Sukta 100
Sukta 9.100
Pavamāna Soma seer tradition (RV 9.100).
Soma Pavamāna (with Indra as beneficiary/associated power)
Likely Triṣṭubh; verify by scansion.
આ પવમાન સોમસૂક્ત સોમના જીવંત પ્રવાહનું સ્તવન કરે છે—તે દબાઈને વહે છે, ઊનના ગાળણમાંથી શુદ્ધ થાય છે અને દેવો માટે યોગ્ય બને છે, ખાસ કરીને ઇન્દ્રના પ્રિય પેય રૂપે. માતાઓ નવજાત વાછરડાની સંભાળ લે છે તેવી આત્મીય ઉપમાઓ દ્વારા, શુદ્ધિકરણને યજ્ઞીય પરિષ્કાર સાથે‑સાથે સોમના સાચા, તેજસ્વી સ્વરૂપના પ્રકટ થવા તરીકે ચિતરે છે. અંતે સોમની વૈશ્વિક મહત્તા—દ્યુ અને પૃથ્વીથી પણ વિશાળ, અને વિરોધ કરતું ‘આવરણ’ ઝાડી નાખતી—રૂપે પ્રગટ થાય છે, જેથી શુદ્ધ પ્રવાહ દૈવી ઋતને બળ આપે અને માનવીય અંતર્દૃષ્ટિને પ્રકાશિત કરે.
Mantras
Mantra 1
अभी नवन्ते अद्रुहः प्रियमिन्द्रस्य काम्यम् । वत्सं न पूर्व आयुनि जातं रिहन्ति मातरः ॥
અદ્રુહ—અનછલ શક્તિઓ—તે તરફ ધસી આવે છે અને નમે છે, જે ઇન્દ્રને પ્રિય અને ઇચ્છિત છે. જેમ માતાઓ પ્રથમ આયુષ્યમાં જન્મેલા વાછરડાને ચાટે છે, તેમ તેઓ તેને સ્નેહથી પોષે છે અને તેના સાચા સ્વરૂપે પરિપૂર્ણ કરે છે.
Mantra 2
पुनान इन्दवा भर सोम द्विबर्हसं रयिम् । त्वं वसूनि पुष्यसि विश्वानि दाशुषो गृहे ॥
હે પુનાન ઇન્દુ, હે સોમ, તું પોતે શુદ્ધ થતો દ્વિ-બર્હસ (દ્વિગુણ પૂર્ણતા) ધરાવતું ધન લાવ. તું દાશુ (દાન કરનાર)ના ગૃહમાં સર્વ વસુઓને પોષે છે—અર્પણ કરનારના અંતરમાં.
Mantra 3
त्वं धियं मनोयुजं सृजा वृष्टिं न तन्यतुः । त्वं वसूनि पार्थिवा दिव्या च सोम पुष्यसि ॥
હે સોમ! તું મન સાથે જોડાયેલી (મનોયુજ) ધી/વિચારશક્તિને મુક્ત કરે છે, જેમ ગર્જના (તન્યતુ) વરસાદને છોડે છે; અને તું પૃથ્વીના તથા દિવ્ય—બંને પ્રકારના વસુઓ/ધનોને પોષે છે.
Mantra 4
परि ते जिग्युषो यथा धारा सुतस्य धावति । रंहमाणा व्यव्ययं वारं वाजीव सानसिः ॥
વિજયી માટે જેમ, તેમ તારી પીસેલી (સુત) ધારા ચારે તરફ દોડે છે; વેગથી ધસી, અવિનાશી ઊનના ગાળણ (વ્યવ્યય)માંથી પસાર થાય છે—જેમ બળવાન ઘોડો (વાજી) ઇનામ (સાનસિઃ) જીતે છે.
Mantra 5
क्रत्वे दक्षाय नः कवे पवस्व सोम धारया । इन्द्राय पातवे सुतो मित्राय वरुणाय च ॥
હે કવિ! અમારી ક્રતુ (ઇચ્છાશક્તિ) અને દક્ષ (વિચાર-વિવેક) માટે, હે સોમ, ધારા રૂપે પવિત્ર થઈ વહે; ઇન્દ્રના પાન માટે પીસેલો (સુત) અને મિત્ર તથા વરુણ માટે પણ.
Mantra 6
पवस्व वाजसातमः पवित्रे धारया सुतः । इन्द्राय सोम विष्णवे देवेभ्यो मधुमत्तमः ॥
હે સોમ! તું પવિત્ર બની વહે—સમૃદ્ધિ જીતાવનારામાં સર્વોત્તમ; પવિત્રકમાં ધારા રૂપે, સુત (પિષિત) થઈને. ઇન્દ્ર માટે, હે સોમ, વિષ્ણુ માટે, દેવો માટે—આનંદમાં અતિ મધુર, મધુથી પરિપૂર્ણ.
Mantra 7
त्वां रिहन्ति मातरो हरिं पवित्रे अद्रुहः । वत्सं जातं न धेनवः पवमान विधर्मणि ॥
અદ્રુહ માતાઓ તને—હરિ (તામ્રવર્ણ) સોમને—પવિત્રકમાં ચાટે છે, પોષે છે. જેમ ધેનુઓ જન્મેલો વાછરડો પોષે તેમ, હે પવમાન, તારા વિશાળ વિધર્મણિ (વ્યાપક નિયમ-કર્મ)માં તને પાળે છે.
Mantra 8
पवमान महि श्रवश्चित्रेभिर्यासि रश्मिभिः । शर्धन्तमांसि जिघ्नसे विश्वानि दाशुषो गृहे ॥
હે પવમાન! તું મહાન શ્રવસ (કીર્તિ) સાથે ચિત્રવર્ણ રશ્મિઓ દ્વારા ગતિ કરે છે. આગળ ધસી, દાશુ (દાનકર્તા)ના ગૃહમાં સર્વ અંધકારોને તું નાશ કરે છે.
Mantra 9
त्वं द्यां च महिव्रत पृथिवीं चाति जभ्रिषे । प्रति द्रापिममुञ्चथाः पवमान महित्वना ॥
હે મહાવ્રત (વિશાળ વ્રતવાળા), તું દ્યૌ અને પૃથ્વી—બન્નેને ધારણ કરી અને તેમનાથી પણ અતિશય થયો છે. હે પવમાન, તારા મહાત્મ્યથી તું પ્રતિરોધક આવરણ (ચાદર)ને ઢીલું કરી ઉતારી નાખે છે.
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he is pressed and purified through the filter, becoming a powerful, shining drink—especially for Indra—and a source of clarity and strength for the worshippers.
The image highlights careful nurturing: just as a calf is lovingly licked into health and form, Soma is refined through ritual purification until his true potency is revealed.
It is a metaphor for removing obstruction and dullness: as Soma is purified, he throws off what resists, revealing a clearer, stronger power that can uplift gods and humans.
Ask anything about Sukta 100 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.