Adhyaya 32: Dharma as the Bull-Form: Soma’s Transgression and the Institution of the Thirteenth Lunar Day Observance

Verse 1

पूर्वं ब्रह्माऽव्ययः शुद्धः परादपरसंज्ञितः । स सिसृक्षुः प्रजास्त्वादौ पालनं च विचिन्तयत् ॥ ३२.२ ॥

ដំបូងបង្អស់ ព្រះប្រḥមា—អវិយៈ បរិសុទ្ធ និងត្រូវបានហៅថា ទាំងលើសលប់ (បរ) និងស្ថិតក្នុង (អបរ)—ពេលប្រាថ្នាបង្កើតសត្វលោកនៅដើមកាល ក៏បានពិចារណាអំពីការពារ និងការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកវាផងដែរ។

Verse 2

तस्य चिन्तयतस्त्वङ्गाद् दक्षिणाच्छ्वेतकुण्डलः । प्रादुर्बभूव पुरुषः श्वेतमाल्यानुलेपनः ॥ ३२.३ ॥

ពេលព្រះអង្គកំពុងពិចារណា ពីរាងកាយរបស់ព្រះអង្គ—ខាងស្តាំ—បានបង្ហាញបុរសម្នាក់ មានក្រវិលពណ៌ស តុបតែងដោយមាលាពណ៌ស និងលាបក្រអូបពណ៌ស។

Verse 3

तं दृष्ट्वोवाच भगवान्श्चतुष्पादं वृषाकृतिम् । पालयेमाः प्रजाः साधो त्वं ज्येष्ठो जगतो भव ॥ ३२.४ ॥

ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់បានឃើញហើយ ទ្រង់មានព្រះបន្ទូលទៅកាន់អ្នកមានជើងបួន មានរូបដូចគោឧសភៈថា៖ «សូមអង្គអ្នកសុចរិត ការពារប្រជាជនទាំងនេះ; ចូរជាអ្នកឧត្តមបំផុតក្នុងលោក»។

Verse 4

इत्युक्तः समवस्थोऽसौ चतुःपद्भ्यां कृते युगे । त्रेतायां स समस्तृभ्यां द्वे चैव द्वापरेऽभवत् । कलावेकेन पादेन प्रजाः पालयते प्रभुः ॥ ३२.५ ॥

ពេលត្រូវបានព្រះបន្ទូលដូច្នោះ គាត់ស្ថិតនៅក្នុងសភាពសមតុល្យ៖ ក្នុងក្រឹតយុគ មានបួនភាគពេញលេញ; ក្នុងត្រេតា មានបីភាគ; ក្នុងទ្វាបរ មានពីរភាគ; ហើយក្នុងកលិយុគ ព្រះអម្ចាស់ថែរក្សាប្រជាជនដោយនៅសល់តែភាគមួយប៉ុណ្ណោះ។

Verse 5

षड्भेदो ब्राह्मणानां स त्रिधा क्षत्रे व्यवस्थितः । द्विधा वैश्येकधा शूद्रे स्थितः सर्वगतः प्रभुः । रसातलेषु सर्वेषु द्वीपवर्षे स्वयं प्रभुः ॥ ३२.६ ॥

ធម៌/របៀបនោះ ត្រូវបានពិពណ៌នាថា មានប្រាំមួយប្រភេទក្នុងព្រះព្រាហ្មណ៍; រៀបចំជាបីប្រភេទក្នុងក្សត្រិយៈ; ជាពីរប្រភេទក្នុងវៃស្យៈ; និងជាប្រភេទតែមួយក្នុងសូទ្រៈ។ ព្រះអម្ចាស់ដែលសព្វគ្រប់ ស្ថិតនៅគ្រប់ទី; ព្រះអម្ចាស់ផ្ទាល់មានវត្តមានក្នុងរាសាតលទាំងអស់ និងក្នុងទ្វីប-វರ್ಷៈ (ទ្វីប និងដែនដី)។

Verse 6

द्रव्यगुणक्रियाजातिचतुःपादः प्रकीर्तितः । संहितापदक्रमश्चैव त्रिशृङ्गोऽसौ स्मृतो बुधैः ॥ ३२.७ ॥

គេប្រកាសថា មានបួនភាគ គឺ៖ វត្ថុ (ដ្រាវ្យ), គុណ (គុណ), កិរិយា (ក្រិយា), និងជាតិ/ប្រភេទ (ជាតិ)។ ហើយអ្នកប្រាជ្ញក៏ចងចាំថា វាមានបីកំពូលផងដែរ គឺ៖ សំហិតា (អានជាប់គ្នា), បទ (បំបែកពាក្យ), និងក្រាម (រៀបតាមលំដាប់)។

Verse 7

तथा आद्यन्त ओङ्कार द्विशिराः सप्तहस्तवान् । त्रिबद्धबद्धो विप्राणां मुख्यः पालयते जगत् ॥ ३२.८ ॥

ដូច្នេះដែរ គោលការណ៍ដើម និងចុង គឺអង្គការអូម (Oṁkāra) មានក្បាលពីរ និងដៃប្រាំពីរ; ត្រូវបានចងដោយការចងបីប្រភេទ; ជាអ្នកឧត្តមក្នុងព្រះព្រាហ្មណ៍ ហើយការពារពិភពលោក។

Verse 8

स धर्मः पीडितः पूर्वं सोमेनाद्भुतकर्मणा । तारां जिघृक्षता पत्नीं भ्रातुराङ्गिरसस्य ह ॥ ३२.९ ॥

កាលពីមុន ធម្មៈត្រូវបានសោមៈ ដែលមានកិច្ចការអស្ចារ្យ ធ្វើឲ្យរងទុក្ខ ពេលដែលគាត់ប្រាថ្នាចង់យក តារា ភរិយារបស់បងប្អូនគាត់ អង្គិរាស។

Verse 9

सोऽपायाद्भीषितस्तेन बलिना क्रूरकर्मणा । अरण्यं गहनं घोरमाविवेश तदा प्रभुः ॥ ३२.१० ॥

បន្ទាប់មក ដោយភ័យខ្លាចចំពោះអ្នកមានអំណាចនោះ ដែលមានកិច្ចការឃោរឃៅ ព្រះអម្ចាស់បានថយចេញ ហើយចូលទៅក្នុងព្រៃក្រាស់ដ៏គួរភ័យខ្លាច។

Verse 10

तस्मिन्गते सुराः सर्वे असुराणां तु पत्नयः । जिघृक्षन्तस्तदौकांसि बभ्रमुर्धर्मवञ्चिताः । असुरा अपि तद्वच्च सुरवेश्मनि बभ्रमुः ॥ ३२.११ ॥

ក្រោយពេលពួកគេ (ទេវតា) បានចាកចេញ ប្រពន្ធរបស់អសុរ ដែលខ្វះធម្មៈ បានដើរលេងវង្វេង ដោយចង់ដណ្តើមយកទីលំនៅរបស់ពួកគេ។ អសុរផងដែរ ក៏ដើរវង្វេងដូចគ្នា នៅក្នុងវាសនៈរបស់ទេវតា។

Verse 11

निर्मर्यादे तथा जाते धर्मनाशे च पार्थिव । देवासुरा युयुधिरे सोमदोषेण कोपिताः । स्त्रीहेतोश्च महाभाग विविधायुधपाणयः ॥ ३२.१२ ॥

ពេលដែលព្រំដែន និងច្បាប់ប្រពៃណីត្រូវបានលើកលែងដូច្នេះ ហើយធម្មៈបានរលំរលាយទៅហើយ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ទេវ និងអសុរ បានប្រយុទ្ធគ្នា ដោយខឹងព្រោះកំហុសដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសោមៈ។ ឱ មហាភាគ មូលហេតុគឺស្ត្រី ហើយពួកគេកាន់អាវុធនានា។

Verse 12

तान्दृष्ट्वा युध्यतो देवानसुरैः सह कोपितान् । नारदः प्राह संगम्य पित्रे ब्रह्मणि हर्षितः ॥ ३२.१३ ॥

ឃើញទេវតាកំពុងប្រយុទ្ធដោយកំហឹងជាមួយអសុរ នារៈទៈមានចិត្តរីករាយ បានចូលទៅជួបព្រះបិតា ព្រះព្រហ្មា ហើយបាននិយាយ។

Verse 13

स हंसयानमारुह्य सर्वलोकपितामहः । निवारयामास तदा कस्यार्थे युद्धमब्रवीत् ॥ ३२.१४ ॥

បន្ទាប់មក ព្រះបិតាមហាបុរសនៃលោកទាំងអស់ បានឡើងលើយានហង្សរបស់ព្រះអង្គ ហើយទប់ស្កាត់ពួកគេ ទើបមានព្រះវាចា៖ «សង្គ្រាមនេះ ដើម្បីអ្នកណា?»

Verse 14

सर्वे शशंसुः सोमं तु स तु बुद्ध्वा स्वकं सुतम् । पीडनादपयातं तु गहनं वनमाश्रितम् ॥ ३२.१५ ॥

ពួកគេទាំងអស់សរសើរ​ព្រះសោមៈ ប៉ុន្តែព្រះអង្គបានដឹងថា នោះជាកូនប្រុសរបស់ព្រះអង្គឯង ដែលបានថយចេញដោយទុក្ខវេទនា ហើយបានទៅស្នាក់នៅក្នុងព្រៃក្រាស់ជ្រៅ។

Verse 15

ततो ब्रह्मा ययौ तत्र देवासुरयुतस्त्वरन् । ददर्श च सुरैः सार्द्धं चतुष्पादं वृषाकृतिम् । चरन्तं शशिसङ्काशं दृष्ट्वा देवानुवाच ह ॥ ३२.१६ ॥

បន្ទាប់មក ព្រះព្រហ្មា ប្រញាប់ទៅទីនោះ ជាមួយទេវតា និងអសុរ។ ជាមួយទេវតាទាំងឡាយ ព្រះអង្គបានឃើញសត្វមានជើងបួន មានរូបរាងដូចគោឈ្មោល កំពុងដើរទៅមក ភ្លឺរលោងដូចព្រះចន្ទ; ព្រះអង្គឃើញហើយ ក៏មានព្រះវាចាទៅកាន់ទេវតា។

Verse 16

ब्रह्मा उवाच । अयं मे प्रथमः पुत्रः पीडितः शशिना भृशम् । पत्नीं जिघृक्षता भ्रातुर्धर्मसंज्ञो महामुनिः ॥ ३२.१७ ॥

ព្រះព្រហ្មា​មានព្រះវាចា៖ «នេះហើយ ជាកូនប្រុសដំបូងរបស់ខ្ញុំ មហាមុនីដែលគេហៅថា ធម្មៈ ត្រូវបានព្រះសសិន (ព្រះចន្ទ) ធ្វើឲ្យទុក្ខវេទនាខ្លាំង ពេលបងប្អូនរបស់គាត់ចង់យកភរិយារបស់គាត់ទៅ»។

Verse 17

इदानीं तोषयध्वं वै सर्व एव सुरासुराः । येन स्थितिर्वो भवति समं देवासुरा इति ॥ ३२.१८ ॥

«ឥឡូវនេះ ពិតប្រាកដណាស់ អ្នកទាំងអស់គ្នា ទាំងទេវតា និងអសុរ ត្រូវធ្វើឲ្យព្រះហឫទ័យពេញចិត្ត (ដល់ភាគីដែលគួរទទួល) ដើម្បីឲ្យមានស្ថិរភាពកើតឡើងស្មើគ្នា សម្រាប់ទេវតា និងអសុរ»។

Verse 18

ततः सर्वे स्तुतिं चक्रुस्तस्य देवस्य हर्षिताः । विदित्वा ब्रह्मणो वाक्यात् सम्पूर्णशशिसन्निभम् ॥ ३२.१९ ॥

បន្ទាប់មក ពួកគេទាំងអស់មានចិត្តរីករាយ បានរៀបចំបទសរសើរដល់ទេវតានោះ ដោយបានដឹងតាមព្រះវាចារបស់ព្រះព្រហ្មា ថាព្រះអង្គមានពន្លឺស្មើព្រះចន្ទពេញវង់។

Verse 19

देवा ऊचुः । नमोऽस्तु शशिसङ्काश नमस्ते जगतः पते । नमोऽस्तु देवरूपाय स्वर्गमार्गप्रदर्शक । कर्ममार्गस्वरूपाय सर्वगाय नमो नमः ॥ ३२.२० ॥

ព្រះទេវតាទាំងឡាយបានពោលថា៖ «សូមនមស្ការ​ដល់ព្រះអង្គ អ្នកមានពន្លឺដូចព្រះចន្ទ; សូមនមស្ការ​ដល់ព្រះអង្គ ព្រះម្ចាស់នៃលោក។ សូមនមស្ការ​ដល់ព្រះអង្គ អ្នកមានរូបទេវៈ អ្នកបង្ហាញផ្លូវទៅសួគ៌។ សូមនមស្ការ​ដល់ព្រះអង្គ អ្នកមានសភាពជាផ្លូវកម្ម (កರ್ಮ) អ្នកសព្វគ្រប់—នមស្ការ នមស្ការ»។

Verse 20

त्वयैयं पाल्यते पृथ्वी त्रैलोक्यं च त्वयैव हि । जनस्तपस्तथा सत्यं त्वया सर्वं तु पाल्यते ॥ ३२.२१ ॥

ដោយព្រះអង្គ នេះផែនដីត្រូវបានថែរក្សា ហើយដោយព្រះអង្គតែមួយគត់ ទាំងបីលោកក៏ត្រូវបានថែរក្សាដែរ។ មនុស្ស ការតបស្យា និងសច្ចៈ—ដោយព្រះអង្គ ទាំងអស់នេះត្រូវបានថែរក្សា។

Verse 21

न त्वया रहितं किञ्चिज्जगत्स्थावरजङ्गमम् । विद्यते त्वद्विहीनं तु सद्यो नश्यति वै जगत् ॥ ३२.२२ ॥

ក្នុងលោកនេះ មិនមានអ្វីសោះ—ទាំងអចល និងចល—ដែលមានដោយខ្វះព្រះអង្គ។ ពិតប្រាកដណាស់ បើខ្វះព្រះអង្គ លោកនេះនឹងវិនាសភ្លាមៗ។

Verse 22

त्वमात्मा सर्वभूतानां सतां सत्त्वस्वरूपवान् । राजसानां रजस्त्वं च तामसानां तम एव च ॥ ३२.२३ ॥

ព្រះអង្គជាអាត្មា​នៃសត្វមានជីវិតទាំងអស់; ក្នុងចំណោមអ្នកសុចរិត ព្រះអង្គមានសភាពជាសត្ត្វ (sattva)។ ក្នុងចំណោមអ្នកមានរាជស (rajas) ព្រះអង្គគឺរាជសនោះឯង; និងក្នុងចំណោមអ្នកមានតាមស (tamas) ព្រះអង្គគឺតាមសនោះឯង។

Verse 23

चतुष्पादो भवान् देव चतुःशृङ्गस्त्रिलोचनः । सप्तहस्तस्त्रिबन्धश्च वृषरूप नमोऽस्तु ते ॥ ३२.२४ ॥

ឱ ព្រះដេវៈ អ្នកមានជើងបួន មានស្នែងបួន និងភ្នែកបី។ អ្នកមានដៃប្រាំពីរ និងមានចំណងបី; ឱ អ្នកមានរូបជាគោឈ្មោល សូមនមស្ការ​ដល់ព្រះអង្គ។

Verse 24

त्वया हीना वयं देव सर्व उन्मार्गवर्त्तिनः । तन्मार्गं यच्छ मूढानां त्वं हि नः परमा गतिः ॥ ३२.२५ ॥

ឱ ព្រះដេវៈ បើគ្មានព្រះអង្គ យើងទាំងអស់គ្នាដើរតាមផ្លូវខុសវង្វេង។ សូមប្រទានផ្លូវនោះដល់យើងអ្នកល្ងង់វង្វេង ព្រោះព្រះអង្គជាគោលដៅ និងជាជម្រកខ្ពស់បំផុតរបស់យើង។

Verse 25

एवं स्तुतस्तदा देवैर्वृषरूपी प्रजापतिः । तुष्टः प्रसन्नमनसा शान्तचक्षुरपश्यत ॥ ३२.२६ ॥

ដូច្នេះ ពេលនោះ ព្រះទេវទាំងឡាយបានសរសើរ ព្រះប្រជាបតិ ដែលទទួលរូបជាគោឈ្មោល។ ព្រះអង្គពេញចិត្ត មានចិត្តស្ងប់ស្ងាត់ ហើយមើលដោយភ្នែកស្ងប់សុខ។

Verse 26

दृष्टमात्रास्तु ते देवाः स्वयं धर्मेण चक्षुषा । क्षणेन गतसंमोहाः सम्यक्सद्धर्मसंहिताः ॥ ३२.२७ ॥

ប៉ុន្តែ ព្រះទេវទាំងនោះ គ្រាន់តែបានឃើញព្រះអង្គប៉ុណ្ណោះ ដោយទស្សនៈដែលឈរលើធម៌ផ្ទាល់ ក្នុងពេលមួយភ្លែត ក៏រួចផុតពីភាពវង្វេង ហើយស្ថិតក្នុងសទ្ធធម៌ត្រឹមត្រូវ។

Verse 27

असुरा अपि तद्वच्च ततो ब्रह्मा उवाच तम् । अद्यप्रभृति ते धर्म तिथिरस्तु त्रयोदशी ॥ ३२.२८ ॥

អសុរៈទាំងឡាយក៏ប្រព្រឹត្តដូចគ្នានោះដែរ។ បន្ទាប់មក ព្រះព្រហ្មា បានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ព្រះអង្គថា៖ «ចាប់ពីថ្ងៃនេះតទៅ ឱ ធម៌ សូមឲ្យត្រ័យោទសី (ថ្ងៃទីដប់បីតាមចន្ទគតិ) ជាទិថិធម៌របស់អ្នក»។

Verse 28

यस्तामुपोष्य पुरुषो भवंतं समुपार्जयेत् । कृत्वा पापसमाहारं तस्मान्मुञ्चति मानवः ॥ ३२.२९ ॥

មនុស្សណាដែលបានប្រតិបត្តិអុបោសថ/វិន័យនោះ ហើយទទួលបានព្រះអនុគ្រោះរបស់ព្រះអង្គដោយត្រឹមត្រូវ ទោះបានសន្សំបាបជាច្រើនក៏ដោយ ក៏ត្រូវបានដោះលែងចេញពីបាបនោះ។

Verse 29

यच्चारण्यमिदं धर्म्म त्वया व्याप्तं चिरं प्रभो । ततो नाम्ना भविष्ये तद्धर्मारण्यमिति प्रभो ॥ ३२.३० ॥

ឱ ព្រះអម្ចាស់ ព្រៃនេះត្រូវបានព្រះអង្គ—ព្រះអង្គដែលជាធម្ម—ពាសពេញយូរមកហើយ ដូច្នេះ ឱ ព្រះអម្ចាស់ តាមនាម វានឹងត្រូវគេហៅថា «ធម្មារណ្យ»។

Verse 30

चतुष्ट्रिपाद् द्व्येकपाच्च प्रभो त्वं कृतादिभिर्लक्ष्यसे येन लोकैः । तथा तथा कर्मभूमौ नभश्च प्रायोयुक्तः स्वगृहं पाहि विश्वम् ॥ ३२.३१ ॥

ឱ ព្រះអម្ចាស់ ពិភពលោកស្គាល់ព្រះអង្គតាមយុគក្រឹត និងយុគផ្សេងៗ ដោយព្រះអង្គបង្ហាញខ្លួនជាបន្តបន្ទាប់មាន ‘បាទ’ បួន បី ពីរ និងមួយ។ ដូច្នេះ នៅក្នុងកម៌ភូមិ (លោកដី) និងនៅលើមេឃ ដោយប្រកបកិច្ចជិតជានិច្ច សូមព្រះអង្គការពារពិភពលោកនេះដូចជាគេហដ្ឋានរបស់ព្រះអង្គ។

Verse 31

इत्युक्तमात्रः प्रपितामहोऽधुना सुरासुराणामथ पश्यतां नृप । अदृश्यतामगमत् स्वालयांश्च जग्मुः सुराः सवृषा वीतशोकाः ॥ ३२.३२ ॥

ពេលព្រះបិតាមហា (ព្រះព្រហ្ម) និយាយតែប៉ុណ្ណោះ ឱ ព្រះរាជា នៅចំពោះមុខទេវតា និងអសុរ ទ្រង់ក៏បាត់ទៅពីការមើលឃើញ។ ហើយទេវតាទាំងឡាយ ជាមួយវ្រឹષ (គោ/ក្របីសក្ការៈ) បានទៅកាន់លំនៅរបស់ខ្លួន ដោយគ្មានទុក្ខសោក។

Verse 32

धर्मोत्पत्तिं य इमां श्रावयीत तदा श्राद्धे तर्पयेत पितॄंश्च । त्रयोदश्यां पायसेन स्वशक्त्या स स्वर्गगामी तु सुरानुपेयात् ॥ ३२.३३ ॥

អ្នកណាដែលឲ្យសូត្ររឿងនេះអំពី «ការកើតឡើងនៃធម្ម» នៅពេលធ្វើស្រាទ្ធ គួរធ្វើតර්បណៈឲ្យបិត្របុព្វបុរសបានពេញចិត្តផង។ នៅថ្ងៃទីដប់បី ដោយបាយស (បបរស្រូវទឹកដោះគោ) តាមសមត្ថភាព អ្នកនោះជាអ្នកទៅសួគ៌ ហើយបានដល់សង្គមទេវតា។

Verse 33

सोऽपायाद् भीषितस्तेन बलिना क्रूरकर्मणा । अरण्यं गहनं घोरमाविवेश तदा प्रभुः ॥

ដោយភ័យខ្លាចចំពោះអ្នកមានអំណាចនោះ ដែលប្រព្រឹត្តអំពើឃោរឃៅ គាត់បានរត់គេច; បន្ទាប់មក ព្រះអម្ចាស់បានចូលទៅក្នុងព្រៃក្រាស់សន្ធឹក និងគួរឱ្យភ័យរន្ធត់។