Prashna

Verse 1

सुकेशा च भारद्वाजः शैब्यश्च सत्यकामः सौर्यायणी च गार्ग्यः कौसल्यश्चाश्वलायनो भार्गवो वैदर्भिः कबन्धी कात्यायनस्ते हैते ब्रह्मपरा ब्रह्मनिष्ठाः परं ब्रह्मान्वेषमाणा एष ह वै तत्सर्वं वक्ष्यतीति ते ह समि...

ഭരദ്വാജന്റെ പുത്രൻ സുകേശൻ, ശിബിയുടെ പുത്രൻ സത്യകാമൻ, സൂര്യവംശീയനായ ഗാർഗ്യൻ, അശ്വലന്റെ പുത്രൻ കൗസല്യൻ, വിദർഭദേശത്തെ ഭാർഗ്വൻ, കാത്യന്റെ പുത്രൻ കബന്ധി—ഇവരെല്ലാം ബ്രഹ്മത്തിൽ ഭക്തിയുള്ളവർ, ബ്രഹ്മത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നവർ, പരമമായ ബ്രഹ്മത്തെ അന്വേഷിക്കുന്നവർ ആയി, കയ്യിൽ സമിത്തും പിടിച്ചുകൊണ്ട് ഭഗവാൻ പിപ്പലാദന്റെ അടുത്തു സമീപിച്ചു, ചിന്തിച്ചു—'അദ്ദേഹം തീർച്ചയായും നമുക്ക് ഇവയെല്ലാം പറയും.'

Verse 2

तन् ह स ऋषिरुवच भूय एव तपसा ब्रह्मचर्येण श्रद्धया संवत्सरं संवत्स्यथ यथाकामं प्रश्नान् पृच्छत यदि विज्ञास्यामः सर्वं ह वो वक्ष्याम इति ॥२॥

അപ്പോൾ ആ മുനി അവരോടു പറഞ്ഞു—'മറ്റൊരു വർഷം തപസ്സോടും ബ്രഹ്മചര്യത്തോടും ശ്രദ്ധയോടും ഇവിടെ വസിക്കുക. നിങ്ങൾ ഉദ്ദേശിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കുക. ഞാൻ അറിയുമെങ്കിൽ നിങ്ങൾക്ക് എല്ലാം പറയാം.'

Verse 3

अथ कबन्धी कात्यायन उपेत्य पप्रच्छ । भगवन् कुतो ह वा इमाः प्रजाः प्रजायन्त इति ॥३॥

അപ്പോൾ കബന്ധി കാത്യായനൻ സമീപിച്ചു ചോദിച്ചു—'ഹേ ഭഗവാൻ, ഈ ജീവികൾ എവിടുന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്നു?'

Verse 4

तस्मै स होवाच प्रजाकामो वै प्रजापतिः स तपोऽतप्यत स तपस्तप्त्वा स मिथुनमुत्पादयते । रयिं च प्राणं चेत्येतौ मे बहुधा प्रजाः करिष्यत इति ॥४॥

അദ്ദേഹത്തിനോട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: സന്താനങ്ങളെ ആഗ്രഹിച്ച് പ്രജാപതി തപസ്സു ചെയ്തു. തപസ്സു ചെയ്ത് അദ്ദേഹം ഒരു ജോഡിയെ സൃഷ്ടിച്ചു—രയിയും പ്രാണനും—'ഇവ രണ്ടും എനിക്ക് പലതരത്തിൽ ജീവജാലങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കും' എന്ന് ചിന്തിച്ചു.

Verse 5

आदित्यो ह वै प्राणो रयिरेव चन्द्रमा रयिर्वा एतत् सर्वं यन्मूर्तं चामूर्तं च तस्मान्मूर्तिरेव रयिः ॥५॥

ആദിത്യൻ തീർച്ചയായും പ്രാണനാണ്; ചന്ദ്രൻ രയിയാണ്. മൂർത്തിയും അമൂർത്തിയുമായ എല്ലാം രയിയാണ്. അതിനാൽ മൂർത്തി തന്നെ രയിയാണ്.

Verse 6

अथादित्य उदयन्यत्प्राचीं दिशं प्रविशति तेन प्राच्यान् प्राणान् रश्मिषु सन्निधत्ते । यद्दक्षिणां यत् प्रतीचीं यदुदीचीं यदधो यदूर्ध्वं यदन्तरा दिशो यत् सर्वं प्रकाशयति तेन सर्वान् प्राणान् रश्मिषु सन्नि...

ഇനി, സൂര്യൻ ഉദയം ചെയ്ത് കിഴക്കൻ ദിശയിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ, അതുകൊണ്ട് കിഴക്കൻ പ്രാണനെ അതിന്റെ കിരണങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു. തെക്ക്, പടിഞ്ഞാറ്, വടക്ക്, താഴെ, മുകളിൽ, ഇടയ്ക്കുള്ള ദിശകൾ—എല്ലാം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ, എല്ലാ പ്രാണനെയും കിരണങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു.

Verse 7

स एष वैश्वानरो विश्वरूपः प्राणोऽग्निरुदयते । तदेतदृचाऽभ्युक्तम् ॥७॥

അവൻ, ഈ വിശ്വരൂപനായ വൈശ്വാനരൻ, പ്രാണൻ, അഗ്നിയായി ഉദയം ചെയ്യുന്നു. ഇത് ഋഗ്വേദത്തിൽ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 8

विश्वरूपं हरिणं जातवेदसं परायणं ज्योतिरेकं तपन्तम् । सहस्ररश्मिः शतधा वर्तमानः प्राणः प्रजानामुदयत्येष सूर्यः ॥८॥

വിശ്വരൂപം, സുവർണ്ണമയൻ, സർവ്വജ്ഞൻ, പരമ ശരണം, ഏക ജ്യോതി, ആയിരം കിരണങ്ങളുള്ള, നൂറു വിധത്തിൽ വർത്തിക്കുന്ന—ഈ പ്രജകളുടെ പ്രാണൻ ഉദയം ചെയ്യുന്നു, ഈ സൂര്യൻ.

Verse 9

संवत्सरो वै प्रजापतिस्तस्यायने दक्षिणं चोत्तरं च । तद्ये ह वै तदिष्टापूर्ते कृतमित्युपासते ते चान्द्रमसमेव लोकमभिजयन्ते । त एव पुनरावर्तन्ते तस्मादेत ऋषयः प्रजाकामा दक्षिणं प्रतिपद्यन्ते । एष ह वै रयि...

സംവത്സരം തന്നെയാണ് പ്രജാപതി; അതിന് ദക്ഷിണവും ഉത്തരവും എന്ന രണ്ടു അയനങ്ങളുണ്ട്. അതിനെ ‘ഇഷ്ട-പൂർത്തങ്ങളിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന പുണ്യം’ എന്നായി ഉപാസിക്കുന്നവർ ചന്ദ്രലോകം മാത്രമേ ജയിക്കൂ; പിന്നെയും അവർ മടങ്ങിവരും. അതുകൊണ്ട് സന്താനകാമികളായ ഋഷികൾ ദക്ഷിണായനത്തെ സ്വീകരിക്കുന്നു. ഇതുതന്നെ റയി—പിതൃയാണം എന്ന പിതാക്കളുടെ പഥം.

Verse 10

अथोत्तरेण तपसा ब्रह्मचर्येण श्रद्धया विद्ययाऽऽत्मानमन्विष्यादित्यमभिजयन्ते । एतद्वै प्राणानामायतनमेतदमृतमभयमेतत् परायणमेतस्मान्न पुनरावर्तन्त इत्येष निरोधस्तदेष श्लोकः ॥१०॥

പിന്നെ ഉത്തരായണ മാർഗ്ഗേണ, തപസ്സ്, ബ്രഹ്മചര്യം, ശ്രദ്ധ, വിദ്യ എന്നിവയാൽ ആത്മാവിനെ അന്വേഷിച്ച് ആദിത്യനെ പ്രാപിക്കുന്നു. ഇത് പ്രാണന്മാരുടെ ആയതനം, ഇത് അമൃതം, ഇത് അഭയം, ഇത് പരമ ഗതി. ഇതിൽ നിന്ന് അവർ തിരികെ വരുന്നില്ല—ഇത് നിരോധം. ഇത് ശ്ലോകം.

Verse 11

पञ्चपादं पितरं द्वादशाकृतिं दिव आहुः परे अर्धे पुरीषिणम् । अथेमे अन्य उ परे विचक्षणं सप्तचक्रे षडर आहुरर्पितमिति ॥११॥

അവർ പറയുന്നു പിതാവിന് അഞ്ച് പാദങ്ങളും പന്ത്രണ്ട് രൂപങ്ങളുമുണ്ട്, സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ ഉച്ചാർദ്ധത്തിൽ വസിക്കുന്നു, മഴയാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. മറ്റുള്ളവർ പറയുന്നു സർവ്വദർശി നിമ്നാർദ്ധത്തിലാണ്, ഏഴ് ചക്രങ്ങളും ആറ് ആരകളുമുള്ള ചക്രത്തിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 12

मासो वै प्रजापतिस्तस्य कृष्णपक्ष एव रयिः शुक्लः प्रणस्तस्मादेत ऋषयः शुक्ल इष्टं कुर्वन्तीतर इतरस्मिन् ॥१२॥

മാസം തീർച്ചയായും പ്രജാപതിയാണ്. അതിന്റെ കൃഷ്ണപക്ഷം രയിയാണ്, ശുക്ലപക്ഷം പ്രാണനാണ്. അതിനാൽ ഋഷികൾ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ യജ്ഞം ചെയ്യുന്നു, മറ്റുള്ളവർ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ ചെയ്യുന്നു.

Verse 13

अहोरात्रो वै प्रजापतिः। तस्याहरेव प्राणो रात्रिरेव रयिः। प्राणं वा एते प्रस्कन्दन्ति ये दिवा रत्या संयुज्यन्ते। ब्रह्मचर्यमेव तद्यद्रात्रौ रत्या संयुज्यन्ते॥१३॥

അഹോരാത്രി തന്നെയാണ് പ്രജാപതി. അവനിൽ പകൽ സ്വയം പ്രാണൻ, രാത്രി സ്വയം റയി (അന്നം/പദാർത്ഥം). പകൽ രതിസുഖത്തോടു ചേർന്ന് സംയോഗിക്കുന്നവർ പ്രാണശക്തിയെ ചോർന്നുപോകുമാറ് നശിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ രാത്രിയിൽ രതിയോടു നിയമിത സംയമത്തോടെ സംയോഗിക്കുന്നതുതന്നെ ബ്രഹ്മചര്യം (നിയമിത വ്രതശുദ്ധി) ആകുന്നു.

Verse 14

अन्नं वै प्रजापतिः। ततो ह वै तद्रेतः। तस्मादिमाः प्रजाः प्रजायन्त इति॥१४॥

അന്നം തന്നെയാണ് പ്രജാപതി. അതിൽ നിന്നുതന്നെ ആ രേതസ് (ബീജം/സൃഷ്ടിശക്തി) ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഈ പ്രജകൾ ജനിക്കുന്നു.

Verse 15

तद्ये ह वै तत्प्रजापतिव्रतं चरन्ति ते मिथुनमुत्पादयन्ते। तेषामेवैष ब्रह्मलोको येषां तपो ब्रह्मचर्यं येषु सत्यं प्रतिष्ठितम्॥१५॥

ആ പ്രജാപതി-വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവർ മിഥുനം (യുഗളം/സന്തതി-സൃഷ്ടി) ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. അവർക്കുമാത്രമേ ഈ ബ്രഹ്മലോകം ഉള്ളൂ—യാരിൽ തപസ്സും ബ്രഹ്മചര്യവും നിലനിൽക്കുന്നു, യാരിൽ സത്യം ദൃഢമായി പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്.

Verse 16

तेषामसौ विरजो ब्रह्मलोको न येषु जिह्ममनृतं न माया चेति ॥१६॥

അവർക്ക് മലിനതയറ്റ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപ്യമാകുന്നു—അവരിൽ വക്രതയുമില്ല, അസത്യവുമില്ല, മായയുടെ പ്രവർത്തനവും ഇല്ല, നിശ്ചയം.

Verse 1

अथ हैनं भार्गवो वैदर्भिः पप्रच्छ । भगवन् कत्येव देवाः प्रज्ञां दिधारयन्ते कतर एतत् प्रकाशयन्ते कः पुनरेषां वरिष्ठ इति ॥१॥

പിന്നീട് ഭാർഗ്ഗവ വൈദർഭി അദ്ദേഹത്തോട് ചോദിച്ചു - 'ഭഗവൻ, എത്ര ദേവതകൾ ജീവിയെ ധരിക്കുന്നു? ആരൊക്കെ ഇത് പ്രകടമാക്കുന്നു? അവരിൽ ആരാണ് ശ്രേഷ്ഠൻ?'

Verse 2

तस्मै स होवाचाकाशो ह वा एष देवो वायुरग्निरापः पृथिवी वाङ्मनश्चक्षुः श्रोत्रं च । ते प्रकाश्याभिवदन्ति वयमेतद्बाणमवष्टभ्य विधारयामः ॥२॥

അദ്ദേഹത്തിനോ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ആകാശം, വായു, അഗ്നി, ജലം, പൃഥ്വി, വാക്ക്, മനസ്സ്, കണ്ണ്, ചെവി എന്നീ ദേവതകൾ സ്വയം പ്രകാശിച്ച് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു: 'ഞങ്ങൾ ഈ സ്തംഭഭേദി അമ്പിനെ പിടിച്ചു നിർത്തുന്നു।'

Verse 3

तान् वरिष्ठः प्राण उवाच । मा मोहमापद्यथ अहमेवैतत् पञ्चधाऽऽत्मानं प्रविभज्यैतद्बाणमवष्टभ्य विधारयामीति तेऽश्रद्दधाना बभूवुः ॥३॥

അവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ പ്രാണൻ പറഞ്ഞു: 'മോഹത്തിൽ വഴുതരരുത്. ഞാൻ തന്നെ അഞ്ചായി വിഭജിച്ച് ഈ സ്തംഭഭേദി അമ്പിനെ പിടിച്ചു നിർത്തുന്നു.' എന്നാൽ അവർ അവനെ വിശ്വസിച്ചില്ല.

Verse 4

सोऽभिमानादूर्ध्वमुत्क्रामत इव तस्मिन्नुत्क्रामत्यथेतरे सर्व एवोत्क्रामन्ते तस्मिञ्च प्रतिष्ठमाने सर्व एव प्रतिष्ठन्ते । तद्यथा मक्षिका मधुकरराजानमुत्क्रामन्तं सर्व एवोत्क्रमन्ते तस्मिञ्च प्रतिष्ठमाने ...

അഭിമാനം കൊണ്ട് അവൻ മുകളിലേക്ക് ഉയരുന്നതായി തോന്നി. അവൻ ഉയരുമ്പോൾ എല്ലാം ഉയരുന്നു; അവൻ സ്ഥിരമായി നിൽക്കുമ്പോൾ എല്ലാം സ്ഥിരമായി നിൽക്കുന്നു. തേനീച്ചകൾ രാജാവ് പറക്കുമ്പോൾ എല്ലാം പറക്കുന്നതും, അവൻ ഇരിക്കുമ്പോൾ എല്ലാം ഇരിക്കുന്നതും പോലെ—അങ്ങനെ വാക്ക്, മനസ്സ്, കണ്ണ്, ചെവി എന്നിവ സന്തുഷ്ടരായി പ്രാണനെ സ്തുതിക്കുന്നു.

Verse 5

एषोऽग्निस्तपत्येष सूर्य एष पर्जन्यो मघवानेष वायुः एष पृथिवी रयिर्देवः सदसच्चामृतं च यत् ॥५॥

ഈ [പ്രാണ]നാണ് എരിയുന്ന അഗ്നി; ഇതാണ് സൂര്യൻ; ഇതാണ് പർജന്യൻ, ദാതാവായ ഇന്ദ്രൻ; ഇതാണ് വായു; ഇതാണ് പൃഥ്വി, ദിവ്യ സമ്പത്ത്; [ഇത്] സത്തും അസത്തും രണ്ടും, അമൃതവും.

Verse 6

अरा इव रथनाभौ प्राणे सर्वं प्रतिष्ठितम् । ऋचो यजूꣳषि सामानि यज्ञः क्षत्रं ब्रह्म च ॥६॥

തേരിന്റെ ചക്രത്തിലെ ആരകളെപ്പോലെ, എല്ലാം പ്രാണനിൽ സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നു. ഋക് വചനങ്ങൾ, യജുസ് സൂത്രങ്ങൾ, സാമ ഗാനങ്ങൾ, യജ്ഞം, ക്ഷത്ര ശക്തി, ബ്രഹ്മ ജ്ഞാനം.

Verse 7

प्रजापतिश्चरसि गर्भे त्वमेव प्रतिजायसे । तुभ्यं प्राण प्रजास्त्विमा बलिं हरन्ति यः प्रणैः प्रतितिष्ठसि ॥७॥

ഹേ പ്രാണ, നീ പ്രജാപതിയായി ഗർഭത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു; നീ തന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു. ഹേ പ്രാണ, ഈ ജീവികൾ നിനക്ക് ബലി അർപ്പിക്കുന്നു; പ്രാണനെക്കൊണ്ട് സ്ഥാപിതനായവൻ നീ.

Verse 8

देवानामसि वह्नितमः पितृणां प्रथमा स्वधा । ऋषीणां चरितं सत्यमथर्वाङ्गिरसामसि ॥८॥

നീ ദേവന്മാരുടെ മുഖ്യ വാഹകനാണ്; നീ പിതൃക്കൾക്ക് ആദ്യ സ്വധാ (വഴിപാട്) ആണ്; നീ ഋഷികളുടെ ആചരണത്തിന്റെ സത്യമാണ്; നീ അഥർവാംഗിരസന്മാരുടേതാണ്.

Verse 9

इन्द्रस्त्वं प्राण तेजसा रुद्रोऽसि परिरक्षिता । त्वमन्तरिक्षे चरसि सूर्यस्त्वं ज्योतिषां पतिः ॥९॥

ഹേ പ്രാണ, നീ തേജസ്സിൽക്കൂടി ഇന്ദ്രനാണ്; നീ രുദ്രൻ, സംരക്ഷകൻ; നീ അന്തരീക്ഷത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു; നീ സൂര്യൻ, ജ്യോതികളുടെ നാഥൻ.

Verse 10

यदा त्वमभिवर्षस्यथेमाः प्राण ते प्रजाः । आनन्दरूपास्तिष्ठन्ति कामायान्नं भविष्यतीति ॥१०॥

ഹേ പ്രാണാ! നീ മഴയായി വർഷിക്കുമ്പോൾ, നിന്റെ ഈ പ്രജകൾ ആനന്ദസ്വരൂപമായി നിലകൊള്ളുന്നു; ‘ഇഷ്ടാനുസാരം അന്നം ലഭിക്കും’ എന്നു ചിന്തിക്കുന്നു ।

Verse 11

व्रात्यस्त्वं प्राणैकर्षरत्ता विश्वस्य सत्पतिः । वयमाद्यस्य दातारः पिता त्वं मातरिश्व नः ॥११॥

ഹേ പ്രാണ, നീ വ്രാത്യൻ, ഏകാക്ഷര സാരം, സമസ്ത പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സത്യ നാഥൻ; ആദികാലം മുതൽ നിന്റെ അർപ്പണങ്ങളുടെ ദാതാക്കൾ നാമാണ്; ഹേ മാതരിശ്വൻ, നീ നമ്മുടെ പിതാവ്.

Verse 12

या ते तनूर्वाचि प्रतिष्ठिता या श्रोत्रे या च चक्षुषि । या च मनसि सन्तता शिवां तां कुरु मा उत्क्रमीः ॥१२॥

ഹേ പ്രാണാ! വാക്കിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമായതും, ചെവിയിൽ ഉള്ളതും, കണ്ണിൽ ഉള്ളതും, മനസ്സിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതുമായ നിന്റെ ആ തനുവിനെ ശിവമയമാക്കുക; നീ പുറപ്പെടരുത് ।

Verse 13

प्राणस्येदं वशे सर्वं त्रिदिवे यत् प्रतिष्ठितम् । मातेव पुत्रान् रक्षस्व श्रीश्च प्रज्ञां च विधेहि न इति ॥१३॥

മൂന്ന് ലോകങ്ങളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന എല്ലാം പ്രാണന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്. മാതാവ് പുത്രന്മാരെ സംരക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ നമ്മെ സംരക്ഷിക്കണമേ, സമൃദ്ധിയും പ്രജ്ഞാനവും നൽകണമേ.

Verse 1

अथ हैनं कौशल्यश्चाश्वलायनः पप्रच्छ । भगवन् कुत एष प्राणो जायते कथमायात्यस्मिञ्शरीर आत्मानं वा प्रविभज्य कथं प्रतिष्ठते केनोत्क्रमते कथं बह्यमभिधते कथमध्यात्ममिति ॥१॥

അന്ന് കൗശല്യ ആശ്വലായനൻ അദ്ദേഹത്തോട് ചോദിച്ചു: ഭഗവാൻ, ഈ പ്രാണൻ എവിടെ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്നു? ഈ ശരീരത്തിലേക്ക് എങ്ങനെ വരുന്നു? സ്വയം വിഭജിച്ച് എങ്ങനെ സ്ഥാപിതമാകുന്നു? എന്തിൽ കൂടി പുറപ്പെടുന്നു? ബാഹ്യവുമായി എങ്ങനെ ബന്ധപ്പെടുന്നു? ആന്തരികവുമായി എങ്ങനെ ബന്ധപ്പെടുന്നു?

Verse 2

तस्मै स होवाचातिप्रश्चान् पृच्छसि ब्रह्मिष्ठोऽसीति तस्मात्तेऽहं ब्रवीमि ॥२॥

അദ്ദേഹം അയാളോട് പറഞ്ഞു: നീ അത്യന്തം ആഴമേറിയ ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മത്തിൽ ആഴത്തിൽ അറിവുള്ളവനാണ് നീ. അതിനാൽ, ഞാൻ നിനക്ക് പറയാം.

Verse 3

आत्मन एष प्राणो जायते । यथैषा पुरुषे छायैतस्मिन्नेतदाततं मनोकृतेनायात्यस्मिञ्शरीरे ॥३॥

ഈ പ്രാണൻ ആത്മാവിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്നു. ഈ നിഴൽ മനുഷ്യനിൽ വീഴുന്നതുപോലെ, മനസ്സ് വ്യാപിപ്പിച്ച ഈ പ്രാണൻ ഈ ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.

Verse 4

यथा सम्रादेवाधिकृतान् विनियुङ्क्ते । एतन् ग्रामानोतान् ग्रामानधितिष्टस्वेत्येवमेवैष प्राण इतरान् प्राणान् पृथक् पृथगेव सन्निधत्ते ॥४॥

രാജാവ് ഉദ്യോഗസ്ഥരെ നിയമിച്ച് 'ഈ ഗ്രാമങ്ങളും ആ ഗ്രാമങ്ങളും ഭരിക്കുക' എന്ന് പറയുന്നതുപോലെ, ഈ പ്രാണൻ മറ്റ് പ്രാണന്മാരെ ഓരോന്നായി അവരുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിയോഗിക്കുന്നു.

Verse 5

पायूपस्थेऽपानं चक्षुःश्रोत्रे मुखनासिकाभ्यां प्राणः स्वयं प्रातिष्टते मध्ये तु समानः । एष ह्येतद्धूतमन्नं समं नयति तस्मादेताः सप्तार्चिषो भवन्ति ॥५॥

വിസർജ്ജന ജനനേന്ദ്രിയങ്ങളിൽ അപാനം വസിക്കുന്നു; കണ്ണുകളിലും ചെവികളിലും, വായയിലും നാസികയിലും പ്രാണൻ തന്നെ വസിക്കുന്നു; മധ്യത്തിൽ സമാനം ആണ്. ഇത് ഭക്ഷിച്ച ആഹാരത്തെ സമമായി വിതരണം ചെയ്യുന്നു, അതിൽ നിന്ന് ഏഴ് ജ്വാലകൾ ഉണ്ടാകുന്നു.

Verse 6

हृदि ह्येष आत्मा । अत्रैतदेकशतं नाडीनां तासां शतं शतमेकैकस्या द्वासप्ततिर्द्वासप्ततिः प्रतिशाखानाडीसहस्राणि भवन्त्यासु व्यानश्चरति ॥ ६ ॥

തീർച്ചയായും ഈ ആത്മാവ് ഹൃദയത്തിലാണ്. ഇവിടെ നാഡികളുടെ നൂറ്റൊന്ന് ഉണ്ട്. അവയിൽ ഓരോന്നിനും നൂറു බැම ശാഖകളും ഓരോ බැමയ്ക്കും എഴുപത്തിരണ്ടായിരം ഉപശാഖകളും ഉണ്ട്. ഇവയിലൂടെ വ്യാനൻ സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 7

अथैकयोर्ध्व उदानः पुण्येन पुण्यं लोकं नयति पापेन पापमुभाभ्यामेव मनुष्यलोकम् ॥ ७ ॥

പിന്നീട്, ഒരു (നാഡി) മുകളിലേക്ക് പോയി, ഉദാനൻ പുണ്യം കൊണ്ട് പുണ്യലോകത്തിലേക്കും പാപം കൊണ്ട് പാപലോകത്തിലേക്കും ആത്മാവിനെ നയിക്കുന്നു, രണ്ടും കൊണ്ട് മനുഷ്യലോകത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.

Verse 8

आदित्यो ह वै बाह्यः प्राण उदयत्येष ह्येनं चाक्षुषं प्राणमनुगृह्णानः । पृथिव्यां या देवता सैषा पुरुषस्य अपानमवष्टभ्यान्तरा यदाकाशः स समानो वायुर्व्यानः ॥ ८ ॥

സൂര്യൻ തീർച്ചയായും ബാഹ്യ പ്രാണനാണ്. അത് ഉദയം ചെയ്ത് കണ്ണിലെ പ്രാണനെ പോഷിക്കുന്നു. ഭൂമിയിലെ ദേവത മനുഷ്യന്റെ അപാനത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. അവയ്ക്കിടയിലുള്ള ആകാശം സമാനമാണ്. വായു വ്യാനമാണ്.

Verse 9

तेजो ह वा उदानस्तस्मादुपशान्ततेजाः । पुनर्भवमिन्द्रियैर्मनसि सम्पध्यमानैः ॥९॥

തേജസ്സ് തന്നെയാണ് ഉദാനം; അതിനാൽ ഒരാളുടെ തേജസ്സ് ശാന്തമാകുമ്പോൾ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ മനസ്സിൽ ലയിക്കുമ്പോൾ ആത്മാവ് പുനർജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 10

यच्चित्तस्तेनैष प्राणमायाति । प्राणस्तेजसा युक्तः सहात्मना तथासङ्कल्पितं लोकं नयति ॥१०॥

മനസ്സ് ഏതിനെ ധരിക്കുന്നോ, അതിലൂടെ ഇത് പ്രാണനോടുകൂടി പോകുന്നു. തേജസ്സുമായി യുക്തമായ പ്രാണൻ, ആത്മാവിനോടൊപ്പം, അങ്ങനെ സങ്കൽപ്പിച്ച ലോകത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.

Verse 11

य एवं विद्वान् प्राणं वेद न हास्य प्रजा हीयतेऽमृतो भवति । तदेषः श्लोकः ॥११॥

ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ് പ്രാണനെ അറിയുന്നവന്റെ സന്തതി ക്ഷയിക്കുകയില്ല; അവൻ അമൃതത്വം പ്രാപിക്കുന്നു. ഇതിനെക്കുറിച്ച് ഈ ശ്ലോകം ഉണ്ട് ।

Verse 12

उत्पत्तिमायतिं स्थानं विभुत्वं चैव पञ्चधा । अध्यात्मं चैव प्राणस्य विज्ञायामृतमश्नुते विज्ञायामृतमश्नुत इति ॥१२॥

ഉത്പത്തി, നിർഗമനം, സ്ഥാനം, അഞ്ചു രീതിയിൽ വ്യാപനം, പ്രാണന്റെ ആധ്യാത്മിക പാശം — ഇവ അറിഞ്ഞ് അമൃതത്വം പ്രാപിക്കുന്നു; അറിഞ്ഞ് അമൃതത്വം പ്രാപിക്കുന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 1

अथ हैनं सौर्यायणि गार्ग्यः पप्रच्छ । भगवन्नेतस्मिन् पुरुषे कानि स्वपन्ति कान्यस्मिञ्जाग्रति कतर एष देवः स्वप्नान् पश्यति कस्यैतत् सुखं भवति कस्मिन्नु सर्वे सम्प्रतिष्टिता भवन्तीति ॥१॥

അതിനുശേഷം സൗര്യായണി ഗാർഗ്യൻ അദ്ദേഹത്തോട് ചോദിച്ചു: 'ഹേ ഭഗവൻ, ഈ പുരുഷനിൽ എന്താണ് ഉറങ്ങുന്നത്? എന്തൊക്കെ ജാഗ്രത്തായിരിക്കുന്നു? ഏത് ദേവനാണ് സ്വപ്നം കാണുന്നത്? ഈ ആനന്ദം ആരുടേതാണ്? എല്ലാം എതിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു?'

Verse 2

तस्मै स होवाच । यथा गार्ग्य मरीचयोऽर्कस्यास्तं गच्छतः सर्वा एतस्मिंस्तेजोमण्डल एकीभवन्ति । ताः पुनः पुनरुदयतः प्रचरन्त्येवं ह वै तत् सर्वं परे देवे मनस्येकीभवति तेन तर्ह्येष पुरुषो न शृणोति न पश्यति न...

അദ്ദേഹത്തിന് പറഞ്ഞു: 'ഹേ ഗാർഗ്യ, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ അസ്തമിക്കുമ്പോൾ ആ തേജോമണ്ഡലത്തിൽ ഏകീഭവിക്കുന്നു, വീണ്ടും ഉദയം ചെയ്യുമ്പോൾ പ്രകടമാകുന്നു—അങ്ങനെ തീർച്ചയായും എല്ലാം പരമദേവനായ മനസ്സിൽ ഏകീഭവിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഈ പുരുഷൻ കേൾക്കുന്നില്ല, കാണുന്നില്ല, മണക്കുന്നില്ല, രുചിക്കുന്നില്ല, സ്പർശിക്കുന്നില്ല, സംസാരിക്കുന്നില്ല, സ്വീകരിക്കുന്നില്ല, ആനന്ദിക്കുന്നില്ല, വിസർജ്ജിക്കുന്നില്ല, ചലിക്കുന്നില്ല—അവൻ ഉറങ്ങുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.'

Verse 3

प्राणा वा अग्र एवैतस्मिन् पुरे जाग्रति । गार्हपत्यो ह वा एषोऽपानो व्यानोऽन्वाहार्यपचनो यद्गार्हपत्यात् प्रणीयते प्रणयनादाहवनीयः प्राणः ॥३॥

പ്രാണനുകൾ തീർച്ചയായും ഈ പുരത്തിൽ ജാഗ്രത്തായിരിക്കുന്നു. ഈ അപാനം ഗാർഹപത്യ അഗ്നിയാണ്; വ്യാനം അന്വാഹാര്യപചന അഗ്നിയാണ്. ഗാർഹപത്യത്തിൽ നിന്ന് ആഹവനീയ ജ്വലിപ്പിക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ, പ്രാണം ആഹവനീയമാണ്.

Verse 4

यदुच्छ्वासनिःश्वासावेतावाहुती समं नयतीति स समानः । मनो ह वाव यजमानः । इष्टफलमेवोदानः । स एनं यजमानमहरहर्ब्रह्म गमयति ॥४॥

ശ്വാസത്തിന്റെയും നിഃശ്വാസത്തിന്റെയും രൂപത്തിലുള്ള രണ്ട് ആഹുതികളെ സമമായി കൊണ്ടുപോകുന്നത് സമാനമാണ്. മനസ്സാണ് യജമാനൻ. യാഗത്തിന്റെ ഫലം തന്നെ ഉദാനം. അത് ഈ യജമാനനെ ദിനംപ്രതി ബ്രഹ്മത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ॥൪॥

Verse 5

अत्रैष देवः स्वप्ने महिमानमनुभवति । यद्दृष्टं दृष्टमनुपश्यति श्रुतं श्रुतमेवार्थमनुशृणोति देशदिगन्तरैश्च प्रत्यनुभूतं पुनः पुनः प्रत्यनुभवति दृष्टं चादृष्टं च श्रुतं चाश्रुतं चानुभूतं चाननुभूतं च सच्च...

ഇവിടെ ഈ ദിവ്യ ജീവൻ സ്വപ്നത്തിൽ മഹിമ അനുഭവിക്കുന്നു. കണ്ടതിനെ കണ്ടതുപോലെ വീണ്ടും കാണുന്നു; കേട്ടതിനെ കേട്ടതുപോലെ വീണ്ടും കേൾക്കുന്നു; മറ്റ് ദേശങ്ങളിലും ദിക്കുകളിലും അനുഭവിച്ചതിനെ വീണ്ടും വീണ്ടും അനുഭവിക്കുന്നു. ദൃഷ്ടവും അദൃഷ്ടവും, ശ്രുതവും അശ്രുതവും, അനുഭൂതവും അനനുഭൂതവും, സത്തും അസത്തും - എല്ലാം കാണുന്നു; സർവ്വമായി സർവ്വത്തെയും കാണുന്നു. ॥൫॥

Verse 6

स यदा तेजसाऽभिभूतो भवति । अत्रैष देवः स्वप्नान्न पश्यत्यथ यदैतस्मिञ्शरीर एतत्सुखं भवति ॥६॥

എന്നാൽ തേജസ്സിനാൽ ആവൃതനാകുമ്പോൾ, ഈ ദിവ്യ ജീവൻ സ്വപ്നങ്ങൾ കാണുന്നില്ല. അപ്പോൾ ഈ ശരീരത്തിൽ തന്നെ ഈ സുഖം ഉണ്ടാകുന്നു. ॥൬॥

Verse 7

स यथा सोम्य वयांसि वसोवृक्षं सम्प्रतिष्ठन्ते । एवं ह वै तत् सर्वं पर आत्मनि सम्प्रतिष्ठते ॥७॥

ഹേ പ്രിയ വത്സ, പക്ഷികൾ മരത്തിൽ ആശ്രയിക്കുന്നതുപോലെ, അതുപോലെ തന്നെ ഇതെല്ലാം പരമാത്മാവിൽ ആശ്രയിക്കുന്നു.

Verse 8

पृथिवी च पृथिवीमात्रा चापश्चापोमात्रा च तेजश्च तेजोमात्रा च वायुश्च वायुमात्रा चाकाशश्चाकाशमात्रा च चक्षुश्च द्रष्टव्यं च श्रोत्रं च श्रोतव्यं च घ्राणं च घ्रातव्यं च रसश्च रसयितव्यं च त्वक्च स्पर्शयित...

പൃഥിവിയും പൃഥിവിയുടെ അളവ്/ആധാരവും; ജലവും ജലത്തിന്റെ അളവും; തേജസ് (അഗ്നി)വും തേജസ്സിന്റെ അളവും; വായുവും വായുവിന്റെ അളവും; ആകാശവും ആകാശത്തിന്റെ അളവും; കണ്ണും ദൃശ്യം; ചെവിയും ശ്രാവ്യം; ഘ്രാണവും ഘ്രാതവ്യം; രസവും ആസ്വാദ്യം; ത്വക്കും സ്പർശ്യം; വാക്കും വക്തവ്യം; കൈകളും ഗ്രാഹ്യം; ഉപസ്ഥവും ആനന്ദ്യം; പായുവും വിസർജ്യം; പാദങ്ങളും ഗമ്യം; മനസ്സും മനനീയം; ബുദ്ധിയും ബോധ്യം; അഹങ്കാരവും ‘ഞാൻ’ എന്നു ഗ്രഹിക്കേണ്ടത്; ചിത്തവും ചേതനീയം; തേജസ്സും പ്രകാശനീയം; പ്രാണനും ധാരണം ചെയ്യേണ്ടത്—ഇവയൊക്കെയും (തത്ത്വത്തിൽ) ഉൾക്കൊള്ളപ്പെടുന്നു.

Verse 9

एष हि द्रष्टा स्प्रष्टा श्रोता घ्राता रसयिता मन्ता बोद्धा कर्ता विज्ञानात्मा पुरुषः । स परेऽक्षर आत्मनि सम्प्रतिष्ठते ॥९॥

ഇവനാണ് ദ്രഷ്ട, സ്പർശകൻ, ശ്രോത, ഘ്രാത, രസനൻ, ചിന്തകൻ, ജ്ഞാതാവ്, കർത്ത-വിജ്ഞാനസ്വരൂപനായ പുരുഷൻ. അവൻ അക്ഷരത്തിൽ, ആത്മാവിൽ പ്രതിഷ്ഠിതനാണ്.