
Sukta 4.3
Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Mandala 4)
Agni (with Rudra-epithet/force invoked as king and hotṛ)
Triṣṭubh (probable for RV 4.3; verse-length and cadence fit the dominant meter of this section)
ఈ సూక్తం అగ్నిని యజ్ఞరాజుగా, రెండు లోకాలను వ్యాపించే సత్య హోతృగా ఆహ్వానిస్తుంది—రుద్రసదృశ బలంతో, ఉగ్రంగా, శుద్ధికర్తగా, కర్మకాండలో సార్వభౌముడిగా. ఋతం (సత్యనియమం) చేత నడిపింపబడే అగ్నిశక్తి, ముడిని పక్వంగా మార్చడం (ఆమా→పక్వ), దాగినదాన్ని ప్రత్యక్షం చేయడం, అలాగే గూఢమైన ‘నీథాని’ (మార్గదర్శక పథాలు) ద్వారా ఉపాసకుణ్ణి నడిపించడం—ఇవి ప్రశంసించబడతాయి. చివరికి ఋషి, అగ్నిజ్ఞాతకు తగినట్లుగా, నిర్మితమైన అంతర్నిహిత (నిణ్యా) ఉచ్చారణలు—గూఢ వాక్కు మరియు ప్రేరిత స్తోత్రం—అర్పిస్తాడు.
Mantra 1
आ वो राजानमध्वरस्य रुद्रं होतारं सत्ययजं रोदस्योः । अग्निं पुरा तनयित्नोरचित्ताद्धिरण्यरूपमवसे कृणुध्वम् ॥
మీ కోసం అధ్వర (యజ్ఞం) యొక్క రాజైన రుద్ర-శక్తిని, రెండు లోకాల సత్యయజ్ హోతాగా ముందుకు తీసుకురండి. అగ్నిని—ప్రాచీనుడు, పోషక శక్తుల నుండి జన్మించినవాడు—సువర్ణరూపుడిగా చేసి, మా రక్షణార్థం సహాయక శక్తిగా నిలపండి; అతడు అచేత (అదృశ్య)మైనదాన్నికూడా మేల్కొలిపేవాడవుగాక.
Mantra 2
अयं योनिश्चकृमा यं वयं ते जायेव पत्य उशती सुवासाः । अर्वाचीनः परिवीतो नि षीदेमा उ ते स्वपाक प्रतीचीः ॥
ఇది నీకోసం మేము చేసిన యోని-ఆసనం; భర్త కోసం భార్య—ఆకాంక్షతో, సువస్త్రధారిణిగా—సిద్ధం చేసుకున్నట్లే మేము దీనిని సిద్ధం చేశాము. నీవు ఇటువైపు తిరిగి, చుట్టూ ఆవరించుకొని, కూర్చో; హే స్వపాక (సు-పాకకర్త), మా ఈ ఆహుతులు నీ వైపు ప్రత్యంచ (ప్రతిస్పంద) శక్తుల్లా తిరిగి వస్తున్నాయి.
Mantra 3
आशृण्वते अदृपिताय मन्म नृचक्षसे सुमृळीकाय वेधः । देवाय शस्तिममृताय शंस ग्रावेव सोता मधुषुद्यमीळे ॥
ఓ వేదస్ (జ్ఞాని/ఋషి), వినేవాడైన, మత్తులేని, నృచక్షసు (మనుష్యులను దర్శించువాడు), సుమృళీక (కరుణా‑అనుగ్రహ) స్వభావుడైన ఆయనకై ఈ ప్రేరిత ‘మన్మ’ (వాక్యము/భావము)ను ఉచ్చరించు. దేవునికై, అమృత (అమర) సత్త్వంకై స్తుతిని ప్రకటించు. గ్రావా (సోమపేషణశిల) వలె సోత (సోమాన్ని పిండువాడు) మధురాన్ని ప్రవహింపజేయునట్లు, నేను పిలుచుకొనువాడైన ఆయననే నేను ఆరాధించి/స్తుతించుచున్నాను.
Mantra 4
त्वं चिन्नः शम्या अग्ने अस्या ऋतस्य बोध्यृतचित्स्वाधीः । कदा त उक्था सधमाद्यानि कदा भवन्ति सख्या गृहे ते ॥
ఓ అగ్నీ, శమ్యా (సమిధ/కట్టెలు) నుండికూడా—మాకోసం—ఈ ఋత (ऋतस्य) క్రమాన్ని బోధించు/జాగ్రత్తపడు; ఓ ఋతచిత్ (ఋత‑జ్ఞ), స్వాధీಃ (సద్వివేక‑సదభిప్రాయం) తో. ఎప్పుడు నీ ఉక్థ (ప్రేరిత స్తోత్రాలు) మరియు సధమాద్య (సహ‑ఆనందం/సహ‑పానం) కలుగుతాయి? ఎప్పుడు నీ గృహంలో సఖ్య (మైత్రి) జన్మిస్తుంది?
Mantra 5
कथा ह तद्वरुणाय त्वमग्ने कथा दिवे गर्हसे कन्न आगः । कथा मित्राय मीळ्हुषे पृथिव्यै ब्रवः कदर्यम्णे कद्भगाय ॥
ఓ అగ్నీ, వరుణునికి నీవు ఎలా సమాధానం చెప్పవలసి వస్తుంది? ద్యౌ (దివ్/స్వర్గం) ఎదుట నీవు ఎలా గర్హింపబడుతున్నావు—మా ఆగస్ (దోషం) ఏమిటి? మీళ్హుష్ (అనుగ్రహి) అయిన మిత్రునితోను, పృథివితోను నీవు ఎలా పలుకుతావు? ఆర్యమన్కు ఏమని చెబుతావు, భగకు ఏమని చెబుతావు?
Mantra 6
कद्धिष्ण्यासु वृधसानो अग्ने कद्वाताय प्रतवसे शुभंये । परिज्मने नासत्याय क्षे ब्रवः कदग्ने रुद्राय नृघ्ने ॥
ఓ అగ్నీ, పవిత్ర ఆసనాలలో వర్ధిల్లుచున్నవాడా—ముందుకు నడిపించే, శుభకరమైన వాత (వాయు)కు నీవు ఏ వాక్యము పలుకుదువు? దూరంగా సంచరించే నాసత్యులు (అశ్వినౌ)కు—మా నివాసక్షేమార్థం—నీవు ఏమి పలుకుదువు? అలాగే, ఓ అగ్నీ, శత్రుహంత రుద్రునికి నీవు ఏమి పలుకుదువు?
Mantra 7
कथा महे पुष्टिम्भराय पूष्णे कद्रुद्राय सुमखाय हविर्दे । कद्विष्णव उरुगायाय रेतो ब्रवः कदग्ने शरवे बृहत्यै ॥
పుష్టిని మోసే మహా పూషణుని నీవు ఎలా సంభోదించెదవు? అలాగే సుమఖుడు (సుయజ్ఞుడు) రుద్రునికి—హవిర్దే (హవిని దానమిచ్చేవాడికి)—నీవు ఏమి పలుకుదువు? విశాల అడుగుల ఉరుగాయ విష్ణువుకు నీవు ఏ ‘బీజవాక్యము’ పలుకుదువు? ఓ అగ్నీ, దూరంగా దూసుకుపోయే శరము (బాణము)కు, ఆ బృహతీ (విస్తారమైనది)కు నీవు ఏమి పలుకుదువు?
Mantra 8
कथा शर्धाय मरुतामृताय कथा सूरे बृहते पृच्छ्यमानः । प्रति ब्रवोऽदितये तुराय साधा दिवो जातवेदश्चिकित्वान् ॥
ఋతంలో స్థితమైన మరుతుల గణానికి నీవు ఎలా ప్రత్యుత్తరం పలుకుదువు? ప్రశ్నించబడినప్పుడు మహాసూర్యునికి ఎలా? తురితమైన అదితికి ప్రతివాక్యము పలుకు; దానిని సిద్ధపరచు—ఓ జాతవేదసా, చికిత్వాన్ (జ్ఞానివా), దివ్యమార్గపు పరిపూర్ణతను దృఢపరచు.
Mantra 9
ऋतेन ऋतं नियतमीळ आ गोरामा सचा मधुमत्पक्वमग्ने । कृष्णा सती रुशता धासिनैषा जामर्येण पयसा पीपाय ॥
ఋతముచేతనే దృఢంగా నియతమైన ఆ ఋతాన్నే నేను స్తుతిస్తున్నాను; అగ్నీ, గోవు యొక్క కచ్చా మరియు పక్వమైన మధురరసం కలిసి. ఈ ‘కృష్ణా’ (అంధకారమయ) సత్త్వం, ప్రకాశించే పాత్ర యొక్క కాంతిచేత రుశతగా (దీప్తిగా) మారి, పోషక సహచరి పాలతో ఉబ్బి పరిపుష్టమైంది.
Mantra 10
ऋतेन हि ष्मा वृषभश्चिदक्तः पुमाँ अग्निः पयसा पृष्ठ्येन । अस्पन्दमानो अचरद्वयोधा वृषा शुक्रं दुदुहे पृश्निरूधः ॥
ఎందుకంటే ఋతముచేతనే నిజంగా వృషభుడుకూడా అభిషిక్తుడవుతాడు—పుమాన్ అగ్ని, తన వెన్నుపై పాలతో. కంపించకుండా అతడు సాగుతాడు, ద్వివిధ సమృద్ధుల దాత; వృషభుడు ప్రకాశమైన రసాన్ని దోహించాడు, పృష్ణి (చిత్తరపశువు) తన ఉద్ధరమునుండి.
Mantra 11
ऋतेनाद्रिं व्यसन्भिदन्तः समङ्गिरसो नवन्त गोभिः । शुनं नरः परि षदन्नुषासमाविः स्वरभवज्जाते अग्नौ ॥
ఋతముచేత వారు అద్రి (శిల)ని చీల్చి విడదీశారు; అంగిరసులు కాంతికిరణాలు (గోభిః)తో కలిసి ముందుకు నడిచారు. బలవంతులైన నరులు ఉషస్సు చుట్టూ శుభ విస్తారంలో కూర్చున్నారు; అంతరంలో అగ్ని జన్మించినప్పుడు స్వర్ (దివ్య కాంతి/ఆకాశప్రకాశం) ప్రత్యక్షమైంది.
Mantra 12
ऋतेन देवीरमृता अमृक्ता अर्णोभिरापो मधुमद्भिरग्ने । वाजी न सर्गेषु प्रस्तुभानः प्र सदमित्स्रवितवे दधन्युः ॥
ఋతం ద్వారా, అగ్నీ, దివ్య ఆపః—అమృత, అవిమిశ్ర—మధుర ధారలతో ప్రవహిస్తున్నాయి. యోధాశ్వంలా ఉప్పెన పుంజాల్లో ఘోషిస్తూ, అవి నిత్యం ముందుకు దూసుకెళ్లి, నిరంతర ఉద్గమంగా బయటికి ప్రవహించేందుకు తమ్మును స్థాపించుకుంటాయి.
Mantra 13
मा कस्य यक्षं सदमिद्धुरो गा मा वेशस्य प्रमिनतो मापेः । मा भ्रातुरग्ने अनृजोॠणं वेर्मा सख्युर्दक्षं रिपोर्भुजेम ॥
ఏ శత్రు-శక్తి యొక్క యక్షంలోనికి మేము క్షణమాత్రమూ వెళ్లకూడదు; కులవ్యవస్థలోని అవ్యవస్థ తగ్గించే బలానికి లోబడకూడదు. అగ్నీ, హక్కులేని సోదరుని ఋణం మాపై పడకూడదు; శత్రువు దక్షతను భోగించేవారమై పోకూడదు, మిత్రుని సామర్థ్యాన్ని దుర్వినియోగం చేయకూడదు.
Mantra 14
रक्षा णो अग्ने तव रक्षणेभी रारक्षाणः सुमख प्रीणानः । प्रति ष्फुर वि रुज वीड्वंहो जहि रक्षो महि चिद्वावृधानम् ॥
అగ్నీ, నీ రక్షణశక్తులతో మమ్మల్ని రక్షించు; సుముఖా, రక్షకుడై, ఆనందిస్తూ. ప్రతిఘాతం చేయి, చీల్చి, ఘనమైన అంహసును విరిచివేయి; రక్షసును సంహరించు—అది మహత్తుగా పెరిగి బలపడినప్పటికీ.
Mantra 15
एभिर्भव सुमना अग्ने अर्कैरिमान्त्स्पृश मन्मभिः शूर वाजान् । उत ब्रह्माण्यङ्गिरो जुषस्व सं ते शस्तिर्देववाता जरेत ॥
హే అగ్నీ, ఈ అర్కాలైన స్తుతులతో నీవు సుమనా—ప్రసన్నచిత్తుడవై—ఉండు; హే శూరా, మా మనోభావాలతో ఈ వాజాలు/సమృద్ధులను స్పర్శించు. ఇంకా హే అంగిరసా, ఈ బ్రహ్మాణి—పవిత్ర మంత్ర-రచనలను—అంగీకరించు; అప్పుడు దేవప్రేరితమైన నీ శస్తి (ప్రేరిత స్తోత్రం) నీలో పరిపక్వమగును.
Mantra 16
एता विश्वा विदुषे तुभ्यं वेधो नीथान्यग्ने निण्या वचांसि । निवचना कवये काव्यान्यशंसिषं मतिभिर्विप्र उक्थैः ॥
సర్వం తెలిసిన వేదస్—విధాతా—అగ్నీ, ఈ సమస్త నీథానీ (మార్గదర్శక నడిపింపులు) మరియు వచనాల నిణ్యా (గూఢ) పదాలను నేను నీకోసం నిర్మించాను. కవికి ఇవి నివచన (రహస్య ఉచ్చారణలు) మరియు కావ్యానీ (కావ్య-సత్యాలు); విప్రుడనైన నేను వీటిని మతులతోను ఉక్థాలతోను—ప్రేరిత స్తోత్రాలతోను—ప్రకటించాను.
Because Agni governs the whole ritual process: he is invoked first, receives the offerings, and ensures the rite proceeds in right order (ṛta), like a sovereign directing the adhvara.
It highlights Agni’s fierce, purifying power—an awe-inspiring force that burns away impurity and compels truthfulness in the ritual and in the worshipper.
It refers to inward, symbolic or esoteric utterances—carefully crafted poetic formulas and insights offered to Agni, who is praised as the knower able to receive and fulfill them.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.