Sukta 3

Mantra 1

आ वो राजानमध्वरस्य रुद्रं होतारं सत्ययजं रोदस्योः । अग्निं पुरा तनयित्नोरचित्ताद्धिरण्यरूपमवसे कृणुध्वम् ॥

तुमच्यासाठी अध्वर (यज्ञ) याचा राजा—रुद्र-शक्ती—हिला, दोन्ही लोकांचा सत्ययज् होता म्हणून पुढे आणा. अग्नीला—प्राचीन, पोषण-शक्तींमधून जन्मलेला—सुवर्णरूप करून, आमच्या सहाय्यासाठी स्थापन करा; तो अशी मदत-शक्ती होवो की जी अचेत (अदृश्य)लाही जागृत करील.

Mantra 2

अयं योनिश्चकृमा यं वयं ते जायेव पत्य उशती सुवासाः । अर्वाचीनः परिवीतो नि षीदेमा उ ते स्वपाक प्रतीचीः ॥

हे तुझ्यासाठी आम्ही केलेले योनि-आसन आहे; जसे पतीसाठी पत्नी—आकांक्षी व सु-वस्त्र—तसेच आम्ही हे सजवितो. इकडे वळ, सर्व बाजूंनी आवृत होऊन, आणि बस. हे स्वपाक (सु-पाककर्ता), आमच्या या आहुती तुझ्याकडे प्रत्यञ्च (प्रतिस्पंदित) शक्तींप्रमाणे परत येतात.

Mantra 3

आशृण्वते अदृपिताय मन्म नृचक्षसे सुमृळीकाय वेधः । देवाय शस्तिममृताय शंस ग्रावेव सोता मधुषुद्यमीळे ॥

हे वेधस् (ज्ञानी/ऋषी), जो ऐकतो, जो मदोन्मत्त नाही, जो नरांचा द्रष्टा (नृचक्षस्) आणि सुमृळीका (दयाळू‑अनुग्रही) आहे—त्याच्यासाठी हे प्रेरित ‘मन्म’ (वाणी/विचार) उच्चार. देवासाठी, अमृत (अमर) सत्तेसाठी स्तुतीचा घोष कर. जसा ग्रावा (सोम‑पाषाण) समान सोता (सोम‑निचोडणारा) मधुर रस ओततो, तसा मी ज्याला हाक मारतो त्यालाच मी वंदन/स्तवन करतो.

Mantra 4

त्वं चिन्नः शम्या अग्ने अस्या ऋतस्य बोध्यृतचित्स्वाधीः । कदा त उक्था सधमाद्यानि कदा भवन्ति सख्या गृहे ते ॥

हे अग्ने, शम्या (समिधा/काष्ठ) पासूनही—आमच्यासाठी—या ऋत (ऋतस्य) नियमाचा बोध कर; हे ऋतचित् (ऋत‑ज्ञ), स्वाधीः (सुसमज‑सद्भाव) होऊन। कधी तुझे उक्थ (प्रेरित स्तोत्र) आणि सधमाद्य (सह‑आनंद/सह‑पान) येतील? कधी तुझ्या घरी सख्य (मैत्री) उत्पन्न होईल?

Mantra 5

कथा ह तद्वरुणाय त्वमग्ने कथा दिवे गर्हसे कन्न आगः । कथा मित्राय मीळ्हुषे पृथिव्यै ब्रवः कदर्यम्णे कद्भगाय ॥

हे अग्ने, वरुणापुढे तू कसा उत्तरदायी ठरतोस? द्यौ (दिव/स्वर्ग) समोर तू कसा गर्हिला (निंदिला) जातोस—आमचा कोणता आगस् (अपराध) आहे? मीळ्हुष (अनुग्रही) मित्राला आणि पृथिवीला तू कसा बोलशील? आर्यमन्‌ला काय सांगशील, आणि भगाला काय सांगशील?

Mantra 6

कद्धिष्ण्यासु वृधसानो अग्ने कद्वाताय प्रतवसे शुभंये । परिज्मने नासत्याय क्षे ब्रवः कदग्ने रुद्राय नृघ्ने ॥

हे अग्ने, पवित्र आसनांत वाढत असताना तू कोणते वचन बोलेलास—पुढे ढकलणाऱ्या, कल्याणकारी वात (वायू)ला काय सांगशील? दूरवर संचार करणाऱ्या नासत्य (अश्विनौ)ांना—आमच्या निवास-क्षेमासाठी—तू काय म्हणशील? आणि हे अग्ने, शत्रुहंता रुद्राला तू काय बोलेलास?

Mantra 7

कथा महे पुष्टिम्भराय पूष्णे कद्रुद्राय सुमखाय हविर्दे । कद्विष्णव उरुगायाय रेतो ब्रवः कदग्ने शरवे बृहत्यै ॥

पुष्टी धारण करणाऱ्या महान् पूषणाला तू कसा संबोधशील, आणि सुमख (सुयज्ञ) रुद्राला—हविर्दे (हवि देणाऱ्याला)—काय सांगशील? उरुगाय (विस्तीर्ण पावलांचा) विष्णूला तू कोणते बीज-वचन बोलेलास? आणि हे अग्ने, दूरवर झेपावणाऱ्या शर (बाण)ाला, त्या बृहती (विस्तीर्ण)ला तू काय म्हणशील?

Mantra 8

कथा शर्धाय मरुतामृताय कथा सूरे बृहते पृच्छ्यमानः । प्रति ब्रवोऽदितये तुराय साधा दिवो जातवेदश्चिकित्वान् ॥

ऋतात स्थित मरुतांच्या गणाला तू कसा उत्तर देशील; आणि विचारले असता महान् सूर्याला कसे? त्वरित अदितीला प्रत्युत्तर दे; आणि ते साध्य कर—हे जातवेदस, चिकित्वान् (ज्ञानी), दिव्याकडे जाणारी पूर्तता दृढ कर.

Mantra 9

ऋतेन ऋतं नियतमीळ आ गोरामा सचा मधुमत्पक्वमग्ने । कृष्णा सती रुशता धासिनैषा जामर्येण पयसा पीपाय ॥

ऋताने मी त्या दृढपणे नियत झालेल्या ऋताची स्तुती करतो; हे अग्ने, गायीच्या कच्च्या व पिकलेल्या मधुर रसासह एकत्र. ही कृष्णा (अंधारमयी) सत्ता, तेजस्वी पात्राच्या प्रकाशाने उजळून, पालन करणाऱ्या सोबत्याच्या दुधाने फुगविली व परिपुष्ट केली गेली आहे.

Mantra 10

ऋतेन हि ष्मा वृषभश्चिदक्तः पुमाँ अग्निः पयसा पृष्ठ्येन । अस्पन्दमानो अचरद्वयोधा वृषा शुक्रं दुदुहे पृश्निरूधः ॥

कारण ऋतानेच खरोखर वृषभही अभिषिक्त होतो—पुरुष अग्नी, पाठीवर दुधासह. तो न हलता, न कंपता, चालतो—दोन प्रकारच्या समृद्धींचा दाता; वृषभाने उज्ज्वल रस दुहला, आणि पृष्णी (चित्तेरी) ने आपल्या थनातून.

Mantra 11

ऋतेनाद्रिं व्यसन्भिदन्तः समङ्गिरसो नवन्त गोभिः । शुनं नरः परि षदन्नुषासमाविः स्वरभवज्जाते अग्नौ ॥

ऋताने त्यांनी अद्रि (शिला) फोडून वेगळी केली; अङ्गिरस एकत्र प्रकाशकिरणां (गोभिः) सहित पुढे सरसावले. बलवान नर उषेच्या भोवती शुभ विस्तारात बसले; आणि आत अग्नी जन्मला तेव्हा स्वर् (दिव्य प्रकाश/स्वर्गप्रकाश) प्रकट झाला.

Mantra 12

ऋतेन देवीरमृता अमृक्ता अर्णोभिरापो मधुमद्भिरग्ने । वाजी न सर्गेषु प्रस्तुभानः प्र सदमित्स्रवितवे दधन्युः ॥

ऋताने, हे अग्ने, दैवी आपः—अमृत, अविमिश्र—मधुर धारांनी प्रवाहित होतात. वे वेगवान योद्धा-अश्वासारख्या झडपांत निनादत, सदैव पुढे झेपावतात, सतत उधळणाऱ्या प्रवाहाने बाहेर पडून वाहण्यासाठी स्वतःला सिद्ध करतात.

Mantra 13

मा कस्य यक्षं सदमिद्धुरो गा मा वेशस्य प्रमिनतो मापेः । मा भ्रातुरग्ने अनृजोॠणं वेर्मा सख्युर्दक्षं रिपोर्भुजेम ॥

कोणत्याही शत्रु-शक्तीच्या यक्षात आम्ही क्षणभरही जाऊ नये; कुलातील अव्यवस्थेच्या क्षीण करणाऱ्या बळाखाली पडू नये. हे अग्ने, अधिकार नसलेल्या भावाचे ऋण आम्हांवर येऊ नये; शत्रूच्या दक्षतेचा भोग घेणारे होऊ नये, आणि मित्राच्या क्षमतेचा दुरुपयोगही करू नये.

Mantra 14

रक्षा णो अग्ने तव रक्षणेभी रारक्षाणः सुमख प्रीणानः । प्रति ष्फुर वि रुज वीड्वंहो जहि रक्षो महि चिद्वावृधानम् ॥

हे अग्ने, तुझ्या रक्षणशक्तींनी आमचे रक्षण कर; हे सुमुखा, रक्षण करणारा होऊन, आनंदित हो. प्रतिघात कर, फोडून टाक, दाट अंहस् छिन्नभिन्न कर; रक्षसाचा संहार कर—तो महान होऊन वाढलेला असला तरीही.

Mantra 15

एभिर्भव सुमना अग्ने अर्कैरिमान्त्स्पृश मन्मभिः शूर वाजान् । उत ब्रह्माण्यङ्गिरो जुषस्व सं ते शस्तिर्देववाता जरेत ॥

हे अग्ने, या अर्करूपी स्तुतिंनी तू सुमना—प्रसन्नचित्त—हो; हे शूर, आमच्या मनोभावांनी या वाज/समृद्धींचा स्पर्श कर. आणि हे अङ्गिरस्, ही ब्रह्माणि—पवित्र मंत्र-रचना—स्वीकार; मग देवांनी प्रेरित केलेली तुझी शस्ति (प्रेरित स्तुती) तुझ्यात परिपक्व होवो.

Mantra 16

एता विश्वा विदुषे तुभ्यं वेधो नीथान्यग्ने निण्या वचांसि । निवचना कवये काव्यान्यशंसिषं मतिभिर्विप्र उक्थैः ॥

हे वेधस्—विधाता—सर्वज्ञ अग्ने, ही सर्व नीथानि (मार्गदर्शक प्रेरणा) आणि वचनांची निण्या (गुप्त) रूपे मी तुझ्यासाठी घडविली आहेत. कवि-ऋषीसाठी ही निवचने (गूढ उच्चार) व काव्यानी (काव्य-सत्ये) आहेत; विप्र मी त्यांना मतिंनी व उक्थांनी—प्रेरित स्तुतिंनी—घोषित केले आहे.