Sukta 11
Sukta 2.11
Gṛtsamada (Bhārgava)
Indra
Triṣṭubh (common for Indra hymns in Mandala 2; verse-level confirmation requires scan)
গৃৎসমদৰ এই ইন্দ্ৰ-সূক্তত কবিসকলে দেৱতাক তেওঁলোকৰ নিবেদন শুনিবলৈ, যজ্ঞলৈ আহিবলৈ, আৰু তেওঁৰ পৰাক্ৰম বঢ়োৱা সোম পান কৰিবলৈ আহ্বান কৰে। ইয়াত ইন্দ্ৰক বীৰ দাতা আৰু ৰক্ষক হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে; ধন, বিজয়, আৰু অদগ্ধ (অক্ষয়) ভাগ্য-অংশ বিচাৰি প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়, যাতে উপাসকসকলে সভাত ‘বিশাল’ বাক্য উচ্চাৰণ কৰিব পাৰে আৰু শক্তিশালী সন্তান আৰু মিত্ৰ-সহায়কৰ সৈতে স্থিৰ থাকিব পাৰে।
Mantras
Mantra 1
श्रुधी हवमिन्द्र मा रिषण्यः स्याम ते दावने वसूनाम् । इमा हि त्वामूर्जो वर्धयन्ति वसूयवः सिन्धवो न क्षरन्तः ॥
শুনা, ইন্দ্ৰ, আমাৰ আহ্বান; আমাক ক্ষতি নকৰিবা। তোমাৰ দানত ‘বসু’সমূহ লাভ কৰিবলৈ আমি যোগ্য হওঁ। কিয়নো এই পোষণ-শক্তিসমূহে তোমাক বৃদ্ধি কৰে—সত্য ধন কামনা কৰা—অবিৰাম বোৱা নদীৰ দৰে।
Mantra 2
सृजो महीरिन्द्र या अपिन्वः परिष्ठिता अहिना शूर पूर्वीः । अमर्त्यं चिद्दासं मन्यमानमवाभिनदुक्थैर्वावृधानः ॥
হে ইন্দ্ৰ, তুমি সেই মহৎ জল/শক্তিসমূহ মুক্ত কৰিলা, যিবোৰ পূৰ্বৰে পৰা আবদ্ধ আছিল—সৰ্প (অহি)য়ে ঘেৰি ৰাখিছিল, হে শূৰ। নিজকে অমৰ বুলি ভাবা দাসকো তুমি আঘাত কৰি ভাঙিলা; স্তোত্ৰে বঢ়ি উঠি তুমি বাধা-অৱৰোধ চূর্ণ কৰিলা।
Mantra 3
उक्थेष्विन्नु शूर येषु चाकन्त्स्तोमेष्विन्द्र रुद्रियेषु च । तुभ्येदेता यासु मन्दसानः प्र वायवे सिस्रते न शुभ्राः ॥
উক্থসমূহত, হে শূৰ, যিবোৰত তুমি আনন্দ পাওঁ; স্তোমসমূহত, হে ইন্দ্ৰ, আৰু ৰুদ্ৰীয় উচ্ছ্বাসসমূহতো—তোমাৰ দিশে এই (ধাৰাসমূহ) ধাৱমান হয়; য’ত তুমি মদমত্ত হৈ সিহঁতক আগবঢ়াই দিয়া, যেন বায়ুৰ বাবে উজ্জ্বল ধৱল স্ৰোত।
Mantra 4
शुभ्रं नु ते शुष्मं वर्धयन्तः शुभ्रं वज्रं बाह्वोर्दधानाः । शुभ्रस्त्वमिन्द्र वावृधानो अस्मे दासीर्विशः सूर्येण सह्याः ॥
তোমাৰ উজ্জ্বল শুষ্ম (বল) বৃদ্ধি কৰি, বাহুত উজ্জ্বল বজ্ৰ ধৰি—উজ্জ্বল তুমি, হে ইন্দ্ৰ, শক্তিত বৃদ্ধি পাইছা। সত্য-সূৰ্যৰ দ্বাৰা জয়ী হোৱা, অন্ধকাৰ-সেৱক জনসমূহক আমাৰ অধীন কৰ।
Mantra 5
गुहा हितं गुह्यं गूळ्हमप्स्वपीवृतं मायिनं क्षियन्तम् । उतो अपो द्यां तस्तभ्वांसमहन्नहिं शूर वीर्येण ॥
গুহাত স্থাপিত, গোপন, জলে লুকাই থোৱা, আৱৰণে ঢকা—সেই মায়িন (মায়াবল) যি তাত বাস কৰিছিল। হে শূৰ, তুমি বীৰ্য্যৰে অহিক আঘাত কৰি বধ কৰিলা; আৰু তুমি জলসমূহ মুক্ত কৰিলা, আকাশকো স্থিৰ কৰি তুলিলা।
Mantra 6
स्तवा नु त इन्द्र पूर्व्या महान्युत स्तवाम नूतना कृतानि । स्तवा वज्रं बाह्वोरुशन्तं स्तवा हरी सूर्यस्य केतू ॥
এতিয়া, হে ইন্দ্ৰ, তোমাৰ বাবে আমি পূৰ্বৰ মহিমাসমূহ স্তৱ কৰোঁ; আৰু তুমি যি নৱ কৃত্যসমূহ সম্পন্ন কৰিছা, সেয়াও আমি স্তৱ কৰোঁ। তোমাৰ বাহুত আকাঙ্ক্ষিত বজ্ৰক আমি স্তৱ কৰোঁ; সূৰ্যৰ কেতু-সদৃশ দীপ্ত সংকেতস্বৰূপ তোমাৰ দুটা হৰী অশ্বকো আমি স্তৱ কৰোঁ।
Mantra 7
हरी नु त इन्द्र वाजयन्ता घृतश्चुतं स्वारमस्वार्ष्टाम् । वि समना भूमिरप्रथिष्टारंस्त पर्वतश्चित्सरिष्यन् ॥
এতিয়া, হে ইন্দ্ৰ, তোমাৰ দুটা হৰী—বাজয়ন্তা, সমৃদ্ধি জয় কৰা—ঘৃত-চুত দীপ্ত স্বৰ (স্বাৰ) উন্মুক্ত কৰি দিলে। সমতল ভূমি বিস্তৃত হ’ল; আৰু পৰ্বতো যেন সৰি যাবলৈ ধৰিলে—যেতিয়া তোমাৰ বল বিশ্বক গতি দিলে।
Mantra 8
नि पर्वतः साद्यप्रयुच्छन्त्सं मातृभिर्वावशानो अक्रान् । दूरे पारे वाणीं वर्धयन्त इन्द्रेषितां धमनिं पप्रथन्नि ॥
পৰ্বত নত হৈ বহিল, আৰু বাধা দি নাথাকিল; মাতৃসকলৰ সৈতে, আকুল আৰু প্ৰেৰিত হৈ, সি আগবাঢ়িল। দূৰৰ সেই পাৰৰো ওপাৰে তেওঁলোকে বাণী বৃদ্ধি কৰিলে; ইন্দ্ৰে প্ৰেৰিত হৈ, প্ৰাণ-ধাৰা/স্ৰোতৰ ধমনিকে বিস্তাৰ কৰি দৃঢ়ভাৱে স্থাপন কৰিলে।
Mantra 9
इन्द्रो महां सिन्धुमाशयानं मायाविनं वृत्रमस्फुरन्निः । अरेजेतां रोदसी भियाने कनिक्रदतो वृष्णो अस्य वज्रात् ॥
ইন্দ্ৰই মহা সিন্ধুক আশ্ৰয় কৰি শুই থকা মায়াবী বৃত্ৰক আঘাত কৰি বাহিৰলৈ উলিয়াই দিলে। তাৰ বজ্ৰ-মুক্তিৰ সময়ত, সেই বৃষভৰ পুনঃপুন গর্জনত ভীত হৈ দ্যৌ আৰু পৃথিৱী কঁপিল।
Mantra 10
अरोरवीद्वृष्णो अस्य वज्रोऽमानुषं यन्मानुषो निजूर्वात् । नि मायिनो दानवस्य माया अपादयत्पपिवान्त्सुतस्य ॥
এই বৃষভৰ বজ্ৰ গর্জি উঠিল—মানৱীয় নহয় এনে বলত—যেতিয়া মানুহ (আমাৰ ভিতৰৰ) ক্লান্ত হৈ ক্ষয় পায়। চেপা সোম পান কৰি, দানৱৰ মায়াবী কৌশল—প্ৰবঞ্চকৰ মায়া—ইন্দ্ৰই ভাঙি পেলালে।
Mantra 11
पिबापिबेदिन्द्र शूर सोमं मन्दन्तु त्वा मन्दिनः सुतासः । पृणन्तस्ते कुक्षी वर्धयन्त्वित्था सुतः पौर इन्द्रमाव ॥
পান কৰা, পান কৰা নিশ্চয়, হে বীৰ ইন্দ্ৰ, সোম। আনন্দদায়ক চেপাবোৰে তোমাক আনন্দিত কৰক। তোমাৰ উদৰ পূৰ্ণ কৰি, সিহঁতে তোমাক বৃদ্ধি কৰক—এইদৰে চেপা আনন্দই আমাৰ মানৱ নিবাসলৈ ইন্দ্ৰক আহ্বান কৰে।
Mantra 12
त्वे इन्द्राप्यभूम विप्रा धियं वनेम ऋतया सपन्तः । अवस्यवो धीमहि प्रशस्तिं सद्यस्ते रायो दावने स्याम ॥
হে ইন্দ্ৰ, তোমাতেই আমি আশ্ৰয় লাভ কৰিলোঁ; ঋত-পথে আগবঢ়া বিপ্ৰসকলৰ দৰে, আমি প্ৰেৰিত ধী (ধিয়) জয় কৰোঁ। সহায়-প্ৰাৰ্থী হৈ আমি তোমাৰ প্ৰশস্তি ধ্যান কৰোঁ—যেন তৎক্ষণাৎ তোমাৰ ৰায়স্ (সমৃদ্ধি) দান গ্ৰহণৰ যোগ্য হওঁ।
Mantra 13
स्याम ते त इन्द्र ये त ऊती अवस्यव ऊर्जं वर्धयन्तः । शुष्मिन्तमं यं चाकनाम देवास्मे रयिं रासि वीरवन्तम् ॥
হে ইন্দ্ৰ, আমি তোমাৰেই হওঁ—যিসকলে তোমাৰ ঊতি (সহায়) কামনা কৰি আমাৰ ভিতৰত ঊর্জা বৃদ্ধি কৰে। হে দেব, যাক আমি সৰ্বাধিক শুষ্মিন্ত (প্ৰবল) ৰূপে সন্তুষ্ট কৰিব খোজোঁ—আমালৈ বীৰবলসমৃদ্ধ ৰয়ি (ধন-সমৃদ্ধি) দান কৰা।
Mantra 14
रासि क्षयं रासि मित्रमस्मे रासि शर्ध इन्द्र मारुतं नः । सजोषसो ये च मन्दसानाः प्र वायवः पान्त्यग्रणीतिम् ॥
আমালৈ স্থিৰ নিবাস দান কৰা, আমালৈ মিত্ৰতা/সামঞ্জস্য দান কৰা; হে ইন্দ্ৰ, আমালৈ মাৰুত-শৰ্ধ (মাৰুত-দল) দান কৰা। আৰু যিসকলে একমনা (সজোষ) হৈ আনন্দিত—সেই অগ্ৰগামী শক্তিসমূহে আমাৰ অগ্ৰণীতিম্ (নেতৃত্ব/পথ-নেতৃত্ব) ৰক্ষা কৰক।
Mantra 15
व्यन्त्विन्नु येषु मन्दसानस्तृपत्सोमं पाहि द्रह्यदिन्द्र । अस्मान्त्सु पृत्स्वा तरुत्रावर्धयो द्यां बृहद्भिरर्कैः ॥
যিসকলৰ ওপৰত তুমি উল্লসিত, তেওঁলোক এতিয়াই ছিন্নভিন্ন হওক। তৃপ্তচিত্তে সোম পান কৰা, হে ইন্দ্ৰ, আৰু আগবাঢ়া। আমাৰ যুদ্ধসমূহত আমাক নিৰাপদে পাৰ কৰাই দিয়া, হে তৰুত্ৰা (উদ্ধাৰক); তোমাৰ মহৎ অর্কসমূহে দ্যৌক বিস্তৃত কৰি তুলিছে।
Mantra 16
बृहन्त इन्नु ये ते तरुत्रोक्थेभिर्वा सुम्नमाविवासान् । स्तृणानासो बर्हिः पस्त्यावत्त्वोता इदिन्द्र वाजमग्मन् ॥
হে তৰুত্ৰা (উদ্ধাৰক), তোমাৰ যিসকল মহৎ জন, স্তোত্ৰসমূহেৰে তোমাৰ সুম্ন (অনুগ্রহ) আহ্বান কৰে, তেওঁলোক সত্যই বলৱন্ত। গৃহসদৃশ অনুভৱে বৰ্হি বিছাই, তোমাৰ ৰক্ষাত, হে ইন্দ্ৰ, তেওঁলোকে বাজ (শক্তি-সমৃদ্ধি) লাভ কৰে।
Mantra 17
उग्रेष्विन्नु शूर मन्दसानस्त्रिकद्रुकेषु पाहि सोममिन्द्र । प्रदोधुवच्छ्मश्रुषु प्रीणानो याहि हरिभ्यां सुतस्य पीतिम् ॥
হে শূৰ, উগ্ৰ শক্তিসমূহৰ মাজত উল্লসিত হৈ ত্ৰিকদ্ৰুক পাত্ৰসমূহত সোম পান কৰা, হে ইন্দ্ৰ। দাড়িত ফেন উঠি আনন্দিত হৈ, দুটা হৰি (পীতবৰ্ণ) অশ্বসহ সুত সোমৰ পানলৈ আহা।
Mantra 18
धिष्वा शवः शूर येन वृत्रमवाभिनद्दानुमौर्णवाभम् । अपावृणोर्ज्योतिरार्याय नि सव्यतः सादि दस्युरिन्द्र ॥
হে বীৰ ইন্দ্ৰ, তোমাৰ ভিতৰত সেই শক্তি স্থাপন কৰা—যাৰ দ্বাৰা তুমি বৃত্ৰক, দানুক, বাধাৰ জাল বুনা সেই আৱৰ্ণৱাভক চিৰি পেলাইছিলা। তুমি আৰ্যৰ বাবে জ্যোতি উন্মোচন কৰিলা; দস্যু বাওঁফালে তললৈ ডুবি পৰিল, হে ইন্দ্ৰ।
Mantra 19
सनेम ये त ऊतिभिस्तरन्तो विश्वाः स्पृध आर्येण दस्यून् । अस्मभ्यं तत्त्वाष्ट्रं विश्वरूपमरन्धयः साख्यस्य त्रिताय ॥
আমি যেন জয় লাভ কৰোঁ—আমি যিসকল তোমাৰ ৰক্ষাকাৰী সহায়সমূহেৰে সকলো সংঘাত পাৰ হৈ যাওঁ, আৰু আৰ্য (উদাত্ত) জ্যোতিৰে দস্যু-শক্তিসমূহক দমন কৰোঁ। আমাৰ বাবে তুমি ত্বষ্টৃৰ সেই বিশ্বৰূপ, বিশ্ব-গঠনকাৰী শক্তিক বশ কৰিলা—ত্ৰিতাৰ সৈতে সখ্যৰ নিমিত্তে।
Mantra 20
अस्य सुवानस्य मन्दिनस्त्रितस्य न्यर्बुदं वावृधानो अस्तः । अवर्तयत्सूर्यो न चक्रं भिनद्वलमिन्द्रो अङ्गिरस्वान् ॥
এই সোম ঢালোঁতা, আনন্দমত্ত ত্ৰিতাৰ—ইন্দ্ৰ শক্তিত বৃদ্ধি পাই আৰ্বুদক তললৈ পেলালে। সূৰ্যৰ দৰে চক্র ঘূৰাই দিলে; আৰু বলক ভাঙিলে—অঙ্গিৰসসকলৰ সহচৰ ইন্দ্ৰ—গোপন জ্যোতি মুক্ত কৰি।
Mantra 21
नूनं सा ते प्रति वरं जरित्रे दुहीयदिन्द्र दक्षिणा मघोनी । शिक्षा स्तोतृभ्यो माति धग्भगो नो बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
এতিয়া নিশ্চয়, হে ইন্দ্ৰ, গায়কৰ বাছনি কৰা বৰৰ উত্তৰত তোমাৰ দানশীলা দক্ষিণা দুহি উলিয়াওক। স্তোতাসকলক শিক্ষা দিয়া, দান দিয়া; আমাৰ ভাগ যেন দগ্ধ নহয়—বীৰশক্তিত সমৃদ্ধ হৈ সভাত আমি বৃহৎ বাণী উচ্চাৰণ কৰোঁ।
Frequently Asked Questions
The hymn asks Indra to hear the worshippers, come to the Soma sacrifice, become strong through the libations, and grant wealth, protection, and a secure share of fortune.
In Vedic ritual language, Soma is the power that ‘gladdens’ and increases Indra’s strength, so his drinking marks the moment he becomes ready to help and to give boons.
It is a closing blessing: “May we speak great, uplifting words in the assembly, and may we be rich in heroic strength (good offspring, courage, and capable allies).”
Ask anything about Sukta 11 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.