Sukta 2
Sukta 4.2
Vāmadeva Gautama (traditional attribution for RV 4.2)
Triṣṭubh (probable for RV 4.2; this verse conforms to Triṣṭubh cadence)
ಋಗ್ವೇದ 4.2 ವಾಮದೇವನ ಅಗ್ನಿಸ್ತೋತ್ರ: ಮರಣಶೀಲರೊಳಗಿನ ಅಮರನಾಗಿ, ಹೋತೃ, ದ್ರಷ್ಟಾ ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳ ನಡುವೆ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಇರುವ ಅಗ್ನಿ ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಮಾನವ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಋತ (ಸತ್ಯ-ಕ್ರಮ)ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಗ್ನಿಯು ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಲಿ, ಸರಿಯಾದ ವಿವೇಕವನ್ನು ಗೊಂದಲಭರಿತ ಹಾಗೂ ವಕ್ರ ಪ್ರೇರಣೆಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಿ, ಮತ್ತು ಸಂತತಿಯನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ವಿಶಾಲ, ಬಹುರೂಪ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕವಿ ವಾಣಿಯ ಅರ್ಪಣೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿ, ಅಗ್ನಿ ಜ್ವಲಿಸಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಿತದ ‘ಮಹಾಧನ’ವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಲಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ.
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
यो मर्त्येष्वमृत ऋतावा देवो देवेष्वरतिर्निधायि । होता यजिष्ठो मह्ना शुचध्यै हव्यैरग्निर्मनुष ईरयध्यै ॥
ಮರ್ತ್ಯರೊಳಗೆ ಅಮೃತನಾಗಿರುವ, ಋತವಾನ್ ದೇವನು, ದೇವರೊಳಗೆ ಅಚಲ ಚೇತನ ಪ್ರೇರಕನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತನಾಗಿರುವವನು—ಅಗ್ನಿ, ಹೋತಾರ, ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಅತಿಶಯ ಯೋಗ್ಯನು. ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಅವನು ಶುಚಿಧೀ (ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಬುದ್ಧಿ)ಯನ್ನು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹವ್ಯಗಳಿಂದ ಮಾನವನನ್ನು ಊರ್ಧ್ವಗತಿಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾನೆ.
Mantra 2
इह त्वं सूनो सहसो नो अद्य जातो जाताँ उभयाँ अन्तरग्ने । दूत ईयसे युयुजान ऋष्व ऋजुमुष्कान्वृषणः शुक्राँश्च ॥
ಇಲ್ಲಿ, ಹೇ ಸಹಸದ ಸೂನು, ಇಂದು ನಮ್ಮಿಗಾಗಿ ಜನಿಸಿದವನೇ, ಹೇ ಅಗ್ನಿ, ಎರಡೂ ಜನ್ಮಗಳ/ಎರಡು ಲೋಕಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಪ್ರವೇಶಿಸು. ದೂತನಾಗಿ ನೀನು ಸಾಗುತ್ತೀ—ಉನ್ನತ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಯುಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತಾ—ಬಲಿಷ್ಠ, ನೇರವಾಗಿ ಓಡಿಸಲ್ಪಡುವ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದವುಗಳನ್ನು; ಮಾನವ ಮತ್ತು ದೈವದ ಮಧ್ಯದ ಪಥವು ನೆರವೇರಲೆಂದು.
Mantra 3
अत्या वृधस्नू रोहिता घृतस्नू ऋतस्य मन्ये मनसा जविष्ठा । अन्तरीयसे अरुषा युजानो युष्माँश्च देवान्विश आ च मर्तान् ॥
ಅತೀವ ವೇಗವುಳ್ಳವು ನಿನ್ನ ಅಶ್ವಗಳು—ಬಲದಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವ, ರಕ್ತವರ್ಣದ, ಘೃತದಿಂದ ಸಿಂಚಿತ; ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನು ಅವುಗಳನ್ನು ಋತಕ್ಕಾಗಿ ಅತಿಜವಿಷ್ಠವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ. ಹೀಗೆ ನೀನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತೀ—ಅರುಣ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಯುಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತಾ—ದೇವರನ್ನೂ ಮಾನವ ಕುಲಗಳನ್ನೂ ಒಂದೇ ಪ್ರವಾಹವಾಗಿ ಋತದ ಕಡೆಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತೀ.
Mantra 4
अर्यमणं वरुणं मित्रमेषामिन्द्राविष्णू मरुतो अश्विनोत । स्वश्वो अग्ने सुरथः सुराधा एदु वह सुहविषे जनाय ॥
ಅರ್ಯಮನ್, ವರುಣ, ಮಿತ್ರ—ಇವರನ್ನು ಕರೆ; ಇಂದ್ರ-ವಿಷ್ಣು, ಮರುತರು ಮತ್ತು ಅಶ್ವಿನರನ್ನೂ ಕರೆ. ಹೇ ಅಗ್ನಿ, ಸುಅಶ್ವವಂತ, ಸುರಥ, ಸುರಾಧ—ಸುಹವಿಷ ಅರ್ಪಿಸುವ ಜನರ ಬಳಿಗೆ ಅವರನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಹೊತ್ತು ತರು; ಮಾನವ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಗಳ ಪೂರ್ಣ ಸಭೆ ಅವತರಿಸಲಿ.
Mantra 5
गोमाँ अग्नेऽविमाँ अश्वी यज्ञो नृवत्सखा सदमिदप्रमृष्यः । इळावाँ एषो असुर प्रजावान्दीर्घो रयिः पृथुबुध्नः सभावान् ॥
ಓ ಅಗ್ನೇ, ಯಜ್ಞವು ಗೋಮಾನ್ (ಪ್ರಕಾಶಕಿರಣಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ), ಅವಿಮಾನ್ (ಪೋಷಕ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ), ಅಶ್ವೀ (ವೇಗಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ) ಆಗುತ್ತದೆ; ಅದು ನೃವತ್‌ (ವೀರಪುರುಷರನ್ನು) ಸಖಿಗಳಾಗಿ ಹೊಂದಿ, ತನ್ನ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಅಪ್ರಮೃಷ್ಯ—ಅಜೇಯ—ಆಗಿದೆ. ಓ ತೇಜಸ್ವಿ ಅಸುರ, ಇದು ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆ: ಇಳಾ (ಇಳಾ/ಇಡಾ—ಪ್ರೇರಣೆ, ಪ್ರಕಾಶನ)ಯಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಪ್ರಜಾವಾನ್ ಯಜ್ಞ; ಅದು ದೀರ್ಘ ರಯಿ (ದೀರ್ಘ ಸಂಪತ್ತು) ನೀಡುತ್ತದೆ, ಪೃಥುಬುಧ್ನ (ವಿಸ್ತೃತ ಆಧಾರವಿರುವ) ಮತ್ತು ಸಭಾವಾನ್ (ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ) ಆಗಿದೆ.
Mantra 6
यस्त इध्मं जभरत्सिष्विदानो मूर्धानं वा ततपते त्वाया । भुवस्तस्य स्वतवाँ: पायुरग्ने विश्वस्मात्सीमघायत उरुष्य ॥
ಯಾರು ನಿನಗೆ ಇಂಧನವನ್ನು ತರುತ್ತಾನೋ—ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಲು—ಅಥವಾ ನಿನ್ನಿಗಾಗಿ ತನ್ನ ಶಿರಸ್ಸನ್ನೇ ತಪಿಸುತ್ತಾನೋ (ತಪಸ್ಸಿನ ಉರಿಯಲ್ಲಿ), ಅವನಿಗೆ, ಓ ಅಗ್ನೇ, ನೀನು ಸ್ವತವಾನ್—ಸ್ವಬಲದಿಂದ ಸಮರ್ಥ—ರಕ್ಷಕನಾಗುತ್ತೀ. ಎಲ್ಲ ಅಘಾಯತರು (ದುರ್ಭಾವನೆಯವರು) ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ವೈರವಿನಿಂದ ಅವನನ್ನು ವಿಶಾಲ ಆಶ್ರಯದಿಂದ ಕಾಪಾಡು.
Mantra 7
यस्ते भरादन्नियते चिदन्नं निशिषन्मन्द्रमतिथिमुदीरत् । आ देवयुरिनधते दुरोणे तस्मिन्रयिर्ध्रुवो अस्तु दास्वान् ॥
ಯಾರು ನಿನಗೆ ಅನ್ನವನ್ನು ತರುತ್ತಾನೋ—ಅನ್ನ ಕೊರತೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಹ—ಯಾರು ಆನಂದಕರ ಅತಿಥಿ (ಅಗ್ನಿ)ಯನ್ನು ಆಸನಗೊಳಿಸಿ ಎತ್ತಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೋ; ದೇವಯು (ದೇವಾನ್ವೇಷಿ) ಗೃಹದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿದಾಗ, ಆ ದಾತನಿಗೆ ಧ್ರುವ ರಯಿ—ಅಚಲ ಸಮೃದ್ಧಿ—ಇರಲಿ, ಕ್ಷಯವಿಲ್ಲದ ದಾನಸಂಪತ್ತು.
Mantra 8
यस्त्वा दोषा य उषसि प्रशंसात्प्रियं वा त्वा कृणवते हविष्मान् । अश्वो न स्वे दम आ हेम्यावान्तमंहसः पीपरो दाश्वांसम् ॥
ಯಾರು ನಿನ್ನನ್ನು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೋ, ಯಾರು ಉಷಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅಥವಾ ಹವಿಷ್ಮಾನ್ ಅರ್ಪಣದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರಿಯನಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ—ಸ್ವದಮದಲ್ಲಿರುವ ಅಶ್ವದಂತೆ ಅವನ ಗೃಹಕ್ಕೆ ನೀನು ಮರಳಿ ಬಾ. ಹೇ ಅಗ್ನಿ, ಲಗಾಮನ್ನು ಹಿಡಿದವನೇ, ದಾಶ್ವಾಂಸನಾದ ಆ ದಾತನನ್ನು ಅಂಹಸ್—ಸಂಕಟ ಮತ್ತು ಸಂಕೋಚ—ಅಡ್ಡವಾಗಿ ದಾಟಿಸು.
Mantra 9
यस्तुभ्यमग्ने अमृताय दाशद्दुवस्त्वे कृणवते यतस्रुक् । न स राया शशमानो वि योषन्नैनमंहः परि वरदघायोः ॥
ಯಾರು ನಿನಗೆ, ಹೇ ಅಗ್ನಿ, ಅಮೃತನಿಗಾಗಿ ದಾನಮಾಡುತ್ತಾನೋ ಮತ್ತು ಯತಸ್ರುಕ್ (ನಿಯತ ಸ್ರುಚಿ) ಮೂಲಕ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ದುವಸ್—ಭಕ್ತಿಸೇವೆ—ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ರಾಯ—ಸಮೃದ್ಧಿ—ಯಿಂದ ದೂರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅಂಹಸ್ ಅವನನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಳ್ಳದು, ಅಘಾಯು (ದುರುದ್ದೇಶಿಯ) ದುಷ್ಟತೆಯೂ ಅಲ್ಲ.
Mantra 10
यस्य त्वमग्ने अध्वरं जुजोषो देवो मर्तस्य सुधितं रराणः । प्रीतेदसद्धोत्रा सा यविष्ठासाम यस्य विधतो वृधासः ॥
ಯಾರ ಅಧ್ವರ—ಯಜ್ಞಮಾರ್ಗ—ವನ್ನು ನೀನು, ಹೇ ಅಗ್ನಿ, ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತೀಯೋ—ದೇವನಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಮರಣಶೀಲನ ಸುಧಿತ (ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ) ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವವನೇ—ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹೋತ್ರಾ—ಯಾಜಕಶಕ್ತಿ—ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೇ ಯವಿಷ್ಠ, ವಿಧಾತ (ಸೇವಕ)ನಾದ ಅವನಿಗಾಗಿ ವೃಧಾಸಃ—ವೃದ್ಧಿಗಳು/ವಿಕಾಸಗಳು—ಹೆಚ್ಚುತ್ತವೆ.
Mantra 11
चित्तिमचित्तिं चिनवद्वि विद्वान्पृष्ठेव वीता वृजिना च मर्तान् । राये च नः स्वपत्याय देव दितिं च रास्वादितिमुरुष्य ॥
ಹೇ ಅಗ್ನಿ, ವಿದ್ಯಾವಂತನೇ! ಚಿತ್ತಿಯನ್ನು ಅಚಿತ್ತಿಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಿ ನಮಗಾಗಿ ಯಥಾರ್ಥ ವಿವೇಕಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸು; ಅಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಗೊಂದಲದ ಚಲನೆಗಳಿಂದ ಅವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸು. ಬೆನ್ನಿನಂತೆ ದೃಢ ಆಧಾರವನ್ನು ಆರಿಸುವವನಂತೆ, ವಕ್ರವಾದ ಪಾಪಮಯ ಮರಣ್ಯ ಪ್ರೇರಣೆಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡು. ನಮಗೆ ರಾಯಿ (ಸಮೃದ್ಧಿ)ಯನ್ನೂ, ಸುಪತ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ದಯಪಾಲಿಸು; ದಿತಿಯನ್ನೂ ನೀಡು, ಅಡಿತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು.
Mantra 12
कविं शशासुः कवयोऽदब्धा निधारयन्तो दुर्यास्वायोः । अतस्त्वं दृश्याँ अग्न एतान्पड्भिः पश्येरद्भुताँ अर्य एवैः ॥
ಅದಬ್ಬಧ ಕವಿಗಳು ಕವಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯ ನಿವಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಅಗ್ನಿ, ನಿನ್ನ ಪಥಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ದೃಶ್ಯ ಅದ್ಭುತಗಳನ್ನು ನೋಡು—ನಿನ್ನ ಗತಿಗಳಿಂದ ನೀನು ಆರ್ಯ, ಉದಾತ್ತನು.
Mantra 13
त्वमग्ने वाघते सुप्रणीतिः सुतसोमाय विधते यविष्ठ । रत्नं भर शशमानाय घृष्वे पृथु श्चन्द्रमवसे चर्षणिप्राः ॥
ಹೇ ಅಗ್ನಿ, ನೀನು ವಾಘತ (ಅರ್ಪಿಸುವವ)ಗೆ ಸುಪ್ರಣೀತಿ—ಪೂರ್ಣ ನಾಯಕತ್ವ; ಸೋಮವನ್ನು ಪೀಡಿಸುವ ಯಜಮಾನನಿಗೆ, ಹೇ ಯವಿಷ್ಠ! ಶ್ರಮಿಸುವ, ಉರಿಯುವ ಸಾಧಕನಿಗೆ ರತ್ನವನ್ನು ತಂದುಕೊಡು. ಚರ್ಷಣಿಪ್ರಾಃ—ಮುಂದೆ ಸಾಗುವ ಜನರಿಗೆ—ನಿನ್ನ ಸಹಾಯ ವಿಶಾಲವೂ ಚಂದ್ರ (ಪ್ರಕಾಶಮಯ)ವೂ ಆಗಲಿ.
Mantra 14
अधा ह यद्वयमग्ने त्वाया पड्भिर्हस्तेभिश्चकृमा तनूभिः । रथं न क्रन्तो अपसा भुरिजोॠतं येमुः सुध्य आशुषाणाः ॥
ಮತ್ತೆ, ಹೇ ಅಗ್ನಿಯೇ, ನಾವು ನಮ್ಮ ಹೆಜ್ಜೆಗಳಿಂದಲೂ, ಕೈಗಳಿಂದಲೂ, ನಮ್ಮದೇ ದೇಹಗಳಿಂದಲೂ ನಿನಗಾಗಿ ಒಂದು ಕರ್ಮವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದಾಗ—ಶ್ರಮದಿಂದ ರಥದಂತೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾ—ಶುದ್ಧಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವರು, ಪ್ರೇರಣೆಯಲ್ಲಿ ವೇಗಿಗಳಾದವರು ಋತ (ṛta)ವನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಲಿ.
Mantra 15
अधा मातुरुषसः सप्त विप्रा जायेमहि प्रथमा वेधसो नॄन् । दिवस्पुत्रा अङ्गिरसो भवेमाद्रिं रुजेम धनिनं शुचन्तः ॥
ಆಮೇಲೆ ಮಾತೃ ಉಷಸ್‌ (ಪ್ರಭಾತ)ದಿಂದ ನಾವು ಏಳು ವಿಪ್ರರು (ಪ್ರೇರಿತ ಋಷಿಗಳು) ಆಗಿ ಜನಿಸೋಣ; ನರರನ್ನು ರೂಪಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗರಾಗೋಣ. ದಿವನ ಪುತ್ರರಾದ ಅಂಗಿರಸರು ಆಗೋಣ; ಶುಚಿತ್ವದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾ, ಧನವನ್ನು ಒಳಗಿಟ್ಟಿರುವ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಒಡೆದು ಆ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡೋಣ.
Mantra 16
अधा यथा नः पितरः परासः प्रत्नासो अग्न ऋतमाशुषाणाः । शुचीदयन्दीधितिमुक्थशासः क्षामा भिन्दन्तो अरुणीरप व्रन् ॥
ಆಮೇಲೆ, ನಮ್ಮ ಪಿತೃಗಳು—ಪುರಾತನರು—ಋತ (ṛta)ಕ್ಕಾಗಿ ಆತುರರಾಗಿದ್ದಂತೆ, ಹೇ ಅಗ್ನಿಯೇ, ಹಾಗೆಯೇ: ಶುಚಿಗಳಾಗಿ, ವಚನವನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾ, ಅವರು ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸಿದರು. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಭೇದಿಸಿ, ಅವರು ಅರುಣ (ಕೆಂಪು) ಬೆಳಕುಗಳನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದರು.
Mantra 17
सुकर्माणः सुरुचो देवयन्तोऽयो न देवा जनिमा धमन्तः । शुचन्तो अग्निं ववृधन्त इन्द्रमूर्वं गव्यं परिषदन्तो अग्मन् ॥
ಸುಕರ್ಮಿಗಳು, ಸುರುಚಿಗಳು (ಪ್ರಕಾಶಮಯರು), ದೇವಯಂತರು—ದೇವಮುಖರಾಗಿರುವ ಅವರು—ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಉಸಿರಿನಿಂದ ದೇವರಂತೆ ತಮ್ಮ ಜನ್ಮವನ್ನು ಹೊಡೆದು ರೂಪಿಸಿದರು. ತಮ್ಮನ್ನು ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡು ಅವರು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು, ಇಂದ್ರನನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದರು; ಜ್ಞಾನಕಿರಣರೂಪವಾದ ಗವ್ಯಗಳ ವಿಶಾಲ ಗೋಶಾಲೆ (ಊರ್ವ) ಸುತ್ತಲು ಹೋಗಿ ಕುಳಿತರು.
Mantra 18
आ यूथेव क्षुमति पश्वो अख्यद्देवानां यज्जनिमान्त्युग्र । मर्तानां चिदुर्वशीरकृप्रन्वृधे चिदर्य उपरस्यायोः ॥
ಯೂಥದಂತೆ, ಕ್ಷುಮತಿ—ಸಮೃದ್ಧ ಜೀವನಶಕ್ತಿಗಳು—ಅಂದು ದೃಶ್ಯವಾದವು, ದೇವರ ಉಗ್ರ ಜನ್ಮವು ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ. ಮರಣಶೀಲರಿಗೂ ಉರ್ವಶೀಗಳು—ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಪ್ರೇರಣೆಗಳು—ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕೂಡ ಆರ್ಯನು ಪರಸ್ಯಾಯೋಃ—ಉನ್ನತ ಜೀವನಬಲವನ್ನು—ಕಂಡುಕೊಂಡನು.
Mantra 19
अकर्म ते स्वपसो अभूम ऋतमवस्रन्नुषसो विभातीः । अनूनमग्निं पुरुधा सुश्चन्द्रं देवस्य मर्मृजतश्चारु चक्षुः ॥
ಹೇ ಅಗ್ನಿ, ನಾವು ನಿನ್ನ ಸುಕರ್ಮಿಗಳು—ಸ್ವಪಸ—ಆಗಿದ್ದೇವೆ; ವಿಭಾತಿ ಉಷಸ್ಸುಗಳು ಋತ—ಸತ್ಯವ್ಯವಸ್ಥೆ—ಯನ್ನು ಹರಿಸಿ ಹೊರಹಾಕಿವೆ. ಅನೇಕ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಅನೂನ—ದೋಷರಹಿತ—ಮತ್ತು ಸುಶ್ಚಂದ್ರ—ಸುಂದರ ಪ್ರಕಾಶಮಯ—ಮಾಡಿದರು; ದೇವನ ಚಾರು ಚಕ್ಷು—ಅಗ್ನಿದೃಷ್ಟಿ—ಯನ್ನು ಮರ್ಮೃಜತ, ಹೊಳಪುಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.
Mantra 20
एता ते अग्न उचथानि वेधोऽवोचाम कवये ता जुषस्व । उच्छोचस्व कृणुहि वस्यसो नो महो रायः पुरुवार प्र यन्धि ॥
ಹೇ ಅಗ್ನಿ, ವಿಧಾತಾ, ಈ ಉಚ್ಚಥಗಳನ್ನು ನಾವು ನಿನಗೆ—ಕವಿ, ದ್ರಷ್ಟೃಗೆ—ಉಚ್ಚರಿಸಿದ್ದೇವೆ; ಅವನ್ನು ನೀನು ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸು. ನೀನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ ಜ್ವಲಿಸು; ನಮಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಸು (ಶ್ರೇಯಸ್ಸು) ಉಂಟುಮಾಡು. ಅನೇಕ ಇಷ್ಟರೂಪಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಮಹಾ ರಾಯಿಯ ಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಕಡೆಗೆ ಹರಿಸು.
Inside Sukta 2
How it unfolds
- Where it opens
Agni is hailed as immortal within mortals and as ṛtāvān—installed as the active mover among the gods and the most capable hotṛ.
- Development
The hymn develops Agni’s double work: outwardly carrying offerings and sustaining the sacrificial order, inwardly kindling luminous intelligence and uplifting the human being; petitions broaden into prosperity and right governance of life-forces.
- Climax
The prayer for discriminative power: Agni is asked to gather true citti and separate it from acitti, setting apart crooked mortal impulses, and to grant Diti (right division/order) while protecting Aditi (undivided infinity).
- Where it settles
The poet offers his ucathāni (utterances) to the seer-fire and asks Agni to blaze out, create a greater good, and send forth abundant, many-formed plenitude.
The deity: Agni
- Cosmic functionMediator between human and divine realms—receiving oblations, conveying them to the gods, sustaining ṛta through yajña, and energizing growth, protection, and prosperity in the community.
- Inner significanceThe flame of consciousness and aspiration: the power that kindles śuci-dhī (luminous intelligence), discriminates citti from acitti (right insight from confusion), and lifts the human being upward toward truth and wholeness (Aditi).
The seer
- Vāmadeva GautamaGautama gotra (Vāmadeva as a Gautama seer of Mandala 4) · A major Ṛgvedic seer of the Fourth Maṇḍala, celebrated for profound Agni hymns and for visionary, inward readings of sacrifice where Agni becomes the power of illumination and right discernment (citti) within the human being.
Famous verses
amṛta ṛtāvā ("immortal, bearer of ṛta")
cittim acittiṃ ("discernment and non-discernment")
maho rāyaḥ ("great plenitude/wealth")
Attributes of the deity
- Hotṛ (chief invoker/priest)
- Kaví (seer-poet)
- Vedhá (ordainer, arranger of right order)
- Ṛtāvān (bearer of ṛta)
- Śuci (pure, bright)
- Messenger who carries offerings
- Discriminating intelligence (viveka-like function)
- Giver of rāyí (plenitude, wealth) and protection
Also by this seer
- Attributed authorship of many hymns in Rig Veda Mandala 4 (Vāmadeva’s collection), especially Agni-centered sūktas
- Traditional association with the Vāmadeva tradition and the name “Vāmadeva” later revered in Śaiva and mantra lineages (as an archetypal seer-name)
The rite, step by step
- Prepare the altar/household fire-place (vedi) and seat for Agni; ritually clean the space.
- Kindle Agni (ādhāna/agnipraṇayana contextually) and stabilize the flame with fuel (samidh).
- Recite Agni-stuti verses invoking Agni as hotṛ and ṛtāvān; invite him to take his seat among the gods.
- Offer oblations with svāhā—asking Agni to kindle śuci-dhī and to separate right from wrong impulses.
- Conclude with uttered praise (ucathāni), requesting Agni to blaze forth and to send “great wealth” and well-being.
- Silent or spoken dedication: may the rite support posterity (su-apatya) and protect Aditi (wholeness).
Offerings
- Ghee (ājya)
- Samidh/fuel sticks
- Grain or simple havis (as available)
- Optional fragrant offerings (resins) depending on tradition
Frequently Asked Questions
It presents Agni as the divine fire who brings truth-order (ṛta) into human life—through worship he awakens clear intelligence and leads the seeker upward, while also granting protection and prosperity.
The hymn asks Agni to help us recognize true understanding (citti) and separate it from confusion or wrong movement (acitti), so our actions become straight and well-ordered rather than crooked.
Here Diti points to right division, measure, and ordering in life, while Aditi points to the undivided, expansive wholeness; the prayer seeks both: good order without losing inner freedom and infinity.
Ask anything about Sukta 2 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
