ्यमानं मयाऽनघे ॥ जरायुजाण्डजोद्भिज्जस्वेदजानि कदाचन

హే అనవద్యాంగీ, హే అనఘే! నేను చెప్పుచున్నదాన్ని వినుము—ఎప్పుడో జరాయుజ, అండజ, ఉద్భిజ్జ, స్వేదజ అనే జీవవర్గాల విషయమై।

Verse 8

ततः पूर्वोत्तरे पार्श्वे नित्यं यो हृदि तिष्ठति ॥ अस्थीनि दर्शयामास अवशिष्टानि यानि तु

తర్వాత ఈశాన్య పార్శ్వంలో—ఎల్లప్పుడూ హృదయంలో నివసించువాడు—మిగిలిన ఎముకలను, ఏవైతే ఉన్నవో, చూపించాడు।

Verse 9

एतानि मम चास्थानि पूर्वदेहोद्भवानि च ॥ अहं पुराभवं मत्स्यः कोकेषु विचरन् जले

‘ఇవి నా ఎముకలే, పూర్వదేహం నుండి ఉద్భవించినవి. నేను పూర్వకాలంలో మత్స్యుడనై, కోకా ప్రాంత జలాలలో సంచరించేవాడిని.’

Verse 10

ये न हिंसन्ति भूतानि शुद्धात्मानो दयापराः ॥ यस्तु कोकामुखे देवि ध्रुवं प्राणान्परित्यजेत्

జీవులను హింసించని వారు శుద్ధాత్ములు, దయాపరులు; కానీ ఓ దేవీ, ‘కోకా’ ముఖం/ప్రవేశద్వారంలో ఉన్నవాడు నిశ్చయంగా ప్రాణాలను విడిచిపెడతాడు।

Verse 11

मनसा न चलत्येव मम वल्लभतां व्रजेत् ॥ ततो विष्णुवचः श्रुत्वा सा मही संशितव्रता

మనస్సు చలించని వాడు నిజంగా నాకు ప్రియుడయ్యే స్థితిని పొందుతాడు. ఆపై విష్ణువు వాక్యాన్ని విని, ఆ భూమి—దృఢవ్రతురాలై—(ప్రత్యుత్తరం చెప్పింది/ముందుకు సాగింది)।

Verse 12

धरण्युवाच ॥ अहं शिष्या च दासी च भक्ता च त्वयि माधव

ధరణి పలికింది—ఓ మాధవా, నేను నీ శిష్యురాలిని, నీ దాసిని, అలాగే నీ భక్తురాలిని కూడా।

Verse 13

एवं मे परमं गुह्यं त्वद्भक्त्या वक्तुमर्हसि ॥ चक्रं वाराणसीं चैव अट्टहासं च नैमिषम्

ఇలా నీపై భక్తిచేత నీవు నాకు పరమ గుహ్యమైన రహస్యాన్ని చెప్పవలసినవాడవు—చక్రం, వారాణసీ, అట్టహాసం, నైమిషం (గురించి)।

Verse 14

भद्रकर्णह्रदं चैव हित्वा कोकां प्रशंससि ॥ नगरं च द्विरण्डं च मुकुटं मण्डलेश्वरम्

భద్రకర్ణ-హ్రదాన్ని విడిచి నీవు కోకాను ప్రశంసిస్తున్నావు; అలాగే నగరం, ద్విరండం, ముకుటం, మండలేశ్వరము (నూ)।

Verse 15

केदारं च ततो मुक्त्वा कि कोकां च प्रशंससि ॥ देवदारुवनं मुक्त्वा तथा जालेश्वरं विभुम्

కేదారాన్ని విడిచి నీవు కోకాను ఎందుకు ప్రశంసిస్తున్నావు? దేవదారువనాన్ని విడిచి, అలాగే విభువైన జాలేశ్వరుని కూడా (విడిచి)।

Verse 16

दुर्गं महाबलं मुक्त्वा किं वै कोकां प्रशंससि ॥ गोकर्णं च ततो मुक्त्वा शुद्धजाल्मेश्वरं तथा

మహాబలమైన దుర్గ (దుర్గాతీర్థం)ను విడిచి నీవు నిజంగా కోకాను ఎందుకు ప్రశంసిస్తున్నావు? తరువాత గోకర్ణాన్ని విడిచి, అలాగే శుద్ధజాల్మేశ్వరుని కూడా।

Verse 17

एकलिङ्गं ततो मुक्त्वा किं वा कोकां प्रशंससि ॥ एवं पृष्टस्तथा भक्त्या माधवश्च महाप्रभुः

ఏకలింగాన్ని విడిచి మరి నీవు కోకాను ఎందుకు ప్రశంసిస్తున్నావు? ఈ విధంగా భక్తితో ప్రశ్నించబడిన మహాప్రభు మాధవుడు (సమాధానం చెప్పుటకు సిద్ధమయ్యాడు)।

Verse 18

वराहरूपी भगवान्प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ एवमेतन्महाभागे यन्मां त्वं भीरु भाषसे

వరాహరూపుడైన భగవాన్ వసుంధరికి ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చెను. శ్రీవరాహుడు పలికెను—హే మహాభాగ్యవతీ, హే భీరూ, నీవు నాతో చెప్పినది యథార్థమే.

Verse 19

कथयिष्यामि ते गुह्यं कोका येन विशिष्यते ॥ एते रुद्राश्रिताः क्षेत्रा ये त्वया परिकीर्तिताः

కోకా ఏ విధంగా విశిష్టమవుతుందో ఆ గూఢ రహస్యాన్ని నేను నీకు చెప్తాను. నీవు కీర్తించిన ఈ క్షేత్రాలు రుద్రాశ్రితమైన పవిత్ర ప్రాంతాలు.

Verse 20

एते पाशुपताश्चैषां कोका भागवतस्य ह ॥ तत्रान्यत्ते प्रवक्ष्यामि महाख्यानं वरानने

వారిలో కొందరు పాశుపతులు; కోకా అయితే నిజంగా భాగవత సంప్రదాయానికి చెందినది. అక్కడ నేను నీకు మరొక మహాఖ్యానాన్ని చెప్పుదును, ఓ సుందరముఖీ।

Verse 21

तत्राल्पेनाम्बुना युक्ते ह्रदे मत्स्यस्तु तिष्ठति ॥ दृष्ट्वा तं लुब्धकस्तूर्णं बडिशेनाजहार ह ॥ तस्य हस्ताच्च बलवान् मत्स्यस्तूर्णं विनिर्गतः ॥ अथ श्येनस्तु तं हर्त्तुं मन्त्रयित्वा नभश्चरः

అక్కడ కొద్దిపాటి నీరు ఉన్న చెరువులో ఒక చేప ఉండెను. దానిని చూసి వేటగాడు వెంటనే గాలంతో దానిని బయటకు లాగెను. కానీ బలమైన ఆ చేప అతని చేతిలోనుండి తక్షణమే జారిపోయెను. అప్పుడు ఆకాశంలో సంచరించే గద్ద దానిని అపహరించుటకు నిర్ణయించి సమీపించెను.

Verse 22

निपत्य तं गृहीत्वैव प्रोद्दीनस्त्वरयान्वितः ॥ अशक्तस्य ततो नेतुं मत्स्यः कोकामुखेऽपतत्

దూకి దానిని పట్టుకున్న వెంటనే గద్ద వేగంగా పైకి ఎగిరెను; కానీ మరింత తీసుకెళ్లలేక ఆ చేప కోకా ముఖద్వారంలో పడిపోయెను.

Verse 23

तत्क्षेत्रस्य प्रभावेण राजपुत्रोऽभवत्प्रभुः ॥ रूपवान् गुणवान् शुद्धः कुलेन वयसान्वितः

ఆ క్షేత్ర ప్రభావంతో అతడు రాజపుత్రుడుగా, ప్రభువుగా మారెను—రూపవంతుడు, గుణవంతుడు, శుద్ధుడు, ఉత్తమ కులముతో మరియు తగిన వయస్సుతో యుక్తుడు.

Verse 24

अथ कालेन तस्यैव मृगव्याधस्य चाङ्गना ॥ गृहीत्वा चैव मांसानि गच्छन्ती याति तत्र वै

తరువాత కాలక్రమేణ అదే వేటగాడి భార్య కొంత మాంసాన్ని తీసుకొని వెళ్తూ వెళ్తూ ఆ స్థలానికే వచ్చెను.

Verse 25

एका चिल्ली मांसलुब्धा तद्धस्तान्मांसगर्द्धिनी ॥ आगत्यागत्य तरसा हर्त्तुं समुपचक्रमे

ఒక చిలుకపక్షి మాంసలోభంతో, ఆమె చేతిలోని మాంసాన్ని కోరుతూ, మళ్లీ మళ్లీ వచ్చి తొందరగా దానిని లాక్కోవడానికి ప్రయత్నించింది.

Verse 26

मृगव्याधा बलान्मांसं हर्तुकामां तु चिल्लिकाम् ॥ बाणेनैकेन संहत्य पातिता भुवि तत्क्षणात्

వేటగాడు ఆ చిలుకపక్షి బలవంతంగా మాంసం తీసుకెళ్లబోతున్నదని చూసి, ఒక్క బాణంతోనే దానిని కొట్టి, క్షణంలోనే నేలపై పడేసాడు.

Verse 27

आकाशात्पातिता भद्रे कोकायां मम सन्निधौ ॥ जाता चन्द्रपुरे रम्ये राजपुत्री यशस्विनी

ఓ భద్రే! ఆకాశం నుండి పడిపోయిన ఆమె, కోకా ప్రాంతంలో నా సన్నిధిలో, రమ్యమైన చంద్రపురంలో యశస్సుగల రాజకుమార్తెగా జన్మించింది.

Verse 28

सा व्यवर्द्धत कन्या तु वयोरूपगुणान्विता ॥ चतुःषष्टिकलायुक्ता पुरुषं सा जुगुप्सति

ఆ కన్య యౌవనం, సౌందర్యం, సద్గుణాలతో పెరిగింది. అరవై నాలుగు కళల్లో నిపుణురాలైనా ఆమె పురుషుల పట్ల విరక్తి చూపింది.

Verse 29

रूपवाङ्गुणवाञ्छूरो युद्धकार्यार्थनिश्चितः ॥ सौम्यश्च पुरुषश्चैव सा च नेति जुगुप्सति

ఆ పురుషుడు అందగాడు, గుణవంతుడు, వీరుడు; యుద్ధకార్యము మరియు ధర్మలక్ష్యములపై దృఢనిశ్చయుడు; సౌమ్యుడూ సంపూర్ణ పురుషుడూ—అయినా ఆమె ‘లేదు’ అని వెనక్కి తగ్గి విరక్తి చూపింది.

Verse 30

अथ केनचित्कालेन शक आनन्दपूरके ॥ सम्बन्धो जायते तयोर् मध्यमे वयसि स्थयोः

తర్వాత కొంతకాలానంతరం, శకుల కాలంలో, ఆనందపూరిత స్థితిలో, మధ్యవయస్సులో నిలిచిన ఆ ఇద్దరి మధ్య పరస్పర సంబంధం ఏర్పడింది।

Verse 31

तथा तु तौ समासाद्य परस्परम् अथ क्रमात् ॥ यथान्यायं स विप्रोक्तं विधिदृष्टेन कर्मणा

అలా వారు పరస్పరం సమీపించి, తరువాత క్రమంగా, పండిత విప్రులు చెప్పినట్లుగా, విధిసమ్మత కర్మచర్యతో యథోచితంగా ప్రవర్తించారు।

Verse 32

स वै तथा समं नित्यं सा च तेन समं शुभा ॥ अन्योन्यं रममाणौ तौ मुहूर्तमपि नोज्झतः

అతడు ఎల్లప్పుడూ ఆమెతో సమభావంగా ఉన్నాడు; ఆ శుభమయి స్త్రీ కూడా అతనితో అలాగే ఉండింది; పరస్పరం ఆనందిస్తూ వారు ఇద్దరూ క్షణమాత్రమూ విడిపోలేదు।

Verse 33

गच्छत्येवं बहुतरे काले चैवाप्यनिन्दिता ॥ समप्रेम्णा च संयुक्ता सौहृदेन च नायकम्

ఇలా చాలా కాలం గడిచినా, నిందలేనిది అయిన ఆమె సమాన ప్రేమతోను సౌహార్దంతోను నాయకునితో ఏకమై నిలిచింది।

Verse 34

राजपुत्रस्तस्तोऽप्यत्र शकानां नन्दवर्द्धनः ॥ तस्या जायते मध्याह्ने शिरोरुगतिपीडिनी

ఇక్కడ కూడా శకులలో నందవర్ధన అనే రాజకుమారుడు ఉన్నాడు; ఆమెకు మధ్యాహ్న సమయంలో బాధాకరమైన తలనొప్పి కలిగింది।

Verse 35

ये केचिद्भिषजस्तत्र गदेषु कुशलाः शुभे ॥ ते तत्रौषधयोगं च चक्रुस्तेनापि वेदना

హే శుభే! అక్కడ వ్యాధులలో నిపుణులైన వైద్యులు ఎవరెవరైతే ఉన్నారో, వారు అక్కడే ఔషధయోగాలను చేశారు; అయినా దానివల్ల కూడా వేదన తగ్గలేదు।

Verse 36

ननाश नैव संयातः कालो बहुतिथस्ततः ॥ न संबुध्यति चात्मानं विष्णुमायाविमोहितः

ఆ వ్యాధి నశించలేదు; ఆ తరువాత చాలా రోజుల పాటు కాలమూ పరిష్కారానికి రాలేదు; విష్ణుమాయచే విమోహితుడై అతడు తనను తాను గుర్తించలేదు।

Verse 37

भजमाना विनीता च सौहृदाच्च विशेषतः ॥ एवं बहुगतः कालः कामभोगेषु सक्तयोः

సేవ చేస్తూ, వినయంగా ఉండి, ముఖ్యంగా స్నేహబంధం వల్ల—ఇలా కామభోగాలలో ఆసక్తులైన ఆ ఇద్దరికీ చాలా కాలం గడిచింది।

Verse 38

पूर्णे हि समये तत्तु उभयोश्च तदन्तरम् । तस्य कालः संवृतस्य योऽसौ पूर्वप्रतिस्तवः

కానీ నియత సమయం పూర్తైనప్పుడు—మరియు ఆ ఇద్దరికీ సంబంధించిన ఆ మధ్యకాలంలో—అతడు ఆవరించబడే (గుప్తమయ్యే) కాలం వచ్చెను; అది తరువాత జరిగే దానికి పూర్వప్రస్తావనగా నిలిచింది।

Verse 39

ततः सर्वानवद्याङ्गी भर्तारमिदमब्रवीत् ॥ किमिदं तव भद्रं ते वेदना जायते शिरॆ ॥

అప్పుడు నిర్దోష అవయవాలుగల సర్వాంగసుందరి తన భర్తతో ఇలా చెప్పింది: “ఇది ఏమిటి, ప్రియుడా? నీ శిరస్సులో వేదన పుడుతోందా?”

Verse 40

एतदाचक्ष्व तत्त्वेन यद्यहं च तव प्रिया ॥ बहवो भिषजश्चैव नानाशास्त्रविशारदाः ॥

నేను నిజంగా నీ ప్రియురాలినైతే, ఈ విషయాన్ని తత్త్వంగా సత్యంగా చెప్పు. నానా శాస్త్రాలలో నిపుణులైన అనేక వైద్యులూ ఉన్నారు.

Verse 41

कुर्वन्ति तव कर्माणि वेदना च न गच्छति ॥ एवं स प्रियया प्रोक्तस्तां प्रियां पुनरब्रवीत् ॥

వారు నీకు చికిత్సలు చేస్తారు, అయినా వేదన తొలగదు. ప్రియురాలు ఇలా చెప్పగా, అతడు మళ్లీ తన ప్రియురాలితో పలికెను.

Verse 42

इदं किं विस्मृता भद्रे सर्वव्याधिसमन्वितम् ॥ यल्लब्धं मानुषत्वं च सुखदुःखसमन्वितम् ॥

అతడు అన్నాడు—భద్రే, నీవు ఇది మరచితివా? మనుష్యత్వం పొందినది సర్వవ్యాధులతో కూడినదీ, సుఖదుఃఖాలతో కూడినదీ.

Verse 43

संसारसागरारूढं नातिप्रष्टुं त्वमर्हसि ॥ तेनैवं भाषिता बाला श्रोतुकामा वरानना ॥

సంసారసాగరంపై ఆరూఢుడైనవాడు అతిగా ప్రశ్నించుట తగదు. అతడు ఇలా పలికినప్పుడు, వినాలని కోరే సుందరముఖి బాలిక వినుటకు తత్పరంగా నిలిచెను.

Verse 44

ततः कदाचिच्छयने सुप्तौ तौ दम्पती किल ॥ गते बहुतिथे काले पुनः पप्रच्छ सा प्रियम् ॥

తర్వాత ఒక సమయంలో శయనంపై ఆ దంపతులు నిద్రించుచుండగా, అనేక దినాలు గడిచిన తరువాత ఆమె మళ్లీ తన ప్రియుని ప్రశ్నించింది.

Verse 45

कथयस्व तमेवार्थं यन्मया पूर्वपृच्छितम् ॥ किं मां न भाषसे नाथ साभिप्रायं वचस्तव ॥

నేను ముందుగా అడిగిన అదే విషయాన్ని చెప్పండి. ఓ నాథా, మీరు నాతో ఎందుకు మాట్లాడటం లేదు? మీ మాటల్లో ఏదో అంతర్లీన ఉద్దేశం కనిపిస్తోంది.

Verse 46

गोप्यं वा किमचिदस्तीह किं गोपयसि मे पुरः ॥ अवश्यं चैव वक्तव्यं यद्यहं तव वल्लभा ॥

ఇక్కడ ఏదైనా రహస్యమా? నా ముందే ఎందుకు దాచుతున్నావు? నేను నీ ప్రియురాలినైతే, నీవు తప్పక చెప్పాలి.

Verse 47

इति निर्बन्धतः पृष्टः स शक्राधिपतिर्नृपः ॥ तां प्रियां प्रणयात्प्राह बहुमानपुरःसरम् ॥

ఇలా పట్టుబట్టి అడిగినప్పుడు, శకుల అధిపతి అయిన ఆ రాజు తన ప్రియతో స్నేహపూర్వకంగా, గౌరవభావాన్ని ముందుంచి పలికాడు.

Verse 48

मन्मातापितरौ गत्वा प्रसादय शुचिस्मिते ॥ मानार्हौ मानयित्वा तौ ययाहं जठरे धृतः ॥

ఓ పవిత్రస్మితా, నా తల్లిదండ్రుల వద్దకు వెళ్లి వారి ప్రసాదాన్ని పొందు. గౌరవార్హులైన—నేను గర్భంలో ధరింపబడిన—ఆ ఇద్దరినీ యథోచితంగా గౌరవించు.

Verse 49

तयोराज्ञां पुरस्कृत्य मानयित्वा यथार्हतः ॥ अथ कोकामुखे गत्वा कथयिष्याम्यसंशयम् ॥

ఆ ఇద్దరి ఆజ్ఞను ముందుంచి, వారికి యథార్హ గౌరవం చేసి, ఆపై నేను కోకాముఖానికి వెళ్లి సందేహం లేకుండా వివరంగా చెబుతాను.

Verse 50

स्वपूर्वजन्मवृत्तं तु देवानामपि दुर्लभम् ॥ तत्र ते कथयिष्यामि सर्ववृत्तमनिन्दिते ॥

నేను నీకు నా పూర్వజన్మ వృత్తాంతాన్ని చెప్పుదును—అది దేవతలకైనా దుర్లభం; అక్కడ, హే నిర్దోషిణీ, సమస్త కథను నీకు వివరించుదును।

Verse 51

ततः सा ह्यनवद्याङ्गी श्वश्रूश्वशुरयोः पुरः ॥ गत्वा गृहीत्वा चरणौ ततस्ताविदमब्रवीत् ॥

ఆపై ఆ నిర్దోషాంగి స్త్రీ అత్తగారు, మామగారి సమక్షానికి వెళ్లి; వారి పాదాలను పట్టుకొని, తరువాత ఈ మాటలు చెప్పింది।

Verse 52

किञ्चिद्विज्ञप्तुकामास्मि तत्र वामवधी्यताम् ॥ भवदाज्ञां पुरस्कृत्य भवद्भ्यामनुमानितौ ॥

నేను ఒక చిన్న వినతిని సమర్పించదలచుకున్నాను—దయచేసి మీరు ఇద్దరూ దానిని వినండి। మీ ఆజ్ఞను ముందుంచి, మీరు ఇద్దరూ మాకు అనుమతి ప్రసాదించండి।

Verse 53

पुण्ये कोकामुखे गन्तुमिच्छावस्तत्र वां गुरू ॥ कार्यगौरवभावेन न निषेध्यौ कथञ्चन ॥

మేము పుణ్యస్థలమైన ‘కోకాముఖ’కు వెళ్లాలని కోరుతున్నాము—అక్కడికి, హే పూజ్య గురువులారా। కార్యం యొక్క గంభీరత కారణంగా మమ్మల్ని ఏ విధంగానూ నిరోధించకూడదు।

Verse 54

अद्य यावत्किमपि वां याचितं न मया क्वचित् ॥ पुरस्ताद्ध्यावयोस्तन्मे याचितं दातुमर्हतः ॥

ఈ రోజు వరకు నేను మీ ఇద్దరినీ ఎప్పుడూ ఏదీ అడగలేదు; అందువల్ల మేము మీ సమక్షంలో ఉన్నాము—నేను ఇప్పుడు కోరుతున్న ఈ అభ్యర్థనను మీరు ఇద్దరూ ప్రసాదించవలసినది।

Verse 55

शिरावेधेनया युक्तः सदा तव सुतो ह्ययम् ॥ मध्याह्ने मृतकल्पो वै जायते ह्यचिकित्सकम् ॥

నీ కుమారుడు ఎల్లప్పుడూ తలలో చీల్చే నొప్పితో బాధపడుతున్నాడు. మధ్యాహ్నానికి అతడు మృతప్రాయుడవుతాడు; నిజంగా ఇది చికిత్సకు అందని స్థితి.

Verse 56

सुखानि सर्वविषयान्विसृज्य परिपीडितः ॥ कोकामुखं विना कष्टं न निवृत्तं भविष्यति ॥

సర్వ విషయసుఖాలను, ఇంద్రియభోగాలను విడిచిపెట్టి అతడు ఘోరంగా బాధపడుతున్నాడు. కోకాముఖం లేకుండా ఈ కష్టం తీరదు.

Verse 57

दम्पतिभ्यां हि मननं रोचतां सर्वथैव हि ॥ ततो वधूवचः श्रुत्वा शकानामधिपो नृपः ॥

ఆ ఆలోచన దంపతులకు అన్ని విధాలా నచ్చింది. ఆపై వధువు మాటలు విని శకులాధిపతి రాజు (ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు).

Verse 58

करेण स्वयमादाय वधूं पुत्रमुवाच ह ॥ किमिदं चिन्तितं वत्स कोकामुखगमं प्रति ॥

రాజు స్వయంగా వధువును చేతితో పట్టుకొని కుమారునితో అన్నాడు—“వత్సా, కోకాముఖానికి వెళ్లుట గురించి నీవు ఏం ఆలోచించావు?”

Verse 59

हस्त्यश्वरथयानानि स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः ॥ सर्वमेतत्तु सप्ताङ्गं कोशकोष्ठादिसंयुतम्

“ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, వాహనాలు, అప్సరసలతో సమానమైన స్త్రీలు—ఇవన్నీ రాజ్యపు సప్తాంగాలతో కూడి, ఖజానా, గోదాములు మొదలైన వాటితో సమృద్ధిగా…”

Verse 60

शरणं वित्तयो राज्यं त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ मित्रं वरासनं चैव गृह्णीष्व सुतसत्तम

శరణం, ధనం, రాజ్యం—ఇదంతా నీ మీదనే స్థిరంగా ఉంది. ఓ పుత్రశ్రేష్ఠా, మిత్రులనూ ఉత్తమ సింహాసనాన్నీ స్వీకరించు।

Verse 61

त्वयि प्रतिष्ठिताः प्राणाः सन्तानं च तदुत्तरम् ॥ ततः पितुर्वचः श्रुत्वा राजपुत्रो यशस्विनि

నీ మీదనే మా ప్రాణాలు, అలాగే ఆపై వచ్చే సంతానమూ స్థిరంగా ఉన్నాయి. ఆపై తండ్రి మాటలు విని ఆ యశస్వి రాజకుమారుడు…

Verse 62

पितुः पादौ गृहीत्वा च प्रोवाच विनयान्वितः ॥ अलं राज्येन कोशेन वाहनेन बलेन वा

తండ్రి పాదాలను పట్టుకొని వినయంతో ఇలా అన్నాడు—‘రాజ్యం, ఖజానా, వాహనాలు లేదా బలం—ఇవన్నీ నాకు చాలు; నాకు అవసరం లేదు.’

Verse 63

गन्तुमिच्छामि तत्राहं तूर्णं कोकामुखं महत् ॥ शिरोवेदनया युक्तो यदि जीवाम्यहं पितः

నేను అక్కడికి త్వరగా వెళ్లాలని కోరుతున్నాను—ఆ మహా కోకాముఖానికి. ఓ తండ్రీ, తల నొప్పితో బాధపడుతున్నప్పటికీ నేను జీవించి ఉంటే…

Verse 64

तदा राज्यं बलं कोशो ममैवैतन्न सशंयः ॥ तत्रैव गमनान्मह्यं वेदना नाशमेष्यति

అప్పుడు రాజ్యం, బలం, ఖజానా నిస్సందేహంగా నావే. అక్కడికే వెళ్లడం వల్ల నా వేదన నశిస్తుంది.

Verse 65

पुत्रोक्तमवधार्यैव शकानामधिपो नृपः ॥ अनुजज्ञे ततः कोकां गच्छ पुत्र नमोऽस्तु ते

కుమారుని మాటను సమ్యగ్‌గా విచారించిన శకాధిపతి రాజు అనుమతిచ్చెను—“పుత్రా, కోకాకు వెళ్లు; నీకు నమస్కారం.”

Verse 66

अथ दीर्घेण कालेन प्राप्तः कोकामुखं त्विदम् ॥ तत्र गत्वा वरारोहा भर्त्तारमिदमब्रवीत् १७३॥ पूर्वपृष्टं मया यत्ते वक्ष्यामीति च मां प्रति ॥ कोकामुखे त्वयाप्युक्तं तदेतन्मम कथ्यताम्

అనంతరం దీర్ఘకాలానంతరం అతడు ఈ కోకాముఖానికి చేరెను. అక్కడికి వెళ్లి సుందర నితంబాల గల స్త్రీ తన భర్తతో ఇలా చెప్పెను—“నేను ముందుగా అడిగినది, నీవు ‘చెప్తాను’ అని నాకు చెప్పినది, కోకాముఖంలోనూ నీవు చెప్పినది—అదే ఇప్పుడు నాకు వివరించు.”

Verse 67

निशम्येति प्रियाप्रोक्तं राजपुत्रो यशस्विनि ॥ प्रहस्याह भिया तां तु समालिङ्ग्य वसुन्धरे

ప్రియురాలి మాట విని యశస్వి రాజకుమారుడు నవ్వుతూ, భయపడుతున్న ఆమెను ఆలింగనం చేసి ఇలా పలికెను—ఓ వసుంధరా।

Verse 68

रजनी सम्प्रवृत्तेयं सुखं स्वापो विधीयताम् ॥ श्वः सर्वं कथयिष्यामि यत्ते मनसि वर्त्तते

రాత్రి ప్రారంభమైంది; సుఖంగా నిద్రించు. రేపు నీ మనసులో ఉన్నదంతా నేను చెప్పెదను.

Verse 69

व्याधेन निगृहीतोऽस्मि बडिशेन जलेचरः॥ तद्धस्तान्निर्गतस्तत्र बलेन पतितो भुवि

నేను జలచరుడను; వేటగాడు బడిశతో నన్ను పట్టుకున్నాడు. ఆపై అతని చేతి నుండి జారిపడి బలవశాత్తు అక్కడ నేలపై పడిపోయాను.

Verse 70

प्रभातायां तु शर्वर्यां स्नातौ क्षौमविभूषितौ॥ प्रणम्य शिरसा विष्णुं हस्ते गृह्य ततः प्रियाम्

ప్రభాత వేళ, రాత్రి ముగిసిన తరువాత, ఇద్దరూ స్నానం చేసి క్షౌమవస్త్రాలతో అలంకరించబడ్డారు. శిరస్సు వంచి విష్ణువుకు ప్రణామం చేసి, అతడు తన ప్రియను చేతితో పట్టుకున్నాడు.

Verse 71

श्येनेनामिषलुब्धेन नखैर्विद्धोऽस्मि सुन्दरि॥ नीत आकाशमार्गेण तस्माच्च पतितोऽत्र वै

ఓ సుందరి, మాంసాసక్తి గల గద్ద తన గోళ్లతో నన్ను గాయపరిచింది. ఆకాశమార్గంలో నన్ను మోసుకెళ్లి, తరువాత నిజంగా ఇక్కడే పడవేసింది.

Verse 72

एतत्ते कथितं भद्रे पूर्वपृष्टं च यत्त्वया॥ गच्छ सुन्दरि भद्रं ते यत्र ते वर्त्तते मनः

ఓ భద్రే, నీవు ముందుగా అడిగినదంతా నీకు చెప్పాను. ఓ సుందరి, నీకు మంగళం కలుగుగాక—నీ మనస్సు ఎటు వాలుతుందో అక్కడికి వెళ్లు.

Verse 73

ततः साप्यनवद्याङ्गी रक्तपद्मशुभानना॥ करुणं स्वरमादाय भर्त्तारं पुनरब्रवीत्

అప్పుడు ఆమె—నిర్దోష అవయవాలుగలది, ఎర్ర పద్మంలాంటి శుభముఖముగలది—కరుణ స్వరాన్ని ధరించి తన భర్తతో మళ్లీ పలికింది.

Verse 74

एतदर्थं मया भद्र गुह्यं नोक्तं तथा स्वकम्॥ अहं च यादृशी पूर्वमभवं तच्छृणुष्व मे

ఓ భద్రా, ఈ కారణం చేతనే నేను నా స్వంత గూఢ విషయాన్ని ముందుగా చెప్పలేదు. నేను పూర్వం ఎలాంటి దాన్నో, అది నా నుండి వినుము.

Verse 75

स्थापयित्वा मांसभारान्प्रियायाः सविधे स्वयम्॥ काष्ठान्यानयितुं यातः क्षुधितो मांसपाचने

అతడు స్వయంగా ప్రియురాలి సమీపంలో మాంసభారాలను ఉంచి, ఆకలితో మాంసం వండుటకు కట్టెలు తెచ్చేందుకు వెళ్లాడు।

Verse 76

क्षुत्पिपासापरिश्रान्ता चिल्ली गगनगामिनी॥ वृक्षोपरी समासीना भक्ष्यं चैव विचिन्वती

ఆకలి దాహాలతో అలసిపోయిన, ఆకాశంలో సంచరించే చిల్లీ పక్షి చెట్టుపై కూర్చొని ఆహారాన్ని వెతుకుతోంది।

Verse 77

अथ कश्चिन्मृगव्याधो हत्वा वनचरान्बहून्॥ संगृह्य मांसभारान्वै तेन मार्गेण संगतः

అప్పుడు ఒక మృగవ్యాధుడు అనేక వనచరులను చంపి మాంసభారాలను సేకరించి, అదే మార్గంలో అతనిని ఎదుర్కొన్నాడు।

Verse 78

प्रवृत्तोऽग्निमुपादाय तावदुड्डीय सत्वरम्॥ मांसपिण्डो मया विद्धो दृढैर्वज्रमयैर्नखैः

అతడు అగ్ని తెచ్చేందుకు బయలుదేరగానే, నేను వెంటనే వేగంగా ఎగిరి, వజ్రంలా దృఢమైన గోళ్లతో మాంసపిండాన్ని కొట్టాను।

Verse 79

न च सक्तास्मि संहर्तुं मांसभारप्रपीडिता ॥ अशक्ता दूरगमने सविधे हि व्यवस्थिताः ॥

మాంసభారం వల్ల నలిగిపోయి నేను అతనిని సంహరించలేకపోయాను; దూరంగా వెళ్లలేక సమీపంలోనే నిలిచాను।

Verse 80

भक्षयित्वा ततो मांसं व्याधः संहृष्टमानसः ॥ अपश्यन्मांसपिण्डं तु मृगयामास पार्श्वतः ॥

ఆపై మాంసం భక్షించి వేటగాడు హర్షితమనస్సుతో ఉన్నాడు. మాంసపు ముద్దను చూసి సమీపంలో వేట కోసం వెతకసాగాడు.

Verse 81

विद्धा बाणेन मां तत्र भक्षयन्तमिपातयत् ॥ ततोऽहं भ्रममाणा वै निश्चेष्टा गतजीविता ॥

అక్కడ బాణంతో నన్ను గాయపరచి, నేను తింటుండగా అతడు నన్ను కూల్చివేశాడు. ఆపై నేను తలతిరిగి నిశ్చేష్టగా అయ్యాను—ప్రాణం విడిచింది.

Verse 82

पतितास्म्यवशा भद्र कालतन्त्रे दुरासदे ॥ एतत्क्षेत्रप्रभावेण त्वकामापि नृपात्मजा ॥

ఓ భద్రా, నేను అసహాయంగా కాలమనే దుర్జయ తంత్రంలో పడిపోయాను. అయితే ఈ క్షేత్ర ప్రభావంతో, ఇష్టంలేకున్నా, నేను రాజకుమార్తెగా జన్మించాను.

Verse 83

जातास्मि त्वत्प्रिया चापि स्मरन्ती पूर्वजन्म तत् ॥ एतानि पश्य चास्थीनि शेषाणि बहुकालतः ॥

నేను జన్మించి నీ ప్రియురాలినీ అయ్యాను, ఆ పూర్వజన్మను స్మరిస్తూ. ఇవి చూడు—ఈ ఎముకలు, ఎంతో కాలం నుండి మిగిలిన అవశేషాలు.

Verse 84

गलितान्यल्पशेषाणि प्राणनाथ समीपतः ॥ एवं सा दर्शयित्वा तु भर्तारं पुनरब्रवीत् ॥

ఓ ప్రాణనాథా, ఇవి సమీపంలోనే ఉన్నాయి—కుళ్లిపోయి స్వల్ప అవశేషాలుగా మిగిలాయి. ఇలా చూపించి ఆమె భర్తతో మళ్లీ పలికింది.

Verse 85

आनीतोऽसि मया भद्र स्थानं कोकामुखं प्रति ॥ एतत्क्षेत्रप्रभावेण तिर्यग्योनिगताऽपि ॥

హే భద్రే, నేను నిన్ను కోకాముఖమనే స్థలానికి తీసుకొచ్చాను. ఈ క్షేత్ర ప్రభావంతో తిర్యగ్యోనిలో పడినదైనా (జీవి) …

Verse 86

उत्तमे तु कुले जाता मानुषी जातिमाश्रिताः ॥ यं यं प्रवक्ष्यसे धर्मं विष्णुप्रोक्तं यशोधन ॥

…ఉత్తమ కులంలో జన్మించి మానవజాతిని ఆశ్రయిస్తుంది. ఓ యశోధన, విష్ణువు ఉపదేశించిన ఏ ఏ ధర్మాన్ని నీవు ప్రకటిస్తావో, …

Verse 87

तं तमेव करिष्यामि विष्णुलोके सुखावहम् ॥ ततस्तस्या वचः श्रुत्वा लब्धपूर्वस्मृतिर्नृपः ॥

—అదే అదే ధర్మాన్ని నేను ఆచరిస్తాను; అది విష్ణులోకంలో సుఖాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. ఆపై ఆమె మాటలు విని రాజుకు పూర్వస్మృతి లభించింది.

Verse 88

विस्मयं परमं गत्वा साधु साध्वित्यपूजयत् ॥ तस्मिन् क्षेत्रे च यत्कर्म कर्तव्यं धर्मसंहितम् ॥

అత్యంత ఆశ్చర్యానికి లోనై ‘సాధు, సాధు’ అని చెప్పి (ఆమెను) పూజించాడు. అలాగే ఆ క్షేత్రంలో ధర్మసమ్మతంగా ఏ కర్మ చేయవలెనో (ఆలోచించాడు).

Verse 89

तच्छ्रुत्वा कानिचिद्देवी स्वयं चक्रे पतिव्रता॥ अन्येऽपि सर्वे तच्छ्रुत्वा यस्य यद्रोचते प्रियम्॥

అది విని పతివ్రత అయిన దేవి స్వయంగా కొన్ని (అనుష్ఠానాలు) చేసింది. ఇతరులందరూ కూడా అది విని, ఎవరికీ ఏది ప్రియమో అదే (అర్పించి/చేశారు).

Verse 90

ददतुḥ परमप्रीतौ पात्रेभ्यश्च यथार्हतः॥ येऽन्ये तत्सार्थमासाद्य यातास्तेऽपि वसुन्धरे॥

వారు పరమానందంతో, యథార్హంగా యోగ్య పాత్రులకు దానం చేశారు. ఓ వసుంధరా, అదే ప్రయోజనంతో అక్కడికి వచ్చిన ఇతరులూ కృతార్థులై వెళ్లిపోయారు.

Verse 91

ब्राह्मणेभ्यो ददुḥ स्वानि विष्णुभक्त्या यतव्रताḥ॥ तत्र स्थित्वा वरारोहे मम कर्मव्यवस्थितः॥

విష్ణుభక్తితో వ్రతనియమాలలో సంయమించి వారు తమ స్వంత సంపదను బ్రాహ్మణులకు దానం చేశారు. ఓ వరారోహే, అక్కడ నిలిచి వారు నా కర్మవ్యవస్థ ప్రకారం నియమింపబడ్డారు.

Verse 92

तत्क्षेत्रस्य प्रभावेण श्वेतद्वीपमुपागताः॥ एवं स राजपुत्रोऽपि मम कर्मव्यवस्थितः॥

ఆ క్షేత్ర ప్రభావంతో వారు శ్వేతద్వీపాన్ని చేరుకున్నారు. అలాగే ఆ రాజపుత్రుడూ నా కర్మవ్యవస్థ ప్రకారం నియమింపబడ్డాడు.

Verse 93

मुक्त्वा तु मानुषं भावं श्वेतद्वीपमुपागतः॥ सर्वे च पुरुषास्तत्र आत्मनात्मानुदर्शनात्॥

మానుష భావాన్ని విడిచిపెట్టి అతడు శ్వేతద్వీపాన్ని చేరుకున్నాడు. అక్కడ ఉన్న సమస్త పురుషులు ఆత్మచే ఆత్మదర్శనమువల్ల (అటువంటివారే) అయ్యారు.

Verse 94

शुक्लाम्बरधरा दिव्यभूषणैश्च विभूषिताḥ॥ दीप्तिमन्तो महाकायाḥ सर्वे च शुभदर्शनाः॥

వారు శ్వేత వస్త్రాలు ధరించి, దివ్యాభరణాలతో అలంకరింపబడ్డారు; తేజస్సుతో, మహాకాయులుగా, అందరూ శుభదర్శనులుగా ఉన్నారు.

Verse 95

स्त्रियोऽपि दिव्या यत्रत्या दिव्यभूषणभूषिताḥ॥ तेजसा दीप्तिमत्यश्च शुद्धसत्त्वविभूषिताḥ॥

అక్కడి స్త్రీలూ దివ్యులే, దివ్యాభరణాలతో అలంకృతులు. తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ, శుద్ధసత్త్వంతో విభూషితులై ఉన్నారు।

Verse 96

मयि शुद्धं परं भावमारूढाः सत्यवर्च्चसः॥ एतत्ते कथितं देवि कोकामुखमनुत्तमम्॥

నాపై శుద్ధమైన పరమ భావంలో స్థిరపడి, వారు సత్యతేజస్సుతో ప్రకాశించారు. ఓ దేవీ, కోకాముఖమనే అనుత్తమ వృత్తాంతం నీకు చెప్పబడింది।

Verse 97

यत्र मत्स्यश्च चिल्ली च सकामा ये समागताः॥ केचिच्चान्द्रायणं कुर्युḥ केचिच्चैव जलाशनम्॥

కోరికలతో ఉన్నవారు కూడే చోట—(ఆహారంగా) చేపలు, చిల్లీ మొదలైనవి ఉండేవి. కొందరు చాంద్రాయణ వ్రతం చేసేవారు, మరికొందరు కేవలం జలాహారమే చేసేవారు।

Verse 98

ते च विष्णुमयान्धर्मान्द्विजस्तांस्तान्त्समाचरेत्॥ बहुधान्यवरं रत्नं दम्पत्योऽथ यशस्विनि॥

విష్ణుమయమైన ఆ వివిధ ధర్మాలను ద్విజుడు ఆచరించాలి. ఓ యశస్వినీ, దంపతులు విస్తార ధాన్యమును, ఉత్తమ రత్నములను దానంగా ఇస్తారు।

Verse 99

कुर्वन्तो मम कर्माणि भाव्यं पञ्चत्वमागताः ॥ ततः क्षेत्रप्रभावेन मम कर्मप्रभावतः ॥

నా విధించిన కర్మలను ఆచరిస్తూ వారు కాలక్రమేణ పంచత్వాన్ని (పంచభూతలయంలో లయం, అనగా మరణం) పొందారు. ఆపై క్షేత్రప్రభావంతోను, నా ఆజ్ఞాప్రభావంతోను (వారి గతి కొనసాగింది)।

Verse 100

मम चैव प्रसादेन श्वेतद्वीपमुपागतः ॥ एवं स राजपुत्रोऽथ सर्वभूतगुणान्वितः ॥ ११२ ॥ भुक्त्वा तु मानुषं भावमूर्ध्वशाखोऽनुतिष्ठति ॥ योऽसौ परिजनस्तस्य मम कर्मव्यवस्थितः ॥ ११३ ॥ मानुषं भावमुत्सृज्य मम लोकमुपागतः ॥ सर्वशो द्युतिमांस्तत्र आत्मनानात्मदर्शनात् ॥

నా ప్రసాదమువలననే అతడు శ్వేతద్వీపమునకు చేరెను. అట్లు ఆ రాజపుత్రుడు సమస్త భూతగుణములతో యుక్తుడై, మానవభావమును అనుభవించి ఊర్ధ్వగామియై నడిచెను. అతని పరిజనుడు నా విధానమున స్థితుడై, మానవభావమును విడిచి నా లోకమునకు వచ్చి, ఆత్మ-అనాత్మ దర్శనమువలన అక్కడ సర్వతోముఖంగా తేజస్సుతో ప్రకాశించెను.

Verse 101

याश्च तत्र स्त्रियः काश्चित्सर्वाश्चोत्पलगन्धिनीः ॥ मायया मतिमन्मुक्ताः सर्वाश्चैव प्रियावृताः ॥

అక్కడ ఉన్న ఏ స్త్రీలైనను, అందరూ కమలసువాసనతో సుగంధితులై ఉన్నారు. మాయావశమున వారు తమ మతితో కూడ విముక్తులై, అందరూ ప్రియస్థితితో ఆవరింపబడ్డారు.

Verse 102

प्रसादान्मम सुश्रोणि श्वेतद्वीपमुपागताः ॥ एष धर्मश्च कीर्तिश्च शक्तिश्चैव महद्यशः ॥

హే సుశ్రోణి, నా ప్రసాదమువలన వారు శ్వేతద్వీపమునకు చేరిరి. ఇదే ధర్మము, ఇదే కీర్తి, ఇదే శక్తి, ఇదే మహాయశస్సు.

Verse 103

कर्मणां परमं कर्म तपसां च महत्तपः ॥ आख्यानानां च परमं कृतीनां परमा कृतीः ॥

కర్మములలో ఇది పరమ కర్మము; తపస్సులలో ఇది మహత్తపస్సు; ఆఖ్యానములలో ఇది పరమ ఆఖ్యానము; కృతులలో ఇది పరమ కృతి.

Verse 104

धर्माणां च परो धर्मस्तवार्थं कीर्तितो मया ॥ क्रोधनाय न तं दद्यान्मूर्खाय पिशुनाय च ॥

ధర్మములలో ఇది పరమ ధర్మము; నీ హితార్థమై నేను దీనిని కీర్తించితిని. దీనిని క్రోధికి, మూర్ఖునికి, పిశునునికి (నిందకునికి) ఇవ్వకూడదు.

Verse 105

अभक्ताय न तं दद्यादश्रद्धाय शठाय च ॥ दीक्षितायैव दातव्यं सुप्रपन्नाय नित्यशः ॥

భక్తి లేనివారికి, శ్రద్ధలేనివారికి, మోసగాడికి ఇది ఇవ్వకూడదు. నిత్యము దీక్ష పొందినవాడికే, సమ్యక్ శరణాగతుడికే ఇవ్వవలెను.

Verse 106

सोऽपि मुच्येत पूतात्मा गर्भाद्योनिभवाद्भयात् ॥ एतत्ते कथितं भद्रे महाख्यानं महौजसम् ॥

అతడూ—పూతాత్ముడై—గర్భజన్య యోనిజన్మము మరియు దేహధారణమునుండి కలిగే భయమునుండి విముక్తుడగును. ఓ భద్రే, ఈ మహౌజస్వి మహాఖ్యానం నీకు చెప్పబడింది.

Verse 107

य एतेन विधानॆन गत्वा कोकामुखं महत् ॥ तेऽपि यान्ति परां सिद्धिं चिल्लीमत्स्यौ यथा पुरा ॥

ఈ విధానమును అనుసరించి మహత్తరమైన కోకాముఖమునకు వెళ్లువారు, వారూ పరమ సిద్ధిని పొందుదురు—పూర్వము చిల్లీ మరియు మత్స్యములు పొందినట్లే.

Verse 108

वराहरूपिणं देवं प्रत्युवाच वसुन्धरा ॥

వరాహరూపధారి దేవునికి వసుంధర ప్రత్యుత్తరం చెప్పెను.

Verse 109

तत्तत्सर्वेऽपि कुर्वन्ति विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ तत्र तौ दम्पती द्रव्यमन्नं रत्नं द्विजेषु च

వారందరూ శాస్త్రవిధి ప్రకారం తత్కర్మలను నిర్వహించుదురు. అక్కడ ఆ దంపతులు ద్విజులకు ధనం, అన్నం, రత్నములను దానమిచ్చుదురు.

Verse 110

तेऽपि कुर्वन्ति कर्माणि मम भक्ताः व्यवस्थिताः ॥ तेऽपि दीर्घेण कालेन अटमानाः इतस्ततः

వారూ—నా నియమబద్ధ భక్తులు—విధిపూర్వక కర్మలను ఆచరిస్తారు; అయినా దీర్ఘకాలంలో వారూ ఇటు అటు తిరుగుతుంటారు।

Verse 111

पण्डिताय च दातव्यं यश्च शास्त्रविशारदः ॥ एतन्मरणकालेऽपि धारयेद्यः समाहितः

ఇది పండితునికి—శాస్త్రాలలో నిపుణుడైనవానికి—దానం చేయవలెను. ఏవడు సమాహితుడై మరణకాలంలోనూ ఈ ఉపదేశాన్ని ధరిస్తాడో, వాడు ప్రశంసనీయం।

Verse 112

कृतं कोकामुखे चैव मम क्षेत्रे हि सुन्दरि ॥ कश्चिल्लुब्धो मिषाहारश्चरन् वै कोक-मण्डले

ఓ సుందరీ, ఇది కోకాముఖంలో—నా క్షేత్రములోనే—జరిగింది. కోక మండలంలో మాంసాహారుడైన ఒక లోభి వేటగాడు సంచరిస్తున్నాడు।

Verse 113

रूपवाङ्गुणवाञ्छूरः युदकार्यार्थनिष्ठितः ॥ सौम्यं च पुरुषं चैव सर्वानभिजुगुप्सति

అతడు రూపవంతుడు, గుణవంతుడు, శూరుడు; తన కార్యలక్ష్యానికి నిబద్ధుడు. సౌమ్యుడైన సజ్జనుని గౌరవించేవాడు; ఎవ్వరినీ తృణీకరించేవాడు కాదు।

Verse 114

अयने गत एतेषां वृत्तं कौतूहलं भुवि ॥ अन्योऽन्यप्रीतियुक्तौ तु नान्योऽन्यं जहतुः क्वचित्

కాలప్రవాహం సాగుతుండగా వారి వృత్తాంతం భూమిపై కుతూహల విషయమైంది. పరస్పర ప్రేమతో బద్ధులై వారు ఎప్పుడూ ఒకరినొకరు విడిచిపెట్టలేదు।

Verse 115

मुच्यतां मानुषं भावं तां जातिं स्मर पौर्‌विकीम् ॥ अथ कौतूहलं भद्रे श्रवणे पूर्वजन्मनः

మానవభావాన్ని విడిచిపెట్టు; ఆ పూర్వజన్మజాతిని స్మరించు. ఆపై, ఓ భద్రే, పూర్వజన్మ శ్రవణంలో కౌతూహలం కలుగుతుంది.

Verse 116

कदाचिन्नोक्तपूर्वं ते रहस्यं परमं महत् ॥ त्वरितं गन्तुमिच्छामि विष्णोस्तत्परमं पदम्

ఒకప్పుడు నీకు ముందే పరమమైన మహా రహస్యం చెప్పబడింది. నేను త్వరగా విష్ణువు యొక్క ఆ పరమపదానికి వెళ్లాలని కోరుతున్నాను.

Verse 117

वणिजश्चैव पौराश्च वैश्याश्चापि वराङ्गनाः ॥ अनुजग्मू राजपुत्रं कोकामुखपथे स्थितम्

వ్యాపారులు, పట్టణవాసులు, వైశ్యులు—మరియు శ్రేష్ఠ స్త్రీలు కూడా—కోకాముఖ మార్గంలో ఉన్న రాజకుమారుని అనుసరించారు.

Verse 118

तेन तस्य प्रहारेण जाता शिरसि वेदना ॥ अहमेव विजानामि नान्यो जानाति मां विना

అతని దెబ్బ వల్ల నా తలలో నొప్పి కలిగింది. ఇది నేనే తెలుసు; నన్ను తప్ప మరెవ్వరూ తెలియరు.

Verse 119

तावद्ददर्श मां तत्र खादन्तीं मांसपिण्डिकाम्॥ ततः स धनुरुद्यम्य सशरं च व्यकर्षत॥

అప్పుడే అతడు నన్ను అక్కడ మాంసపు ముద్ద తింటూ చూశాడు. తరువాత అతడు ధనుస్సు ఎత్తి బాణంతో కలిసి లాగాడు.