Opening the text

Sukta 3.54
Viśvāmitra Gāthina (Maṇḍala 3)
Agni (with Dyāvā-Pṛthivī entering immediately in the hymn)
Triṣṭubh (probable; hymn 3.54 largely Triṣṭubh)
വിശ്വാമിത്രന്റെ ഈ സൂക്തം പ്രധാനമായും അഗ്നിയെ എപ്പോഴും ജാഗരൂകനായി പ്രാർത്ഥന കേൾക്കുന്നവനായി, യജമാനർക്കായി ബലം, പ്രചോദനം, വിജയം എന്നിവ സമാഹരിക്കുന്ന ദൈവശക്തിയായി ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു. സ്തുതി പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ സഹദേവതകൾ—പ്രത്യേകിച്ച് ദ്യാവാ-പൃഥിവീ, പിന്നീടു ത്വഷ്ടൃയും ഋഭുക്കളും (പൂഷനും)—യജ്ഞക്രമത്തെ ഉറപ്പിക്കാൻ പ്രവേശിക്കുന്നു: ശരിയായ നിർമ്മാണം, ശരിയായ അർപ്പണം, ശരിയായ സംരക്ഷണം. അവസാനം അഗ്നി ഹവിസ്സിനെ മധുരമാക്കുകയും, ഇന്ധനബലത്തോടെ ജ്വലിക്കുകയും, യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുകയും, ദിനംപ്രതി യജമാനനെ പ്രകാശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യണമെന്നു നേരിട്ട് അപേക്ഷിക്കുന്നു.
Mantra 1
इमं महे विदथ्याय शूषं शश्वत्कृत्व ईड्याय प्र जभ्रुः । शृणोतु नो दम्येभिरनीकैः शृणोत्वग्निर्दिव्यैरजस्रः ॥
ഈ മഹാ വിദഥ (യജ്ഞസഭ)യ്ക്കായി ഈ ശൂഷം (വീര്യം/പ്രേരകബലം) ഞങ്ങൾ ശശ്വതമായി, വീണ്ടും വീണ്ടും, ഈഡ്യ (സ്തുത്യ)നായവനുവേണ്ടി പ്രസരിപ്പിച്ചു. ദമ്യ (വശപ്പെടുത്തുന്ന, നിയന്ത്രിക്കുന്ന) അനീകങ്ങൾ (ശക്തിമുഖങ്ങൾ)കൊണ്ട് അഗ്നി ഞങ്ങളെ കേൾക്കട്ടെ; അജസ്ര (അവിരത) അഗ്നി തന്റെ ദിവ്യ അനീകങ്ങൾ/അഗ്രപങ്ക്തികൾ (പ്രകാശമയ ശേഷികൾ)കൊണ്ട് കേൾക്കട്ടെ.
Mantra 2
महि महे दिवे अर्चा पृथिव्यै कामो म इच्छञ्चरति प्रजानन् । ययोर्ह स्तोमे विदथेषु देवाः सपर्यवो मादयन्ते सचायोः ॥
മഹാ ദ്യാവേ (സ്വർഗ്ഗം)ക്കും പൃഥിവിക്കും വിശാലമായ സ്തുതി പാടുക. എന്റെ ഉള്ളിൽ ഇച്ഛൻ (തിരയുന്ന) കാമം (ആകാംക്ഷ) ലക്ഷ്യം അറിഞ്ഞ് സഞ്ചരിക്കുന്നു. കാരണം അവരുടെ സ്തോമത്തിൽ (സ്തുതിയിൽ), വിദഥങ്ങളിൽ (ഋതക്രമമുള്ള യജ്ഞസത്രങ്ങളിൽ), ദേവന്മാർ—സപര്യവഃ (സേവിക്കുന്നവർ, പ്രവർത്തി സാധിപ്പിക്കുന്നവർ)—ആ രണ്ടിനോടും (ദ്യാവാ-പൃഥിവീ) സചായോഃ (ഒരുമിച്ച്) ആനന്ദിക്കുന്നു.
Mantra 3
युवोॠतं रोदसी सत्यमस्तु महे षु णः सुविताय प्र भूतम् । इदं दिवे नमो अग्ने पृथिव्यै सपर्यामि प्रयसा यामि रत्नम् ॥
ഹേ രോദസീ (ദ്യാവാ-പൃഥിവീ), നിങ്ങളുടെ ഋതം (ഋതക്രമം) സത്യമായിരിക്കട്ടെ; നിങ്ങളുടെ മഹത്വത്തിൽ ഞങ്ങൾക്ക് സുവിതായ (സുഖമയ പഥം)യിലേക്കുള്ള മുന്നേറ്റദ്വാരമായി ഭവിക്കട്ടെ. ഹേ അഗ്നേ, ഇത് ദ്യാവേക്കുള്ള നമസ്കാരവും പൃഥിവിക്കുള്ള നമസ്കാരവും; പ്രയസാ (അർപ്പണബലം)കൊണ്ട് ഞാൻ സപര്യ ചെയ്യുന്നു, ഞാൻ രത്നം (അന്തരപ്രകാശ-പൂർണ്ണതയുടെ നിധി) ലക്ഷ്യമാക്കി പോകുന്നു.
Mantra 4
उतो हि वां पूर्व्या आविविद्र ऋतावरी रोदसी सत्यवाचः । नरश्चिद्वां समिथे शूरसातौ ववन्दिरे पृथिवि वेविदानाः ॥
നിശ്ചയമായും പുരാതനർ നിങ്ങളെ കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നു, ഹേ ദ്യാവാ–പൃഥിവീ, ഋതസമ്പന്നരേ, സത്യവാകുള്ളവരേ. ശൂരലാഭത്തിനായുള്ള സമരത്തിലും മനുഷ്യർ നിങ്ങളെ വന്ദിച്ചു, ഹേ പൃഥിവീ—അവർ ജ്ഞാനത്തിൽ ഉണർന്നപ്പോൾ.
Mantra 5
को अद्धा वेद क इह प्र वोचद्देवाँ अच्छा पथ्या का समेति । ददृश्र एषामवमा सदांसि परेषु या गुह्येषु व्रतेषु ॥
ആരാണ് സത്യമായി അറിയുന്നത്? ഇവിടെ ആരാണ് പ്രഖ്യാപിക്കുക—ദേവന്മാരിലേക്കെത്തിക്കുന്ന യഥാർത്ഥ പഥം ഏതാണ് എന്ന്? അവരുടെ താഴ്ന്ന ആസനങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ അതിനപ്പുറമുള്ളവ—ഗുഹ്യ വ്രതങ്ങളിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നവ—എളുപ്പത്തിൽ ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
Mantra 6
कविर्नृचक्षा अभि षीमचष्ट ऋतस्य योना विघृते मदन्ती । नाना चक्राते सदनं यथा वेः समानेन क्रतुना संविदाने ॥
മനുഷ്യദൃഷ്ടിയുള്ള കവി-ഋഷി അവരെ അഭിമുഖമായി കണ്ടിരിക്കുന്നു: ഋതത്തിന്റെ യോനി ആയ വിശാലമായി വ്യാപിച്ച ലോകത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്ന രണ്ടു മാതാക്കൾ. അവർ വാസസ്ഥലം പലവിധത്തിൽ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു—നീ അറിയുന്നതുപോലെ—എന്നാലും ഒരേ ക്രതു (ചേതന-ഇച്ഛ)കൊണ്ട് പരസ്പരം സംവിദിതരാണ്.
Mantra 7
समान्या वियुते दूरेअन्ते ध्रुवे पदे तस्थतुर्जागरूके । उत स्वसारा युवती भवन्ती आदु ब्रुवाते मिथुनानि नाम ॥
സ്വഭാവത്തിൽ ഒരേയായിട്ടും അവർ ദൂരദൂരാന്തങ്ങളിലേക്കു വേർപിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ധ്രുവപദത്തിൽ അവർ ജാഗരൂകരായി സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു. പിന്നെ രണ്ടു സഹോദരിമാരായി, സദാ പുതുയൗവനം കൈവരിച്ച്, അവർ യುಗ്മനാമങ്ങൾ—ലോകക്രമത്തെ നിശ്ചയിക്കുന്ന ദ്വന്ദ്വങ്ങൾ—ഉച്ചരിക്കുന്നു.
Mantra 8
विश्वेदेते जनिमा सं विविक्तो महो देवान्बिभ्रती न व्यथेते । एजद्ध्रुवं पत्यते विश्वमेकं चरत्पतत्रि विषुणं वि जातम् ॥
ഈ എല്ലാ ജന്മങ്ങളും ക്രമത്തിൽ വേർതിരിഞ്ഞു സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നു; മഹാദേവന്മാരെ ധരിക്കുന്ന ആ രണ്ടും വിറയുന്നില്ല. ചലിക്കുന്നതു അചലത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നു; സർവ്വവും ഒന്നുതന്നെ. ചലിക്കുന്ന പതത്രി (ചിറകുള്ളത്) വ്യത്യസ്തമായി ജനിച്ചും വ്യാപകമായി പ്രകടമായും മുന്നേറുന്നു.
Mantra 9
सना पुराणमध्येम्यारान्महः पितुर्जनितुर्जामि तन्नः । देवासो यत्र पनितार एवैरुरौ पथि व्युते तस्थुरन्तः ॥
പുരാതനകാലം മുതൽ ഞാൻ പുരാതന സത്യത്തിലേക്കു നീങ്ങുന്നു—സമീപത്തുനിന്നുതന്നെ—മഹാപിതാവായ ജനകന്റെ ബന്ധുത്വത്തിലേക്കു; അത് ഞങ്ങളുടേതാകട്ടെ. അവിടെ, ദേവന്മാർ അവരുടെ പ്രേരകദണ്ഡങ്ങളാൽ, തുറന്നുകിടക്കുന്ന വിശാല പഥത്തിൽ, അകത്ത് നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
Mantra 10
इमं स्तोमं रोदसी प्र ब्रवीम्यृदूदराः शृणवन्नग्निजिह्वाः । मित्रः सम्राजो वरुणो युवान आदित्यासः कवयः पप्रथानाः ॥
ഈ സ്തോത്രം ഞാൻ ദ്യാവാ-പൃഥിവി (രോദസീ) യോടു പ്രസ്താവിക്കുന്നു; വിശാല-സ്തനങ്ങളുള്ളവർ (ഋദൂദരാഃ), അഗ്നി-ജിഹ്വയുള്ള ദേവശക്തികൾ ഇതു കേൾക്കട്ടെ. മിത്രൻ സമ്രാട്ട്, വരുണൻ സദാ യുവാവ്; ആദിത്യർ—കവിസ്വരൂപ ദർശകശക്തികൾ—തങ്ങളുടെ മഹത്ത്വത്തിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
Mantra 11
हिरण्यपाणिः सविता सुजिह्वस्त्रिरा दिवो विदथे पत्यमानः । देवेषु च सवितः श्लोकमश्रेरादस्मभ्यमा सुव सर्वतातिम् ॥
ഹിരണ്യഹസ്തനായ സവിതൃ, സുജിഹ്വനായവനേ—ദിവ്യവിദഥങ്ങളിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം പതി ആയി അധിപത്യം വഹിക്കുന്നവനേ. ദേവന്മാരിടയിലും, ഹേ സവിതൃ, നീ പ്രകാശമയ ശ്ലോകം സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു—അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾക്ക് എല്ലാതരത്തിലും സർവതാതി (സമ്പൂർണ്ണ സമൃദ്ധി) പ്രസവിപ്പിക്കണമേ.
Mantra 12
सुकृत्सुपाणिः स्ववाँ ऋतावा देवस्त्वष्टावसे तानि नो धात् । पूषण्वन्त ऋभवो मादयध्वमूर्ध्वग्रावाणो अध्वरमतष्ट ॥
സുകൃതൻ, സുപാണി, സ്വവാൻ, ഋതാവാൻ ആയ ദേവൻ ത്വഷ്ടാ നമ്മുടെ നന്മയ്ക്കായി ആ സഹായങ്ങൾ ഞങ്ങൾക്ക് നിശ്ചയിക്കട്ടെ. ഹേ ഋഭുക്കളേ, പൂഷണനെ കൂട്ടാളിയായി കൊണ്ടു ആനന്ദിക്കുവിൻ; ഊർദ്ധ്വമായി ഉയർത്തിയ ഗ്രാവാണങ്ങളുള്ളവരേ, നിങ്ങൾ യജ്ഞത്തെ രൂപപ്പെടുത്തി.
Mantra 13
विद्युद्रथा मरुत ऋष्टिमन्तो दिवो मर्या ऋतजाता अयासः । सरस्वती शृणवन्यज्ञियासो धाता रयिं सहवीरं तुरासः ॥
വിദ്യുതിനെ രഥമാക്കി വരുന്ന മരുതന്മാർ, ഋഷ്ടിമന്തർ (കുന്തധാരികൾ), ദിവ്യമായ മര്യർ (യുവാക്കൾ), ഋതത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവർ, അയായസ് (അക്ലാന്തർ)—അവർ കേൾക്കട്ടെ. യജ്ഞാർഹയായ സരസ്വതി കേൾക്കട്ടെ; ഹേ തുരാസന്മാരായ (വേഗികളായ) മരുതന്മാരേ, ധാതൃ ഞങ്ങൾക്കായി സഹവീര റയി—ആധ്യാത്മിക സമൃദ്ധി—സ്ഥാപിക്കട്ടെ.
Mantra 14
विष्णुं स्तोमासः पुरुदस्ममर्का भगस्येव कारिणो यामनि ग्मन् । उरुक्रमः ककुहो यस्य पूर्वीर्न मर्धन्ति युवतयो जनित्रीः ॥
വിഷ്ണുവിലേക്കു സ്തോമങ്ങളും അർക്കങ്ങളും തങ്ങളുടെ പാതയിൽ പോകുന്നു—ഭഗന്റെ ഭാഗത്തേക്കു തൊഴിലാളികൾ പോകുന്നതുപോലെ. ഉരുക്രമൻ (വ്യാപകമായി ചുവടുവയ്ക്കുന്നവൻ), കകുഹൻ (ഉന്നത-ശിഖരവാൻ) അവൻ; അവന്റെ അനേകം പൂർവജന്മങ്ങൾ—ആ യുവതീ ജനിത്രീ ശക്തികൾ—ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കുകയില്ല, മന്ദമാകുകയില്ല.
Mantra 15
इन्द्रो विश्वैर्वीर्यैः पत्यमान उभे आ पप्रौ रोदसी महित्वा । पुरंदरो वृत्रहा धृष्णुषेणः संगृभ्या न आ भरा भूरि पश्वः ॥
ഇന്ദ്രൻ, തന്റെ സർവ്വ വീര്യങ്ങളാൽ അധിപത്യം ഏറ്റെടുത്തു, മഹിമയാൽ ഇരുവരു രോദസീ—ദിവവും പൃഥ്വിയും—നിറച്ചിരിക്കുന്നു. പുരന്ദരൻ, വൃത്രഹൻ, ധൃഷ്ണുസേനൻ (ധൈര്യശാലി സൈന്യവാൻ)—ശേഖരിച്ച് ഞങ്ങളിലേക്കു ധാരാളം പശു (സമൃദ്ധമായ ഗോ-ധനം/പ്രകാശ-ഊർജങ്ങളുടെ കൂട്ടം) കൊണ്ടുവരിക.
Mantra 16
नासत्या मे पितरा बन्धुपृच्छा सजात्यमश्विनोश्चारु नाम । युवं हि स्थो रयिदौ नो रयीणां दात्रं रक्षेथे अकवैरदब्धा ॥
ഹേ നാസത്യന്മാരേ, എന്റെ ഇരുപിതൃസമാന അശ്വിന്മാരേ, ബന്ധുവെന്ന നിലയിൽ—സുഹൃത്തിനെ തേടുന്ന ഹൃദയം ചോദിച്ചപ്പോൾ—നിങ്ങളുടെ മനോഹര നാമം ഒരേ വംശത്തിന്റേതാണ്. നിങ്ങൾ തീർച്ചയായും സമൃദ്ധിയുടെ ദാതാക്കളാണ്; വക്രശക്തികളാൽ വഞ്ചിക്കപ്പെടാതെ, ഞങ്ങൾക്കായി ധനസമ്പത്തിന്റെ ദാനം നിങ്ങൾ കാത്തുരക്ഷിക്കുന്നു.
Mantra 17
महत्तद्वः कवयश्चारु नाम यद्ध देवा भवथ विश्व इन्द्रे । सख ऋभुभिः पुरुहूत प्रियेभिरिमां धियं सातये तक्षता नः ॥
ഹേ കവികളേ, മഹത്തായതാണ് നിങ്ങളുടെ ആ മനോഹര നാമം—കാരണം, ഹേ ദേവന്മാരേ, നിങ്ങൾ ഇന്ദ്രനിൽ സർവ്വരൂപങ്ങളായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഹേ ബഹുവിളിക്കപ്പെടുന്നവനേ, പ്രിയ ഋഭുക്കളോടു സൗഹൃദമുള്ളവനേ, ജയലാഭത്തിനായി ഞങ്ങളുടെ ഈ ധിയെ (പ്രേരിത ചിന്ത) രൂപപ്പെടുത്തുക.
Mantra 18
अर्यमा णो अदितिर्यज्ञियासोऽदब्धानि वरुणस्य व्रतानि । युयोत नो अनपत्यानि गन्तोः प्रजावान्नः पशुमाँ अस्तु गातुः ॥
അര്യമനും അദിതിയും—യജ്ഞാർഹർ—വരുണന്റെ അദബ്ധ വ്രതങ്ങളും ഞങ്ങളെ കാത്തുരക്ഷിക്കട്ടെ. സന്താനശൂന്യതയിലേക്കു നയിക്കുന്ന വഴികളെ ഞങ്ങളിൽ നിന്ന് അകറ്റിക്കളയുക; ഞങ്ങളുടെ ഗാതു (പഥം) പ്രജാവാനായിരിക്കട്ടെ, പശുമാനായിരിക്കട്ടെ—പ്രകാശ-ഊർജങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായിരിക്കട്ടെ.
Mantra 19
देवानां दूतः पुरुध प्रसूतोऽनागान्नो वोचतु सर्वताता । शृणोतु नः पृथिवी द्यौरुतापः सूर्यो नक्षत्रैरुर्वन्तरिक्षम् ॥
ദേവന്മാരുടെ ദൂതൻ, പലവിധം പ്രേരിതനായി, എല്ലാദിക്കുകളിലും നിന്നു ഞങ്ങൾക്കായി കുറ്റരഹിതമായ സമഗ്രത പ്രസ്താവിക്കട്ടെ. പൃഥിവി ഞങ്ങളെ കേൾക്കട്ടെ, ദ്യൗയും, ആപഃയും; നക്ഷത്രസമൂഹത്തോടുകൂടെ സൂര്യനും, വിശാലമായ അന്തരിക്ഷവും, ഞങ്ങളുടെ പ്രാർത്ഥന കേൾക്കട്ടെ.
Mantra 20
शृण्वन्तु नो वृषणः पर्वतासो ध्रुवक्षेमास इळया मदन्तः । आदित्यैर्नो अदितिः शृणोतु यच्छन्तु नो मरुतः शर्म भद्रम् ॥
വൃഷണ—ശക്തിയുള്ള പർവ്വതങ്ങൾ ഞങ്ങളെ കേൾക്കട്ടെ, ഇളാ (പോഷണധാര)യിൽ ആനന്ദിച്ചു, സ്ഥിരക്ഷേമത്തിൽ അചഞ്ചലമായി. ആദിത്യന്മാരോടുകൂടെ അദിതി ഞങ്ങളെ കേൾക്കട്ടെ; മരുৎകൾ ഞങ്ങൾക്ക് ഭദ്ര ശർമ—മംഗളകരമായ അഭയം—നൽകട്ടെ.
Mantra 21
सदा सुगः पितुमाँ अस्तु पन्था मध्वा देवा ओषधीः सं पिपृक्त । भगो मे अग्ने सख्ये न मृध्या उद्रायो अश्यां सदनं पुरुक्षोः ॥
എപ്പോഴും സുഗ—സുലഭമായ, സുപ്പഥ—മാർഗ്ഗവും, പിതുമാൻ—സത്യപോഷണത്തിൽ സമൃദ്ധമായ—പാതയും ഞങ്ങൾക്ക് ഉണ്ടായിരിക്കട്ടെ. മധുവോടെ, ഹേ ദേവന്മാരേ, ഓഷധീഃ—ഔഷധീയ ശക്തികളെ—ഞങ്ങളിലൊത്തു ചേർക്കുവിൻ. ഹേ അഗ്നേ, എനിക്ക് ഭഗരൂപനായി, സഖ്യത്തിൽ ഒരിക്കലും പിഴയരുതേ; ഞാൻ ഉദ്രായ—ഉന്നതിയിലേറി—പുരുക്ഷോഃയുടെ വിശാല സദനം പ്രാപിക്കട്ടെ.
Mantra 22
स्वदस्व हव्या समिषो दिदीह्यस्मद्र्यक्सं मिमीहि श्रवांसि । विश्वाँ अग्ने पृत्सु ताञ्जेषि शत्रूनहा विश्वा सुमना दीदिही नः ॥
ഹേ അഗ്നേ, നിനക്കർപ്പിക്കുന്ന ഹവ്യങ്ങളെ മധുരമാക്കുക; സമിധയുടെ ദീപ്തിശക്തിയാൽ ജ്വലിക്കുക; പ്രചോദിത ശ്രവണത്തിന്റെ നമ്മുടെ ശക്തികളെ ഞങ്ങളിലേക്കു കൂട്ടിച്ചേർക്കുക. ഹേ അഗ്നേ, യുദ്ധങ്ങളിൽ ആ എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും ജയിക്കുക; എല്ലായ്പ്പോഴും, സുമനസ്സോടെ ദീപ്തനായി, ദിനംപ്രതി ഞങ്ങളെ പ്രകാശിപ്പിക്കുക.
Agni is the main deity. The hymn also brings in Dyāvā-Pṛthivī early, and later mentions Tvaṣṭṛ and the Ṛbhus (with Pūṣan) to emphasize right crafting and success of the sacrifice.
The worshippers ask Agni to hear their invocation, strengthen the sacrifice, gather their inspirations and powers toward them, and protect them—especially by helping them overcome enemies in conflicts.
They represent the principle of perfect making and perfected skill. Their presence reinforces that the sacrifice succeeds through correct formation—well-made implements, well-ordered action, and a rite aligned with ṛta (truth/order).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.