Sukta 100
Sukta 9.100
Pavamāna Soma seer tradition (RV 9.100).
Soma Pavamāna (with Indra as beneficiary/associated power)
Likely Triṣṭubh; verify by scansion.
अयं पवमानसोमसूक्तः सोमस्य जीवत्प्रवाहं स्तौति—यथा स निष्पीड्यते, ऊर्णामयेन पवित्रेण शोध्यते, देवेषु योज्यः क्रियते, विशेषतः इन्द्रस्य प्रियतमं पानम्। मातृभिः नवजातवत्सस्य परिचर्येव स्नेहपूर्णैः रूपकैः, शोधनं यज्ञीयसंस्काररूपं च सोमस्य सत्यस्य तेजस्विरूपस्य आविष्करणं च दर्श्यते। अन्ते सोमस्य विश्वव्यापकं महत्त्वं प्रतिपाद्यते—स द्यावापृथिवी अतिवर्तते, प्रतिरोधिनं “आवरणम्” अपास्यति—यथा शुद्धः प्रवाहः दिव्यं ऋतं बिभर्ति, मानवं च प्रज्ञां बोधयति।
Mantras
Mantra 1
अभी नवन्ते अद्रुहः प्रियमिन्द्रस्य काम्यम् । वत्सं न पूर्व आयुनि जातं रिहन्ति मातरः ॥
अद्रुहः शक्तयः अभि नवन्ते—इन्द्रस्य प्रियं काम्यम् अभि। यथा मातरः पूर्व आयुनि जातं वत्सं रिहन्ति, तथा तं स्नेहेन परिष्कुर्वन्ति स्वस्वरूपे प्रतिष्ठापयन्ति।
Mantra 2
पुनान इन्दवा भर सोम द्विबर्हसं रयिम् । त्वं वसूनि पुष्यसि विश्वानि दाशुषो गृहे ॥
हे इन्दव, पुनानः, हे सोम, द्विबर्हसं रयिम् आ भर। दाशुषो गृहे त्वं विश्वानि वसूनि पुष्यसि—अर्पणशीलस्य अन्तःस्थाने।
Mantra 3
त्वं धियं मनोयुजं सृजा वृष्टिं न तन्यतुः । त्वं वसूनि पार्थिवा दिव्या च सोम पुष्यसि ॥
हे सोम, त्वं मनोयुजां धियं सृजसि—यथा तन्यतुः वृष्टिं सृजति। त्वं पार्थिवानि वसूनि दिव्यानि च पुष्यसि।
Mantra 4
परि ते जिग्युषो यथा धारा सुतस्य धावति । रंहमाणा व्यव्ययं वारं वाजीव सानसिः ॥
यथा जिग्युषः, ते सुतस्य धारा परितो धावति। रंहमाणा अव्ययम् ऊर्णावारं व्यत्येति—वाजीव सानसिः इव।
Mantra 5
क्रत्वे दक्षाय नः कवे पवस्व सोम धारया । इन्द्राय पातवे सुतो मित्राय वरुणाय च ॥
हे कवे, अस्माकं क्रत्वे दक्षाय च, हे सोम, धारया पवस्व। इन्द्राय पातवे सुतो, मित्राय वरुणाय च।
Mantra 6
पवस्व वाजसातमः पवित्रे धारया सुतः । इन्द्राय सोम विष्णवे देवेभ्यो मधुमत्तमः ॥
पवस्व हे सोम वाजसातमः; पवित्रे धारया सुतः शुद्धोऽभि प्रवाह। इन्द्राय विष्णवे देवेभ्यश्च—मधुमत्तमः, आनन्दरसमयः, प्रवह।
Mantra 7
त्वां रिहन्ति मातरो हरिं पवित्रे अद्रुहः । वत्सं जातं न धेनवः पवमान विधर्मणि ॥
त्वां पवित्रे मातरः अद्रुहः हरिं रिहन्ति, स्नेहेन पोषयन्ति। वत्सं जातं न धेनवः, एवं पवमान, विधर्मणि विस्तीर्णे त्वां संवर्धयन्ति।
Mantra 8
पवमान महि श्रवश्चित्रेभिर्यासि रश्मिभिः । शर्धन्तमांसि जिघ्नसे विश्वानि दाशुषो गृहे ॥
हे पवमान, महच्छ्रवसा चित्रीभिः रश्मिभिर्यासि। शर्धन्तमानि सर्वाणि तमांसि दाशुषो गृहे जिघ्नसे।
Mantra 9
त्वं द्यां च महिव्रत पृथिवीं चाति जभ्रिषे । प्रति द्रापिममुञ्चथाः पवमान महित्वना ॥
त्वं महाव्रत द्यां च पृथिवीं च धृत्वा तयोः परं व्याप्तवान्। हे पवमान, स्वमहत्त्वेन प्रतिरोधकं द्रापिम् अवमुञ्चसि।
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he is pressed and purified through the filter, becoming a powerful, shining drink—especially for Indra—and a source of clarity and strength for the worshippers.
The image highlights careful nurturing: just as a calf is lovingly licked into health and form, Soma is refined through ritual purification until his true potency is revealed.
It is a metaphor for removing obstruction and dullness: as Soma is purified, he throws off what resists, revealing a clearer, stronger power that can uplift gods and humans.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.