Prashna

Verse 1.1

सुकेशा च भारद्वाजः शैब्यश्च सत्यकामः सौर्यायणी च गार्ग्यः कौसल्यश्चाश्वलायनो भार्गवो वैदर्भिः कबन्धी कात्यायनस्ते हैते ब्रह्मपरा ब्रह्मनिष्ठाः परं ब्रह्मान्वेषमाणा एष ह वै तत्सर्वं वक्ष्यतीति ते ह समि...

సుకేశ భారద్వాజ, శిబి పుత్ర సత్యకామ, సూర్యవంశీయ గార్గ్య, కౌసల్య పుత్ర ఆశ్వలాయన, విదర్భ దేశీయ భార్గవ, కాత్యాయన పుత్ర కబంధి - ఈ అందరూ బ్రహ్మపరాయణులు, బ్రహ్మనిష్ఠులు, పరమ బ్రహ్మాన్ని అన్వేషిస్తూ సమిధలు చేతిలో తీసుకుని భగవంతుడైన పిప్పలాదుని సమీపించారు, ఇలా భావించి - 'ఇతనే మాకు సర్వం చెబుతాడు' అని.

Verse 1.2

तन् ह स ऋषिरुवच भूय एव तपसा ब्रह्मचर्येण श्रद्धया संवत्सरं संवत्स्यथ यथाकामं प्रश्नान् पृच्छत यदि विज्ञास्यामः सर्वं ह वो वक्ष्याम इति ॥२॥

అప్పుడు ఆ ఋషి వారితో అన్నాడు - 'తపస్సు, బ్రహ్మచర్యం మరియు శ్రద్ధతో మరొక సంవత్సరం ఇక్కడ నివసించండి. ఇష్టం వచ్చినట్లు ప్రశ్నలు అడగండి. నేను తెలుసుకోగలిగితే, మీకు సర్వం చెబుతాను.'

Verse 1.3

अथ कबन्धी कात्यायन उपेत्य पप्रच्छ । भगवन् कुतो ह वा इमाः प्रजाः प्रजायन्त इति ॥३॥

అప్పుడు కబంధి కాత్యాయనుడు సమీపించి అడిగాడు - 'ఓ భగవంతుడా, ఈ సకల ప్రాణులు ఎక్కడ నుండి ఉద్భవిస్తారు?'

Verse 1.4

तस्मै स होवाच प्रजाकामो वै प्रजापतिः स तपोऽतप्यत स तपस्तप्त्वा स मिथुनमुत्पादयते । रयिं च प्राणं चेत्येतौ मे बहुधा प्रजाः करिष्यत इति ॥४॥

ఆయనకు ఇలా చెప్పారు: సంతాన కామనా ప్రజాపతి తపస్సు చేశాడు. తపస్సు చేసి రయి మరియు ప్రాణ అనే జంటను సృష్టించాడు, 'ఈ ఇద్దరూ వివిధ రకాలుగా నా సృష్టిని ఉత్పన్నం చేస్తారు' అని భావించాడు.

Verse 1.5

आदित्यो ह वै प्राणो रयिरेव चन्द्रमा रयिर्वा एतत् सर्वं यन्मूर्तं चामूर्तं च तस्मान्मूर्तिरेव रयिः ॥५॥

ఆదిత్య నిశ్చయంగా ప్రాణ, చంద్రుడు రయి. ఈ సర్వము—మూర్తిమత్తు మరియు అమూర్తిమత్తు—రయి. కాబట్టి మూర్తియే రయి.

Verse 1.6

अथादित्य उदयन्यत्प्राचीं दिशं प्रविशति तेन प्राच्यान् प्राणान् रश्मिषु सन्निधत्ते । यद्दक्षिणां यत् प्रतीचीं यदुदीचीं यदधो यदूर्ध्वं यदन्तरा दिशो यत् सर्वं प्रकाशयति तेन सर्वान् प्राणान् रश्मिषु सन्नि...

ఇప్పుడు ఆదిత్య ఉదయించి తూర్పు దిశలోనికి ప్రవేశించినపుడు, దాని ద్వారా తూర్పు దిశ ప్రాణలను తన కిరణాలలో స్థాపిస్తుంది. దక్షిణ, పశ్చిమ, ఉత్తర, అధో, ఊర్ధ్వ మరియు మధ్య దిశలు—ఏది అంతా ప్రకాశిస్తుందో, దాని ద్వారా అన్ని ప్రాణలను తన కిరణాలలో స్థాపిస్తుంది.

Verse 1.7

स एष वैश्वानरो विश्वरूपः प्राणोऽग्निरुदयते । तदेतदृचाऽभ्युक्तम् ॥७॥

ఆ ఈ వైశ్వానర విశ్వరూప ప్రాణ అగ్ని రూపంలో ఉదయిస్తాడు. ఈ విషయం ఋగ్వేదంలో చెప్పబడింది.

Verse 1.8

विश्वरूपं हरिणं जातवेदसं परायणं ज्योतिरेकं तपन्तम् । सहस्ररश्मिः शतधा वर्तमानः प्राणः प्रजानामुदयत्येष सूर्यः ॥८॥

విశ్వరూప, సువర్ణమయ, సర్వజ్ఞ, పరమ శరణ్య, ఏక జ్యోతి తపించే, సహస్ర కిరణాలు గల, నూరు రూపాలలో వర్తించే—ఈ ప్రజల ప్రాణ ఉదయిస్తాడు, ఈ సూర్యుడు.

Verse 1.9

संवत्सरो वै प्रजापतिस्तस्यायने दक्षिणं चोत्तरं च । तद्ये ह वै तदिष्टापूर्ते कृतमित्युपासते ते चान्द्रमसमेव लोकमभिजयन्ते । त एव पुनरावर्तन्ते तस्मादेत ऋषयः प्रजाकामा दक्षिणं प्रतिपद्यन्ते । एष ह वै रयि...

సంవత్సరమే ప్రజాపతి; దానికి రెండు అయనాలు—దక్షిణం మరియు ఉత్తరం. దానిని ‘ఇష్ట-పూర్త కర్మలతో కలిగిన పుణ్యం’గా భావించి ఉపాసించే వారు చంద్రలోకాన్నే జయించి మళ్లీ తిరిగి వస్తారు. అందుకే ఈ ఋషులు, సంతానకామనతో, దక్షిణాయనాన్ని ఆశ్రయిస్తారు. ఇదే రయి—అంటే పితృయాన మార్గము.

Verse 1.10

अथोत्तरेण तपसा ब्रह्मचर्येण श्रद्धया विद्ययाऽऽत्मानमन्विष्यादित्यमभिजयन्ते । एतद्वै प्राणानामायतनमेतदमृतमभयमेतत् परायणमेतस्मान्न पुनरावर्तन्त इत्येष निरोधस्तदेष श्लोकः ॥१०॥

అథ ఉత్తర మార్గంలో తపస్సు, బ్రహ్మచర్యం, శ్రద్ధ, విద్య యందు ఆత్మను అన్వేషించి ఆదిత్యుని పొందుతారు. ఇది ప్రాణుల ఆయతనం, ఇది అమృతం, ఇది అభయం, ఇది పరాయణం. ఇందులనుండి తిరిగి రారు—ఇది నిరోధం. ఇది శ్లోకం.

Verse 1.11

पञ्चपादं पितरं द्वादशाकृतिं दिव आहुः परे अर्धे पुरीषिणम् । अथेमे अन्य उ परे विचक्षणं सप्तचक्रे षडर आहुरर्पितमिति ॥११॥

పితరుని ఐదు పాదములు మరియు పన్నెండు రూపములు కలిగినవాడు ఆకాశముయొక్క ఉపరి భాగమున వర్షముతో ఉన్నాడని చెప్పుదురు. ఇతరులు సర్వదర్శి అయిన వాడు అధోభాగమున సప్తచక్ర, షడర చక్రముపై ఉన్నాడని చెప్పుదురు.

Verse 1.12

मासो वै प्रजापतिस्तस्य कृष्णपक्ष एव रयिः शुक्लः प्रणस्तस्मादेत ऋषयः शुक्ल इष्टं कुर्वन्तीतर इतरस्मिन् ॥१२॥

మాసమే నిజానికి ప్రజాపతి. దాని కృష్ణపక్షమే రయి (పదార్థము), శుక్లపక్షము ప్రాణ. అందుచేత ఈ ఋషులు శుక్లపక్షమున యజ్ఞము చేయుదురు; ఇతరులు మరియొక (కృష్ణపక్ష) మున చేయుదురు.

Verse 1.13

अहोरात्रो वै प्रजापतिः। तस्याहरेव प्राणो रात्रिरेव रयिः। प्राणं वा एते प्रस्कन्दन्ति ये दिवा रत्या संयुज्यन्ते। ब्रह्मचर्यमेव तद्यद्रात्रौ रत्या संयुज्यन्ते॥१३॥

అహోరాత్రమే ప్రజాపతి. ఆయనలో దినము ప్రాణస్వరూపము, రాత్రి రయి (అన్నము/పదార్థము) స్వరూపము. పగలు రతితో సంయోగమగువారు ప్రాణాన్ని క్షయపరచుకొందురు; రాత్రి రతితో సంయోగమగుటయే నియతసంయమరూప బ్రహ్మచర్యము.

Verse 1.14

अन्नं वै प्रजापतिः। ततो ह वै तद्रेतः। तस्मादिमाः प्रजाः प्रजायन्त इति॥१४॥

అన్నమే ప్రజాపతి; దానినుండే రేతః (బీజము/సృజనతత్త్వము) ఉద్భవిస్తుంది. అందువల్ల దాని వల్లనే ఈ సమస్త ప్రజలు జన్మించుచున్నారు.

Verse 1.15

तद्ये ह वै तत्प्रजापतिव्रतं चरन्ति ते मिथुनमुत्पादयन्ते। तेषामेवैष ब्रह्मलोको येषां तपो ब्रह्मचर्यं येषु सत्यं प्रतिष्ठितम्॥१५॥

ఆ ప్రజాపతి వ్రతాన్ని ఆచరించువారు మిథునము (యుగ్మము/సంతతి)ను ఉత్పత్తి చేయుదురు. వారికే బ్రహ్మలోకము—యెవరిలో తపస్సు, బ్రహ్మచర్యము ఉన్నవో, యెవరిలో సత్యము స్థిరమై ఉన్నదో.

Verse 1.16

तेषामसौ विरजो ब्रह्मलोको न येषु जिह्ममनृतं न माया चेति ॥१६॥

వారికి ఆ నిర్మలమైన బ్రహ్మలోకం లభిస్తుంది—వారిలో వంకరత, అసత్యం, మరియు మాయా ప్రవృత్తి ఏదీ ఉండదు।

Verse 2.1

अथ हैनं भार्गवो वैदर्भिः पप्रच्छ । भगवन् कत्येव देवाः प्रज्ञां दिधारयन्ते कतर एतत् प्रकाशयन्ते कः पुनरेषां वरिष्ठ इति ॥१॥

అప్పుడు భార్గవ వైదర్భి అతనిని అడిగెను — ఓ భగవన్, ఎంతమంది దేవతలు ప్రాణిని ధరించుచున్నారు? ఎవరు దీనిని ప్రకటించుచున్నారు? మరియు వారిలో ఎవరు శ్రేష్ఠుడు?

Verse 2.2

तस्मै स होवाचाकाशो ह वा एष देवो वायुरग्निरापः पृथिवी वाङ्मनश्चक्षुः श्रोत्रं च । ते प्रकाश्याभिवदन्ति वयमेतद्बाणमवष्टभ्य विधारयामः ॥२॥

ఆయనకు ఆయన ఇలా అన్నారు: ఈ దేవతలు—ఆకాశం, వాయువు, అగ్ని, జలం, భూమి, వాక్, మనసు, కన్ను, చెవి—అవి ప్రకటించి ప్రకటిస్తున్నాయి: 'మేము ఈ స్తంభాన్ని పట్టుకొని నిలబెడుతున్నాము.'

Verse 2.3

तान् वरिष्ठः प्राण उवाच । मा मोहमापद्यथ अहमेवैतत् पञ्चधाऽऽत्मानं प्रविभज्यैतद्बाणमवष्टभ्य विधारयामीति तेऽश्रद्दधाना बभूवुः ॥३॥

వారిలో శ్రేష్ఠుడైన ప్రాణుడు ఇలా అన్నాడు: 'మోహంలో పడకండి. నేనే ఐదుగా విభజించుకొని ఈ స్తంభాన్ని పట్టుకొని నిలబెడుతున్నాను.' వారు అతనిని నమ్మలేదు.

Verse 2.4

सोऽभिमानादूर्ध्वमुत्क्रामत इव तस्मिन्नुत्क्रामत्यथेतरे सर्व एवोत्क्रामन्ते तस्मिञ्च प्रतिष्ठमाने सर्व एव प्रतिष्ठन्ते । तद्यथा मक्षिका मधुकरराजानमुत्क्रामन्तं सर्व एवोत्क्रमन्ते तस्मिञ्च प्रतिष्ठमाने ...

అతను అహంకారంతో పైకి లేచినట్లు భాసించాడు. అతను లేచినప్పుడు మిగిలిన అందరూ లేస్తారు, అతను స్థిరపడినప్పుడు అందరూ స్థిరపడతారు. గున్నముల రాజు ఎగిరినప్పుడు అన్నీ ఎగుతాయి, ఆయన స్థిరపడినప్పుడు అన్నీ స్థిరపడతాయి—అలాగే వాక్, మనసు, కన్ను, చెవి సంతోషంతో ప్రాణుడిని స్తుతిస్తాయి.

Verse 2.5

एषोऽग्निस्तपत्येष सूर्य एष पर्जन्यो मघवानेष वायुः एष पृथिवी रयिर्देवः सदसच्चामृतं च यत् ॥५॥

ఈ [ప్రాణ] అగ్ని, యిది సూర్యుడు, యిది పర్జన్య [వర్షదేవత], ఉదార దాత [ఇంద్ర], యిది వాయువు, యిది భూమి, దివ్య సంపద; [ఇది] సత్ మరియు అసత్ రెండూ, మరియు అమృతం।

Verse 2.6

अरा इव रथनाभौ प्राणे सर्वं प्रतिष्ठितम् । ऋचो यजूꣳषि सामानि यज्ञः क्षत्रं ब्रह्म च ॥६॥

రథచక్ర నాభిలో ఆరల వలె, సమస్తము ప్రాణయందు ప్రతిష్ఠితమై ఉన్నది. ఋక్కులు, యజుస్సులు, సామలు, యజ్ఞము, క్షత్ర [శక్తి], మరియు బ్రహ్మ [జ్ఞానము].

Verse 2.7

प्रजापतिश्चरसि गर्भे त्वमेव प्रतिजायसे । तुभ्यं प्राण प्रजास्त्विमा बलिं हरन्ति यः प्रणैः प्रतितिष्ठसि ॥७॥

ఓ ప్రాణా, నీవు గర్భమున ప్రజాపతివలె సంచరిస్తున్నావు; నీవే పునఃపునః జన్మిస్తున్నావు. ఓ ప్రాణా, నీ కొరకు ఈ సమస్త ప్రజలు బలి సమర్పిస్తున్నారు; ప్రాణముల ద్వార ప్రతిష్ఠితుడవైన నీవు.

Verse 2.8

देवानामसि वह्नितमः पितृणां प्रथमा स्वधा । ऋषीणां चरितं सत्यमथर्वाङ्गिरसामसि ॥८॥

నువ్వు దేవతల శ్రేష్ఠ వాహకుడవు; నీవు పితరులకు మొదటి స్వధ; నీవు ఋషుల ఆచరణ సత్యం; నీవు అథర్వాఙ్గిరసులవు।

Verse 2.9

इन्द्रस्त्वं प्राण तेजसा रुद्रोऽसि परिरक्षिता । त्वमन्तरिक्षे चरसि सूर्यस्त्वं ज्योतिषां पतिः ॥९॥

ఓ ప్రాణ, నీవు తేజముతో ఇంద్రుడవు; నీవు రుద్రుడవు, రక్షకుడవు; నీవు అంతరిక్షంలో సంచరించు; నీవు సూర్యుడవు, జ్యోతుల ప్రభువు।

Verse 2.10

यदा त्वमभिवर्षस्यथेमाः प्राण ते प्रजाः । आनन्दरूपास्तिष्ठन्ति कामायान्नं भविष्यतीति ॥१०॥

హే ప్రాణా! నీవు వర్షించినప్పుడు నీ ఈ ప్రజలు ఆనందస్వరూపులై నిలిచి, ‘కోరిక ప్రకారం అన్నం తప్పక లభిస్తుంది’ అని భావిస్తారు।

Verse 2.11

व्रात्यस्त्वं प्राणैकर्षरत्ता विश्वस्य सत्पतिः । वयमाद्यस्य दातारः पिता त्वं मातरिश्व नः ॥११॥

ఓ ప్రాణ, నీవు వ్రాత్య, ఏకాక్షర తత్త్వం, సమగ్ర విశ్వ సత్య స్వామి; మేము ఆది నుండి నీ అర్పణ దాతలం; ఓ మాతరిశ్వన్, నీవు మా పితవు।

Verse 2.12

या ते तनूर्वाचि प्रतिष्ठिता या श्रोत्रे या च चक्षुषि । या च मनसि सन्तता शिवां तां कुरु मा उत्क्रमीः ॥१२॥

హే ప్రాణా! వాక్కులో స్థితమైన నీ రూపం, శ్రోత్రంలో, చక్షుషిలో, అలాగే మనస్సులో వ్యాపించినదీ—దానిని శుభముగా నిలిపి ఉంచు; నీవు వెళ్లిపోకు।

Verse 2.13

प्राणस्येदं वशे सर्वं त्रिदिवे यत् प्रतिष्ठितम् । मातेव पुत्रान् रक्षस्व श्रीश्च प्रज्ञां च विधेहि न इति ॥१३॥

త్రిలోకములలో స్థితిచెందిన సమస్తము ప్రాణము నియంత్రణలో ఉంది. ఓ ప్రాణమా, తల్లివలె పుత్రులను రక్షించు, మమ్మల్ని సంపద మరియు ప్రజ్ఞతో అనుగ్రహించు.

Verse 3.1

अथ हैनं कौशल्यश्चाश्वलायनः पप्रच्छ । भगवन् कुत एष प्राणो जायते कथमायात्यस्मिञ्शरीर आत्मानं वा प्रविभज्य कथं प्रतिष्ठते केनोत्क्रमते कथं बह्यमभिधते कथमध्यात्ममिति ॥१॥

అప్పుడు కౌశల్య అశ్వలాయనుడు అతనిని ప్రశ్నించెను - ఓ భగవన్, ఈ ప్రాణము ఎక్కడ నుండి జన్మిస్తుంది? ఈ శరీరములో ఎలా ప్రవేశిస్తుంది? తనను విభజించి ఎలా స్థితిచెందుతుంది? దేనిద్వారా నిష్క్రమిస్తుంది? బాహ్యముతో ఎలా సంబంధిస్తుంది? అంతరాత్మతో ఎలా సంబంధిస్తుంది?

Verse 3.2

तस्मै स होवाचातिप्रश्चान् पृच्छसि ब्रह्मिष्ठोऽसीति तस्मात्तेऽहं ब्रवीमि ॥२॥

అతనికి అతడు చెప్పెను - నీవు అత్యంత గహనమైన ప్రశ్నలను అడుగుతున్నావు, నీవు బ్రహ్మజ్ఞానములో నిష్ణాతుడవు. అందువలన నేను నీకు చెప్పెదను.

Verse 3.3

आत्मन एष प्राणो जायते । यथैषा पुरुषे छायैतस्मिन्नेतदाततं मनोकृतेनायात्यस्मिञ्शरीरे ॥३॥

ఈ ప్రాణం ఆత్మ నుండి జన్మిస్తుంది. పురుషునిపై నీడ పడినట్లుగా, మనస్సు చేత విస్తరించబడిన ఈ ప్రాణం ఈ శరీరంలో ప్రవేశిస్తుంది.

Verse 3.4

यथा सम्रादेवाधिकृतान् विनियुङ्क्ते । एतन् ग्रामानोतान् ग्रामानधितिष्टस्वेत्येवमेवैष प्राण इतरान् प्राणान् पृथक् पृथगेव सन्निधत्ते ॥४॥

రాజు అధికారులను నియమించినట్లుగా, 'ఈ గ్రామాలను మరియు ఆ గ్రామాలను పాలించు' అని చెప్పినట్లుగా, ఈ ప్రాణం ఇతర ప్రాణాలను విడివిడిగా వారి స్థానాలలో స్థాపిస్తుంది.

Verse 3.5

पायूपस्थेऽपानं चक्षुःश्रोत्रे मुखनासिकाभ्यां प्राणः स्वयं प्रातिष्टते मध्ये तु समानः । एष ह्येतद्धूतमन्नं समं नयति तस्मादेताः सप्तार्चिषो भवन्ति ॥५॥

విసర్జన మరియు జననేంద్రియాలలో అపానం ఉంటుంది; కళ్లు, చెవులు, నోరు మరియు ముక్కులలో ప్రాణం స్వయంగా ఉంటుంది; మధ్యలో సమానం ఉంటుంది. ఈ సమానం ఆహారాన్ని సమానంగా పంచుతుంది, దీనినుండి ఏడు జ్వాలలు ఉద్భవిస్తాయి.

Verse 3.6

हृदि ह्येष आत्मा । अत्रैतदेकशतं नाडीनां तासां शतं शतमेकैकस्या द्वासप्ततिर्द्वासप्ततिः प्रतिशाखानाडीसहस्राणि भवन्त्यासु व्यानश्चरति ॥ ६ ॥

నిశ్చయంగా ఈ ఆత్మ హృదయంలో ఉంది. ఇక్కడ నూఱు ఒకటి నాడులు ఉన్నాయి. వాటిలో ప్రతి ఒక్కదానికి నూఱు నూఱు శాఖలు, ప్రతి శాఖకు డెబ్భై రెండు వేల ఉపశాఖలు ఉన్నాయి. వీటన్నింటి ద్వారా వ్యాన విచరిస్తుంది.

Verse 3.7

अथैकयोर्ध्व उदानः पुण्येन पुण्यं लोकं नयति पापेन पापमुभाभ्यामेव मनुष्यलोकम् ॥ ७ ॥

అప్పుడు ఒక (నాడి) ద్వారా పైకి వెళ్లే ఉదానం పుణ్యంతో పుణ్యలోకానికి, పాపంతో పాపలోకానికి, రెండింటితో మనుష్యలోకానికి తీసుకువెళ్తుంది.

Verse 3.8

आदित्यो ह वै बाह्यः प्राण उदयत्येष ह्येनं चाक्षुषं प्राणमनुगृह्णानः । पृथिव्यां या देवता सैषा पुरुषस्य अपानमवष्टभ्यान्तरा यदाकाशः स समानो वायुर्व्यानः ॥ ८ ॥

సూర్యుడు నిశ్చయంగా బాహ్య ప్రాణుడు. అతడు ఉదయించి నేత్ర ప్రాణను ధరిస్తాడు. భూమిలో గల దేవత పురుషుని అపానను ధరిస్తుంది. మధ్యలో గల ఆకాశము సమానము. వాయువు వ్యానము.

Verse 3.9

तेजो ह वा उदानस्तस्मादुपशान्ततेजाः । पुनर्भवमिन्द्रियैर्मनसि सम्पध्यमानैः ॥९॥

తేజమే ఉదానము; కాబట్ తేజము శాంతించినప్పుడు, ఇంద్రియములు మనస్సులో లీనమై పునర్జన్మ పొందుతుంది.

Verse 3.10

यच्चित्तस्तेनैष प्राणमायाति । प्राणस्तेजसा युक्तः सहात्मना तथासङ्कल्पितं लोकं नयति ॥१०॥

మనసు ఏమి చింతిస్తుందో, దానిచేత ఈ ప్రాణము పయనిస్తుంది. తేజముతో యుక్తమైన ప్రాణము, ఆత్మతో కూడి, సంకల్పిత లోకమునకు నడిపిస్తుంది.

Verse 3.11

य एवं विद्वान् प्राणं वेद न हास्य प्रजा हीयतेऽमृतो भवति । तदेषः श्लोकः ॥११॥

ఇలా తెలిసి ప్రాణాన్ని తెలిసినవాడి ప్రజలు క్షీణించరు; అతడు అమృతత్వాన్ని పొందుతాడు. దీనిగురించి ఈ శ్లోకం.

Verse 3.12

उत्पत्तिमायतिं स्थानं विभुत्वं चैव पञ्चधा । अध्यात्मं चैव प्राणस्य विज्ञायामृतमश्नुते विज्ञायामृतमश्नुत इति ॥१२॥

ఉత్పత్తి, గమనము, స్థానము, ఐదు విధముల వ్యాప్తి, మరియు ప్రాణయొక్క ఆధ్యాత్మిక పక్షము — వీటిని తెలుసుకొని అమరత్వము పొందుతాడు; తెలుసుకొని అమరత్వము పొందుతాడు, అని చెప్పబడింది.

Verse 4.1

अथ हैनं सौर्यायणि गार्ग्यः पप्रच्छ । भगवन्नेतस्मिन् पुरुषे कानि स्वपन्ति कान्यस्मिञ्जाग्रति कतर एष देवः स्वप्नान् पश्यति कस्यैतत् सुखं भवति कस्मिन्नु सर्वे सम्प्रतिष्टिता भवन्तीति ॥१॥

అప్పుడు సౌర్యాయణి గార్గ్య అతనిని ప్రశ్నించాడు। ఓ భగవన్, ఈ పురుషుడిలో ఏవి నిద్రిస్తాయి? ఏవి మేల్కొలుపుగా ఉంటాయి? ఏ దేవుడు స్వప్నాలను చూస్తాడు? ఈ ఆనందం ఎవరిది? దేనిలో ఇవన్నీ ప్రతిష్ఠితమై ఉన్నాయి?

Verse 4.2

तस्मै स होवाच । यथा गार्ग्य मरीचयोऽर्कस्यास्तं गच्छतः सर्वा एतस्मिंस्तेजोमण्डल एकीभवन्ति । ताः पुनः पुनरुदयतः प्रचरन्त्येवं ह वै तत् सर्वं परे देवे मनस्येकीभवति तेन तर्ह्येष पुरुषो न शृणोति न पश्यति न...

అతనికి ఆయన చెప్పారు। గార్గ్యా, సూర్యుడు అస్తమించినప్పుడు అతని కిరణాలు ఆ తేజోమండలంలో ఏకీభవిస్తాయి, మళ్లీ ఉదయించినప్పుడు వ్యాపిస్తాయి—అలాగే అన్నీ పరమ దేవుడైన మనసులో ఏకీభవిస్తాయి. అందుచేత అతడు వినడు, చూడడు, ఆఘ్రాణించడు, రుచిచూడడు, స్పర్శించడు, మాట్లాడడు, తీసుకోడు, ఆనందించడు, విడుచడు, నడవడు—నిద్రిస్తున్నాడని చెప్పుతారు.

Verse 4.3

प्राणा वा अग्र एवैतस्मिन् पुरे जाग्रति । गार्हपत्यो ह वा एषोऽपानो व्यानोऽन्वाहार्यपचनो यद्गार्हपत्यात् प्रणीयते प्रणयनादाहवनीयः प्राणः ॥३॥

ప్రాణలు నిశ్చయంగా ఈ పురంలో మేల్కొలుపుగా ఉంటాయి. అపానము గార్హపత్య అగ్ని, వ్యానము అన్వహార్యపచన అగ్ని. గార్హపత్య నుండి ఆహవనీయం ప్రజ్వలించబడినట్లు, ప్రాణము ఆహవనీయ అగ్ని.

Verse 4.4

यदुच्छ्वासनिःश्वासावेतावाहुती समं नयतीति स समानः । मनो ह वाव यजमानः । इष्टफलमेवोदानः । स एनं यजमानमहरहर्ब्रह्म गमयति ॥४॥

యదుచ్ఛ్వాసనిఃశ్వాసావేతావాహుతీ సమం నయతీతి స సమానః । మనో హ వావ యజమానః । ఇష్టఫలమేవోదానః । స ఏనం యజమానమహరహర్బ్రహ్మ గమయతి ॥

Verse 4.5

अत्रैष देवः स्वप्ने महिमानमनुभवति । यद्दृष्टं दृष्टमनुपश्यति श्रुतं श्रुतमेवार्थमनुशृणोति देशदिगन्तरैश्च प्रत्यनुभूतं पुनः पुनः प्रत्यनुभवति दृष्टं चादृष्टं च श्रुतं चाश्रुतं चानुभूतं चाननुभूतं च सच्च...

అత్రైష దేవః స్వప్నే మహిమానమనుభవతి । యద్దృష్టం దృష్టమనుపశ్యతి శ్రుతం శ్రుతమేవార్థమనుశృణోతి దేశదిగన్తరైశ్చ ప్రత్యనుభూతం పునః పునః ప్రత్యనుభవతి దృష్టం చాదృష్టం చ శ్రుతం చాశ్రుతం చానుభూతం చాననుభూతం చ సచ్చాసచ్చ సర్వం పశ్యతి సర్వః పశ్యతి ॥

Verse 4.6

स यदा तेजसाऽभिभूतो भवति । अत्रैष देवः स्वप्नान्न पश्यत्यथ यदैतस्मिञ्शरीर एतत्सुखं भवति ॥६॥

స యదా తేజసాఽభిభూతో భవతి । అత్రైష దేవః స్వప్నాన్న పశ్యత్యథ యదైతస్మిఞ్శరీర ఏతత్సుఖం భవతి ॥

Verse 4.7

स यथा सोम्य वयांसि वसोवृक्षं सम्प्रतिष्ठन्ते । एवं ह वै तत् सर्वं पर आत्मनि सम्प्रतिष्ठते ॥७॥

ఓ ప్రియ వత్సా! ఎలా పక్షులు వృక్షముపై విశ్రాంతి కొరకు వసించుచున్నవో, అలానే నిశ్చయముగా ఈ సమస్తము పరమాత్మయందు ప్రతిష్ఠించును.

Verse 4.8

पृथिवी च पृथिवीमात्रा चापश्चापोमात्रा च तेजश्च तेजोमात्रा च वायुश्च वायुमात्रा चाकाशश्चाकाशमात्रा च चक्षुश्च द्रष्टव्यं च श्रोत्रं च श्रोतव्यं च घ्राणं च घ्रातव्यं च रसश्च रसयितव्यं च त्वक्च स्पर्शयित...

పృథివి మరియు పృథివి-మాత్రా (ఆధారము); జలము మరియు జల-మాత్రా; తేజస్సు మరియు తేజో-మాత్రా; వాయువు మరియు వాయు-మాత్రా; ఆకాశము మరియు ఆకాశ-మాత్రా; కన్ను మరియు దర్శనీయము; చెవి మరియు శ్రవణీయము; ముక్కు మరియు ఘ్రాతవ్యము; రుచి మరియు ఆస్వాద్యము; చర్మము మరియు స్పర్శ్యము; వాక్కు మరియు వక్తవ్యము; చేతులు మరియు గ్రాహ్యము; ఉపస్థము మరియు ఆనంద్యము; పాయువు మరియు విసర్జ్యము; పాదాలు మరియు గంతవ్యము; మనస్సు మరియు చింత్యము; బుద్ధి మరియు బోధ్యము; అహంకారం మరియు ‘నేను’గా గ్రహించదగినది; చిత్తము మరియు చేతనీయము; జ్యోతి మరియు ప్రకాశింపజేయదగినది; అలాగే ప్రాణము మరియు విధారయితవ్యము (ధారించదగినది)।

Verse 4.9

एष हि द्रष्टा स्प्रष्टा श्रोता घ्राता रसयिता मन्ता बोद्धा कर्ता विज्ञानात्मा पुरुषः । स परेऽक्षर आत्मनि सम्प्रतिष्ठते ॥९॥

ఈయే ద్రష్ట, స్పృష్ట, శ్రోత, ఘ్రాత, రసయిత, మన్త, బోద్ధ, కర్త—విజ్ఞానాత్మ పురుష. ఆ అక్షర పరమాత్మయందు ప్రతిష్ఠించును.