Sukta 100
Sukta 9.100
Pavamāna Soma seer tradition (RV 9.100).
Soma Pavamāna (with Indra as beneficiary/associated power)
Likely Triṣṭubh; verify by scansion.
ଏହି ପବମାନ ସୋମ ସୂକ୍ତରେ ସୋମର ସଜୀବ ଧାରାକୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯେତେବେଳେ ତାହାକୁ ପିଷାଯାଏ, ଉଲ୍ଲର ଛାଣନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଶୋଧନ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ କରାଯାଏ—ବିଶେଷକରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପାନୀୟ ଭାବେ। ମାଆମାନେ ନବଜାତ ବଛାକୁ ଯେପରି ସେବା କରନ୍ତି, ସେପରି ନିକଟ ଉପମା ଦ୍ୱାରା ଶୋଧନକୁ ଏକାଧାରେ ଯଜ୍ଞୀୟ ସଂସ୍କାର ଓ ସୋମର ସତ୍ୟ, ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପର ଉନ୍ମୋଚନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି। ଶେଷରେ ସୋମର ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ମହତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ—ସେ ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ପ୍ରତିରୋଧୀ ‘ଚାଦର’କୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ଧାରା ଦିବ୍ୟ ଋତକୁ ଶକ୍ତି ଦେଇ ମାନବ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରେ।
Mantras
Mantra 1
अभी नवन्ते अद्रुहः प्रियमिन्द्रस्य काम्यम् । वत्सं न पूर्व आयुनि जातं रिहन्ति मातरः ॥
ଅଦ୍ରୁହ—ଅବଞ୍ଚକ ଶକ୍ତିମାନେ—ତାହା ଦିଗକୁ ଧାଉଛନ୍ତି ଓ ନମନ କରୁଛନ୍ତି; ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଓ କାମ୍ୟ। ପ୍ରଥମ ଆୟୁରେ ଜନ୍ମିତ ବଛାକୁ ମାଆମାନେ ଚାଟି ସ୍ନେହରେ ପୋଷନ୍ତି, ସେପରି ସେମାନେ ତାହାକୁ ଲାଳନ କରି ତାହାର ସତ୍ୟ ରୂପରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି।
Mantra 2
पुनान इन्दवा भर सोम द्विबर्हसं रयिम् । त्वं वसूनि पुष्यसि विश्वानि दाशुषो गृहे ॥
ହେ ପୁନାନ ଇନ୍ଦବ, ହେ ସୋମ, ତୁମେ ନିଜକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ ଦ୍ୱିବର୍ହସ (ଦ୍ୱିଗୁଣ ପୂର୍ଣ୍ଣତା) ଧନ ଆଣ। ଦାଶୁ (ଦାତା)ର ଗୃହରେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ବସୁମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କର—ନିଜକୁ ଅର୍ପଣ କରୁଥିବା ସତ୍ତାର ଭିତରେ।
Mantra 3
त्वं धियं मनोयुजं सृजा वृष्टिं न तन्यतुः । त्वं वसूनि पार्थिवा दिव्या च सोम पुष्यसि ॥
ହେ ସୋମ! ତୁମେ ମନ ସହ ଯୁକ୍ତ (ମନୋୟୁଜ) ଧୀ/ଚିନ୍ତାଶକ୍ତିକୁ ମୁକ୍ତ କର; ଯେପରି ଗର୍ଜନ (ତନ୍ୟତୁ) ବର୍ଷାକୁ ଛାଡ଼େ। ତୁମେ ପାର୍ଥିବ ଓ ଦିବ୍ୟ—ଉଭୟ ପ୍ରକାରର ବସୁ/ଧନକୁ ପୁଷ୍ଟ କର।
Mantra 4
परि ते जिग्युषो यथा धारा सुतस्य धावति । रंहमाणा व्यव्ययं वारं वाजीव सानसिः ॥
ବିଜୟୀ ପାଇଁ ଯେପରି, ସେପରି ତୁମର ପିଷ୍ଟ (ସୁତ) ଧାରା ସବୁଦିଗରେ ଧାଉଛି; ବେଗରେ ଧାଇ, ଅବିନାଶୀ ଉଲ୍ଲର ଛାଣକ (ବ୍ୟବ୍ୟୟ) ମଧ୍ୟରୁ ପାର ହୁଏ—ଯେପରି ବଳବାନ ଘୋଡ଼ା (ବାଜୀ) ପୁରସ୍କାର (ସାନସିଃ) ଜିତେ।
Mantra 5
क्रत्वे दक्षाय नः कवे पवस्व सोम धारया । इन्द्राय पातवे सुतो मित्राय वरुणाय च ॥
ହେ କବି! ଆମର କ୍ରତୁ (ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି) ଓ ଦକ୍ଷ (ବିବେକ/ପରିଜ୍ଞାନ) ପାଇଁ, ହେ ସୋମ, ଧାରାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ବହ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାନ ପାଇଁ ପିଷ୍ଟ (ସୁତ) ହୋଇ, ଏବଂ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।
Mantra 6
पवस्व वाजसातमः पवित्रे धारया सुतः । इन्द्राय सोम विष्णवे देवेभ्यो मधुमत्तमः ॥
ହେ ସୋମ! ତୁମେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ବହ—ସମୃଦ୍ଧି ଜିତାଇବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ପବିତ୍ରକରେ ଧାରାରୂପେ, ସୁତ (ପିଷିତ) ହୋଇ। ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ, ହେ ସୋମ, ବିଷ୍ଣୁ ପାଇଁ, ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ—ଆନନ୍ଦରେ ଅତିମଧୁର, ମଧୁରସପୂର୍ଣ୍ଣ।
Mantra 7
त्वां रिहन्ति मातरो हरिं पवित्रे अद्रुहः । वत्सं जातं न धेनवः पवमान विधर्मणि ॥
ଅଦ୍ରୁହ ମାତୃଶକ୍ତିମାନେ ତୁମକୁ—ହରି (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ସୋମକୁ—ପବିତ୍ରକରେ ଚାଟି ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ଯେପରି ଧେନୁମାନେ ଜନ୍ମିତ ବଛାକୁ ପୋଷନ୍ତି, ସେପରି, ହେ ପବମାନ, ତୁମର ବିଶାଳ ବିଧର୍ମଣି (ବ୍ୟାପକ ନିୟମ-କର୍ମ)ରେ ତୁମକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି।
Mantra 8
पवमान महि श्रवश्चित्रेभिर्यासि रश्मिभिः । शर्धन्तमांसि जिघ्नसे विश्वानि दाशुषो गृहे ॥
ହେ ପବମାନ! ତୁମେ ମହାନ ଶ୍ରବସ (କୀର୍ତ୍ତି) ସହ ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ରଶ୍ମିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗତି କର। ଆଗକୁ ଧାଇ, ଦାଶୁ (ଦାନକର୍ତ୍ତା)ର ଗୃହରେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ଧକାରକୁ ତୁମେ ନାଶ କର।
Mantra 9
त्वं द्यां च महिव्रत पृथिवीं चाति जभ्रिषे । प्रति द्रापिममुञ्चथाः पवमान महित्वना ॥
ହେ ମହାବ୍ରତ (ବିଶାଳ ବ୍ରତଧାରୀ), ତୁମେ ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀ—ଉଭୟକୁ ଧାରଣ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛ। ହେ ପବମାନ, ନିଜ ମହିମାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପ୍ରତିରୋଧକ ଆବରଣ (ଚାଦର)କୁ ଢିଲା କରି ଖୋଲି ଫେଙ୍କିଦେଉଛ।
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he is pressed and purified through the filter, becoming a powerful, shining drink—especially for Indra—and a source of clarity and strength for the worshippers.
The image highlights careful nurturing: just as a calf is lovingly licked into health and form, Soma is refined through ritual purification until his true potency is revealed.
It is a metaphor for removing obstruction and dullness: as Soma is purified, he throws off what resists, revealing a clearer, stronger power that can uplift gods and humans.
Ask anything about Sukta 100 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.