
Sukta 4.3
Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Mandala 4)
Agni (with Rudra-epithet/force invoked as king and hotṛ)
Triṣṭubh (probable for RV 4.3; verse-length and cadence fit the dominant meter of this section)
ഈ സൂക്തം യാഗത്തിന്റെ രാജാവായും ഇരുലോകങ്ങളെയും വ്യാപിക്കുന്ന സത്യഹോതാവായും അഗ്നിയെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു; അവനിൽ രുദ്രസദൃശമായ ശക്തി ഉണ്ട്—ഉഗ്രവും ശുദ്ധീകരകവും യാഗത്തിൽ പരമാധികാരിയും. സത്യത്താൽ നയിക്കപ്പെടുന്ന അഗ്നിയുടെ ശക്തിയെ ഇത് പുകഴ്ത്തുന്നു: കച്ചയായതിനെ പാകമായതാക്കുക (ആമാ→പക്വ), മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതിനെ ദൃശ്യമാക്കുക, കൂടാതെ ഉപാസകനെ രഹസ്യ ‘നീഥാനി’ (മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശ പഥങ്ങൾ) വഴി നയിക്കുക. അവസാനം ദർശകൻ, അറിവുള്ള അഗ്നിക്ക് യോജ്യമായ വിധത്തിൽ, കൃത്യമായി നിർമ്മിച്ച അന്തർമുഖ (നിണ്യാ) ഉച്ചാരണങ്ങൾ—ഗൂഢവാക്യവും പ്രചോദിതസ്തുതിയും—അർപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 1
आ वो राजानमध्वरस्य रुद्रं होतारं सत्ययजं रोदस्योः । अग्निं पुरा तनयित्नोरचित्ताद्धिरण्यरूपमवसे कृणुध्वम् ॥
നിങ്ങൾക്കായി അധ്വര (യജ്ഞ)ത്തിന്റെ രാജാവിനെ—രുദ്രശക്തിയെ—രണ്ടു ലോകങ്ങളുടെ സത്യയജ്ഞ ഹോതാവായി മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുവരിക. പൂർവകാലത്തേത്, പോഷക ഊർജങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിച്ച അഗ്നിയെ—ഹിരണ്യരൂപനായി—ഞങ്ങൾക്ക് അവസ (സഹായം) ആകുന്ന ശക്തിയായി ആക്കുക; അചേതത്തിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതും ഉണർത്തുന്നവനായി സ്ഥാപിക്ക.
Mantra 2
अयं योनिश्चकृमा यं वयं ते जायेव पत्य उशती सुवासाः । अर्वाचीनः परिवीतो नि षीदेमा उ ते स्वपाक प्रतीचीः ॥
ഈ യോനി-ആസനം ഞങ്ങൾ നിനക്കായി ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു; ഭർത്താവിനായി ഭാര്യ—ആഗ്രഹിണി, സുവസ്ത്രധാരിണി—ഒരുക്കുന്നതുപോലെ. നീ ഇവിടെ തിരിഞ്ഞുവരിക; ചുറ്റും പൊതിഞ്ഞവനായി ഇരിക്ക. ഹേ സ്വപാക (സുപാകം ചെയ്യുന്നവനേ), ഞങ്ങളുടെ ഈ ആഹുതികൾ നിനക്കു പ്രതീചീ—പ്രതിസ്പന്ദനശക്തികളായി—മടങ്ങിവരുന്നു.
Mantra 3
आशृण्वते अदृपिताय मन्म नृचक्षसे सुमृळीकाय वेधः । देवाय शस्तिममृताय शंस ग्रावेव सोता मधुषुद्यमीळे ॥
ഹേ വേധസ് (ജ്ഞാനി), കേൾക്കുന്നവനോടും മത്തനല്ലാത്തവനോടും, നൃചക്ഷസ് (മനുഷ്യരുടെ ദർശകൻ), സുമൃളീക (കരുണാമയ-പ്രസന്ന) ആയ അവനോടും പ്രേരിതമായ മനനം ഉച്ചരിക്ക. ദേവനോടും അമൃതനായവനോടും സ്തുതി പ്രസ്താവിക്ക; ഗ്രാവാ (പേഷണശില) പോലെ സോമപേഷകൻ മധുരരസം ഒഴുക്കുന്നതുപോലെ, മധു ചൊരിയുന്നവനായി, ഞാൻ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്ന അവനെ ഞാൻ ആരാധിക്കുന്നു.
Mantra 4
त्वं चिन्नः शम्या अग्ने अस्या ऋतस्य बोध्यृतचित्स्वाधीः । कदा त उक्था सधमाद्यानि कदा भवन्ति सख्या गृहे ते ॥
ഹേ അഗ്നേ, ശമ്യാ (അരണി/കട്ടിക)യിൽ നിന്നുപോലും നീ ഞങ്ങൾക്കായി ഈ ഋതം (കോസ്മിക ക്രമം) അറിയുക; ഹേ ഋതചിത് (ഋതത്തെ അറിയുന്നവനേ), സ്വാധീഃ (സുഭോധമുള്ളവൻ) ആയി ജാഗ്രതനാകുക. എപ്പോൾ നിന്റെ ഉക്ഥങ്ങൾ (പ്രേരിത സ്തുതിവചനങ്ങൾ)യും സധമാദ്യാനി (സഹ-ആനന്ദ യജ്ഞോത്സവങ്ങൾ)യും വരും? എപ്പോൾ നിന്റെ ഗൃഹത്തിൽ സഖ്യങ്ങൾ (മൈത്രികൾ) ജനിക്കും?
Mantra 5
कथा ह तद्वरुणाय त्वमग्ने कथा दिवे गर्हसे कन्न आगः । कथा मित्राय मीळ्हुषे पृथिव्यै ब्रवः कदर्यम्णे कद्भगाय ॥
ഹേ അഗ്നേ, വരുണനോട് നീ എങ്ങനെ മറുപടി പറയും? ദ്യൗ (ആകാശം) മുമ്പിൽ നീ എന്തുകൊണ്ട് ഗർഹിക്കപ്പെടുന്നു—ഞങ്ങളുടെ ഏത് ആഗസ് (അപരാധം) ആണത്? മിത്രനോടും, കൃപാളുവിനോടും, പൃഥിവിയോടും നീ എങ്ങനെ സംസാരിക്കും? അര്യമണനോട് എന്ത് പറയും, ഭഗനോട് എന്ത് പറയും?
Mantra 6
कद्धिष्ण्यासु वृधसानो अग्ने कद्वाताय प्रतवसे शुभंये । परिज्मने नासत्याय क्षे ब्रवः कदग्ने रुद्राय नृघ्ने ॥
ഹേ അഗ്നേ, പവിത്രാസനങ്ങളിൽ വർദ്ധിച്ചു വരുന്നവനേ, നീ ഏതു വാക്ക് ഉച്ചരിക്കും? ഉപകാരിയായും മുന്നോട്ടുതള്ളുന്നവനുമായ വാത (വായു)നോട് നീ എന്ത് പറയും? ദൂരഗാമികളായ നാസത്യന്മാരോട്—ഞങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലത്തിനായി നീ എന്ത് പ്രസ്താവിക്കും? ഹേ അഗ്നേ, ശത്രുഘ്നനായ രുദ്രനോട് നീ എന്ത് പറയും?
Mantra 7
कथा महे पुष्टिम्भराय पूष्णे कद्रुद्राय सुमखाय हविर्दे । कद्विष्णव उरुगायाय रेतो ब्रवः कदग्ने शरवे बृहत्यै ॥
പുഷ്ടി വഹിക്കുന്ന മഹാനായ പൂഷണനോട് ഞാൻ എങ്ങനെ സംസാരിക്കും? സുസംസ്കൃത യജ്ഞമുള്ള, ഹവിർദാതാവായ രുദ്രനോട് എന്ത് പറയും? വിശാല പാദങ്ങളുള്ള ഉരുഗായ വിഷ്ണുവിനോട് ഏതു ബീജ-വചനം (രേതഃ) ഉച്ചരിക്കും? ഹേ അഗ്നേ, ദൂരേ പറക്കുന്ന ശര (അമ്പ്)നോട്—വിശാലയായ ബൃഹതിയോട്—നീ എന്ത് പറയും?
Mantra 8
कथा शर्धाय मरुतामृताय कथा सूरे बृहते पृच्छ्यमानः । प्रति ब्रवोऽदितये तुराय साधा दिवो जातवेदश्चिकित्वान् ॥
ഋതത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന മരുതുകളുടെ ശർധയോട് ഞാൻ എങ്ങനെ മറുപടി പറയും? ചോദിക്കപ്പെടുമ്പോൾ മഹത്തായ സൂര്യനോട് എങ്ങനെ സംസാരിക്കും? ത്വരിതയായ അദിതിയോട് പ്രത്യുത്തരം പറയുക; അതും സിദ്ധമാക്കുക, ഹേ ജാതവേദസ്, ചികിത്വാൻ—ദിവ്യമായ പൂർത്തീകരണം ദൃഢമാക്കുക.
Mantra 9
ऋतेन ऋतं नियतमीळ आ गोरामा सचा मधुमत्पक्वमग्ने । कृष्णा सती रुशता धासिनैषा जामर्येण पयसा पीपाय ॥
ഋതംകൊണ്ടു ഞാൻ ഋതത്തെ—സ്ഥിരമായി നിയതമായതിനെ—സ്തുതിക്കുന്നു; ഹേ അഗ്നേ, ഗോവിന്റെ കച്ചയും പക്വവും ആയ മധുരരസത്തോടുകൂടെ. ഈ കൃഷ്ണാ (ഇരുണ്ട) സതി, ദീപ്തമായ ധാസി (പ്രകാശപാത്രം) മൂലം പ്രകാശിതയായി, ജാമര്യ (പോഷകസഖാവ്)യുടെ പയസ്സാൽ പുഷ്ടിയായി വീർപ്പിക്കപ്പെട്ടു.
Mantra 10
ऋतेन हि ष्मा वृषभश्चिदक्तः पुमाँ अग्निः पयसा पृष्ठ्येन । अस्पन्दमानो अचरद्वयोधा वृषा शुक्रं दुदुहे पृश्निरूधः ॥
ഋതംകൊണ്ടുതന്നെ സത്യമായി വൃഷഭനും അഭിഷിക്തനാകുന്നു; പുരുഷനായ അഗ്നി, തന്റെ പുറത്ത് പയസ് (പാൽ) ധരിച്ച്. അസ്പന്ദമാനനായി അവൻ ദ്വയോധാ (ഇരുവഴികളിലൂടെ) സഞ്ചരിക്കുന്നു, സമൃദ്ധികളുടെ ദാതാവ്; വൃഷഭൻ ശുക്രം (ദീപ്തരസം) ദോഹിച്ചു, പൃശ്നി (ചിതറിയവൾ) തന്റെ ഊധസ്സ്.
Mantra 11
ऋतेनाद्रिं व्यसन्भिदन्तः समङ्गिरसो नवन्त गोभिः । शुनं नरः परि षदन्नुषासमाविः स्वरभवज्जाते अग्नौ ॥
ഋതംകൊണ്ട് അവർ അദ്രി (ശില) പിളർത്തി; അങ്ഗിരസർ ഒരുമിച്ച് ഗോഭിഃ—പ്രകാശകിരണങ്ങളോടെ—മുന്നോട്ട് തള്ളിപ്പോയി. ശക്തന്മാരായ നരർ ഉഷാ (ഉഷസ്)യെ ചുറ്റി ശുഭമായ വിശാലതയിൽ ഇരുന്നു; അഗ്നി ജനിച്ചപ്പോൾ സ്വർ (ദിവ്യപ്രകാശം/ആകാശം) പ്രത്യക്ഷമായി.
Mantra 12
ऋतेन देवीरमृता अमृक्ता अर्णोभिरापो मधुमद्भिरग्ने । वाजी न सर्गेषु प्रस्तुभानः प्र सदमित्स्रवितवे दधन्युः ॥
ഋതത്തിന്റെ ബലത്താൽ, ഹേ അഗ്നേ, ദേവീയമായ ആപഃ—അമര, അമൃക്ത (അമിശ്രിത)—മധുരം നിറഞ്ഞ പ്രവാഹങ്ങളോടെ ഒഴുകുന്നു. യുദ്ധാശ്വംപോലെ പാഞ്ഞുചാട്ടങ്ങളിൽ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ട്, അവ സദാ മുന്നോട്ടു തള്ളിപ്പോയി, സ്ഥിരമായ ഒഴുക്കായി പുറത്തേക്ക് ഒഴുകാൻ ഉത്സുകമാകുന്നു.
Mantra 13
मा कस्य यक्षं सदमिद्धुरो गा मा वेशस्य प्रमिनतो मापेः । मा भ्रातुरग्ने अनृजोॠणं वेर्मा सख्युर्दक्षं रिपोर्भुजेम ॥
ഏതൊരു ശത്രുശക്തിയുടെയും യക്ഷത്തിൽ ഞങ്ങൾ ഒരു നിമിഷംപോലും കടക്കാതിരിക്കട്ടെ; കുലത്തിന്റെ അക്രമം ക്ഷയിപ്പിക്കുന്ന ബലത്തിന് കീഴടങ്ങാതിരിക്കട്ടെ. ഹേ അഗ്നേ, അവകാശമില്ലാത്ത സഹോദരന്റെ ഋണം (ഋണം) ഞങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കാതിരിക്കട്ടെ; ശത്രുവിന്റെ ദക്ഷ (കൗശലം) ഭോഗിക്കുന്നവരാകാതിരിക്കട്ടെ; സുഹൃത്തിന്റെ ശേഷിയെ ദുരുപയോഗം ചെയ്യാതിരിക്കട്ടെ.
Mantra 14
रक्षा णो अग्ने तव रक्षणेभी रारक्षाणः सुमख प्रीणानः । प्रति ष्फुर वि रुज वीड्वंहो जहि रक्षो महि चिद्वावृधानम् ॥
ഹേ അഗ്നേ, നിന്റെ രക്ഷാശക്തികളാൽ ഞങ്ങളെ കാക്കേണമേ; കാക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, ഹേ സുമുഖ, ആനന്ദത്തോടെ ഇരിക്കേണമേ. തിരിച്ചടിക്ക; ചിതറിച്ചെറുക്ക; ഘനമായ അംഹസ് (ഘോര പാപം/അപശകുനം) തകർക്ക; റക്ഷസിനെ സംഹരിക്ക—അത് മഹത്തായി ബലവാനായി വളർന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിലും.
Mantra 15
एभिर्भव सुमना अग्ने अर्कैरिमान्त्स्पृश मन्मभिः शूर वाजान् । उत ब्रह्माण्यङ्गिरो जुषस्व सं ते शस्तिर्देववाता जरेत ॥
ഹേ അഗ്നേ, ഈ അർക്കങ്ങളാൽ (സ്തുതിഗീതങ്ങളാൽ) സുമനസ്—പ്രസന്നചിത്തനായിരിക്ക; ഹേ ശൂര, ഞങ്ങളുടെ മനോഭാവങ്ങളാൽ ഈ വാജങ്ങളെ (സമൃദ്ധി/ബലങ്ങളെ) സ്പർശിക്ക. കൂടാതെ, ഹേ അങ്ഗിരസ്, ഈ ബ്രഹ്മാണികളെ (പവിത്ര മന്ത്രരചനകളെ) സ്വീകരിച്ചു ആസ്വദിക്ക; അങ്ങനെ ദേവവാത—ദേവന്മാർ പ്രേരിപ്പിച്ച—നിന്റെ ശസ്തി (സ്തുതി) നിനക്കുള്ളിൽ പാകമാകട്ടെ.
Mantra 16
एता विश्वा विदुषे तुभ्यं वेधो नीथान्यग्ने निण्या वचांसि । निवचना कवये काव्यान्यशंसिषं मतिभिर्विप्र उक्थैः ॥
ഹേ വേധഃ—വിധാതാവും സർവ്വജ്ഞനും ആയ—അഗ്നേ, നിനക്കായി ഞാൻ ഈ എല്ലാ നീഥാനികളെ (മാർഗ്ഗദർശക നയങ്ങളെ)യും നിണ്യ വചനങ്ങളെ (ഗൂഢ വാക്കുകളെ)യും രൂപപ്പെടുത്തി. കവിക്കായി നിവചനങ്ങൾ (രഹസ്യ ഉച്ചാരണങ്ങൾ)യും കാവ്യാനി (കാവ്യസത്യങ്ങൾ)യും — വിപ്രനായ ഞാൻ മതികളാലും ഉക്തങ്ങളാലും (പ്രേരിത സ്തുതികളാലും) അവയെ പ്രസ്താവിച്ചു.
Because Agni governs the whole ritual process: he is invoked first, receives the offerings, and ensures the rite proceeds in right order (ṛta), like a sovereign directing the adhvara.
It highlights Agni’s fierce, purifying power—an awe-inspiring force that burns away impurity and compels truthfulness in the ritual and in the worshipper.
It refers to inward, symbolic or esoteric utterances—carefully crafted poetic formulas and insights offered to Agni, who is praised as the knower able to receive and fulfill them.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.