
Sukta 3.26
Viśvāmitra Gāthina / Kuśika lineage (self-referential: kuśikāsaḥ)
Jagatī (likely; long pādas; requires metrical verification)
വിശ്വാമിത്രന്റെ കുശിക വംശത്തിലെ ഈ സ്തോത്രം സർവ്വലോകീയമായ അഗ്നി വൈശ്വാനരനെ ആഹ്വാനിക്കുന്നു—അവൻ ‘പ്രകാശമയ ലോകം’ (സ്വർ) കണ്ടെത്തുകയും, ഋതത്തിന്റെ സത്യപഥത്തിലൂടെ ഹവിസ്സിനെ വിശ്വസ്തമായി കൊണ്ടുപോകുകയും ചെയ്യുന്നു. സ്തുതി പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ, മാരുതർ—ഉഗ്രരും മഴയുടെ ദീപ്തിയാൽ തിളങ്ങുന്ന കൂട്ടാളികളും—അഗ്നിയുടെ ശക്തിയെ വർധിപ്പിക്കുന്നു; ഒടുവിൽ അഗ്നി അക്ഷയവും അനേകധാരകളായി ഒഴുകുന്ന ഉറവുമായിത്തീരുന്നു: ജ്ഞാനിയായ ‘വാക്കിന്റെ പിതാവ്’ (വാച്), അവനെ സ്വർഗ്ഗവും ഭൂമിയും തന്നേ പോഷിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 1
वैश्वानरं मनसाग्निं निचाय्या हविष्मन्तो अनुषत्यं स्वर्विदम् । सुदानुं देवं रथिरं वसूयवो गीर्भी रण्वं कुशिकासो हवामहे ॥
ഞങ്ങൾ ഹവിഷ്മന്തഃ—അർപ്പണധാരികൾ—മനസ്സാൽ വൈശ്വാനര അഗ്നിയെ നിചായ്യ (ധ്യാനത്തോടെ നിരീക്ഷിച്ച്) ആവാഹനം ചെയ്യുന്നു: ഗതിയുടെ ഋതത്തെ അനുഗമിക്കുന്നവൻ, സ്വർവിദ് (പ്രകാശലോകം കണ്ടെത്തുന്നവൻ). വസു—സമ്പത്ത്—ആഗ്രഹിക്കുന്ന കുശികർ ഗീർഭിഃ (പ്രേരിത വാണിയാൽ) സുദാനു ദേവനെ, രഥിര (യാത്രയിൽ വേഗവാൻ), രണ്വ (ആനന്ദകരൻ) എന്നവനെ ഹവാമഹേ.
Mantra 2
तं शुभ्रमग्निमवसे हवामहे वैश्वानरं मातरिश्वानमुक्थ्यम् । बृहस्पतिं मनुषो देवतातये विप्रं श्रोतारमतिथिं रघुष्यदम् ॥
അവസ് (സഹായം) നിമിത്തം ഞങ്ങൾ ആ ശുഭ്ര അഗ്നിയെ ഹവാമഹേ—വൈശ്വാനരൻ, മാതരിശ്വാൻ, ഉക്ഥ്യ (സ്തുതിയോഗ്യൻ). മനുഷ്യനിൽ ദേവതാതയേ (ദൈവത്വത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിനായി) ബൃഹസ്പതിയെ: വിപ്ര (പ്രേരിത ഋഷി), ശ്രോതാർ (ശ്രവണകൻ), അതിഥി (അന്തരംഗ അതിഥി), രഘുഷ്യദ് (വേഗഗാമി).
Mantra 3
अश्वो न क्रन्दञ्जनिभिः समिध्यते वैश्वानरः कुशिकेभिर्युगेयुगे । स नो अग्निः सुवीर्यं स्वश्व्यं दधातु रत्नममृतेषु जागृविः ॥
ജന്മജന്മാന്തരങ്ങളിൽ കുശികന്മാർ വൈശ്വാനരനെ (അഗ്നിയെ) കുതിരയുടെ കിന്നാരത്തെപ്പോലെ പ്രജ്വലിപ്പിക്കുന്നു. അമൃതന്മാരിൽ ജാഗരൂകനായ ആ അഗ്നി ഞങ്ങളിലേക്കു രത്നം നല്കട്ടെ—സുവീര്യം, കൂടാതെ സ്വശ്വ്യം: നമ്മെ മുന്നോട്ടു വഹിക്കുന്ന ജീവശക്തികളിലെ യഥാർത്ഥ അധിപത്യം.
Mantra 4
प्र यन्तु वाजास्तविषीभिरग्नयः शुभे सम्मिश्लाः पृषतीरयुक्षत । बृहदुक्षो मरुतो विश्ववेदसः प्र वेपयन्ति पर्वताँ अदाभ्याः ॥
അഗ്നികൾ തങ്ങളുടെ തവീഷി (ബലം)കൊണ്ട് വാജങ്ങളെ (വിജയ-സമൃദ്ധികളെ) മുന്നോട്ടു വിടട്ടെ; ശുഭകർമ്മത്തിനായി അവർ പൃഷതീ (ചിതറപ്പുള്ള) ഊർജങ്ങളെ യോജിപ്പിച്ചു. വിശ്വവേദസർ, അദാഭ്യർ, ബൃഹദുക്ഷ (മഹാബലവാനായ വൃഷഭസ്വരൂപ) മരുത്തുകൾ പർവ്വതങ്ങളെ കുലുക്കുന്നു—നമ്മുടെ സ്ഥിരസ്വഭാവത്തെ ഉണർത്തി ചലിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 5
अग्निश्रियो मरुतो विश्वकृष्टय आ त्वेषमुग्रमव ईमहे वयम् । ते स्वानिनो रुद्रिया वर्षनिर्णिजः सिंहा न हेषक्रतवः सुदानवः ॥
അഗ്നിശ്രീ (അഗ്നിയുടെ തേജസ്) വഹിക്കുന്ന, സർവ്വജനങ്ങളോടും ബന്ധപ്പെട്ട മരുത്തുകളുടെ സഹായം ഞങ്ങൾ വിളിക്കുന്നു; അവരുടെ തീക്ഷ്ണവും ഉഗ്രവുമായ സംരക്ഷണം ഞങ്ങൾ തേടുന്നു. ഗർജ്ജിക്കുന്ന രുദ്രിയ ശക്തികൾ, വർഷനിർണിജ (മഴയുടെ ദീപ്തബലത്തിൽ ആവൃതർ), സിംഹങ്ങളെപ്പോലെ—ഹേഷക്രതവഃ (ആവേശഭരിതസങ്കൽപ്പമുള്ളവർ)യും സുദാനവഃ (ഉദാരദാതാക്കൾ)യും ആകുന്നു.
Mantra 6
व्रातंव्रातं गणंगणं सुशस्तिभिरग्नेर्भामं मरुतामोज ईमहे । पृषदश्वासो अनवभ्रराधसो गन्तारो यज्ञं विदथेषु धीराः ॥
വ്രാതം വ്രാതമായി, ഗണം ഗണമായി—സുസ്പഷ്ടവും യഥാർത്ഥവുമായ സ്തുതികളാൽ ഞങ്ങൾ അഗ്നിയുടെ ദീപ്തമായ ഭാമവും മരുതുകളുടെ ഓജസ്സും അഭിലഷിക്കുന്നു. പൃഷദശ്വന്മാരായ (ചിതറുനിറ കുതിരകളുള്ള) അവർ, അവഭ്രരഹിതമായ (മേഘമില്ലാത്ത) ദാനസമ്പത്തോടെ, വിധഥങ്ങളിൽ യജ്ഞത്തിലേക്ക് വരുന്നു—ധീരർ, വിവേകത്തോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നവർ.
Mantra 7
अग्निरस्मि जन्मना जातवेदा घृतं मे चक्षुरमृतं म आसन् । अर्कस्त्रिधातू रजसो विमानोऽजस्रो घर्मो हविरस्मि नाम ॥
ഞാൻ ജന്മത്താൽ അഗ്നി—ജാതവേദാ, സകല ഭവങ്ങളെയും അറിയുന്നവൻ. ഘൃതം (നെയ്യിന്റെ ദീപ്തി) എന്റെ ചക്ഷു; അമൃതം എന്റെ ആസനം/നിവാസം. ഞാൻ അർക്കം—ത്രിധാതു അടിസ്ഥാനമുള്ള അളവ്, രജസ്സുകളുടെ വിസ്താരത്തെ വ്യാപിക്കുന്നതു; ഞാൻ അജസ്ര ഘർമം (തപസ്സിന്റെ നിരന്തര ഉഷ്മ); നാമത്തിൽ ഞാൻ ഹവി (ഹവിഷ്) ആകുന്നു.
Mantra 8
त्रिभिः पवित्रैरपुपोद्ध्यर्कं हृदा मतिं ज्योतिरनु प्रजानन् । वर्षिष्ठं रत्नमकृत स्वधाभिरादिद्द्यावापृथिवी पर्यपश्यत् ॥
മൂന്ന് പവിത്രങ്ങളാൽ (ചാലനികളാൽ) അവൻ അർക്കത്തെ ശുദ്ധീകരിച്ചു; ഹൃദയത്താൽ മതിയെ—ജ്യോതിസ്സിനെ അനുഗമിച്ച്, പൂർണ്ണ പ്രജ്ഞാനത്തോടെ. സ്വധാഭിഃ (സ്വശക്തി/സ്വനിയമം) കൊണ്ടു അവൻ വർഷിഷ്ഠ രത്നം—അത്യധികമായി ‘വർഷിക്കുന്ന’ നിധി—സൃഷ്ടിച്ചു; പിന്നെ ദ്യാവാ-പൃഥിവിയെ ചുറ്റി വ്യാപിച്ച് അവൻ ദർശിച്ചു.
Mantra 9
शतधारमुत्समक्षीयमाणं विपश्चितं पितरं वक्त्वानाम् । मेळिं मदन्तं पित्रोरुपस्थे तं रोदसी पिपृतं सत्यवाचम् ॥
ശതധാരകളായി ഒഴുകുന്ന ഉത്സസദൃശമായ ഉറവ—അക്ഷയം, ക്ഷയിക്കാത്തത്; ഉച്ചരിക്കപ്പെട്ട വചനങ്ങളുടെ പിതാവായ വിപശ്ചിത് ഋഷി—അവനെ ഞാൻ വക്താവായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു. പിതാവിന്റെ വിശാല മടിയിൽ ആനന്ദിക്കുന്ന മേളി; അവനെ രോദസീ—ദ്യാവും പൃഥിവിയും—പോഷിച്ചു നിറയ്ക്കുന്നു; അവൻ സത്യവാചി, സത്യമാണ് അവന്റെ വാക്ക്.
The Kuśikas, bearing offerings, contemplate and invoke Agni Vaiśvānara as truth-following and the finder of the luminous world (3.26.1).
Agni’s beneficence and swift power are expanded through allied forces—especially the Maruts, who carry Agni’s splendor and provide fierce protection (3.26.5).
Agni is unveiled as an inexhaustible, hundred-streaming fountain—the wise father of uttered words—joyous in the Father’s lap and upheld by Heaven and Earth (3.26.9).
The hymn resolves in assurance: the cosmic order supports this Fire, and truthful speech and prosperity flow from aligning with him through offering and praise.
svarvidam
अग्निश्रियो मरुतो विश्वकृष्टय आ त्वेषमुग्रमव ईमहे वयम् । ते स्वानिनो रुद्रिया वर्षनिर्णिजः सिंहा न हेषक्रतवः सुदानवः ॥pitaram vaktvānām
The hymn primarily praises Agni as Vaiśvānara, the “universal Fire” present among all peoples, who carries offerings and opens the way to the luminous realm (svar).
The Maruts are invoked as powers that bear Agni’s splendor and provide fierce, energizing protection. They strengthen Agni’s work in the sacrifice and symbolize storm-like force that supports growth and victory.
It means Agni is seen as the source of inspired, truthful speech (vāc) and insight. As the sacrificial fire is kindled, it ‘kindles’ clarity and right expression in the worshiper as well.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.