Rig Veda 3.54.14: Mandala 3, Sukta 54, Mantra 14

Sukta 3.54

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Viṣṇu

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

विष्णुं स्तोमासः पुरुदस्ममर्का भगस्येव कारिणो यामनि ग्मन् । उरुक्रमः ककुहो यस्य पूर्वीर्न मर्धन्ति युवतयो जनित्रीः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 3.54.14

Transliteration

víṣṇuṃ stómāsaḥ puru-dasmám arkā́ bhágasyeva kāríṇo yā́mani gman | urukramáḥ kakuhó yásya pū́rvīr ná mardhanti yuvatáyo jánitrīḥ ||

Translation

വിഷ്ണുവിലേക്കു സ്തോമങ്ങളും അർക്കങ്ങളും തങ്ങളുടെ പാതയിൽ പോകുന്നു—ഭഗന്റെ ഭാഗത്തേക്കു തൊഴിലാളികൾ പോകുന്നതുപോലെ. ഉരുക്രമൻ (വ്യാപകമായി ചുവടുവയ്ക്കുന്നവൻ), കകുഹൻ (ഉന്നത-ശിഖരവാൻ) അവൻ; അവന്റെ അനേകം പൂർവജന്മങ്ങൾ—ആ യുവതീ ജനിത്രീ ശക്തികൾ—ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കുകയില്ല, മന്ദമാകുകയില്ല.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• विष्णुम्: Viṣṇu (as the object of praise)
• विष्णुम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: विष्णु- (प्रातिपदिक)

• स्तोमासः: praises, hymns
• स्तोमासः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: स्तोम- (प्रातिपदिक)

• पुरुदस्मम्: of much wondrous power / very mighty
• पुरुदस्मम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: पुरुदस्म- (प्रातिपदिक)

• अर्काः: songs of praise, chants
• अर्काः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अर्क- (प्रातिपदिक)

• भगस्य: of Bhaga (the distributor of fortune)
• भगस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: भग- (प्रातिपदिक)

• इव: like, as
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• कारिणः: makers, doers, performers
• कारिणः: कर्तृ
• Type: Noun/Agent
• Root: कारिन्- (प्रातिपदिक; √कृ ‘to do/make’ से)

• यामनि: in the course/way; on the path
• यामनि: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: यामन्- (प्रातिपदिक)

• ग्मन्: they went / they came
• ग्मन्: —
• Type: Verb
• Root: √गम् (गच्छति)

• उरुक्रमः: wide-striding (Viṣṇu)
• उरुक्रमः: कर्तृ/विषय
• Type: Noun/Adjective (epithet)
• Root: उरुक्रम- (प्रातिपदिक)

• ककुहः: lofty, pre-eminent
• ककुहः: कर्तृ/विषय
• Type: Adjective
• Root: ककुह- (प्रातिपदिक)

• यस्य: whose
• यस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पूर्वीः: former, earlier
• पूर्वीः: कर्तृ
• Type: Adjective (f.)
• Root: पूर्वी- (प्रातिपदिक)

• न: not
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न

• मर्धन्ति: they do not fail/flag; they do not neglect
• मर्धन्ति: —
• Type: Verb
• Root: √मृध्/मर्ध् (to neglect/overpower; ‘to fail/flag’ in context)

• युवतयः: young women; maidens
• युवतयः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: युवती- (प्रातिपदिक)

• जनित्रीः: mothers, begetters (generating ones)
• जनित्रीः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: जनित्री- (प्रातिपदिक; √जन् ‘to beget’ से)