Rig Veda 3.54.11: Mandala 3, Sukta 54, Mantra 11

Sukta 3.54

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Savitṛ

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

हिरण्यपाणिः सविता सुजिह्वस्त्रिरा दिवो विदथे पत्यमानः । देवेषु च सवितः श्लोकमश्रेरादस्मभ्यमा सुव सर्वतातिम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 3.54.11

Transliteration

híraṇya-pāṇiḥ savitā́ sujihvás trír ā́ divó vidáthe pátyamānaḥ | devéṣu ca savitar ślókám aśrer ā́d asmábhyam ā́ suva sarvá-tātim ||

Translation

ഹിരണ്യഹസ്തനായ സവിതൃ, സുജിഹ്വനായവനേ—ദിവ്യവിദഥങ്ങളിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം പതി ആയി അധിപത്യം വഹിക്കുന്നവനേ. ദേവന്മാരിടയിലും, ഹേ സവിതൃ, നീ പ്രകാശമയ ശ്ലോകം സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു—അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾക്ക് എല്ലാതരത്തിലും സർവതാതി (സമ്പൂർണ്ണ സമൃദ്ധി) പ്രസവിപ്പിക്കണമേ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• हिरण्यपाणिः: golden-handed
• हिरण्यपाणिः: कर्तृ (सविता-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: हिरण्य-पाणि (प्रातिपदिक) अथवा बहुव्रीहि-समासः हिरण्यं पाणौ यस्य

• सविता: Savitar (the impeller)
• सविता: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सवितृ (प्रातिपदिक)

• सुजिह्वः: having a good tongue (eloquent)
• सुजिह्वः: कर्तृ (सविता-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सु-जिह्व (प्रातिपदिक; बहुव्रीहिः ‘सु’+‘जिह्वा’)

• त्रिराः: thrice
• त्रिराः: अधिकारण (काल/आवृत्ति-निर्देशः)
• Type: Indeclinable
• Root: त्रिर् (अव्यय/संख्यावाचक-प्रातिपदिक; ‘thrice’)

• दिवः: of heaven / of the sky
• दिवः: सम्बन्ध (विदथे इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)

• विदथे: in the rite/assembly (vidatha)
• विदथे: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: विदथ (प्रातिपदिक)

• पत्यमानः: being lord, ruling
• पत्यमानः: कर्तृ (सविता-सम्बद्धः)
• Type: Verb (participle)
• Root: पत् (धातु; ‘to be lord/master’) + यमान (शानच्)

• देवेषु: among the gods
• देवेषु: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च

• सवितः: O Savitar
• सवितः: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: सवितृ (प्रातिपदिक)

• श्लोकम्: praise, hymn
• श्लोकम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: श्लोक (प्रातिपदिक)

• अश्रेरात्: may (he/you) resort to / take up
• अश्रेरात्: क्रिया (श्लोकम् इत्यस्य सम्बन्धः)
• Type: Verb
• Root: श्रि (धातु; ‘to lean on, resort to’) + आङ् + लोट्/आशीर्लिङ्? (वैदिक रूपम्)

• अस्मभ्यम्: to us
• अस्मभ्यम्: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आ: towards, hither
• आ: क्रियाविशेषण (सुव)
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: आ

• सुव: impel, bestow
• सुव: क्रिया
• Type: Verb
• Root: सू (धातु; ‘to impel, set in motion, beget’) + लोट्

• सर्वतातिम्: totality, complete well-being
• सर्वतातिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सर्व-ताति (प्रातिपदिक; ‘all-extent/totality’, स्त्री)