
Sukta 4.3
Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Mandala 4)
Triṣṭubh (probable for RV 4.3; verse-length and cadence fit the dominant meter of this section)
ಈ ಸ್ತೋತ್ರವು ಯಜ್ಞದ ರಾಜನಾಗಿ, ಎರಡೂ ಲೋಕಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುವ ನಿಜವಾದ ಹೋತೃನಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತದೆ; ಅವನಲ್ಲಿ ರುದ್ರಸಮಾನವಾದ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ—ಉಗ್ರ, ಶುದ್ಧಿಕರ, ಮತ್ತು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಅಧಿಪತ್ಯವಂತ. ಸತ್ಯದಿಂದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿತವಾದ ಅಗ್ನಿಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಇದು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ: ಕಚ್ಚಾದುದನ್ನು ಪಕ್ವವಾಗಿಸುವುದು (ಆಮಾ→ಪಕ್ವ), ಗುಪ್ತವಾದುದನ್ನು ಗೋಚರಗೊಳಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಉಪಾಸಕನನ್ನು ಗುಪ್ತ ‘ನೀಥಾನಿ’ (ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಪಥಗಳು) ಮೂಲಕ ನಡೆಸುವುದು. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಋಷಿ, ಅಗ್ನಿ—ಜ್ಞಾನಿಯ—ಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ, ಕೌಶಲ್ಯದಿಂದ ರಚಿತವಾದ ಅಂತರಂಗ (ನಿಣ್ಯಾ) ಉಚ್ಚಾರಣೆಗಳನ್ನು—ಗುಹ್ಯ ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಿತ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು—ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ.
Mantra 1
आ वो राजानमध्वरस्य रुद्रं होतारं सत्ययजं रोदस्योः । अग्निं पुरा तनयित्नोरचित्ताद्धिरण्यरूपमवसे कृणुध्वम् ॥
ನಿಮಗಾಗಿ ಅಧ್ವರ (ಯಜ್ಞ)ದ ರಾಜನನ್ನು—ರುದ್ರಶಕ್ತಿಯನ್ನು—ಎರಡು ಲೋಕಗಳ ಸತ್ಯಯಜ್ಞ ಹೋತಾರನಾಗಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ತರುವುದು. ಪುರಾತನ, ಪೋಷಕ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು—ಹಿರಣ್ಯರೂಪನಾಗಿ—ನಮಗೆ ಅವಸ (ಸಹಾಯ)ವಾಗುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿರಿ; ಅಚೇತನದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನೂ ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವವನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿರಿ.
Mantra 2
अयं योनिश्चकृमा यं वयं ते जायेव पत्य उशती सुवासाः । अर्वाचीनः परिवीतो नि षीदेमा उ ते स्वपाक प्रतीचीः ॥
ಈ ಯೋನಿ-ಆಸನವನ್ನು ನಾವು ನಿನಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದೇವೆ; ಪತಿಗಾಗಿ ಪತ್ನಿ—ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯುಳ್ಳ, ಸುವಸ್ತ್ರಧಾರಿಣಿ—ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವಂತೆ. ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿ ಬಾ; ಸುತ್ತಲೂ ಆವರಿತನಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೋ. ಹೇ ಸ್ವಪಾಕ (ಸುಪಾಕ ಮಾಡುವವನೇ), ನಮ್ಮ ಈ ಆಹುತಿಗಳು ನಿನ್ನ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರತೀಚೀ—ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದನಶಕ್ತಿಗಳಾಗಿ—ಮರುಳುತ್ತವೆ.
Mantra 3
आशृण्वते अदृपिताय मन्म नृचक्षसे सुमृळीकाय वेधः । देवाय शस्तिममृताय शंस ग्रावेव सोता मधुषुद्यमीळे ॥
ಓ ವೇಧಸ್ (ಜ್ಞಾನಿ), ಕೇಳುವವನಿಗೆ, ಮದೋನ್ಮತ್ತನಲ್ಲದವನಿಗೆ, ನರಚಕ್ಷಸ್ (ಮಾನವರ ದ್ರಷ್ಟಾ), ಸುಮೃಳೀಕ (ಕರುಣಾಮಯ-ಪ್ರಸನ್ನ) ಅವನಿಗೆ ಪ್ರೇರಿತ ಮನನವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸು. ದೇವನಿಗೆ, ಅಮೃತನಿಗೆ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸು; ಗ್ರಾವಾ (ಪೇಷಣಶಿಲೆ) ಯಂತೆ ಸೋಮಪೇಷಕನು ಮಧುರ ರಸವನ್ನು ಸುರಿಸುವಂತೆ, ನಾನು ಮಧು ಸುರಿಸುವವನಾಗಿ, ನಾನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ಅವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತೇನೆ.
Mantra 4
त्वं चिन्नः शम्या अग्ने अस्या ऋतस्य बोध्यृतचित्स्वाधीः । कदा त उक्था सधमाद्यानि कदा भवन्ति सख्या गृहे ते ॥
ಓ ಅಗ್ನಿ, ಶಮ್ಯಾ (ಅರಣಿ/ಕಟ್ಟಿಗೆ) ಯಿಂದಲೂ ನೀನು ನಮ್ಮಿಗಾಗಿ ಈ ಋತ (ಕೋಸ್ಮಿಕ ಕ್ರಮ)ವನ್ನು ಅರಿತುಕೋ; ಓ ಋತಚಿತ್ (ಋತವನ್ನು ತಿಳಿದವನೇ), ಸ್ವಾಧೀಃ (ಸುಬುದ್ಧಿಯ) ಯಾಗಿ ಜಾಗೃತನಾಗು. ಯಾವಾಗ ನಿನ್ನ ಉಕ್ಥಗಳು (ಪ್ರೇರಿತ ಸ್ತುತಿವಚನಗಳು) ಮತ್ತು ಸಧಮಾದ್ಯಾನಿ (ಸಹ-ಆನಂದದ ಯಜ್ಞೋತ್ಸವಗಳು) ಸಂಭವಿಸುವವು? ಯಾವಾಗ ನಿನ್ನ ಗೃಹದಲ್ಲಿ ಸಖ್ಯ (ಮೈತ್ರಿ)ಗಳು ಹುಟ್ಟುವವು?
Mantra 5
कथा ह तद्वरुणाय त्वमग्ने कथा दिवे गर्हसे कन्न आगः । कथा मित्राय मीळ्हुषे पृथिव्यै ब्रवः कदर्यम्णे कद्भगाय ॥
ಓ ಅಗ್ನಿ, ವರುಣನಿಗೆ ನೀನು ಹೇಗೆ ಉತ್ತರಿಸುವೆ? ದ್ಯೌ (ಆಕಾಶ) ಮುಂದೆ ನೀನು ಏಕೆ ಗರ್ಹಿಸಲ್ಪಡುವೆ—ನಮ್ಮ ಯಾವ ಆಗಸ್ (ಅಪರಾಧ) ಇದೆ? ಮಿತ್ರನಿಗೆ, ಕೃಪಾಳುವಿಗೆ, ಮತ್ತು ಪೃಥಿವಿಗೆ ನೀನು ಹೇಗೆ ಮಾತಾಡುವೆ? ಅರ್ಯಮಣನಿಗೆ ಏನು ಹೇಳುವೆ, ಮತ್ತು ಭಗನಿಗೆ ಏನು ಹೇಳುವೆ?
Mantra 6
कद्धिष्ण्यासु वृधसानो अग्ने कद्वाताय प्रतवसे शुभंये । परिज्मने नासत्याय क्षे ब्रवः कदग्ने रुद्राय नृघ्ने ॥
ಹೇ ಅಗ್ನೇ, ಪವಿತ್ರ ಆಸನಗಳಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ನೀನು ಯಾವ ವಚನವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುವಿ? ಉಪಕಾರಿ, ಮುಂದೂಡುವ ವಾತ (ವಾಯು)ಗೆ ನೀನು ಏನು ಹೇಳುವಿ? ದೂರವ್ಯಾಪಿ ನಾಸತ್ಯರಿಗೆ—ನಮ್ಮ ನಿವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಏನು ನುಡಿಯುವಿ? ಹೇ ಅಗ್ನೇ, ಶತ್ರುಘ್ನ ರುದ್ರನಿಗೆ ನೀನು ಏನು ಹೇಳುವಿ?
Mantra 7
कथा महे पुष्टिम्भराय पूष्णे कद्रुद्राय सुमखाय हविर्दे । कद्विष्णव उरुगायाय रेतो ब्रवः कदग्ने शरवे बृहत्यै ॥
ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ಹೊರುವ ಮಹಾನ್ ಪೂಷಣನಿಗೆ ನಾನು ಹೇಗೆ ನುಡಿಯಲಿ? ಸುಯಜ್ಞ, ಹವಿರ್ದಾತೃ ರುದ್ರನಿಗೆ ಏನು ಹೇಳಲಿ? ವಿಶಾಲ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಉರುಗಾಯ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಯಾವ ಬೀಜ-ವಚನ (ರೇತಃ) ಉಚ್ಚರಿಸಲಿ? ಹೇ ಅಗ್ನೇ, ದೂರ ಹಾರುವ ಶರ (ಬಾಣ)ಕ್ಕೆ—ವಿಶಾಲ ಬೃಹತಿಗೆ—ನೀನು ಏನು ಹೇಳುವಿ?
Mantra 8
कथा शर्धाय मरुतामृताय कथा सूरे बृहते पृच्छ्यमानः । प्रति ब्रवोऽदितये तुराय साधा दिवो जातवेदश्चिकित्वान् ॥
ಋತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ ಮರುತಗಳ ಶರ್ಧೆಗೆ ನಾನು ಹೇಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲಿ? ಪ್ರಶ್ನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಮಹಾನ್ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಹೇಗೆ ನುಡಿಯಲಿ? ತ್ವರಿತ ಅದಿತಿಗೆ ಪ್ರತಿಯುತ್ತರವನ್ನು ಹೇಳು; ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸು, ಹೇ ಜಾತವೇದಸ, ಚಿಕಿತ್ವಾನ್—ದಿವ್ಯ ಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸು.
Mantra 9
ऋतेन ऋतं नियतमीळ आ गोरामा सचा मधुमत्पक्वमग्ने । कृष्णा सती रुशता धासिनैषा जामर्येण पयसा पीपाय ॥
ಋತದಿಂದಲೇ ನಾನು ಋತವನ್ನು—ದೃಢವಾಗಿ ನಿಯತವಾದುದನ್ನು—ಸ್ತುತಿಸುತ್ತೇನೆ; ಹೇ ಅಗ್ನಿ, ಗೋವಿನ ಕಚ್ಚಾ ಮತ್ತು ಪಕ್ವವಾದ ಮಧುರ ರಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗಿ. ಈ ಕೃಷ್ಣಾ (ಕತ್ತಲಾದ) ಸತಿ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಧಾಸಿ (ತೇಜೋಮಯ ಪಾತ್ರ)ಯಿಂದ ದೀಪ್ತಳಾಗಿ, ಜಮರ್ಯ (ಪೋಷಕ ಸಂಗಾತಿ)ಯ ಪಯಸ್ಸಿನಿಂದ ಉಬ್ಬಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು.
Mantra 10
ऋतेन हि ष्मा वृषभश्चिदक्तः पुमाँ अग्निः पयसा पृष्ठ्येन । अस्पन्दमानो अचरद्वयोधा वृषा शुक्रं दुदुहे पृश्निरूधः ॥
ಋತದಿಂದಲೇ ನಿಜವಾಗಿ ವೃಷಭನೂ ಅಭಿಷಿಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಪುಮಾನ್ ಅಗ್ನಿ, ತನ್ನ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಪಯಸ್ಸು (ಹಾಲು) ಹೊತ್ತು. ಅಸ್ಪಂದಮಾನನಾಗಿ ಅವನು ದ್ವಯೋಧಾ (ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ) ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಸಮೃದ್ಧಿಗಳ ದಾತ; ವೃಷಭನು ಶುಕ್ರ (ಪ್ರಕಾಶಮಾನ) ರಸವನ್ನು ದೋಹಿದನು, ಮತ್ತು ಪೃಶ್ನಿ (ಚಿತರಿತವಳು) ತನ್ನ ಊಧಸ್ಸನ್ನು.
Mantra 11
ऋतेनाद्रिं व्यसन्भिदन्तः समङ्गिरसो नवन्त गोभिः । शुनं नरः परि षदन्नुषासमाविः स्वरभवज्जाते अग्नौ ॥
ಋತದಿಂದ ಅವರು ಅದ್ರಿ (ಶಿಲೆ)ಯನ್ನು ಚೀರಿ ಬಿಟ್ಟರು; ಅಂಗಿರಸರು ಒಂದಾಗಿ ಗೋಭಿಃ—ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳೊಂದಿಗೆ—ಮುಂದೆ ನುಗ್ಗಿದರು. ಬಲಿಷ್ಠ ನರರು ಉಷಾ (ಉಷಸ್)ಯ ಸುತ್ತ ಶುಭವಾದ ವಿಶಾಲತೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತರು; ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ಜನಿಸಿದಾಗ ಸ್ವರ್ (ದಿವ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ/ಆಕಾಶ) ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.
Mantra 12
ऋतेन देवीरमृता अमृक्ता अर्णोभिरापो मधुमद्भिरग्ने । वाजी न सर्गेषु प्रस्तुभानः प्र सदमित्स्रवितवे दधन्युः ॥
ಋತದ ಬಲದಿಂದ, ಹೇ ಅಗ್ನೇ, ದೈವೀ ಆಪಃ—ಅಮರ, ಅಮೃಕ್ತ (ಅಮಿಶ್ರಿತ)—ಮಧುರತೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪ್ರವಾಹಗಳೊಂದಿಗೆ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಯುದ್ಧಾಶ್ವದಂತೆ ಧಾವಣಗಳಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸುತ್ತಾ, ಅವು ಸದಾ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಒತ್ತಿ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿ ಹರಿಯಲು ತೊಡಗುತ್ತವೆ.
Mantra 13
मा कस्य यक्षं सदमिद्धुरो गा मा वेशस्य प्रमिनतो मापेः । मा भ्रातुरग्ने अनृजोॠणं वेर्मा सख्युर्दक्षं रिपोर्भुजेम ॥
ಯಾವುದೇ ಶತ್ರುಶಕ್ತಿಯ ಯಕ್ಷದಲ್ಲಿ ನಾವು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರವೂ ಪ್ರವೇಶಿಸದಿರಲಿ; ಕುಲದ ಅಕ್ರಮದ ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸುವ ಬಲಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದಿರಲಿ. ಹೇ ಅಗ್ನೇ, ಹಕ್ಕಿಲ್ಲದ ಸಹೋದರನ ಋಣ (ಋಣಂ)ವನ್ನು ನಾವು ಹೊರುವದಿಲ್ಲ; ಶತ್ರುವಿನ ದಕ್ಷ (ಕೌಶಲ್ಯ)ದ ಭೋಗಿಗಳಾಗದಿರಲಿ, ಮಿತ್ರನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿರಲಿ.
Mantra 14
रक्षा णो अग्ने तव रक्षणेभी रारक्षाणः सुमख प्रीणानः । प्रति ष्फुर वि रुज वीड्वंहो जहि रक्षो महि चिद्वावृधानम् ॥
ಹೇ ಅಗ್ನೇ, ನಿನ್ನ ರಕ್ಷಣಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು; ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ, ಹೇ ಸುಮುಖ, ಹರ್ಷದಿಂದಿರು. ಪ್ರತಿಘಾತ ಮಾಡು, ಚೂರುಚೂರಾಗಿಸು—ಘನವಾದ ಅಂಹಸ್ (ಘೋರ ಪಾಪ/ಅಪಶಕುನ)ವನ್ನು ಒಡೆದು ಹಾಕು; ರಕ್ಷಸನ್ನು ಸಂಹರಿಸು—ಅದು ಮಹತ್ತಾಗಿ ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದರೂ ಸಹ.
Mantra 15
एभिर्भव सुमना अग्ने अर्कैरिमान्त्स्पृश मन्मभिः शूर वाजान् । उत ब्रह्माण्यङ्गिरो जुषस्व सं ते शस्तिर्देववाता जरेत ॥
ಓ ಅಗ್ನೇ, ಈ ಅರ್ಕಗಳಿಂದ (ಸ್ತುತಿಗೀತೆಗಳಿಂದ) ಸುಮನಸ್ಸು—ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತನಾಗು; ಓ ಶೂರ, ನಮ್ಮ ಮನೋಭಾವಗಳಿಂದ ಈ ವಾಜಗಳನ್ನು (ಸಮೃದ್ಧಿ/ಬಲಗಳನ್ನು) ಸ್ಪರ್ಶಿಸು. ಹಾಗೆಯೇ, ಓ ಅಂಗಿರಸ, ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಿಗಳನ್ನು (ಪವಿತ್ರ ಮಂತ್ರ-ರೂಪಗಳನ್ನು) ಅನುಗ್ರಹಿಸಿ ಸ್ವೀಕರಿಸು; ದೇವವಾತ—ದೇವರಿಂದ ಪ್ರೇರಿತ—ನಿನ್ನ ಶಸ್ತಿ (ಸ್ತುತಿ) ನಿನ್ನೊಳಗೆ ಪರಿಪಕ್ವವಾಗಲಿ.
Mantra 16
एता विश्वा विदुषे तुभ्यं वेधो नीथान्यग्ने निण्या वचांसि । निवचना कवये काव्यान्यशंसिषं मतिभिर्विप्र उक्थैः ॥
ಓ ವೇಧಃ—ವಿಧಾತಾ, ಸರ್ವಜ್ಞ—ಅಗ್ನೇ, ನಿನಗಾಗಿ ನಾನು ಈ ಎಲ್ಲ ನೀಥಾನಿಗಳನ್ನು (ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ನೇತೃತ್ವಗಳನ್ನು) ಮತ್ತು ನಿಣ್ಯ ವಚನಗಳನ್ನು (ಗುಪ್ತ ವಾಣಿಗಳನ್ನು) ರೂಪಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕವಿಗೆ ನಿವಚನಗಳು (ರಹಸ್ಯ ಉಚ್ಚಾರಗಳು) ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯಾನಿ (ಕಾವ್ಯಸತ್ಯಗಳು) — ವಿಪ್ರನಾದ ನಾನು ಮತಿಗಳಿಂದಲೂ ಉಕ್ಥಗಳಿಂದಲೂ (ಪ್ರೇರಿತ ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದಲೂ) ಅವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದೇನೆ.
Agni is brought forward as the king of the sacrifice—Rudra-like in force—true hotṛ of the two worlds, asked to appear in golden radiance and protective help.
The hymn deepens into ṛta: Agni is praised as truth-guided, the one who ripens and sweetens, transforming raw potency into mature offering and luminous nourishment.
A strong symbolic revelation of transformation: darkness becoming radiant through the shining vessel, swelling with sustaining ‘milk’—Agni as the alchemist of life and rite under ṛta.
The seer offers ‘nīthāni’ and ‘niṇyā vacāṃsi’—hidden, poetic utterances—affirming Agni as the knower who receives inspired speech and completes the sacrificial intention.
rājānam adhvarasya … rudraṃ hotāram satyayajam ("king of the offering… Rudra, the true-sacrificing hotṛ")
ṛtena ṛtaṃ niyatam īḻe ("by Truth I adore the firmly guided Truth")
niṇyā vacāṃsi ("hidden words")
Because Agni governs the whole ritual process: he is invoked first, receives the offerings, and ensures the rite proceeds in right order (ṛta), like a sovereign directing the adhvara.
It highlights Agni’s fierce, purifying power—an awe-inspiring force that burns away impurity and compels truthfulness in the ritual and in the worshipper.
It refers to inward, symbolic or esoteric utterances—carefully crafted poetic formulas and insights offered to Agni, who is praised as the knower able to receive and fulfill them.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.