Adhyaya 9

Verse 1

ब्रह्मोवाच । यदि सृष्टं मया सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । तदा मूर्तिमिमां त्यक्त्वा भवः सृष्टो मयाऽधुना

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഞാൻ ത്രിലോക്യത്തെ ചരാചരസഹിതം സൃഷ്ടിച്ചതാണെങ്കിൽ, ഈ രൂപം ഉപേക്ഷിച്ച് ഇപ്പോൾ എന്റെ കൈയ്യാൽ ഭവൻ (ശിവൻ) സൃഷ്ടിക്കപ്പെടട്ടെ.

Verse 2

पितामहमहत्त्वं स्यात्तथा शीघ्रं विधीयताम् । ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा विष्णुना स प्रमोदितः

‘പിതാമഹ’ എന്ന മഹത്വവും പദവിയും സ്ഥാപിക്കപ്പെടട്ടെ—അത് വേഗത്തിൽ നടപ്പാക്കപ്പെടട്ടെ. ബ്രഹ്മന്റെ വചനം കേട്ട് അദ്ദേഹം വിഷ്ണുവാൽ ആനന്ദിതനായി.

Verse 3

महदाश्चर्यजनके संप्राप्तो गिरिमूर्द्धनि । न विचारस्त्वयाकार्यः कर्त्तव्यं ब्रह्मभाषितम्

ഈ മഹാ അത്ഭുതജനക സമയത്ത്, പർവ്വതശിഖരത്തിലെത്തിയ നീ ആലോചനയിൽ മടിക്കരുത്; ബ്രഹ്മൻ പറഞ്ഞതുതന്നെ നിർവ്വഹിക്കണം.

Verse 4

तथेत्युक्त्वा शिवो देवस्तत्रैवांतरधीयत । ब्रह्मा ययौ मेरुशृंगं मनसः शिरसि स्थितम्

“തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ് ദേവൻ ശിവൻ അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു. തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാവ് മേരുവിന്റെ ശിഖരത്തിലേക്ക് പോയി; അത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിന്റെ ശിരസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ—സങ്കൽപമാത്രത്തിൽ പ്രാപ്യമായിരുന്നു.

Verse 5

तपस्तेपे प्रजानाथो वेदोच्चारणतत्परः । अथर्ववेदोच्चरणं यावच्चक्रे पितामहः

പ്രജകളുടെ അധിപനായ പിതാമഹൻ വേദോച്ചാരണത്തിൽ ഏകാഗ്രനായി തപസ്സു ചെയ്തു. ആവശ്യമായത്ര കാലം അദ്ദേഹം അഥർവവേദം ജപിച്ച് ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 6

मुखाद्रुद्रः समभवद्रौद्ररूपो भवापहः । अर्द्धनारीनरवपुर्दुष्प्रेक्ष्योऽतिभयंकरः

അവന്റെ (ബ്രഹ്മാവിന്റെ) മുഖത്തിൽ നിന്ന് രൗദ്രരൂപനും ഭവബന്ധനനാശകനുമായ രുദ്രൻ ഉദ്ഭവിച്ചു. അവന്റെ ദേഹം അർധനാരി-അർധനര; ദർശിക്കാൻ ദുഷ്കരം, അതിഭയങ്കരം.

Verse 7

विभजात्मानमित्युक्त्वा ब्रह्मा चांतर्दधे भयात् । तथोक्तोसौ द्विधा स्त्रीत्वं पुरुषत्वं तथाऽकरोत्

“സ്വയം വിഭജിക്ക” എന്ന് പറഞ്ഞ് ബ്രഹ്മാവ് ഭയത്താൽ അന്തർധാനം ചെയ്തു. ആ ആജ്ഞപ്രകാരം രുദ്രൻ ദ്വിധയായി—സ്ത്രീത്വവും പുരുഷത്വവും ആയി.

Verse 8

बिभेद पुरुषत्वं च दशधा चैकधा पुनः । एकादशैते कथिता रुद्रास्त्रिभुवनेश्वराः

അവൻ പുരുഷത്വത്തെ പത്തായി വിഭജിച്ചു; പിന്നെയും ഒരുരൂപമായും ആക്കി. ഇവരാണ് ത്രിഭുവനാധിപതികളായ ‘ഏകാദശ രുദ്രന്മാർ’ എന്ന് പ്രസിദ്ധം.

Verse 9

कृत्वा नामानि सर्वेषां देवकार्ये नियोजिताः । विभज्य पुनरीशानी स्वात्मानं शंकराद्विभोः

എല്ലാവർക്കും നാമങ്ങൾ നല്കി ദേവകാര്യങ്ങളിൽ നിയോഗിച്ചു. തുടർന്ന് സർവ്വവ്യാപിയായ ശങ്കരനിൽ നിന്ന് തന്റെ സ്വരൂപം വിഭജിച്ച് ഈശാനി വേർപെട്ടു നിന്നു.

Verse 10

महादेवनियोगेन पितामहमुपस्थिता । तामाह भगवान्ब्रह्मा दक्षस्य दुहिता भव

മഹാദേവന്റെ നിയോഗത്താൽ അവൾ പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തി. അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് അവളോട്— “ദക്ഷന്റെ പുത്രിയായി ഭവിക്ക” എന്നു അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 11

सापि तस्य नियोगेन प्रादुरासीत्प्रजापतेः । नियोगाद्ब्रह्मणो दक्षो ददौ रुद्राय तां सतीम्

അവന്റെ ആജ്ഞയാൽ അവൾ പ്രജാപതിയുടെ പുത്രിയായി പ്രത്യക്ഷയായി. ബ്രഹ്മന്റെ നിയോഗപ്രകാരം ദക്ഷൻ ആ സതിയെ രുദ്രനു വിവാഹമായി നൽകി.

Verse 12

दाक्षीं रुद्रोऽपि जग्राह स्वकीयामेव शूलभृत् । अथ ब्रह्मा बभाषे तं सृष्टिं कुरु सतीपते

ത്രിശൂലധാരിയായ രുദ്രൻ ദാക്ഷീ (സതി)യെ തന്റെതെന്നപോലെ സ്വീകരിച്ചു. പിന്നെ ബ്രഹ്മാവ് അവനോട്— “ഹേ സതീപതേ, സൃഷ്ടി ചെയ്ക” എന്നു അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 13

रुद्र उवाच । सृष्टिर्मया न कर्त्तव्या कर्त्तव्या भवता स्वयम् । पालनं विष्णुना कार्यं संहर्ताऽहं व्यवस्थितः

രുദ്രൻ പറഞ്ഞു— “സൃഷ്ടി ഞാൻ ചെയ്യേണ്ടതല്ല; അത് നിങ്ങൾ തന്നേ ചെയ്യുക. പാലനം വിഷ്ണുവിന്റെ കര്‍ത്തവ്യം; ഞാൻ സംഹാരകനായി സ്ഥാപിതനാണ്.”

Verse 14

स्थाणुवत्संस्थितो यस्मा त्तस्मात्स्थाणुर्भवाम्यहम्

ഞാൻ അചലമായ തൂണുപോലെ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നതിനാൽ, അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ ‘സ്ഥാണു’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനാകുന്നു.

Verse 15

रजोरूपाः सत्त्वरूपास्तमोरूपाश्च ये नराः । सर्वे ते भवता कार्या गुणत्रयविभागतः

രജോഗുണസ്വഭാവമുള്ളവരും സത്ത്വഗുണസ്വഭാവമുള്ളവരും തമോഗുണസ്വഭാവമുള്ളവരുമായ എല്ലാ ജീവികളെയും ത്രിഗുണവിഭാഗപ്രകാരം നീ സൃഷ്ടിക്കണം.

Verse 16

यदा ते तामसैः कार्यं तदा रौद्रो भव स्वयम् । यदा ते राजसैः कार्यं तदा त्वं राजसो भव । सात्त्विकैस्ते यदा कार्यं तदा त्वं सात्त्विको भव

നിന്റെ കര്‍മ്മം തമോഗുണബന്ധമായിരിക്കുമ്പോള്‍ നീ സ്വയം രൗദ്രന്‍ (ഉഗ്രന്‍) ആകുക; രാജസകര്‍മ്മമെങ്കില്‍ രാജസന്‍ ആകുക; സാത്ത്വികകര്‍മ്മമെങ്കില്‍ സാത്ത്വികന്‍ ആകുക.

Verse 17

ईश्वर उवाच । इत्याज्ञाप्य च ब्रह्माणं स्वयं सृष्ट्यादिकर्मसु । गृहीत्वा तां सतीं रुद्रः कैलासमधितिष्ठति

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—സൃഷ്ട്യാദി കര്‍മ്മങ്ങളെക്കുറിച്ച് ബ്രഹ്മാവിനെ ആജ്ഞാപിച്ച്, രുദ്രൻ സതിയെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് കൈലാസത്തിൽ അധിവസിച്ചു.

Verse 18

दक्षः कालेन महता हरस्यालयमाययौ

ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് ദക്ഷൻ ഹരന്റെ (ശിവന്റെ) ആലയത്തിലേക്ക് എത്തി.

Verse 19

अथ रुद्रः समुत्थाय कृतवान्गौरवं बहु । ततो यथोचितां पूजां न दक्षो बहु मन्यते

അപ്പോൾ രുദ്രൻ എഴുന്നേറ്റ് ദക്ഷനോട് വലിയ ആദരം കാട്ടി; എങ്കിലും യഥോചിതമായി അർപ്പിച്ച പൂജയും ബഹുമാനവും ദക്ഷൻ അധികം വിലമതിച്ചില്ല.

Verse 20

तदा वै तमसाविष्टः सोऽधिकं ब्राह्मणः शुभः । पूजामनर्घ्यामन्विच्छञ्जगाम कुपितो गृहम्

അപ്പോൾ തമസ്സാൽ ആവൃതനായ ആ ശുഭസ്വഭാവമുള്ള ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ, അപരിമിതമായ മാന-പൂജ തേടി, കോപത്തോടെ ഗൃഹത്തിലേക്കു പോയി।

Verse 21

कदाचित्तां गृहं प्राप्तां सतीं दक्षः सुदुर्मनाः । भर्त्रा सह विनिंद्यैनां भर्त्सयामास वै रुषा

ഒരിക്കൽ സതി അവന്റെ ഗൃഹത്തിലെത്തിയപ്പോൾ, അത്യന്തം വിഷണ്ണനായ ദക്ഷൻ അവളെ ഭർത്താവിനോടുകൂടെ നിന്ദിച്ച്, കോപത്തോടെ ശാസിച്ചു।

Verse 22

पंचवक्त्रो दशभुजो मुखे नेत्रत्रयान्वितः । कपर्द्दी खंडचंद्रोसौ तथासौ नीललोहितः

“അവൻ പഞ്ചവക്ത്രനും ദശഭുജനും; മുഖത്തിൽ ത്രിനേത്രം ഉള്ളവൻ. അവൻ കപർദീ, ഖണ്ഡിതചന്ദ്രധാരി; അവൻ തന്നേ നീലലോഹിതനും.”

Verse 23

कपाली शूलहस्तोऽसौ गजचर्मावगुंठितः । नास्य माता न च पिता न भ्राता न च बान्धवः

“അവൻ കപാലി, കൈയിൽ ത്രിശൂലം; ഗജചർമ്മം ധരിച്ചവൻ. അവന് മാതാവുമില്ല, പിതാവുമില്ല, സഹോദരനുമില്ല, ബന്ധുവുമില്ല.”

Verse 24

सर्पास्थिमंडितग्रीवस्त्यक्त्वा हेमविभूषणम् । भिक्षया भोजनं यस्य कथमन्नं प्रदास्यति

“അവന്റെ കഴുത്ത് സർപ്പങ്ങളും അസ്ഥികളും കൊണ്ടു അലങ്കൃതം; സ്വർണാഭരണങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചവൻ. ഭിക്ഷയാൽ ആഹാരം ലഭിക്കുന്നവൻ മറ്റുള്ളവർക്ക് അന്നം എങ്ങനെ നൽകും?”

Verse 25

कदाचित्पूर्वतो याति गच्छन्याति स पश्चिमे । दक्षिणस्यां वृषो याति स्वयं याति स चोत्तरे

ചിലപ്പോൾ അവൻ കിഴക്കോട്ട് പോകുന്നു; നടക്കുന്നതിനിടയിൽ തന്നെ പടിഞ്ഞാറോട്ട് എത്തുന്നു. അവന്റെ വൃഷഭം തെക്കോട്ട് പോകുമ്പോൾ, അവൻ സ്വയം വടക്കോട്ട് പോകുന്നു॥

Verse 26

तिर्यगूर्ध्वमधो याति नैव याति न तिष्ठति । इति चित्रं चरित्रं ते भर्त्तुर्नान्यस्य दृश्यते

അവൻ വശത്തേക്കും മേലേക്കും താഴേക്കും സഞ്ചരിക്കുന്നു; എങ്കിലും അവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ ‘പോകുന്നില്ല’, ഒരിക്കലും നിൽക്കുന്നുമില്ല. ഇതാണ് നിന്റെ ഭർത്താവായ പ്രഭുവിന്റെ അത്ഭുതകരമായ, വിരുദ്ധഭാസമായ ചരിതം—മറ്റാരിലും കാണപ്പെടാത്തത്॥

Verse 27

निर्गुणः स गुणातीतो निःस्नेहो मूकवत्स्थितः । सर्वज्ञः सर्वगः सर्वः पठ्यते भुवनत्रये

അവൻ നിർഗുണൻ, ഗുണാതീതൻ; ആസക്തിയില്ലാതെ മൗനവാനെപ്പോലെ നിലകൊള്ളുന്നു. സർവ്വജ്ഞൻ, സർവ്വവ്യാപി, സർവ്വസ്വരൂപൻ—എന്ന് ത്രിഭുവനമൊട്ടാകെ പാരായണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു॥

Verse 28

कदाचिन्नैव जानाति न शृणोति न पश्यति । दैत्यानां दानवानां च राक्षसानां ददाति यः

ചിലപ്പോൾ അവൻ അറിയുന്നില്ല, കേൾക്കുന്നില്ല, കാണുന്നില്ല; എങ്കിലും ദൈത്യന്മാർക്കും ദാനവന്മാർക്കും രാക്ഷസന്മാർക്കും പോലും വരം നൽകുന്നവൻ അവൻ തന്നെയാണ്॥

Verse 29

न चास्य च पिता कश्चिन्न च भ्रातास्ति कश्चन । एक एव वृषारूढो नग्नो भ्रमति भूतले

അവന് പിതാവാരുമില്ല, സഹോദരനും ആരുമില്ല. അവൻ ഒരുത്തൻ മാത്രം, വൃഷഭാരൂഢനായി, ദിഗംബരനായി ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു॥

Verse 30

न गृहं न धनं गोत्रमनादिनिधनोव्ययः । स्थिरबुद्धिर्न चैवासौ क्रीडते भुवनत्रये

അവന് ഗൃഹമില്ല, ധനമില്ല, ഗോത്രമില്ല—അവൻ അനാദി, അനന്തൻ, അവ്യയൻ. സ്ഥിരബുദ്ധിയോടെ ത്രിലോകങ്ങളിലും ക്രീഡിക്കുന്നു.

Verse 31

कदाचित्सत्यलोके सौ पातालमधितिष्ठति । गिरिसानुषु शेतेऽसावशिवोपि शिवः स्मृतः

ഒരിക്കൽ അവൻ സത്യലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നു, ഒരിക്കൽ പാതാളത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനാകുന്നു. പർവ്വത ചരിവുകളിൽ ശയിക്കുന്നു—അശിവനെന്നു തോന്നിയാലും ‘ശിവൻ’ എന്നായാണ് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നത്.

Verse 32

श्रीखंडादीनि संत्यज्य सदा भस्मावगुंठितः । सर्वदेति वचः सत्यं किमन्यत्स प्रदास्यति

ചന്ദനാദികളെ ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ എപ്പോഴും പവിത്ര ഭസ്മം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു. ‘അവൻ എല്ലാവർക്കും നൽകുന്നു’ എന്ന വചനം സത്യം; അവൻ നൽകാത്തത് എന്തുണ്ട്?

Verse 33

धिक्त्वां जामातरं धिक्तं ययोः स्नेहः परस्परम् । तस्य त्वं वल्लभा भार्या स च प्राणाधिकस्तव

നിനക്കു ധിക്കാരം, ആ മരുമകനും ധിക്കാരം—പരസ്പരം മാത്രമേ സ്നേഹം ഉള്ളൂ എന്നിങ്ങനെ നിങ്ങളിരുവര്ക്കും! നീ അവന്റെ പ്രിയഭാര്യ; അവൻ നിനക്കു പ്രാണത്തേക്കാളും പ്രിയൻ.

Verse 34

न च पित्रास्ति ते कार्यं न मात्रा न सखीषु च । केवलं भर्तृभक्ता त्वं तस्माद्गच्छ गृहान्मम

ഇവിടെ നിനക്കു പിതാവിനോടും കാര്യമില്ല, മാതാവിനോടും ഇല്ല, സഖികളോടും ഇല്ല. നീ ഭർത്തൃഭക്തയത്രേ; അതിനാൽ എന്റെ വീട്ടിൽ നിന്ന് ഇപ്പോൾ പോകുക.

Verse 35

अन्ये जामातरः सर्वे भर्तुस्तव पिनाकिनः । त्वमद्यैवाशु चास्माकं गृहाद्गच्छ वरं प्रति

മറ്റെല്ലാ മരുമക്കളും സാധാരണ ഭർത്താക്കൾക്കു യോജ്യർ; എന്നാൽ നിന്റെ ഭർത്താവ് പിനാകിയായ ശംഭുവാണ്. അതിനാൽ ഇന്നുതന്നെ വേഗം ഞങ്ങളുടെ വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു നിന്റെ വരന്റെ അടുക്കൽ പോകുക।

Verse 36

तस्य तद्वाक्यमाकर्ण्य सा देवी शंकरप्रिया । विनिंद्य पितरं दक्षं ध्यात्वा देवं महेश्वरम्

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശങ്കരപ്രിയയായ ദേവി പിതാവായ ദക്ഷനെ ശാസിച്ചു; മഹേശ്വരനെ ധ്യാനിച്ച് മനസ്സിനെ ശിവനിൽ മാത്രം നിശ്ചലമാക്കി।

Verse 37

श्वेतवस्त्रा जले स्नात्वा ददाहात्मानमात्मना । याचितस्तु शिवो भर्त्ता पुनर्जन्मांतरे तया

വെള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ചു ജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, സ്വന്തം ഇച്ഛയാൽ ദേഹത്തെ അഗ്നിയിൽ അർപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ ശിവനെ ഭർത്താവായി അപേക്ഷിച്ചു।

Verse 38

पिता मे हिमवानस्तु मेनागर्भे भवाम्यहम् । अत्रांतरे हिमवता तपसा तोषितो हरः । प्रत्यक्षं दर्शनं दत्त्वा हिमवंतं वचोऽब्रवीत्

“ഹിമവാൻ എന്റെ പിതാവാകട്ടെ; ഞാൻ മേനയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിക്കട്ടെ.” ഇതിനിടയിൽ ഹിമവാന്റെ തപസ്സാൽ ഹരി (ശിവൻ) പ്രസന്നനായി; പ്രത്യക്ഷ ദർശനം നൽകി ഹിമവാനോട് വചനം അരുളി।

Verse 39

एषा दत्ता सुता तुभ्यं परिणेष्यामि तामहम् । देवानां कार्य्यसिद्ध्यर्थं गिरिराजो भविष्यसि

“ഈ പുത്രി നിനക്കു ദത്തമായിരിക്കുന്നു; ഞാൻ അവളെ വിവാഹം ചെയ്യും. ദേവകാര്യസിദ്ധിക്കായി നീ ഗിരിരാജൻ—പർവ്വതങ്ങളുടെ രാജാവ്—ആകും.”

Verse 40

आत्ममूर्त्तौ प्रविष्टां तां ज्ञात्वा देवो महेश्वरः । शशाप दक्षं कुपितः समागत्याथ तद्गृहम्

അവൾ തന്റെ ആത്മമൂർത്തിയിൽ ലീനമായി പ്രവേശിച്ചതെന്ന് അറിഞ്ഞ ദേവൻ മഹേശ്വരൻ ക്രുദ്ധനായി. ദക്ഷന്റെ ഗൃഹത്തിലെത്തി അവനെ ശപിച്ചു.

Verse 41

त्यक्त्वा देहमिमं ब्राह्म्यं क्षत्रियाणां कुले भव । स्वायंभुवत्वं संत्यज्य दक्ष प्राचेतसो भव

“ഈ ബ്രാഹ്മ്യ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് നീ ക്ഷത്രിയകുലത്തിൽ ജനിക്ക. സ്വായംഭുവത്വം ത്യജിച്ച്, ഹേ ദക്ഷാ, പ്രാചേതസനാക.”

Verse 42

स्वस्यां सुतायामूढायां पुत्रमुत्पादयिष्यसि । एवं शप्त्वा महादेवो ययौ कैलासपर्वतम्

“നിന്റെ തന്നെ മോഹഗ്രസ്തയായ പുത്രിയിലേ നീ പുത്രനെ ജനിപ്പിക്കും.” ഇങ്ങനെ ശപിച്ച് മഹാദേവൻ കൈലാസപർവതത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 43

स्वायभुवोऽपि कालेन दक्षः प्राचेतसोऽभवत् । भवानीं स सुतां लब्ध्वा गिरिस्तुष्टो हिमा लयः

കാലക്രമത്തിൽ സ്വായംഭുവ ദക്ഷനും പ്രാചേതസനായി. ഹിമാലയം ഭവാനിയെ പുത്രിയായി ലഭിച്ചതോടെ പർവതരാജൻ അത്യന്തം സന്തുഷ്ടനായി.

Verse 44

मेनापि तां सुतां लब्ध्वा धन्यं मेने गृहाश्रमम् । तां दृष्ट्वा जायमानां च स्वेच्छयैव वराननाम्

മേനയും ആ പുത്രിയെ ലഭിച്ച് തന്റെ ഗൃഹാശ്രമം ധന്യമെന്ന് കരുതി. സുന്ദരമുഖിയായ അവൾ ജനിക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ—സ്വേച്ഛയാൽ തന്നെയെന്നപോലെ—അവൾ ആനന്ദിച്ചു.

Verse 45

मेना हिमवतः पत्नी प्राहेदं पर्वतेश्वरम् । पश्य बालामिमां राजन्राजीवसदृशाननाम्

ഹിമവാന്റെ ഭാര്യ മേനാ പർവ്വതാധിപനോടു പറഞ്ഞു— “ഹേ രാജൻ, ഈ ബാലികയെ നോക്കുക; അവളുടെ മുഖം താമരപോലെ ആണ്.”

Verse 46

हिताय सर्वभूतानां जातां च तपसा शुभाम् । सोऽपि दृष्ट्वा महादेवीं तरुणादित्यसन्निभाम्

സകലഭൂതങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായി ശുഭതപസ്സാൽ അവൾ ജനിച്ചു. ഉദയസൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തമായ മഹാദേവിയെ കണ്ടപ്പോൾ അവനും വിസ്മയത്തിലായി.

Verse 47

कपर्दिनीं चतुर्वक्त्रां त्रिनेत्रामतिलालसाम् । अष्टहस्तां विशालाक्षीं चंद्रावयवभूषणाम्

അവൻ ജടാധാരിണി, ചതുര്മുഖി, ത്രിനേത്രി, അത്യന്തം ദീപ്തിമതി—അഷ്ടഭുജ, വിശാലനയന, ചന്ദ്രാകൃതിയിലുള്ള ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതയായ ദേവിയെ കണ്ടു.

Verse 48

प्रणम्य शिरसा भूमौ तेजसा तु सुविह्वलः । भीतः कृतांजलिः स्तब्धः प्रोवाच परमेश्वरीम्

അവൻ ഭൂമിയിൽ തലവച്ച് നമസ്കരിച്ചു; അവളുടെ തേജസ്സാൽ അത്യന്തം വിഹ്വലനായി. ഭീതനായി, സ്തബ്ധനായി, കരംകൂപ്പി പരമേശ്വരിയോട് പറഞ്ഞു.

Verse 49

हिमवानुवाच । का त्वं देवि विशालाक्षि शंस मे संशयो महान्

ഹിമവാൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ വിശാലനയനയായ ദേവീ, നീ ആരാണ്? എനിക്ക് പറയുക; എന്റെ സംശയം മഹത്താണ്.”

Verse 50

देव्युवाच । मां विद्धि परमां शक्तिं महेश्वरसमाश्रयाम् । अनन्यामव्ययामेकां यां पश्यंति मुमुक्षवः

ദേവി അരുളിച്ചെയ്തു—എന്നെ മഹേശ്വരാശ്രിതമായ പരമശക്തിയായി അറിയുക. ഞാൻ ഏക, അവ്യയ, അദ്വിതീയ; മുമുക്ഷുക്കൾ ദർശിക്കുന്നതും ഞാനേ.

Verse 51

दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे रूपमैश्वरम् । एतावदुक्त्वा विज्ञानं दत्त्वा हिमवते स्वयम्

ഞാൻ നിനക്കു ദിവ്യദൃഷ്ടി നൽകുന്നു—എന്റെ ഐശ്വര്യരൂപം ദർശിക്ക. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം അവൾ സ്വയം ഹിമവാനെ യഥാർത്ഥ വിജ്ഞാനത്തോടെ അനുഗ്രഹിച്ചു.

Verse 52

सूर्यकोटिप्रतीकाशं तेजोबिंबं निराकुलम् । ज्वाला मालासहस्राढ्यं कालानलशतोपमम्

അവൻ സൂര്യകോടിപ്രതീകാശമായ, നിരാകുലവും ശാന്തവുമായ തേജോബിംബം കണ്ടു; സഹസ്ര ജ്വാലാമാലകളാൽ സമൃദ്ധം, പ്രളയാഗ്നിയുടെ ശതോപമം.

Verse 53

दंष्ट्राकरालमुद्धर्षं जटामंडलमंडितम् । प्रशांतं सौम्यवदनमनंताश्चर्यसंयुतम्

ദംഷ്ട്രകളാൽ ഭീകരവും ഉഗ്രോദ്ധർഷയുക്തവും, ജടാമണ്ഡലാൽ അലങ്കൃതവും; എങ്കിലും പ്രശാന്തം, സൗമ്യമുഖം, അനന്താശ്ചര്യസമ്പന്നം.

Verse 54

चंद्रावयवलक्ष्माणं चंद्रकोटिसमप्रभम् । किरीटिनं गदाहस्तं नुपुरैरुपशोभितम्

ചന്ദ്രസദൃശ അവയവലക്ഷണങ്ങളോടെ, ചന്ദ്രകോടിസമ പ്രഭയോടെ; കിരീടധാരി, കൈയിൽ ഗദയുമായി, നൂപുരങ്ങളാൽ കൂടുതൽ ശോഭിതം.

Verse 55

दिव्यमाल्यांबरधरं दिव्यगंधानुलेपनम् । शंखचक्रधरं काम्यं त्रिनेत्रं कृत्तिवाससम्

ദിവ്യ മാലകളും വസ്ത്രങ്ങളും ധരിച്ച്, ദിവ്യ സുഗന്ധങ്ങളാൽ അനുലിപ്തനായി; ശംഖചക്രധാരിയായി, മനോഹരനായി—ത്രിനേത്രനായി, കൃത്തിവാസം ധരിച്ചവൻ.

Verse 56

अंडस्थं चांडबाह्यस्थं बाह्यमभ्यंतरं परम् । सर्वशक्तिमयं शुभ्रं सर्वालंकारसंयुतम्

അവൻ പരമനെ ദർശിച്ചു—അണ്ഡത്തിനുള്ളിലും ഉള്ളവനെയും, അണ്ഡത്തിന് പുറത്തും ഉള്ളവനെയും; ബാഹ്യവും അന്തര്യാമിയും, സർവാതീതനും—സർവശക്തിമയൻ, ശുഭ്ര-പ്രകാശമാൻ, എല്ലാ ദിവ്യ അലങ്കാരങ്ങളാലും സംയുക്തൻ.

Verse 57

ब्रह्मेन्द्रोपेन्द्रयोगीन्द्रैर्वन्द्यमान पदांबुजम् । सर्वतः पाणिपादांतं सर्वतोऽक्षिशिरोमुखम्

ബ്രഹ്മാ, ഇന്ദ്രൻ, ഉപേന്ദ്രൻ (വിഷ്ണു), യോഗീന്ദ്രന്മാർ എന്നിവരാൽ വന്ദിക്കപ്പെടുന്ന പദ്മപാദങ്ങൾ ഉള്ളവൻ; എല്ലായിടത്തും കൈകളും കാലുകളും ഉള്ളവൻ, എല്ലാ ദിക്കുകളിലും കണ്ണുകളും ശിരസ്സുകളും മുഖങ്ങളും ഉള്ളവൻ.

Verse 58

सर्वमावृत्य तिष्ठंतं ददर्श परमेश्वरम् । दृष्ट्वा नन्दीश्वरं देवं देव्या महेश्वरं परम्

അവൻ എല്ലാം ആവൃതമാക്കി നിലകൊള്ളുന്ന പരമേശ്വരനെ ദർശിച്ചു. നന്ദീശ്വര ദേവനെ ദർശിച്ച്, ദേവിയോടുകൂടിയ പരമ മഹേശ്വരനെയും ദർശിച്ചു.

Verse 59

भयेन च समाविष्टः स राजा हृष्टमानसः । आत्मन्याधाय चात्मानमोंकारं समनुस्मरन्

ഭയത്തിൽ ആവിഷ്ടനായിരുന്നാലും ആ രാജാവ് ഹർഷഭരിതചിത്തനായിരുന്നു; സ്വയം ആത്മനിൽ സ്ഥാപിച്ച്, അവൻ നിരന്തരം ഓംകാരത്തെ അനുസ്മരിച്ചു.

Verse 60

नाम्नामष्टसहस्रेण स्तुत्वाऽसौ हिम वान्गिरिः

അപ്പോൾ ഗിരിരാജനായ ഹിമവാൻ അഷ്ടസഹസ്ര നാമങ്ങളാൽ ദേവിയെ സ്തുതിച്ച് ആരാധിച്ചു।

Verse 61

भूयः प्रणम्य भूतात्मा प्रोवाचेदं कृतांजलिः । यदेतदैश्वरं रूपं जातं ते परमेश्वरि

വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചു, കൃതാഞ്ജലിയായി മഹാത്മാവ് പറഞ്ഞു— “ഹേ പരമേശ്വരി! നിന്റെ ഈ ഐശ്വര്യരൂപം പ്രത്യക്ഷമായിരിക്കുന്നു—”

Verse 62

भीतोऽस्मि सांप्रतं दृष्ट्वा तत्त्वमन्यत्प्रदर्शय । एवमुक्ता च सा देवी तेन शैलेन पार्वती

“ഇപ്പോൾ ഇത് കണ്ടിട്ട് ഞാൻ ഭീതനാണ്; മറ്റൊരു തത്ത്വം (വേറൊരു യാഥാർത്ഥ്യം) കാണിച്ചുതരൂ.” എന്ന് പർവ്വതം പറഞ്ഞപ്പോൾ ദേവി പാർവതി (പ്രതികരിച്ചു).

Verse 63

संहृत्य दर्शयामास स्वरूपमपरं परम् । नीलोत्पलदलप्रख्यं नीलोत्पलसुगंधिकम्

ആ രൂപം സംഹരിച്ച് ദേവി മറ്റൊരു പരമസ്വരൂപം ദർശിപ്പിച്ചു— നീലോത്പലദളത്തെപ്പോലെ, നീലോത്പലസുഗന്ധം നിറഞ്ഞത്।

Verse 64

द्विनेत्रं द्विभुजं सौम्यं नीलालकविभूषितम् । रक्तपादांबुजतलं सुरक्तकरपल्लवम्

അവൾ സൌമ്യരൂപം ദ്വിനേത്രവും ദ്വിഭുജവും ആയിരുന്നു; നീല അലകകളാൽ അലങ്കൃതം; പദ്മപാദതലങ്ങൾ രക്തവർണ്ണം, কোমല കരപല്ലവങ്ങൾ സുറക്തമായി തിളങ്ങി।

Verse 65

श्रीमद्विशालसद्वृत्तं ललाटतिलकोज्ज्वलम् । भूषितं चारुसर्वांगं भूषणैरतिकोमलम्

അവൾ ശ്രീമയി, വിശാലവും സുസമവുമായ രൂപം ധരിച്ചവൾ; ലലാടത്തിലെ തിലകകാന്തി ദീപ്തമായി. അവളുടെ മനോഹരമായ സർവ്വാംഗം ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് അത്യന്തം സുകുമാരമായി ശോഭിച്ചു.

Verse 66

दधानं चोरसा मालां विशालां हेमनिर्मिताम् । ईषत्स्मितं सुबिंबोष्ठं नूपुरारावशोभितम्

അവൾ വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ സ്വർണ്ണനിർമ്മിതമായ വിശാല മാല ധരിച്ചു. മൃദുഹാസവും ബിംബഫലസദൃശ അധരങ്ങളും, നൂപുരങ്ങളുടെ മധുരനാദവും അവളെ കൂടുതൽ ശോഭിപ്പിച്ചു.

Verse 67

प्रसन्नवदनं दिव्यं चारुभ्रूमहिमास्पदम् । तदीदृशं समालोक्य स्वरूपं शैलसत्तमः । भयं संत्यज्य हृष्टात्मा बभाषे परमेश्वरीम्

അവളുടെ മുഖം പ്രസന്നവും ദിവ്യവും ആയിരുന്നു; മനോഹര ഭ്രൂകളുടെ മഹിമ അവിടെ തിളങ്ങി. അത്തരം രൂപം കണ്ട ശൈലശ്രേഷ്ഠൻ ഭയം ഉപേക്ഷിച്ച്, ഹർഷിതഹൃദയത്തോടെ പരമേശ്വരിയോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 68

हिमवानुवाच । अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलाः क्रियाः । यन्मे साक्षात्त्वमव्यक्ता प्रसन्ना दृष्टिगोचरा । इदानीं किं मया कार्यं तन्मे ब्रूहि महेश्वरि

ഹിമവാൻ പറഞ്ഞു—ഇന്ന് എന്റെ ജന്മം സഫലമായി, ഇന്ന് എന്റെ കൃത്യങ്ങളും ഫലിച്ചു; ഹേ അവ്യക്തേ, നീ പ്രസന്നയായി എന്റെ ദൃഷ്ടിഗോചരമായി സാക്ഷാത് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ഇനി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം? ഹേ മഹേശ്വരി, പറയുക.

Verse 69

महेश्वर्युवाच । शिवपूजा त्वया कार्या ध्यानेन तपसा सदा । अहं तस्मै प्रदातव्या केनचित्कारणेन वै

മഹേശ്വരി പറഞ്ഞു—നീ എപ്പോഴും ധ്യാനവും തപസ്സും കൊണ്ട് ശിവപൂജ ചെയ്യുക. ഒരു ദിവ്യ കാരണത്താൽ ഞാൻ അവനേയ്ക്ക് അർപ്പിക്കപ്പെടേണ്ടവളാണ്.

Verse 70

यादृशस्तु त्वया दृष्टो ध्येयो वै तादृशस्त्वया । एक एव शिवो देवः सर्वाधारो धराधरः

നീ അവനെ എങ്ങനെ ദർശിച്ചുവോ, അതുപോലെ തന്നേ അവനെ ധ്യാനിക്കണം. ശിവൻ ഒരേയൊരു ദേവൻ—സർവ്വാധാരം, ഹേ ധരാധരാ.

Verse 71

सारस्वत उवाच । तपश्च कृतवान्रुद्रः समागम्य हिमाचलम् । तस्योमा परमां भक्तिं चकार शिवसंनिधौ

സാരസ്വതൻ പറഞ്ഞു—ഹിമാചലത്തിൽ എത്തി രുദ്രൻ തപസ്സു ചെയ്തു; അവിടെ ഉമ ശിവസന്നിധിയിൽ പരമഭക്തി അർപ്പിച്ചു.

Verse 72

देवकार्येण केनापि देवो वै ज्ञापितः प्रभुः । उपयेमे हरो देवीमुमां त्रिभुवनेश्वरीम्

ഏതോ ദൈവികകാര്യത്താൽ പ്രഭു ദേവനെ അറിയിക്കപ്പെട്ടു; തുടർന്ന് ഹരൻ ത്രിഭുവനേശ്വരി ദേവി ഉമയെ വിവാഹം ചെയ്തു.

Verse 73

स शप्तः शंभुना पूर्वं दक्षः प्राचेतसो नृपः । विनिंद्य पूर्ववैरेण गंगाद्वारेऽयजद्धरिम्

പ്രാചേതസപുത്രനായ രാജാവ് ദക്ഷൻ മുമ്പ് ശംഭുവാൽ ശപിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. പഴയ വൈരത്താൽ നിന്ദിച്ചു ഗംഗാദ്വാരത്തിൽ ഹരിക്കായി യജ്ഞം നടത്തി.

Verse 74

देवाश्च यज्ञभागार्थमाहूता विष्णुना स्वयम् । सहैव मुनिभिः सर्वैरागता मुनिपुंगवाः

യജ്ഞഭാഗത്തിനായി ദേവന്മാരെ വിഷ്ണു സ്വയം ക്ഷണിച്ചു; എല്ലാ മുനികളോടൊപ്പം മുനിപുങ്ഗവന്മാരും അവിടെ എത്തി.

Verse 75

दृष्ट्वा देवकुलं कृत्स्नं शंकरेण विनाऽगतम् । दधीचो नाम विप्रर्षिः प्राचेतसमथाब्रवीत्

ശങ്കരനില്ലാതെ സമസ്ത ദേവസമൂഹവും എത്തിയതു കണ്ടു, ദധീചി എന്ന ബ്രാഹ്മണഋഷി അപ്പോൾ പ്രാചേതസപുത്രൻ ദക്ഷനോടു പറഞ്ഞു।

Verse 76

दधीचिरुवाच । ब्रह्माद्यास्तु पिशाचांता यस्याज्ञानुविधायिनः । स हि वः सांप्रतं रुद्रो विधिना किं न पूज्यते

ദധീചി പറഞ്ഞു—ബ്രഹ്മാവിൽ തുടങ്ങി പിശാചന്മാർ വരെ എല്ലാവരും യാരുടെ ആജ്ഞയെ അനുസരിക്കുന്നുവോ, ആ റുദ്രൻ തന്നെയാണ് ഇപ്പോൾ നിങ്ങളിടയിൽ ഉള്ളത്; പിന്നെ വിധിപൂർവ്വം അദ്ദേഹത്തെ എന്തുകൊണ്ട് പൂജിക്കരുത്?

Verse 77

दक्ष उवाच । सर्वेष्वेव हि यज्ञेषु न भागः परिकल्पितः । न मंत्रा भार्यया सार्द्धं शंकरस्येति नेष्यते

ദക്ഷൻ പറഞ്ഞു—എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളിലും അദ്ദേഹത്തിനായി ഒരു ഭാഗവും നിശ്ചയിച്ചിട്ടില്ല. ശങ്കരനെ ഭാര്യയോടുകൂടി മന്ത്രങ്ങളാൽ ആവാഹിക്കലും അംഗീകര്യമല്ല.

Verse 78

विहस्य दक्षं कुपितो वचः प्राह महामुनिः । शृण्वतां सर्वदेवानां सर्वज्ञानमयः स्वयम्

ദക്ഷനെ പരിഹസിച്ച് ക്രോധിച്ച മഹാമുനി ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു; എല്ലാ ദേവന്മാരും കേൾക്കുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം സ്വയം സർവ്വജ്ഞാനപരിപൂർണനായിരുന്നു.

Verse 79

यतः प्रवृत्तिर्विश्वात्मा यश्चासौ भुवनेश्वरः । न त्वं पूजयसे रुद्रं देवैः संपूज्यते हरः

യാതിൽ നിന്നാണ് സർവ്വ പ്രവൃത്തി ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്, യാർ വിശ്വാത്മാവും ഭുവനേശ്വരനുമാകുന്നുവോ—ആ റുദ്രനെ നീ പൂജിക്കുന്നില്ല; എന്നാൽ ദേവന്മാർ ഹരനെ സമ്യകായി പൂജിക്കുന്നു.

Verse 80

दक्ष उवाच । अस्थिमालाधरो नग्नः संहर्ता तामसो हरः । विषकंठः शूलहस्तः कपाली नागवेष्टितः

ദക്ഷൻ പറഞ്ഞു—ഹരൻ അസ്ഥിമാലാധാരി, നഗ്നൻ, സംഹാരകൻ, താമസസ്വഭാവൻ; വിഷകണ്ഠൻ, ശൂലഹസ്തൻ, കപാലി, നാഗവേഷ്ടിതൻ.

Verse 81

ईश्वरो हि जगत्स्रष्टा प्रभुर्योऽसौ सनातनः । सत्त्वात्मकोऽसौ भगवानिज्यते सर्वकर्मसु

കാരണം ഈശ്വരൻ തന്നെയാണ് ജഗത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവ്; അവൻ സനാതന പ്രഭു. സത്ത്വസ്വഭാവനായ ആ ഭഗവാൻ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളിലും പൂജിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 82

दधीचिरुवाच । किं त्वया भगवानेष सहस्रांशुर्न दृश्यते । सर्वलोकैकसंहर्ता कालात्मा परमेश्वरः

ദധീചി പറഞ്ഞു—നീ ഈ സഹസ്രാംശു ഭഗവാനെ എന്തുകൊണ്ട് തിരിച്ചറിയുന്നില്ല? അവൻ സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ഏകസംഹാരകൻ, കാലസ്വരൂപ പരമേശ്വരൻ.

Verse 83

एष रुद्रो महादेवः कपर्द्दी चाग्रणीर्हरः । आदित्यो भगवान्सूर्यो नीलग्रीवो विलोहितः

ഇവൻ രുദ്രൻ—മഹാദേവൻ—കപർദി, അഗ്രണി ഹരൻ. ഇവൻ ആദിത്യൻ, ഭഗവാൻ സൂര്യൻ; നീലഗ്രീവൻ, വിലോഹിതൻ.

Verse 85

एवमुक्ते तु मुनयः समायाता दिदृक्षवः । बाढमित्यब्रुवन्दक्षं तस्य साहाय्यकारिणः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മുനിമാർ ദർശിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഒരുമിച്ചു വന്നു. അവർ ദക്ഷനോട് “ബാഢം (തഥാസ്തു)” എന്നു പറഞ്ഞു, അവന്റെ സഹായികളായി.

Verse 86

तपसाविष्टमनसो न पश्यंति वृषध्वजम् । सहस्रशोऽथ शतशो बहुशोऽथ य एव हि

തപസ്സിൽ ആവിഷ്ടമായ മനസ്സോടെ അവർ വൃഷധ്വജൻ (ശിവൻ)നെ കാണുന്നില്ല; അവൻ സഹസ്രങ്ങളായും ശതങ്ങളായും അനേകരൂപങ്ങളായും സന്നിഹിതനായി വിരാജിക്കുന്നു।

Verse 87

देवांश्च सर्वे भागार्थमागता वासवादयः । नापश्यन्देवमीशानमृते नारायणं हरिम्

വാസവൻ മുതലായ എല്ലാ ദേവന്മാരും ഭാഗം തേടി വന്നു; എന്നാൽ ഈശാനൻ (ശിവൻ) എവിടെയും കണ്ടില്ല—നാരായണൻ ഹരിയേ മാത്രം ദർശനമായി।

Verse 88

रुद्रं क्रोधपरं दृष्ट्वा ब्रह्मा ब्रह्मासनाद्ययौ । अन्तर्हिते भगवति दक्षो नारायणं हरिम्

ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ച രുദ്രനെ കണ്ടു ബ്രഹ്മാവ് ബ്രഹ്മാസനത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് പുറപ്പെട്ടു; ഭഗവാൻ അന്തർഹിതനായപ്പോൾ ദക്ഷൻ നാരായണ ഹരിയെ ശരണം പ്രാപിച്ചു।

Verse 89

रक्षकं जगतां देवं जगाम शरणं स्वयम् । प्रवर्तयामास च तं यज्ञं दक्षोऽथ निर्भयः

ദക്ഷൻ സ്വയം ലോകങ്ങളുടെ രക്ഷകനായ ദേവന്റെ ശരണം തേടി; തുടർന്ന് നിർഭയനായി ആ യജ്ഞം വീണ്ടും ആരംഭിച്ചു।

Verse 90

रक्षको भगवान्विष्णुः शरणागतरक्षकः । पुनः प्राहाध्वरे दक्षं दधीचो भगवन्नृप

രക്ഷകൻ ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവാണ്, ശരണം വന്നവരെ കാക്കുന്നവൻ; പിന്നെ ആ അധ്വരത്തിൽ ദധീചി—ഹേ രാജാവേ—ദക്ഷനോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു।

Verse 91

निर्भयः शृणु दक्ष त्वं यज्ञभंगो भवि ष्यति । अपूज्यपूजनाद्दक्ष पूज्यस्य च विवर्जनात्

ദക്ഷാ, നിർഭയമായി കേൾക്കുക—ഈ യജ്ഞം ഭംഗപ്പെടും; അർഹതയില്ലാത്തവരെ പൂജിക്കുകയും യഥാർത്ഥ പൂജ്യനെ ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിനാൽ।

Verse 92

नरः पापमवाप्नोति महद्वै नात्र संशयः । असतां प्रग्रहो यत्र सतां चैव विमानता

മനുഷ്യൻ മഹാപാപം പ്രാപിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല—ദുഷ്ടർക്ക് പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുകയും സജ്ജന്മാർ അപമാനിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നിടത്ത്।

Verse 93

दण्डो देवकृतस्तत्र सद्यः पतति दारुणः । एवमुक्त्वा स विप्रर्षिः शशापेश्वरविद्विषः

അവിടെ ദേവകൃതമായ ഭീകരദണ്ഡം ഉടൻ തന്നെ പതിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ വിപ്രർഷി ഈശ്വരദ്വേഷികൾക്ക് ശാപം നൽകി.

Verse 94

यस्माद्बहिष्कृतो देवो भवद्भिः परमेश्वरः । भविष्यध्वं त्रयीबाह्याः सर्वेऽपीश्वरविद्विषः

നിങ്ങൾ പരമേശ്വരനായ ദേവനെ ബഹിഷ്കരിച്ചതിനാൽ, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും—ഈശ്വരദ്വേഷികൾ—വേദത്രയത്തിന് പുറത്തുള്ളവരാകും.

Verse 95

मिथ्यारीतिसमाचारा मिथ्याज्ञानप्रभाषिणः । प्राप्ते कलियुगे घोरे कलिजैः किल पीडिताः

അവർ കള്ളരീതികളും ആചാരങ്ങളും പിന്തുടർന്ന്, കപടജ്ഞാനം പ്രസംഗിക്കും; ഭീകരമായ കലിയുഗം വന്നാൽ കലിജന്യ ദോഷങ്ങളാൽ തീർച്ചയായും പീഡിതരാകും.

Verse 96

कृत्वा तपोबलं घोरं गच्छध्वं नरकं पुनः । भविष्यति हृषीकेशः स्वामी वोऽपि पराङ्मुखः

ഭീകരമായ തപസ്സും തപോബലവും നേടിയിട്ടും നിങ്ങൾ വീണ്ടും നരകത്തിലേക്കു പോകും; നിങ്ങളുടെ സ്വാമിയായ ഹൃഷീകേശൻ (വിഷ്ണു) പോലും നിങ്ങളോടു വിമുഖനാകും।

Verse 97

सारस्वत उवाच । एवमुक्त्वा स ब्रह्मर्षिर्विरराम तपोनिधिः । जगाम मनसा रुद्रमशेषाध्वरनाशनम्

സാരസ്വതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ തപോനിധിയായ ബ്രഹ്മർഷി മൗനമായി. പിന്നെ മനോബലത്തോടെ, ദൂഷിത യാഗങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന രുദ്രനെ സമീപിച്ചു।

Verse 98

एतस्मिन्नंतरे देवी महादेवं महेश्वरम् । गत्वा विज्ञापयामास ज्ञात्वा दक्षमखं शिवा

ഇതിനിടയിൽ ദേവി ശിവാ ദക്ഷന്റെ യാഗം അറിഞ്ഞ് മഹാദേവ മഹേശ്വരന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു അവനെ അറിയിച്ചു।

Verse 99

देव्युवाच । दक्षो यज्ञेन यजते पिता मे पूर्वजन्मनि । तेन त्वं दूषितः पूर्वमहं चातीव दुःखिता । विनाशयस्व तं यज्ञं वरमेनं वृणोम्यहम्

ദേവി പറഞ്ഞു—പൂർവജന്മത്തിൽ എന്റെ പിതാവായ ദക്ഷൻ യാഗം നടത്തുന്നു. അതിനാൽ മുമ്പ് നിങ്ങളെ അപമാനിച്ചു; ഞാനും അത്യന്തം ദുഃഖിതയായി. അതുകൊണ്ട് ആ യാഗം നശിപ്പിക്കണം—ഇതാണ് ഞാൻ തിരഞ്ഞ വരം।

Verse 100

सारस्वत उवाच । एवं विज्ञापितो देव्या देवदेवो महेश्वरः । ससर्ज सहसा रुद्रं दक्षयज्ञजिघांसया

സാരസ്വതൻ പറഞ്ഞു—ദേവിയുടെ അപേക്ഷ കേട്ട് ദേവദേവനായ മഹേശ്വരൻ ദക്ഷയാഗം നശിപ്പിക്കാനുള്ള ഉദ്ദേശത്തോടെ ഉടൻ രുദ്രനെ സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 101

सहस्रशिरसं क्रूरं सहस्राक्षं महाभुजम् । सहस्रपाणिं दुर्द्धर्षं युगांतानलसन्निभम्

അവൻ സഹസ്രശിരസ്സുള്ള ക്രൂരൻ; സഹസ്രനേത്രൻ, മഹാബാഹു; സഹസ്രഹസ്തൻ, അജേയൻ—യുഗാന്തപ്രളയാഗ്നിയെപ്പോലെ.

Verse 102

दंष्ट्राकरालं दुष्प्रेक्ष्यं शंखचक्रधरं प्रभुम् । दण्डहस्तं महानादं शार्ङ्गिणं भूतिभूषणम्

ദംഷ്ട്രകളാൽ ഭീകരൻ, ദർശിക്കാൻ ദുഷ്കരം; ശംഖചക്രധാരിയായ പ്രഭു—കയ്യിൽ ദണ്ഡം, മഹാനാദം മുഴക്കുന്നവൻ, ശാർങ്ഗധാരി, വിഭൂതിയാൽ അലങ്കൃതൻ.

Verse 103

वीरभद्र इति ख्यातं देवदेवसमन्वितम् । स जातमात्रो देवेशमुपतस्थे कृतांजलिः

അവൻ ‘വീരഭദ്രൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി, ദേവഗണങ്ങളാൽ അനുഗമിതൻ. ജനിച്ച ഉടനെ ദേവേശന്റെ മുമ്പിൽ കൃതാഞ്ജലിയോടെ നിന്നു.

Verse 104

तमाह दक्षस्य मखं विनाशय शमस्तु तं । विनिन्द्य मां स यजते गंगाद्वारे गणेश्वर

അപ്പോൾ (ശിവൻ) അവനോട് പറഞ്ഞു—“ദക്ഷന്റെ മഖം നശിപ്പിക്ക, അതിന് അവസാനം വരുത്തുക. എന്നെ നിന്ദിച്ച് അവൻ ഗംഗാദ്വാരത്തിൽ യജിക്കുന്നു—ഹേ ഗണേശ്വരാ!”

Verse 105

ततो बंधप्रमुक्तेन सिंहेनेव च लीलया । वीरभद्रेण दक्षस्य नाशार्थं रोम चोद्धुतम्

പിന്നെ വീരഭദ്രൻ—ബന്ധനമുക്ത സിംഹത്തെപ്പോലെ, ലീലാഭാവത്തിൽ—ദക്ഷന്റെ നാശത്തിനായി തന്റെ രോമങ്ങൾ ഝട്കിച്ചു.

Verse 106

रोम्णा सहस्रशो रुद्रा निसृष्टास्तेन धीमता । रोमजा इति विख्यातास्तत्र साहाय्यकारिणः

ആ ധീമാൻ തന്റെ രോമങ്ങളിൽ നിന്ന് ആയിരങ്ങളായി രുദ്രന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു. അവർ ‘രോമജർ’ എന്നു പ്രസിദ്ധരായി അവിടെ അവന്റെ സഹായികളായി നിന്നു.

Verse 107

शूलशक्तिगदाहस्ता दण्डोपलकरास्तथा । कालाग्निरुद्रसंकाशा नादयन्तो दिशो दश

അവർ ത്രിശൂലം, ശക്തി, ഗദ എന്നിവ കൈവഹിച്ചു; ചിലർ ദണ്ഡവും കല്ലും പിടിച്ചു. കാലാഗ്നിരുദ്രനെപ്പോലെ ഭീകരരായി അവർ ദശദിക്കുകളെയും മുഴക്കിച്ചു.

Verse 108

सर्वे वृषसमारूढाः सभा र्याश्चातिभीषणाः । समाश्रित्य गणश्रेष्ठं ययुर्दक्षमखं प्रति

അവർ എല്ലാവരും കാളകളിൽ കയറി, ഭാര്യമാരോടുകൂടി അതിഭീകരരായി, ഗണശ്രേഷ്ഠനെ ആശ്രയിച്ച് ദക്ഷന്റെ യാഗത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 109

देवांगनासहस्राढ्यमप्सरोगीतिनादितम् । वीणावेणुनिनादाढ्यं वेदवादाभि नादितम्

ആ സ്ഥലം ആയിരക്കണക്കിന് ദേവാംഗനകളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു; അപ്സരസ്സുകളുടെ ഗാനധ്വനിയാൽ മുഴങ്ങുകയും ചെയ്തു. വീണയും വേണുവും നാദം നിറഞ്ഞതും, വേദപാരായണഘോഷം പ്രതിധ്വനിച്ചതുമായിരുന്നു.

Verse 110

दृष्ट्वा दक्षं समासीनं देवैब्रह्मर्षिभिः सह । उवाच स वृषारूढो दक्षं वीरः स्मयन्निव

ദേവന്മാരും ബ്രഹ്മർഷിമാരും കൂടെ ഇരുന്ന ദക്ഷനെ കണ്ടപ്പോൾ, ആ വീരൻ കാളപ്പുറത്ത് ആരൂഢനായി, പുഞ്ചിരിയോടെ എന്നപോലെ ദക്ഷനോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 111

वयं ह्यचतुराः सर्वे शर्वस्यामितते जसः । भागार्थलिप्सया प्राप्ता भागान्यच्छ त्वमीप्सितान्

അമിതതേജസ്സുള്ള ശർവന്റെ സന്നിധിയിൽ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും സത്യമായും അചതുരരാണ്. ഭാഗം ആഗ്രഹിച്ചു ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു; നിങ്ങൾ യുക്തമെന്ന് കരുതുന്ന ഭാഗങ്ങൾ ഞങ്ങൾക്ക് പ്രസാദമായി നൽകുക.

Verse 112

भागो भवद्भ्यो देयस्तु नास्मभ्यमिति कथ्यताम् । ततो वयं विनिश्चित्य करिष्यामो यथोचितम्

വ്യക്തമായി പ്രഖ്യാപിക്കട്ടെ—“ഭാഗം നിങ്ങള്ക്കേ നൽകേണ്ടത്, ഞങ്ങൾക്ക് അല്ല.” അതിനുശേഷം ഞങ്ങൾ തീരുമാനിച്ച് യുക്തമായ വിധത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കും.

Verse 113

एवमुक्ता गणेशेन प्रजापतिपुरःसराः

ഗണങ്ങളുടെ അധിപനായ ഗണേശൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, പ്രജാപതി (ദക്ഷൻ) മുതലായവർ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 114

देवा ऊचुः । प्रमाणं नो विजानीथ भागं मंत्रा इति धुवम्

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—യജ്ഞഭാഗത്തിന്റെ നിയമത്തിന് പ്രമാണം മന്ത്രങ്ങളേ അറിയൂ; ഇത് നിശ്ചയം.

Verse 115

मंत्रा ऊचुः । सुरा यूयं तमोभूतास्तमोपहतचेतसः । ये नाध्वरस्य राजानं पूजयेयुर्महेश्वरम्

മന്ത്രങ്ങൾ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവന്മാരേ, നിങ്ങൾ തമസ്സായി മാറിയിരിക്കുന്നു; മോഹം നിങ്ങളുടെ ചിത്തത്തെ മൂടിയിരിക്കുന്നു, കാരണം യജ്ഞത്തിന്റെ രാജാവായ മഹേശ്വരനെ നിങ്ങൾ പൂജിക്കുന്നില്ല.

Verse 116

ईश्वरः सर्वभूतानां सर्वदेवतनुर्हरः । गण उवाच । पूज्यते सर्वयज्ञेषु कथं दक्षो न पूजयेत्

ഈശ്വരൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ അധിപൻ; ഹരൻ തന്നെയാണ് സർവ്വദേവതാസ്വരൂപം. ഗണൻ പറഞ്ഞു—അവൻ എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളിലും പൂജിക്കപ്പെടുന്നു; പിന്നെ ദക്ഷൻ എങ്ങനെ അവനെ പൂജിക്കാതിരിക്കും?

Verse 117

मंत्राः प्रमाणं न कृता युष्माभिर्बलगर्वितैः । यस्मादसह्यं तस्मान्नो नाशयाम्यद्य गर्वितम्

ബലഗർവ്വത്തിൽ മദിച്ച നിങ്ങൾ പവിത്ര മന്ത്രങ്ങളുടെ പ്രാമാണ്യം അംഗീകരിച്ചില്ല. ഈ ധിക്കാരം അസഹ്യമായി; അതിനാൽ ഇന്ന് ഞാൻ നിങ്ങളുടെ അഹങ്കാരം തകർക്കും.

Verse 118

इत्युक्त्वा यज्ञशालां तां देवोऽहन्गणपुंगवः । गणेश्वराश्च संक्रुद्धा यूपानुत्पाट्य चिक्षिपुः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവഗണങ്ങളുടെ നായകൻ ആ യജ്ഞശാലയെ പ്രഹരിച്ചു. ക്രുദ്ധരായ ഗണേശ്വരന്മാർ യൂപങ്ങൾ പിഴുതെറിഞ്ഞു.

Verse 119

प्रस्तोतारं सहोतारमध्वर्युं च गणेश्वरः । गृहीत्वा भीषणाः सर्वे गंगास्रोतसि चिक्षिपुः

ഗണേശ്വരന്മാർ പ്രസ്തോതാവിനെയും ഉദ്ഗാതാവിനെയും അധ്വര്യുവിനെയും പിടിച്ചു; ഭീകരരൂപത്തോടെ എല്ലാവരെയും ഗംഗയുടെ പ്രവാഹത്തിലേക്ക് എറിഞ്ഞു.

Verse 120

वीरभद्रोऽपि दीप्तात्मा वज्रयुक्तं करं हरेः । व्यष्टंभयददीनात्मा तथान्येषां दिवौकसाम्

വീരഭദ്രനും ദീപ്താത്മാവായി, അദീനനായി, വജ്രസമ ശക്തിയുള്ള ഹരിയുടെ കൈ തടഞ്ഞു; അതുപോലെ മറ്റു ദേവലോകവാസികളുടെ കൈകളും നിയന്ത്രിച്ചു.

Verse 121

भगनेत्रे तथोत्पाट्य कराग्रेणैव लीलया । निहत्य मुष्टिना दंडैः सप्ताश्वं च न्यपातयत्

അവൻ വിരലുകളുടെ അഗ്രങ്ങളാൽ ലീലാമാത്രമായി ഭഗന്റെ കണ്ണുകൾ പിഴുതെടുത്തു; പിന്നെ മുഷ്ടിയാൽ ദണ്ഡനെ വധിച്ച് സപ്താശ്വനെയും നിലംപതിപ്പിച്ചു।

Verse 122

तथा चंद्रमसं देवं पादांगुष्ठेन लीलया । धर्षयामास वलवान्स्मयमानो गणेश्वरः

അതുപോലെ പുഞ്ചിരിയോടെ ബലവാനായ ഗണേശ്വരൻ പാദാംഗുഷ്ഠംകൊണ്ട് ലീലാമാത്രമായി ചന്ദ്രദേവനെ അപമാനിച്ച് അടക്കിവശപ്പെടുത്തി।

Verse 123

वह्नेर्हस्तद्वयं छित्त्वा जिह्वामुत्पाट्य लीलया । जघान मूर्ध्नि पादेन मुनीनपि मुनीश्वरान्

അവൻ അഗ്നിദേവന്റെ രണ്ടു കൈകളും വെട്ടി, നാവും ലീലാമാത്രമായി പിഴുതെടുത്തു; പിന്നെ പാദത്തോടെ മുനികളുടെയും മുനീശ്വരന്മാരുടെയും തലയിൽ പ്രഹരിച്ചു।

Verse 124

तथा विष्णुं सगरुडं समायातं महाबलः । विव्याध निशितैर्बाणैः स्तंभयित्वा सुदर्शनम्

അതുപോലെ ഗരുഡനോടുകൂടെ എത്തിയ വിഷ്ണുവിനെ ആ മഹാബലൻ ആദ്യം സുദർശനചക്രത്തിന്റെ ഗതി തടഞ്ഞ്, മൂർച്ചയുള്ള ബാണങ്ങളാൽ ഭേദിച്ചു।

Verse 125

ततः सहस्रशो भद्रः ससर्ज गरुडान्बहून् । वैनतेयादभ्यधिकान्गरुडं ते प्रदुद्रुवुः

അപ്പോൾ ഭദ്രൻ ആയിരക്കണക്കിന് ഗരുഡന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു—വൈനതേയനേക്കാൾ അധികബലമുള്ളവരും പലർ; ആ ഗരുഡന്മാർ ഗരുഡനെയേ തന്നെ ആക്രമിച്ചു പാഞ്ഞുവന്നു।

Verse 126

तान्दृष्ट्वा गरुडो धीमान्पलायनपरोऽभवत् । तत्स्थितो माधवो वेगाद्यथा गौः सिंहपीडिता

അവരെ കണ്ടപ്പോൾ ധീമാനായ ഗരുഡൻ പലയാൻ തുനിഞ്ഞു; അവിടെ നിന്ന മാധവൻ പെട്ടെന്നുള്ള വേഗത്തിൽ വിറച്ചു—സിംഹപീഡിതയായ പശുവുപോലെ।

Verse 127

अंतर्हिते वैनतेये विष्णौ च पद्मसंभवः । आगत्य वारयामास वीरभद्रं शिवप्रियम्

ഗരുഡാരൂഢനായ വിഷ്ണു അന്തർഹിതനായപ്പോൾ, പദ്മസംഭവനായ ബ്രഹ്മാവ് അവിടെ വന്ന് ശിവപ്രിയനായ വീരഭദ്രനെ തടഞ്ഞു।

Verse 128

प्रसादयामास स तं गौरवात्परमेष्ठिनः । तेऽदृश्यं नैव जानंति रुद्रं तत्रागतं सुराः

പരമേഷ്ഠി ബ്രഹ്മാവിന്റെ മഹത്വത്തെ മാനിച്ച് അവൻ അവനെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു; അവിടെ വന്ന ദേവന്മാർ അദൃശ്യനായെത്തിയ രുദ്രനെ ഒട്ടും തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല।

Verse 129

स देवो विष्णुना ज्ञातो ब्रह्मणा च दधीचिना । तुष्टाव भगवान्ब्रह्मा दक्षो विष्णुदिवौकसः

ആ ദേവനെ വിഷ്ണുവും ബ്രഹ്മാവും ദധീചിയും തിരിച്ചറിഞ്ഞു; തുടർന്ന് ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ്, ദക്ഷൻ, വിഷ്ണുഭക്ത ദിവൗകസുകൾ എന്നിവർ അദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 130

विशेषात्पार्वतीं देवीमीश्वरार्द्धशरीरिणीम् । स्तोत्रैर्नानाविधैर्दक्षः प्रणम्य च कृताञ्जलिः

വിശേഷമായി ദക്ഷൻ കൃതാഞ്ജലിയായി നമസ്കരിച്ചു, ഈശ്വരാർദ്ധശരീരിണിയായ ദേവി പാർവതിയെ നാനാവിധ സ്തോത്രങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ചു।

Verse 131

ततो भगवती प्राह प्रहसंती महेश्वरम् । त्वमेव जगतः स्रष्टा संहर्ता चैव रक्षकः

അപ്പോൾ ഭഗവതി ദേവി പുഞ്ചിരിയോടെ മഹേശ്വരനോട് പറഞ്ഞു— “നീ തന്നെയാണ് ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവും സംഹർത്താവും രക്ഷകനും.”

Verse 132

अनुग्राह्यो भगवता दक्षश्चापि दिवौ कसः । ततः प्रहस्य भगवान्कर्पद्दी नीललोहितः । उवाच प्रणतान्देवान्दक्षं प्राचेतसं हरः

ദക്ഷനും എല്ലാ ദേവന്മാരും ഭഗവാന്റെ അനുഗ്രഹത്തിന് യോഗ്യരായിരുന്നു. തുടർന്ന് നീലലോഹിതനായ ഭഗവാൻ ഹരൻ പുഞ്ചിരിച്ച്, നമസ്കരിച്ച ദേവന്മാരോടും പ്രാചേതസപുത്രനായ ദക്ഷനോടും പറഞ്ഞു.

Verse 133

गच्छध्वं देवताः सर्वाः प्रसन्नो भवतामहम् । संपूज्यः सर्वयज्ञेषु प्रथमं देवकर्मणि

“എല്ലാ ദേവന്മാരേ, നിങ്ങൾ പോകുവിൻ; ഞാൻ നിങ്ങളിൽ പ്രസന്നനാണ്. എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളിലും ദൈവകർമ്മത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ആദ്യം എന്നെയേ പൂജിക്കണം.”

Verse 134

त्वं चापि शृणु मे दक्ष वचनं सर्वरक्षणम् । त्यक्त्वा लोकेषणामेनां मद्भक्तो भव यत्नतः

“ദക്ഷാ, നീയും സർവ്വരക്ഷകമായ എന്റെ വചനം കേൾക്കുക: ലോകമാനത്തിന്റെ ഈ ആസക്തി ഉപേക്ഷിച്ച് പരിശ്രമത്തോടെ എന്റെ ഭക്തനാകുക.”

Verse 135

भविष्यसि गणेशानः कल्पांतेऽनुग्रहान्मम । तावत्तिष्ठ ममादेशात्स्वाधिकारेषु निर्वृतः । इत्युक्त्वाऽदर्शनं प्राप्तो दक्षस्यामिततेजसः

“എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ കല്പാന്തത്തിൽ നീ ഗണേശാനനാകും. അതുവരെ എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം നിന്റെ അധികാരങ്ങളിൽ തൃപ്തനായി നിലകൊൾ.” എന്നു പറഞ്ഞ് അമിതതേജസ്സുള്ള പ്രഭു ദക്ഷന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ നിന്ന് അദൃശനായി.

Verse 136

दधीचिना शिवो दृष्टो विज्ञप्तः शापमोचने । कथं शापं मया दत्तं तरिष्यंति तवाज्ञया

ദധീചി ശിവനെ ദർശിച്ച് ശാപമോചനത്തിനായി അപേക്ഷിച്ചു—“എൻ്റെ കൈയ്യാൽ നൽകിയ ശാപം അവർ നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞയാൽ എങ്ങനെ അതിക്രമിക്കും?”

Verse 137

शिव उवाच । भविष्यंति त्रयी बाह्याः संप्राप्ते तु कलौ युगे । पठिष्यंति च ये वेदास्ते विप्राः स्वर्गगामिनः

ശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—കലിയുഗം വന്നാൽ വേദത്രയത്തിന് പുറത്തുനിൽക്കുന്നവർ ഉണ്ടാകും; എന്നാൽ വേദങ്ങൾ പാരായണം ചെയ്ത് ജപിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണർ സ്വർഗ്ഗഗാമികളാകും.

Verse 138

आगमा विष्णुरचिताः पठ्यन्ते ये द्विजातिभिः । तेपि स्वर्गं प्रयास्यंति मत्प्रसादान्न संशयः

വിഷ്ണു രചിച്ച ആഗമങ്ങൾ ദ്വിജർ പാരായണം ചെയ്താൽ, അവരും എന്റെ പ്രസാദത്താൽ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കും—സംശയമില്ല.

Verse 139

कलिकालप्रभावेन येषां पाठो न विद्यते । गृहस्थधर्माचरणं कर्तव्यं मम पूजनम्

കലിയുഗത്തിന്റെ പ്രഭാവം മൂലം ശാസ്ത്രപാരായണം സാധിക്കാത്തവർ ഗൃഹസ്ഥധർമ്മം ആചരിക്കണം; കൂടാതെ എന്നെ പൂജിക്കയും വേണം.

Verse 140

अवश्यं च मया कार्यं तेषां पापविमोचनम् । भिक्षां भ्रमामि मध्याह्ने अतीते भस्मगुंठितः

അവരുടെ പാപവിമോചനം ഞാൻ നിർബന്ധമായും നടത്തണം. മധ്യാഹ്നം കഴിഞ്ഞാൽ ഭസ്മം പൊതിഞ്ഞ് ഭിക്ഷയ്ക്കായി ഞാൻ സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 141

जटाजूटधरः शांतो भिक्षापात्रकरो द्विजः । यो ददाति च मे भिक्षां स्वर्गं याति स मानवः

ജടാജൂടധാരിയായ, ശാന്തചിത്തനായ ദ്വിജൻ, ഭിക്ഷാപാത്രം കൈയിൽ പിടിച്ച്—എന്റെ ഈ രൂപത്തിന് ഭിക്ഷ നൽകുന്ന മനുഷ്യൻ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കും.

Verse 142

उपानहौ वा च्छत्रं वा कौपीनं वा कमंडलुम् । यो ददाति तपस्विभ्यो नरो मुक्तः स पातकैः । दधीचेः स वरान्दत्त्वा वभाषे सह विष्णुना

പാദുകയോ കുടയോ, കൗപീനമോ കമണ്ഡലുവോ—ഇവ തപസ്വികൾക്ക് ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകും. ദധീചിക്ക് വരങ്ങൾ നൽകി, വിഷ്ണുവിനോടൊപ്പം അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 143

रुद्र उवाच । यस्ते मित्रं स मे मित्रं यस्ते रिपुः स मे रिपुः । यस्त्वां पूजयते विष्णो स मां पूजयते ध्रुवम्

രുദ്രൻ പറഞ്ഞു—നിന്റെ മിത്രൻ എന്റെ മിത്രൻ; നിന്റെ ശത്രു എന്റെ ശത്രു. ഹേ വിഷ്ണുവേ, നിന്നെ പൂജിക്കുന്നവൻ നിർഭാഗ്യമായി എന്നെയും പൂജിക്കുന്നു.

Verse 144

यः स्तौति त्वां स मां स्तौति प्रियो यस्ते स मे प्रियः । अहं यत्र च तत्र त्वं नास्ति भेदः परस्परम्

നിന്നെ സ്തുതിക്കുന്നവൻ എന്നെയും സ്തുതിക്കുന്നു; നിനക്ക് പ്രിയനായവൻ എനിക്കും പ്രിയൻ. ഞാൻ എവിടെയുണ്ടോ അവിടെയുണ്ട് നീ—നമ്മിൽ പരസ്പര ഭേദമില്ല.

Verse 145

कृष्ण उवाच । एवमेतत्परं देव वक्तव्यं यत्तथैव तत् । अर्द्धनारीनरवपुर्यदा दृष्टो मया पुरा

കൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പരമദേവാ, ഇതു തീർച്ചയായും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്; നീ പറഞ്ഞത് യഥാതഥമായി അംഗീകരിക്കേണ്ടതാണ്. മുൻപ്, ഞാൻ ആ അർദ്ധനാരി-അർദ്ധനര ദേഹരൂപം ദർശിച്ചപ്പോൾ…

Verse 146

नेयं नारी मया दृष्टा दृष्टं रूपं किलात्मनः । शंखचक्रगदाहस्तं वनमालाविभूषितम्

ഞാൻ കണ്ടത് സ്ത്രീയല്ല; സത്യത്തിൽ ഞാൻ എന്റെ തന്നെ സ്വരൂപം ദർശിച്ചു—കയ്യിൽ ശംഖം, ചക്രം, ഗദ എന്നിവ ധരിച്ചു, വനമാലയാൽ വിഭൂഷിതൻ।

Verse 147

श्रीवत्सांकं पीतवस्त्रं कौस्तुभेन विराजि तम् । द्वितीयार्द्धं मया दृष्टं शूलहस्तं त्रिलोचनम्

ഞാൻ ഒരു അർദ്ധഭാഗത്തെ ശ്രീവത്സചിഹ്നിതൻ, പീതവസ്ത്രധാരൻ, കൗസ്തുഭമണിയാൽ ദീപ്തിമാൻ ആയി കണ്ടു; മറ്റേ അർദ്ധഭാഗത്തെ ത്രിനേത്രൻ, കയ്യിൽ ശൂലം ധരിച്ചവനായി കണ്ടു.

Verse 148

चंद्रावयवसंयुक्तं जटाजूटकपालिनम् । एकीभावं प्रपन्नोहं यथा पूर्वं तथाऽधुना । न मां गौरी प्रपश्येत प्रपश्यामि तथैव च

ഞാൻ ആ രൂപത്തെ ചന്ദ്രകലായുക്തൻ, ജടാജൂടധാരൻ, കപാലപാത്രധാരൻ ആയി കണ്ടു. മുൻപുപോലെ ഇപ്പോഴും ഈ ഏകത്വത്തിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിച്ചു. ഗൗരീ എന്നെ കാണാതിരിക്കട്ടെ; ഞാനും അവളെ അതുപോലെ തന്നെ കാണും.

Verse 149

ईश्वर उवाच । आवयोरंतरं नास्ति चैकरूपावुभावपि । यो जानाति स जानाति सत्यलोकं स गच्छति

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—നമ്മിൽ തമ്മിൽ ഭേദമില്ല; നാം ഇരുവരും ഏകസ്വരൂപരാണ്. ഇതറിഞ്ഞവൻ തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥം അറിഞ്ഞവൻ; അവൻ സത്യലോകം പ്രാപിക്കും.

Verse 150

इत्युक्त्वा स ययौ तत्र कैलासं पर्वतोत्तमम् । कृष्णोपि मंदरं प्राप्तो देवकार्येण केनचित्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം അവിടെ നിന്ന് പർവ്വതോത്തമമായ കൈലാസത്തിലേക്ക് പോയി. കൃഷ്ണനും ഏതോ ദേവകാര്യനിമിത്തം മന്ദരപർവ്വതത്തിലെത്തി.

Verse 151

अत्रांतरे दैत्यराजो महादेवप्रसादतः । हिरण्यनेत्रतनयो बाधतेसौ जगत्त्रयम्

ഇതിനിടയിൽ മഹാദേവന്റെ വരപ്രസാദത്താൽ ദാനവരാജാവ്—ഹിരണ്യനേത്രന്റെ പുത്രൻ—ത്രിലോകത്തെയും പീഡിപ്പാൻ തുടങ്ങി।

Verse 152

अमरत्वं हराल्लब्ध्वा कामांधो नैव पश्यति । हरांगधारिणीं देवीं दिव्यरूपां सुलोचनाम्

ഹരനിൽ നിന്ന് അമരത്വം നേടിയിട്ട്, കാമാന്ധനായ അവൻ ഹരനെ അലങ്കാരമായി ധരിക്കുന്ന ദിവ്യരൂപിണിയായ സുലോചനയായ ദേവിയെ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല।

Verse 153

ममेति स च जानाति याचते च हरं प्रति । हरोऽपि कार्यव्यसनस्त्यक्त्वा कैलासपर्वतम्

“അവൾ എന്റേതാണ്” എന്നു കരുതി അവൻ ഹരനോടു അപേക്ഷിച്ചു; ഹരനും കര്‍ത്തവ്യത്തിന്റെ അടിയന്തരതകൊണ്ട് കൈലാസപർവതം വിട്ടു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 154

मंदरं समनुप्राप्तो देवं द्रष्टुं जनार्द्दनम् । परस्परं समालोच्यामुंचद्देवीं स मंदरे

ജനാർദ്ദനനെ ദർശിക്കാനായി അവൻ മന്ദരത്തിലേക്ക് എത്തി; പരസ്പരം ആലോചിച്ച് ദേവിയെ അവിടെ മന്ദരത്തിൽ തന്നെ വിട്ടു।

Verse 155

नारायणगृहे देवी स्थिता देवीगणैर्वृता । अत्रांतरे गौतमस्तु गोवधान्मलिनीकृतः

ദേവി നാരായണന്റെ ഗൃഹത്തിൽ ദേവീഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് വസിച്ചു; ഇതിനിടയിൽ ഗൗതമൻ ഗോഹത്യ മൂലം മലിനനായി।

Verse 156

पवित्रीकरणायास्य भिक्षुरूपधरो हरः । गौतमस्य गृहं प्राप्तो मंदरं चांधको गतः

ശുദ്ധീകരണാർത്ഥം ഹരൻ ഭിക്ഷുരൂപം ധരിച്ചു ഗൗതമന്റെ ഗൃഹത്തിലെത്തി; അന്ധകനും മന്ദരപർവതത്തിലേക്കു പോയി.

Verse 157

ययाचे पार्वतीं दुष्टो युद्धं चक्रे स विष्णुना । हारितं तु गणैः सर्वैर्देवीं दैत्यो न पश्यति

ആ ദുഷ്ടനായ അന്ധകൻ പാർവതിയെ അപേക്ഷിച്ചു; പിന്നെ വിഷ്ണുവിനോടു യുദ്ധം ചെയ്തു. എന്നാൽ സർവ്വ ഗണങ്ങളും ദേവിയെ വേഗത്തിൽ കൊണ്ടുപോയതിനാൽ ദൈത്യന് അവളെ കാണാനായില്ല.

Verse 158

स्त्रीरूपधारी कृष्णोऽसौ गौरीं रक्षति मंदिरे । गौरीणां तु शतं चक्रे हरिस्तत्र स मायया

സ്ത്രീരൂപം ധരിച്ച ആ കൃഷ്ണൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗൗരിയെ കാത്തു; അവിടെ ഹരി തന്റെ മായയാൽ ഗൗരിയുടെ നൂറു രൂപങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 159

विष्णोर्देहसमुद्भूता दिव्यरूपा वरस्त्रियः । अन्धको नैव जानाति कैषा गौरी नु पार्वती

വിഷ്ണുവിന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്നു ദിവ്യരൂപമുള്ള ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീകൾ ഉദ്ഭവിച്ചു; ആരാണ് ഗൗരി, ആരാണ് പാർവതി എന്നു അന്ധകനു ഒട്ടും തിരിച്ചറിയാനായില്ല.

Verse 160

विलंबस्तत्र सञ्जातो मोहितो विष्णुमायया । तावच्छिवः समायातः कृत्वा गौतमपावनम्

അവിടെ വിഷ്ണുമായയിൽ മോഹിതനായതിനാൽ വൈകിപ്പോയി; അതിനിടയിൽ ഗൗതമനെ ശുദ്ധീകരിച്ച് ശിവൻ അവിടെ എത്തി.

Verse 161

भिक्षामात्रेण चान्नेन गौतमो निर्मलीकृतः । सोंधकेन तदा युद्धं चक्रे रुद्रोऽपि कोपितः

ഭിക്ഷയായി ലഭിച്ച അല്പ അന്നമാത്രം കൊണ്ടു ഗൗതമൻ നിർമലനായി. അപ്പോൾ കോപിതനായ രുദ്രനും അന്ധകനോടു യുദ്ധം ചെയ്തു.

Verse 162

अमरोऽसौ हराज्जातः शूले प्रोतः सुदारुणे । शूलस्थस्तु स्तुतिं चक्रे तस्य तुष्टो महेश्वरः

അവൻ ഹരനിൽ നിന്നു ജനിച്ച് ‘അമരൻ’ ആയി; അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ ശൂലത്തിൽ കുത്തിക്കൊള്ളപ്പെട്ടു. ശൂലസ്ഥനായിട്ടും സ്തുതി ചെയ്തു; അതിനാൽ മഹേശ്വരൻ പ്രസന്നനായി.

Verse 163

गणेशत्वं ददौ तस्मै यावदाभूतसंप्लवम् । स्वसरूपामुमादेवीं कृष्णस्तस्मै ददौ स्वयम्

പ്രളയം വരെയും അവനു ഗണേശത്വം ദാനം ചെയ്തു. കൂടാതെ ശ്രീകൃഷ്ണൻ സ്വയം ഉമാദേവിയെ അവളുടെ സ്വസ്വരൂപത്തിൽ തന്നെ അവനു നൽകി.

Verse 164

गौरीरूपाः स्त्रियश्चान्या धरित्र्यां तास्तु प्रेषिताः । कृत्वा नामानि सर्वासां लोके पूज्या भविष्यथ

ഗൗരീരൂപം ധരിച്ച മറ്റു സ്ത്രീകളെ അപ്പോൾ ഭൂമിയിലേക്കു അയച്ചു. നിങ്ങളെല്ലാവർക്കും നാമങ്ങൾ നല്കി, നിങ്ങൾ ലോകത്തിൽ പൂജ്യരാകും.

Verse 165

एता ये पूजयिष्यंति पूजयिष्यन्ति ते शिवाम् । शिवां ये पूजयिष्यंति तेऽर्चयन्ते हरं हरिम्

ഈ രൂപങ്ങളെ പൂജിക്കുന്നവർ ശിവയെയേ പൂജിക്കുന്നു. ശിവയെ പൂജിക്കുന്നവർ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഹരനെയും ഹരിയെയും—ഇരുവരെയും അർച്ചിക്കുന്നു.

Verse 167

ब्रह्मेशनारायणपुण्यचेतसां शृण्वन्ति चित्रं चरितं महात्मनाम् । मुच्यंति पापैः कलिकालसंभवैर्यास्यंति नाकं गणवृन्दवंदिताः

ബ്രഹ്മാ, ഈശൻ, നാരായണൻ എന്നിവരോടുള്ള ഭക്തിയാൽ പുണ്യചിത്തരായവർ മഹാത്മാക്കളുടെ ഈ അത്ഭുതചരിതം ശ്രവിക്കുമ്പോൾ, കലിയുഗജന്യ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരായി, ഗണവൃന്ദങ്ങൾ വന്ദിച്ച് സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് ഗമിക്കുന്നു।

Verse 168

एवं काले वर्त्तमाने हरः कैलासपर्वते । रक्षोदानवदैत्यैस्तु गृह्यतेऽसौ वरान्बहून्

ഇങ്ങനെ കാലം മുന്നേറുമ്പോൾ ഹരൻ (ശിവൻ) കൈലാസപർവതത്തിൽ വസിച്ചു. അവിടെ രാക്ഷസർ, ദാനവർ, ദൈത്യർ എന്നിവർ അവനെ സമീപിച്ച് അവനിൽ നിന്ന് അനേകം വരങ്ങൾ പ്രാപിച്ചു।

Verse 169

ब्रह्मदत्तवरो रौद्रस्तारकाख्यो महासुरः । तेन सर्वं जगद्व्याप्तं तस्य नष्टा सुरा रणे

ബ്രഹ്മൻ നൽകിയ വരം ലഭിച്ച, രൗദ്രസ്വഭാവനായ ‘താരക’ എന്ന മഹാസുരൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ സർവ്വജഗത്തെയും വ്യാപിച്ചു, യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാർ അവനാൽ പരാജിതരായി।

Verse 170

महादेवसुतेनाजौ हंतव्योऽसौ ससर्ज तम् । कार्तिकेयमुमापुत्रं रुद्रवीर्यसमुद्भवम्

‘അവൻ യുദ്ധത്തിൽ മഹാദേവന്റെ പുത്രനാൽ തന്നേ വധിക്കപ്പെടണം’ എന്ന വിധി നിശ്ചയമായി. അതിനാൽ രുദ്രവീര്യത്തിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച ഉമാപുത്രൻ കാർത്തികേയൻ പ്രാദുര്ഭവിച്ചു।

Verse 171

देवैरिन्द्रादिभिः सर्वैः सेनाध्यक्ष्येभिषेचितः । तेनापि दैवयोगेन तारकाख्यो निपातितः

ഇന്ദ്രാദി സർവ്വദേവന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ സേനാധ്യക്ഷനായി അഭിഷേകം ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്താൽ തന്നേ—ദൈവയോഗത്താൽ—താരകൻ എന്ന അസുരൻ നിപാതിതനായി।

Verse 172

कैलासशिखरासीनो देवदेवो जगद्गुरुः । उमया सह संतुष्टो नन्दिभद्रादिभिर्वृतः

കൈലാസശിഖരത്തിൽ ആസീനനായ ദേവദേവൻ, ജഗദ്ഗുരു, ഉമയോടുകൂടെ സന്തുഷ്ടനായി നന്ദി, ഭദ്ര മുതലായവരാൽ പരിവൃതനായിരുന്നു.

Verse 173

स्कन्देन गजवक्त्रेण धनाध्यक्षेण संयुतः । अथ हासपरं देवं शनैः प्रोवाच तं शिवा

അവൻ സ്കന്ദനോടും ഗജവക്ത്രനായ ഗണേശനോടും ധനാധ്യക്ഷനായ കുബേരനോടും കൂടെയായിരുന്നു. പിന്നെ ദേവൻ ഹാസ്യപരനായി ഇരിക്കുന്നതു കണ്ട ശിവാ (ഉമ) മൃദുവായി അവനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 174

केन देव प्रकारेण तोषं यास्यसि शंकर । मर्त्यानां केन दानेन तपसा नियमेन वा

ഹേ ദേവാ, ഹേ ശങ്കരാ! ഏതു രീതിയിൽ നിങ്ങൾ പ്രസന്നനാകുന്നു? മർത്ത്യരുടെ ഏതു ദാനത്താൽ—ഏതു തപസ്സാൽ അല്ലെങ്കിൽ ഏതു നിയമാചരണത്താൽ—നിങ്ങൾ തൃപ്തനാകുന്നു?

Verse 175

केन वा कर्मणा देव केन मन्त्रेण वा पुनः । स्नानेन केन देवेश केन धूपेन तुष्यसि

അല്ലെങ്കിൽ ഹേ ദേവാ! ഏതു കർമത്താൽ, പിന്നെയും ഏതു മന്ത്രത്താൽ? ഹേ ദേവേശാ! ഏതു സ്നാനത്താൽ, ഏതു ധൂപത്താൽ നിങ്ങൾ തൃപ്തനാകുന്നു?

Verse 176

पुष्पेण केन मे नाथ केन पत्रेण शंकर । कया संतुष्यसे स्तुत्या साहसेन च केन वै

എൻ നാഥാ, ഹേ ശങ്കരാ! ഏതു പുഷ്പത്താൽ, ഏതു പത്രത്താൽ? ഏതു സ്തുതിയാൽ നിങ്ങൾ സന്തുഷ്ടനാകുന്നു, പിന്നെ സത്യമായി ഏതു സാഹസികകർമ്മത്താൽ?

Verse 177

नैवेद्येन च केन त्वं केन होमेन तुष्यसि । केन कष्टेन वा देव केनार्घेण मम प्रभो

എൻ പ്രഭോ! ഏതു നൈവേദ്യത്താൽ നീ പ്രസന്നനാകുന്നു, ഏതു ഹോമത്താൽ തൃപ്തനാകുന്നു? ഹേ ദേവാ! ഏതു കഷ്ടതപസ്സാൽ, ഏതു അർഘ്യാർപ്പണത്താൽ, എന്റെ സ്വാമീ?

Verse 178

षोडशैते मया प्रश्नाः पृष्टा मे निर्णयं वद

ഈ പതിനാറു ചോദ്യങ്ങൾ ഞാൻ ചോദിച്ചിട്ടുണ്ട്; അവയുടെ നിർണായക തീരുമാനം എനിക്ക് പറയുക.

Verse 179

शंकर उवाच । साधु पृष्टं त्वया देवि कथयिष्ये मम प्रियम् । शिवपूजाप्रकारोऽयं क्रियते वचसा गुरोः

ശങ്കരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവീ! നീ നല്ലതായി ചോദിച്ചു; എനിക്ക് പ്രിയമായതു ഞാൻ പറയുന്നു. ഈ ശിവപൂജാവിധി ഗുരുവചനപ്രകാരം ആചരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 180

अभयं सर्वजंतूनां दानं देवि मम प्रियम् । सत्यं तपः समाख्यातं परदारविवर्जनम्

ഹേ ദേവീ! സർവ്വജീവികൾക്കും അഭയം നൽകുക—അത് എനിക്ക് പ്രിയമായ ദാനം. സത്യമാണ് തപസ്സെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; പരസ്ത്രീ-വിവർജനം തന്നെയാണ് സംയമം.

Verse 181

प्रियो मे नियमो देवि कर्म तल्लोकरञ्जनम् । मयों नमः शिवायेति मन्त्रोऽयमुररीकृतः

ഹേ ദേവീ! നിയമാനുഷ്ഠാനം എനിക്ക് പ്രിയമാണ്; ലോകത്തെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്ന കര്‍മ്മവും പ്രിയമാണ്. ‘നമോ നമഃ ശിവായ’—ഈ മന്ത്രം ഞാൻ പ്രമാണമായി അംഗീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 182

सर्वपापविनिर्मुक्तो मम देवि स वल्लभः । पापत्यागो भवेत्स्नानं धूपो मे गौग्गुलः प्रियः

ഹേ ദേവീ! സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായവൻ എനിക്കു പ്രിയൻ. പാപത്യാഗം തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ സ്നാനം; ഗുഗ്ഗുലുവിന്റെ ധൂപം എനിക്കു പ്രിയം.

Verse 183

धत्तूरकस्य पुष्पं मे बिल्वपत्रं मम प्रियम् । स्तुतिः शिवशिवायेति साहसं रणकर्मणि

ധത്തൂരപ്പൂവും ബിൽവപത്രവും എനിക്കു പ്രിയം. ‘ശിവ, ശിവ’ എന്ന സ്തുതി, യുദ്ധധർമ്മത്തിലെ ധൈര്യവും എനിക്കു പ്രസാദകരം.

Verse 184

न बिभेति नरो यस्तु तस्याग्रे संभवाम्यहम् । हंतकारो गवां यस्तु नैवेद्यं मम वल्लभम्

ഭയപ്പെടാത്ത മനുഷ്യന്റെ മുമ്പിൽ ഞാൻ പ്രത്യക്ഷനാകും. എന്നാൽ ഗോഹന്താവിന്റെ നൈവേദ്യം എനിക്കു പ്രിയമല്ല.

Verse 185

पूर्णाहुत्या परा प्रीतिर्जायते मम सुन्दरि । शुश्रूषा वल्लभं कष्टं यतीनां च तपस्विनाम्

ഹേ സുന്ദരീ! പൂർണ്ണാഹുതിയാൽ എനിക്കു പരമ പ്രീതി ജനിക്കുന്നു. യതികളുടെയും തപസ്വികളുടെയും ശുശ്രൂഷയും അവർ സഹിക്കുന്ന കഷ്ടവും എനിക്കു പ്രിയം.

Verse 186

सूर्योदये महादेवि मध्याह्नेऽस्तमने तथा । अर्घो यो दीयते सूर्ये वल्लभोऽसौ मम प्रिये

ഹേ മഹാദേവീ! സൂര്യോദയം, മധ്യാഹ്നം, സൂര്യാസ്തമയം—ഈ സമയങ്ങളിൽ സൂര്യനു അർഘ്യം അർപ്പിക്കുന്നവൻ എനിക്കു പ്രിയൻ, ഹേ പ്രിയേ.

Verse 187

किं दानैः किं तपोभिर्वा किं यज्ञैर्भाववर्जितैः । दया सत्यं घृणाऽस्तेयं दंभपैशुन्यवर्जितम् । भक्त्या यद्दीयते स्तोकं देवि तद्वल्लभं मम

ഭാവരഹിതമായ ദാനം, തപസ്, യജ്ഞം ഇവയ്ക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം? ദയ, സത്യം, കരുണ, അസ്തേയം, ദംഭവും പൈശുന്യവും ഇല്ലായ്മ—ഹേ ദേവി, ഭക്തിയോടെ അർപ്പിക്കുന്ന അല്പം പോലും എനിക്ക് പ്രിയമാണ്।

Verse 188

एवं यावत्कथयति प्रश्नान्सूक्ष्मान्यथोदितान् । तावद्ब्रह्मादिभिर्देवैर्विष्णुस्तत्र ययौ स्वयम्

അവൻ ചോദിച്ചതുപോലെ സൂക്ഷ്മമായ ചോദ്യങ്ങൾ യഥാവിധി വിശദീകരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരോടുകൂടെ സ്വയം വിഷ്ണു അവിടെ എത്തി।

Verse 189

विष्णुरुवाच । नाहं पालयितुं शक्तस्त्वं ददासि वरान्बहून् । दैत्यानां दानवादीनां राक्षसानां महेश्वर

വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—ഹേ മഹേശ്വരാ, ഞാൻ ലോകക്രമം പാലിക്കാൻ ശക്തനല്ല; കാരണം നിങ്ങൾ ദൈത്യർ, ദാനവർ, രാക്ഷസർ എന്നിവർക്ക് അനവധി വരങ്ങൾ നൽകുന്നു।

Verse 190

विकृतिं यांति पश्चात्ते कष्टं वध्या भवंति मे । पत्रेण पुष्पमात्रेण ओंकारेण शिवेन च । मुक्तिं याति नरो देव भवभक्तिं करोतु कः

പിന്നീട് അവർ വികൃതിയിലേക്കു വീഴുന്നു; എനിക്ക് അവരെ അടക്കാൻ കഠിനമാകുകയും വധയോഗ്യരാകുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ ഹേ ദേവാ, ഒരു ഇല, ഒരു പുഷ്പം, ‘ഓം’കാരവും ‘ശിവ’ നാമവും മാത്രം കൊണ്ടും മനുഷ്യൻ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു—അപ്പോൾ ഭവഭക്തി (സാംസാരികാസക്തി) ആരാണ് ചെയ്യുക?

Verse 191

इन्द्रादयोऽपि ये देवा यज्ञैराप्याययंति ते । न यजंति द्विजा यज्ञान्भिक्षादानेन तुष्यसि

ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാർ യജ്ഞങ്ങളാൽ പോഷിതരാകുന്നു; എന്നാൽ നിങ്ങൾ ദ്വിജന്മാർ ചെയ്യുന്ന യജ്ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല—ഭിക്ഷാദാനത്തിൽ നിങ്ങൾ സന്തുഷ്ടനാകുന്നു।

Verse 192

रुद्र उवाच । इन्द्रादिभिर्न मे कार्यं ब्रह्मा मे किं करिष्यति । येन केन प्रकारेण प्रजाः पाल्यास्त्वया ऽधुना

രുദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഇന്ദ്രാദികളാൽ എനിക്കൊരു കാര്യവുമില്ല; ബ്രഹ്മൻ എനിക്കെന്തു ചെയ്യും? ഏതുവിധേനയായാലും ഇപ്പോൾ നീ തന്നേ പ്രജകളെ പാലിച്ചു രക്ഷിക്കണം।

Verse 193

मदीया प्रकृतिस्त्वेषा तां कथं त्यक्तुमुत्सहे । त्वयाहं ब्रह्मणा देवैर्वरकर्मणि योजितः

ഇത് എന്റെ സ്വഭാവപ്രകൃതിയാണ്; അതിനെ ഞാൻ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും? നീയും ബ്രഹ്മാവും ദേവന്മാരും എന്നെ വരദാനപ്രദാന കര്‍മ്മത്തിൽ നിയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 194

इदानीमेव किं नष्टं मुक्त्वा देवीं तवाग्रतः । भूत्वा मूर्तिं परित्यज्य एकाकी विचराम्यहम्

ഇപ്പോഴുതന്നെ നിന്റെ മുന്നിൽ ദേവിയെ വിട്ടാൽ എന്ത് നഷ്ടം? ഒരു രൂപം ധരിച്ചു പിന്നെ ആ രൂപം ഉപേക്ഷിച്ച് ഞാൻ ഏകാകിയായി സഞ്ചരിക്കും।

Verse 195

इत्युक्त्वा स शिवो देवस्तत्रैवांतरधीयत । गते तस्मिञ्छिवे तत्र संक्षोभः सुमहानभूत्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവനായ ശിവൻ അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു. ശിവൻ പോയതോടെ അവിടെ അത്യന്തം വലിയ കലഹം ഉയർന്നു।

Verse 196

उमा प्रोवाच चेन्द्रादीन्ब्रह्मविष्णुगणांस्तथा । इदानीं किं मया कार्यं भवद्भिः शिववर्जितैः

ഉമ ഇന്ദ്രാദികളോടും ബ്രഹ്മ-വിഷ്ണു ഗണങ്ങളോടും പറഞ്ഞു—ഇപ്പോൾ ശിവനില്ലാത്ത നിങ്ങളുമായി എനിക്കെന്ത് കാര്യം?

Verse 197

अत्रान्तरे च ये चान्ये देवास्तत्र समागताः । ऋषयश्चैव सिद्धाश्च तथा नारदपर्वतौ

അപ്പോഴേക്കും അവിടെ മറ്റു ദേവന്മാരും സമാഗമിച്ചു; ഋഷികളും സിദ്ധന്മാരും, നാരദനും പർവത മുനിയും കൂടി എത്തി।

Verse 198

गंगासरस्वतीनद्यो नागा यक्षाः समागताः । ब्रह्मादिभिः समालोच्य कथमेतद्भविष्यति

ഗംഗയും സരസ്വതിയും എന്ന നദികൾ, നാഗന്മാരും യക്ഷന്മാരും അവിടെ സമാഗമിച്ചു. ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരുമായി ആലോചിച്ച്—“ഇത് എങ്ങനെ സംഭവിക്കും, ഇനി എന്താകും?” എന്നു ചോദിച്ചു।

Verse 199

विष्णुरुवाच । सहैव गम्यतां तत्र यत्र देवो गतः शिवः । स्वल्पा यासेन ते यान्तु नराः स्वर्गं शिवाज्ञया

വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—“നാം എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് ദേവൻ ശിവൻ പോയ സ്ഥലത്തേക്ക് പോകാം. ശിവാജ്ഞയാൽ ആ മനുഷ്യർ അല്പശ്രമത്തിൽ തന്നെ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കട്ടെ.”

Verse 200

सत्यलोके नरा यान्तु देवा यान्तु धरातलम् । रक्षोदानवदैत्यानां वरान्यच्छतु शंकरः

“മനുഷ്യർ സത്യലോകത്തിലേക്ക് പോകട്ടെ; ദേവന്മാർ ഭൂതലത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങട്ടെ. രാക്ഷസ, ദാനവ, ദൈത്യർക്കു ശങ്കരൻ വരങ്ങൾ നൽകട്ടെ.”

Verse 201

तेषां बाधा मया कार्या यै च स्युर्धर्मलोपकाः । हृष्टे शिवे मया कार्या व्यवस्था स्वर्गगामिनाम्

“ധർമ്മലോപകരായവരെ ഞാൻ തടയേണ്ടതുണ്ട്. ശിവൻ പ്രസന്നനായാൽ, സ്വർഗ്ഗഗാമികൾക്കായുള്ള യഥോചിത ക്രമം ഞാൻ സ്ഥാപിക്കണം.”

Verse 202

त्रयीधर्मं परित्यज्य येऽन्यं धर्ममुपासते । ते नरा नरकं यांतु यावदाभूतसंप्लवम्

ത്രിവേദധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റൊരു (കുപഥ) ധർമ്മം ആശ്രയിക്കുന്നവർ, സൃഷ്ടിപ്രളയം വരെയും നരകത്തിലേക്ക് പോകട്ടെ.