Sukta 100
Sukta 9.100
Pavamāna Soma seer tradition (RV 9.100).
Soma Pavamāna (with Indra as beneficiary/associated power)
Likely Triṣṭubh; verify by scansion.
ਇਹ ਪਵਮਾਨ ਸੋਮ ਸੂਕਤ ਸੋਮ ਦੇ ਜੀਵੰਤ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਿਚੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਲ ਦੇ ਛਾਣਣ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਪੇਯ ਵਜੋਂ। ਮਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਵਜਾਤ ਬੱਛੜੇ ਦੀ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਵਰਗੀਆਂ ਨੇੜਲੀਆਂ ਉਪਮਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਨੂੰ ਯਜਨੀ ਸੰਸਕਾਰ ਵੀ ਅਤੇ ਸੋਮ ਦੇ ਸੱਚੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰੂਪ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਦੀ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ—ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾ ਕੇ, ਵਿਰੋਧੀ ‘ਚੋਗਾ’ ਝਾੜ ਕੇ—ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਧਾਰਾ ਦਿਵ੍ਯ ਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਬਲ ਦੇ ਸਕੇ।
Mantras
Mantra 1
अभी नवन्ते अद्रुहः प्रियमिन्द्रस्य काम्यम् । वत्सं न पूर्व आयुनि जातं रिहन्ति मातरः ॥
ਅਦ੍ਰੁਹ—ਬਿਨਾ ਛਲ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਉਸ ਵੱਲ ਧੱਕ ਕੇ ਝੁਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਅਤੇ ਇੱਛਿਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਾਵਾਂ ਪਹਿਲੇ ਆਯੁ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਚਾਟਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਸਾਂਭਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਪੱਕ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 2
पुनान इन्दवा भर सोम द्विबर्हसं रयिम् । त्वं वसूनि पुष्यसि विश्वानि दाशुषो गृहे ॥
ਹੇ ਪੁਨਾਨ ਇੰਦਵ, ਹੇ ਸੋਮ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦ੍ਵਿਬਰ੍ਹਸ (ਦੋਹਰੀ ਪੂਰਨਤਾ) ਵਾਲਾ ਧਨ ਲਿਆ। ਦਾਸ਼ੁ (ਦਾਨੀ) ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸਭ ਵਸੂਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈਂ—ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਅੰਦਰ।
Mantra 3
त्वं धियं मनोयुजं सृजा वृष्टिं न तन्यतुः । त्वं वसूनि पार्थिवा दिव्या च सोम पुष्यसि ॥
ਹੇ ਸੋਮ! ਤੂੰ ਮਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ (ਮਨੋਯੁਜ) ਧੀ/ਵਿਚਾਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਜ (ਤਨ੍ਯਤੁ) ਵਰਖਾ ਨੂੰ ਛੱਡਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ—ਦੋਹਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਸੂਆਂ/ਧਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ-ਫੁਲਾਂਦਾ ਹੈਂ।
Mantra 4
परि ते जिग्युषो यथा धारा सुतस्य धावति । रंहमाणा व्यव्ययं वारं वाजीव सानसिः ॥
ਜਿਵੇਂ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਲਈ, ਤਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਪੀੜੀ ਹੋਈ (ਸੁਤ) ਧਾਰਾ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਦੌੜਦੀ ਹੈ; ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਧਾਵਦੀ ਹੋਈ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਉਨ ਦੇ ਛਾਣਣ (ਵ੍ਯਵ੍ਯਯ) ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਬਲਵਾਨ ਘੋੜਾ (ਵਾਜੀ) ਇਨਾਮ (ਸਾਨਸਿਃ) ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 5
क्रत्वे दक्षाय नः कवे पवस्व सोम धारया । इन्द्राय पातवे सुतो मित्राय वरुणाय च ॥
ਹੇ ਕਵੀ! ਸਾਡੇ ਕ੍ਰਤੁ (ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ) ਅਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ (ਵਿਵੇਕ/ਪ੍ਰਬੋਧ) ਲਈ, ਹੇ ਸੋਮ, ਧਾਰਾ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਵਹਿ; ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਾਨ ਲਈ ਪੀੜਿਆ ਹੋਇਆ (ਸੁਤ), ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵਰੁਣ ਲਈ ਵੀ।
Mantra 6
पवस्व वाजसातमः पवित्रे धारया सुतः । इन्द्राय सोम विष्णवे देवेभ्यो मधुमत्तमः ॥
ਹੇ ਸੋਮ! ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਵਹਿ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਜਿਤਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ; ਪਵਿੱਤਰਕ ਵਿੱਚ ਧਾਰਾ ਵਾਂਗ, ਸੁਤ (ਪਿਸਿਆ) ਹੋ ਕੇ। ਇੰਦਰ ਲਈ, ਹੇ ਸੋਮ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਲਈ, ਦੇਵਾਂ ਲਈ—ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਧੁਰ, ਮਧੁਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।
Mantra 7
त्वां रिहन्ति मातरो हरिं पवित्रे अद्रुहः । वत्सं जातं न धेनवः पवमान विधर्मणि ॥
ਅਦ੍ਰੁਹ ਮਾਤਾ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੈਨੂੰ—ਹਰਿ (ਤਾਮ੍ਰਵਰਨ) ਸੋਮ ਨੂੰ—ਪਵਿੱਤਰਕ ਵਿੱਚ ਚਾਟ ਕੇ ਪਾਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਗਾਂਵਾਂ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ, ਹੇ ਪਵਮਾਨ, ਤੇਰੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਧਰਮਣਿ (ਵਿਆਪਕ ਨਿਯਮ-ਕਰਮ) ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਪਾਲਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 8
पवमान महि श्रवश्चित्रेभिर्यासि रश्मिभिः । शर्धन्तमांसि जिघ्नसे विश्वानि दाशुषो गृहे ॥
ਹੇ ਪਵਮਾਨ! ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਸ਼੍ਰਵਸ (ਕੀਰਤੀ) ਨਾਲ ਚਿਤ੍ਰਵਰਨ ਰਸ਼ਮੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਦਾ ਹੈਂ। ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ, ਦਾਸ਼ੁ (ਦਾਨਕਰਤਾ) ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਅੰਧਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
Mantra 9
त्वं द्यां च महिव्रत पृथिवीं चाति जभ्रिषे । प्रति द्रापिममुञ्चथाः पवमान महित्वना ॥
ਹੇ ਮਹਾਵ੍ਰਤ (ਵੱਡੇ ਵਰਤ ਵਾਲੇ), ਤੂੰ ਦਿਆਉ ਅਤੇ ਪૃਥਵੀ—ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਤੀਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਹੇ ਪਵਮਾਨ, ਆਪਣੇ ਮਹੱਤਵ ਨਾਲ ਤੂੰ ਰੋਕ ਬਣੀ ਚਾਦਰ/ਆਵਰਨ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰ ਕੇ ਲਾਹ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈਂ।
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he is pressed and purified through the filter, becoming a powerful, shining drink—especially for Indra—and a source of clarity and strength for the worshippers.
The image highlights careful nurturing: just as a calf is lovingly licked into health and form, Soma is refined through ritual purification until his true potency is revealed.
It is a metaphor for removing obstruction and dullness: as Soma is purified, he throws off what resists, revealing a clearer, stronger power that can uplift gods and humans.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.