Adhyaya 43

Verse 1

2 7 जा चत्वारिशो< ध्याय: भृगुवंशी विपुलके द्वारा योगबलसे गुरुपत्नीके शरीरमें प्रवेश करके उसकी रक्षा करना भीष्म उवाच एवमेव महाबाहो नात्र मिथ्यास्ति किंचन । यथा ब्रवीषि कौरव्य नारीं प्रति जनाधिप

Bhīṣma nói: “Đúng như vậy, hỡi bậc đại lực; không có lấy một mảy dối trá nào ở đây. Hỡi vương tử Kaurava, chúa tể loài người, mọi điều con nói về phụ nữ đều hoàn toàn là sự thật.”

Verse 2

अन्न ते वर्तयिष्यामि इतिहासं पुरातनम्‌ । यथा रक्षा कृता पूर्व विपुलेन महात्मना

Bhīṣma nói: “Này hiền hữu, ta sẽ kể cho con một cổ sử—rằng thuở xưa, bậc đại hồn Vipula đã bảo hộ một người phụ nữ, chính là thê tử của thầy mình, như thế nào. Hãy lắng nghe cách sự bảo hộ ấy được thực hành cho đúng, như một tấm gương về dharma đang vận hành.”

Verse 3

प्रमदाश्च॒ यथा सृष्टा ब्रह्मणा भरतर्षभ । यदर्थ तच्च ते तात प्रवक्ष्यामि नराधिप,भरतश्रेष्ठ! तात! नरेश्वर! ब्रह्माजीने जिस प्रकार और जिस उद्देश्यसे युवतियोंकी सृष्टि की है, वह सब मैं तुम्हें बताऊँगा

Bhīṣma nói: “Hỡi bậc trượng phu ưu tú trong dòng Bharata, người thân yêu của ta—hỡi đức vua—ta sẽ giảng cho con biết cách Brahmā đã tạo ra phụ nữ, và mục đích vì sao họ được đưa vào cõi đời.”

Verse 4

न हि स्त्रीभ्य: परं पुत्र पापीय: किंचिदस्ति वै | अनि्निहि प्रमदा दीप्तो मायाश्ष मयजा विभो

Bhīṣma nói: “Con trai ta, quả thật không có gì tội lỗi hơn phụ nữ. Người đàn bà bị men say của tuổi trẻ thúc đẩy thì như ngọn lửa bừng cháy; và, hỡi chúa công, nàng cũng là một sự đánh lừa—một ảo thuật do Dānava Maya tạo tác.”

Verse 5

क्षुरधारा विषं सर्पो वल्विरित्येकतः स्त्रिय: । प्रजा इमा महाबाहो धार्मिक्य इति न: श्रुतम्‌

Bhīṣma nói: “Lưỡi dao cạo, chất độc, rắn độc và lửa—người ta nói phụ nữ giống như tất cả những thứ ấy gộp lại. Thế nhưng, hỡi bậc dũng sĩ tay mạnh, ta cũng từng nghe rằng chính những người phụ nữ ấy, tự tính lại là dhārmikī—có bản chất thuận theo Chánh pháp.”

Verse 6

अथाभ्यगच्छन्‌ देवास्ते पितामहमरिंदम

Rồi các vị thần ấy đến gần Đấng Tổ Phụ (Pitāmaha—Brahmā)—hỡi Bhīṣma, bậc khuất phục kẻ thù—báo hiệu khoảnh khắc khi uy quyền thần linh hướng về đức hạnh và lời chỉ giáo của bậc trưởng lão.

Verse 7

तेषामन्तर्गत॑ ज्ञात्वा देवानां स पितामह:

Bhīṣma nói: “Thấu rõ điều ẩn sâu trong họ—ý hướng và tình trạng nội tâm của các vị thần—Pitāmaha (Brahmā) liền hành động theo sự thấu triệt ấy, dẫn dắt dòng biến cố thuận theo trật tự vũ trụ và lẽ phải của Chánh pháp.”

Verse 8

पूर्वसर्गे तु कौन्तेय साध्व्यो नार्य इहाभवन्‌

Bhīṣma nói: “Thuở tạo hóa ban sơ, hỡi con của Kuntī, những người phụ nữ hiện hữu nơi đây đều hiền thiện và một lòng thủ tiết với chồng. Nhưng những người đàn bà ác—mang bản tính gây hại, như loại ‘kṛtyā’—chỉ phát sinh trong cuộc tạo dựng về sau của Prajāpati. Prajāpati, thuận theo chính dục vọng của họ, đã ban cho họ một bản tính bị thôi thúc bởi đam mê.”

Verse 9

असाध्व्यस्तु समुत्पन्ना: कृत्या: सर्गात्‌ प्रजापते: । ताभ्य: कामान्‌ यथाकामं प्रादाद्धि स पितामह:

Bhīṣma nói: “Nhưng những người đàn bà bất chính—thuộc loại ‘kṛtyā’—đã sinh ra từ cuộc tạo dựng về sau của Prajāpati. Và vị Tổ Phụ ấy (Prajāpati) quả đã ban cho họ những thôi thúc của dục vọng đúng theo điều họ mong muốn, hỡi con của Kuntī.”

Verse 10

ता: कामलुब्धा: प्रमदा: प्रबाधनते नरान्‌ सदा । क्रोधं कामस्य देवेश: सहायं चासृजत्‌ प्रभु:

Bhīṣma nói: “Những người đàn bà ấy, vì tham đắm dục vọng, luôn quấy nhiễu và làm lòng đàn ông xao động. Và Chúa tể chư thiên—bậc tối thượng—đã tạo ra cơn giận làm đồng minh của dục vọng.”

Verse 11

(द्विजानां च गुरूणां च महागुरुनूपादिनाम्‌ । क्षणात्‌ स्त्रीसड्गभकामोत्था यातनाहो निरन्तरा ।।

Bhīṣma nói: “Đối với phụ nữ, không có quy định phải thực hành các nghi lễ Veda—đó là sự an định của pháp điển. Và Prajāpati đã ban cho phụ nữ tính cách thô tục, lời nói ác nghiệt, sự ưa thích và rati—khoái lạc ái dục.”

Verse 12

निरिन्द्रिया हुशास्त्राश्न स्त्रियोडनृतमिति श्रुति: । शय्यासनमलंकारमन्नपानमनार्यताम्‌

Bhīṣma nói: “Truyền thống kinh điển (śruti) tuyên rằng có những điều khiến con người rời xa nếp sống cao quý: đời sống thiếu tự chế, sự lạm dụng hay bóp méo giáo pháp thiêng liêng, phụ nữ (khi bị tiếp cận như đối tượng hưởng thụ), và sự dối trá. Cũng vậy, đắm chìm trong giường nệm và chỗ ngồi xa hoa, tô điểm quá mức, và bận lòng vì ăn uống—đó là những dấu hiệu kéo người ta về phía anāryatā, tức trạng thái ‘phi cao quý’ trong hạnh kiểm.”

Verse 13

नतासां रक्षणं शक्‍्यं कर्तु पुंसां कथंचन

Bhīṣma nói: “Không có cách nào để đàn ông có thể bảo hộ trọn vẹn cho những kẻ đã quy phục và phó thác mình dưới sự chăm nom của người khác. Lời ấy nêu lên một sự thật đạo lý nghiêm khắc: chỉ bằng nỗ lực và thiện ý của con người, nhiều khi vẫn không đủ để bảo đảm an toàn khi một người đã hoàn toàn lệ thuộc; vì thế phải hành xử với lòng khiêm cung, sự cảnh giác và ý thức trách nhiệm, chứ không được tự phụ.”

Verse 14

वाचा च वधबन्‍न्धैर्वा कक्‍्लेशैर्वा विविधैस्तथा

Bhīṣma nói: “Dù bằng lời lẽ cay nghiệt, hay bằng xiềng xích và lời đe dọa giết chóc, hay bằng đủ thứ khổ hình và hành hạ—cũng chớ áp bức người khác.”

Verse 15

इदं तु पुरुषव्याप्र पुरस्ताच्छुतवानहम्‌

Bhīṣma nói: “Nhưng điều này, hỡi người chuyên cần nỗ lực, ta đã từng nghe từ trước (theo truyền thống có thẩm quyền).”

Verse 16

ऋषिरासीन्महा भागो देवशर्मेति विश्रुत:

Bhīṣma nói: “Thuở xưa có một vị đại hiền giả phúc phần lớn, nổi danh với tên Devaśarman.”

Verse 17

तस्या रूपेण सम्मत्ता देवगन्धर्वदानवा:

Bhīṣma nói: “Say đắm trước dung sắc của nàng, chư thiên, các Gandharva và bọn Dānava đều bị cuốn hút—cho thấy hình tướng bên ngoài có thể lay động cả những bậc cao quý, và trở thành một sức mạnh trong trật tự đạo lý và xã hội của thiên truyện.”

Verse 18

विशेषेण तु राजेन्द्र वत्रहा पाकशासन: । उसका रूप देखकर देवता, गन्धर्व और दानव भी मतवाले हो जाते थे। राजेन्द्र! वृत्रासुरका वध करनेवाले पाकशासन इन्द्र उस स्त्रीपर विशेषरूपसे आसक्त थे ।।

Bhīṣma nói: “Ôi bậc vương giả! Pākaśāsana Indra—kẻ sát hại Vṛtra—đặc biệt si mê người đàn bà ấy. Chỉ cần thấy dung sắc của nàng, ngay cả chư thiên, Gandharva và Dānava cũng say cuồng vì dục vọng. Vì thế, ôi bậc vua tối thượng, Indra lừng danh diệt Vṛtrāsura đã bị nàng cuốn hút một cách rõ rệt. Còn Devaśarmā, vị đại ẩn sĩ, là người am tường đường lối và hành trạng của nữ nhân.”

Verse 19

यथाशक्ति यथोत्साहं भार्या तामभ्यरक्षत | महामुनि देवशर्मा नारियोंके चरित्रको जानते थे; अतः वे यथाशक्ति उत्साहपूर्वक उसकी रक्षा करते थे ।। पुरन्दरं च जानीते परस्त्रीकामचारिणम्‌

Bhīṣma nói: “Hết sức mình và với quyết tâm trọn vẹn, đại ẩn sĩ Devaśarmā luôn cảnh giác canh giữ người vợ. Am tường những lối nẻo và chỗ yếu trong hành vi của con người—nhất là trong việc liên quan đến nữ nhân—ông bảo vệ nàng bằng tất cả sức lực và lòng tận tụy có thể. Ông cũng biết Purandara (Indra) là kẻ thường lang thang vì dục vọng đối với vợ người khác.”

Verse 20

स कदाचिदृषिस्तात यज्ञं कर्तुमनास्तदा

Bhīṣma nói: “Này con yêu, có một thời điểm, vị ẩn sĩ ấy khởi tâm muốn cử hành một lễ tế (yajña).”

Verse 22

देवशर्मोवाच यज्ञकारो गमिष्यामि रुचिं चेमां सुरेश्वर:

Devaśarmā nói: “Ta sẽ đến lễ tế với tư cách vị tư tế chủ lễ; và chính ý hướng này của ta—hỡi Chúa tể chư thiên—đã được đặt vững nơi bổn phận ấy.”

Verse 23

अप्रमत्तेन ते भाव्यं सदा प्रति पुरन्दरम्‌

Bhīṣma nói: “Con phải luôn tỉnh thức và tự chủ, lúc nào cũng hướng sự chú ý để đề phòng Purandara (Indra)—tức là đề phòng những sức mạnh mãnh liệt có thể cuốn phăng ý chí của con người.”

Verse 24

भीष्म उवाच इत्युक्तो विपुलस्तेन तपस्वी नियतेन्द्रिय:

Bhīṣma nói: Được ông ấy nói như vậy, Vipula—một ẩn sĩ chế ngự các căn—đã tiếp nhận lời dạy, đáp: “Xin vâng.” Rực sáng như lửa và mặt trời, kiên định trong khổ hạnh nghiêm khắc, một người hiểu biết dharma và nói lời chân thật, chàng thuận theo mệnh lệnh của thầy. Rồi khi vị đạo sư sắp lên đường, Vipula lại hỏi theo cách này.

Verse 25

सदैवोग्रतपा राजन्नग्न्यर्कसदृशद्युति: । धर्मज्ञ: सत्यवादी च तथेति प्रत्यभाषत । पुनश्चेद॑ं महाराज पप्रच्छ प्रस्थितं गुरुम्‌

Bhīṣma nói: “Tâu Đại vương, Vipula, người luôn chuyên cần khổ hạnh nghiêm khắc, rực sáng như lửa và mặt trời, am tường dharma và nói lời chân thật, đã đáp ‘Xin vâng’ và nhận mệnh lệnh của thầy. Rồi, tâu bệ hạ, khi vị guru sắp lên đường, Vipula lại hỏi như sau.”

Verse 26

विपुल उवाच कानि रूपाणि शक्रस्य भवन्त्यागच्छतो मुने । वपुस्तेजश्न कीदृग्‌ वै तन्मे व्याख्यातुमहसि

Vipula nói: “Bạch hiền giả, khi Śakra (Indra) đến, ngài hiện ra dưới những hình dạng nào? Và khi ấy thân thể cùng hào quang của ngài ra sao? Xin giảng giải rõ cho con.”

Verse 27

भीष्म उवाच ततः स भगवांस्तस्मै विपुलाय महात्मने । आचचक्षे यथातत्त्वं मायां शक्रस्य भारत

Bhīṣma nói: Bấy giờ vị hiền giả đáng tôn kính ấy đã giảng cho Vipula, bậc đại tâm, đúng theo sự thật về năng lực māyā của Śakra (Indra), hỡi hậu duệ Bharata—để Vipula hiểu đúng bản chất và không bị đánh lừa bởi vẻ bề ngoài.

Verse 28

देवशर्मोवाच बहुमाय: स विप्रर्षे भगवान्‌ पाकशासन: । तांस्तान्‌ विकुरुते भावान्‌ बहूनथ मुहुर्मुहु:

Devadharma nói: “Bạch brahmarṣi, đấng Pākaśāsana (Indra) tinh thông nhiều loại māyā (thần lực kỳ diệu). Hết lần này đến lần khác, ngài biến hóa thành vô số trạng thái và hình tướng, liên tục chuyển đổi.”

Verse 29

किरीटी वज्रधृग्‌ धन्वी मुकुटी बद्धकुण्डल:

Bhīṣma nói: “Con ơi, có lúc họ hiện ra như những chiến sĩ đội vương miện—đầu mang mũ miện, tai đeo khuyên, tay cầm lôi chùy (vajra) và cung tên. Nhưng cũng có lúc, chỉ trong một khoảnh khắc, họ lại trông như kẻ cùng đinh (caṇḍāla). Rồi lại nữa, họ hóa thành bậc hiền triết—tóc búi hoặc bện thành jata, khoác y phục bằng vỏ cây. Hình tướng biến đổi như vậy, khiến người thường khó đoán, buộc ta phải vượt qua bề ngoài mà xét hạnh và dharma.”

Verse 30

भवत्यथ मुहूर्तेन चाण्डालसमदर्शन: । शिखी जटी चीरवासा: पुनर्भवति पुत्रक

Bhīṣma nói: “Rồi chỉ trong một khoảnh khắc, y lại hiện ra với dáng vẻ như một caṇḍāla; và lại nữa, con ơi, y trở thành kẻ mang búi tóc trên đỉnh đầu, để tóc jata rối bện, và mặc y phục bằng vỏ cây.”

Verse 31

बृहत्‌ शरीरश्न पुनश्वलीरवासा: पुन: कृश: । गौरं श्यामं च कृष्णं च वर्ण विकुरुते पुन:

Bhīṣma nói: “Có lúc y mang thân hình to lớn, cường tráng; có lúc lại gầy guộc, quấn trong những mảnh giẻ rách. Hết lần này đến lần khác, y đổi sắc da—khi trắng, khi sẫm, khi đen—cứ thế khoác lấy những hình tướng biến thiên.”

Verse 32

विरूपो रूपवांश्वैव युवा वृद्धस्तथैव च । ब्राह्मण: क्षत्रियश्चैव वैश्य: शूद्रस्तथैव च

“Trong một khắc, y có thể trở nên xấu xí; khắc sau lại hóa thành tuấn mỹ. Khi thì trẻ trung, khi thì già nua. Khi thì đến như một Bà-la-môn, khi thì mang dáng Kṣatriya, Vaiśya, hoặc Śūdra.”

Verse 33

प्रतिलोमो5नुलोमश्न भवत्यथ शतक्रतुः । शुकवायसरूपी च हंसकोकिलरूपवान्‌,वे इन्द्र कभी अनुलोम संकरका रूप धारण करते हैं तो कभी विलोम संकरका। वे तोते, कौए, हंस और कोयलके रूपमें भी दिखायी देते हैं

Bhīṣma nói: “Śatakratu (Indra) khi thì mang hình tướng pratiloma, khi thì anuloma (những dạng phối hợp giai tầng); lại còn được thấy hóa thành vẹt và quạ, cũng như mang hình thiên nga và chim cuốc (cuckoo).”

Verse 34

सिंहव्याप्रगजानां च रूपं धारयते पुन: । दैवं दैत्यमथो राज्ञां वपुर्धारयतेडपि च,सिंह, व्याप्र और हाथीके भी रूप बारंबार धारण करते हैं। देवताओं, दैत्यों तथा राजाओंके शरीर भी धारण कर लेते हैं

Bhīṣma nói: “Hết lần này đến lần khác, nó mang lấy hình dạng sư tử, hổ và voi. Nó cũng có thể khoác lấy thân thể của chư thiên, loài a-tu-la/quỷ thần, và cả các bậc quân vương.”

Verse 35

अकृशो वायुभग्नाड्: शकुनिर्विकृतस्तथा । चतुष्पाद्‌ बहुरूपश्च पुनर्भवति बालिश:

Bhīṣma nói: “Trong những lần tái sinh nối tiếp, một người có thể hiện ra trong nhiều trạng thái biến dạng—khi thì gầy guộc, khi thì thân thể suy sụp vì chứng phong (vāta), khi thì làm chim, khi thì mang dáng vẻ dị dạng. Rồi lại có lúc thành loài thú bốn chân, hoặc kẻ muôn hình vạn trạng, hoặc thậm chí là kẻ ngu độn.”

Verse 36

मक्षिकामशकादीनां वपुर्धारयतेडपि च । न शक्‍्यमस्य ग्रहणं कर्तु विपुल केनचित्‌

Bhishma nói: “Nó còn có thể mang lấy thân ruồi, muỗi và những loài nhỏ bé tương tự. Hỡi Vipula, không ai có thể bắt giữ hay chế ngự nó. Huống chi kẻ khác! Ngay cả Đấng Tạo Hóa—bậc đã dựng nên thế gian này—cũng không thể đặt nó dưới quyền. Khi nó ẩn khỏi tầm mắt, người ta chỉ thấy được nó bằng con mắt trí tuệ.”

Verse 37

अपि विश्वकृता तात येन सृष्टमिदं जगत्‌ । पुनरन्तर्हित: शक्रो दृश्यते ज्ञानचक्षुषा

Bhīṣma nói: “Này con yêu, ngay cả Đấng Tạo Hóa—bậc đã làm nên toàn thể thế gian—cũng chỉ có thể thấy Indra, sau khi ngài ẩn mình, bằng con mắt trí tuệ mà thôi.”

Verse 38

वायुभूतश्न स पुनर्देवराजो भवत्युत । एवं रूपाणि सततं कुरुते पाकशासन:,फिर वे वायुरूप होकर तुरंत ही देवराजके रूपमें प्रकट हो जाते हैं। इस तरह पाकशासन इन्द्र सदा नये-नये रूप धारण करता और बदलता रहता है

Bhīṣma nói: “Mang lấy hình gió, ngài—vua của chư thiên—lập tức lại hiện ra như bậc đế vương của các thần. Vì thế Pākaśāsana (Indra) không ngừng khoác lấy và đổi thay hình dạng.”

Verse 39

इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें स््रियोंके स्‍्वभावका वर्णनविषयक उनतालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ,तस्माद्‌ विपुल यत्नेन रक्षेमां तनुमध्यमाम्‌ | यथा रुचिं नावलिहेद्‌ देवेन्द्रो भूगुसत्तम

Vì vậy, hỡi bậc tối thượng trong dòng Bhṛgu, phải dốc hết sức mà gìn giữ người phụ nữ thắt lưng thon này, để Indra—chúa tể chư thiên—không thể tùy theo dục vọng của mình mà đến gần nàng (tức không thể tùy tiện xâm phạm nàng).

Verse 40

क्रतावुपहिते न्यस्तं हवि: श्वेव दुरात्मवान्‌ भगुश्रेष्ठ विपुल! इसलिये तुम यत्नपूर्वक इस तनुमध्यमा रुचिकी रक्षा करना जिससे दुरात्मा देवराज इन्द्र यज्ञमें रखे हुए हविष्यको चाटनेकी इच्छावाले कुत्तेकी भाँति मेरी पत्नी रुचिका स्पर्श न कर सके ।।

Bhīṣma nói: “Hỡi Vipula, bậc tối thượng trong dòng Bhṛgu! Khi lễ vật (havis) đã được đặt trong nghi lễ tế tự, kẻ ác có thể mon men đến như chó. Vì thế, hãy cẩn trọng dốc sức bảo vệ Rucikā, người phụ nữ thắt lưng thon này, để Indra lòng dạ xấu xa—như con chó thèm liếm lễ vật đặt trong đàn tế—không thể chạm đến vợ ta, Rucikā.” Nói xong, vị hiền triết liền đi lo việc tế lễ.

Verse 41

विपुलस्तु वच: श्रुत्वा गुरोश्विन्तामुपेयिवान्‌

Bhīṣma nói: Nghe những lời dặn dò thấu đáo của thầy, Vipula vô cùng lo lắng, suy ngẫm điều gì phải làm cho hợp với bổn phận.

Verse 42

कि नु शक्‍्यं मया कर्तु गुरुदाराभिरक्षणे

Bhīṣma nói: “Ta có thể làm gì đây trong việc bảo vệ vợ của thầy? Làm sao ta có thể hành động để gìn giữ nàng được an toàn?”

Verse 43

मायावी हि सुरेन्द्रो सौ दुर्धर्षश्षापि वीर्यवान्‌ । उन्होंने मन-ही-मन सोचा, “मैं गुरुपत्नीकी रक्षाके लिये क्या कर सकता हूँ, क्योंकि वह देवराज इन्द्र मायावी होनेके साथ ही बड़ा दुर्धर्ष और पराक्रमी है ।।

Bhīṣma nói: “Indra, chúa tể chư thiên, quả là bậc tinh thông huyễn thuật—khó bề chống đỡ và đầy uy lực.” Nghĩ thầm, chàng tự nhủ: “Ta có thể làm gì để bảo vệ vợ của thầy? Bởi Indra, vua của các thần, vừa xảo trá lại vô cùng đáng sợ và mạnh mẽ. Dẫu nương náu trong một āśrama cũng không thể thật sự an toàn trước Pākaśāsana (Indra).”

Verse 44

वायुरूपेण वा शक्रो गुरुपत्नीं प्रधर्षयेत्‌

Bhīṣma nói: “Dẫu cho Śakra (Indra) hóa thân thành gió mà cưỡng đoạt vợ của thầy, thì đó vẫn là một trọng tội, một sự phạm giới hết sức nghiêm trọng.”

Verse 45

अथवा पौरुषेणेयं न शक्‍्या रक्षितुं मया

Bhīṣma nói: “Bằng sức người thuần túy, ta không thể bảo vệ điều này. Bởi Indra—chúa tể phú quý, nổi danh biến hóa muôn hình—được truyền tụng là quyền năng vô cùng. Vì thế, ta sẽ chỉ nương vào sức mạnh của yoga mà bảo vệ nàng, dẫu phải đối đầu với Indra.”

Verse 46

बहुरूपो हि भगवान्‌ श्रूयते पाकशासन: । सो<हं योगबलादेनां रक्षिष्ये पाकशासनात्‌

Bhīṣma nói: “Người ta đều biết Pākashāsana (Indra), bậc chí tôn, có thể hóa hiện nhiều hình dạng. Vì vậy, nương vào uy lực của yoga, ta sẽ bảo vệ nàng khỏi Pākashāsana.”

Verse 47

गात्राणि गात्रैरस्याहं सम्प्रवेक्ष्ये हि रक्षितुम्‌ यद्युच्छिष्टामिमां पत्नीमद्य पश्यति मे गुरु:

Bhīṣma nói: “Để bảo vệ nàng, ta sẽ lấy chính thân thể mình mà chắn thân thể hắn. Bởi nếu hôm nay bậc trưởng thượng đáng kính của ta nhìn thấy người vợ này bị bỏ lại như ‘đồ thừa’—bị làm nhục rồi bị ruồng bỏ—thì ta làm sao gánh nổi lời trách ấy?”

Verse 48

नचेयं रक्षितुं शक्या यथान्या प्रमदा नृभि:

Bhīṣma nói: “Người phụ nữ này không thể được đàn ông canh giữ theo cách người ta vẫn bảo vệ những phụ nữ khác.”

Verse 49

मायावी हि सुरेन्द्रोडसावहो प्राप्तोडस्मि संशयम्‌ । “दूसरी युवतियोंकी तरह इस गुरुपत्नीकी भी मनुष्योंद्वारा रक्षा नहीं की जा सकती; क्योंकि देवराज इन्द्र बड़े मायावी हैं। अहो! मैं बड़ी संशयजनित अवस्थामें पड़ गया ।।

Thiên vương Indra vốn đầy mưu huyễn; ta không sao dứt được mối nghi. “Cũng như những thiếu nữ khác, ngay cả vị sư mẫu này cũng không thể được loài người bảo hộ; bởi Indra, chúa tể chư thiên, rất giỏi biến hóa. Ôi! Ta đã rơi vào cảnh ngờ vực nặng nề… Không! Mệnh lệnh của thầy ở đây nhất định phải thi hành.”

Verse 50

योगेनाथ प्रवेशो हि गुरुपत्न्या: कलेवरे

Bhishma nói: “Vì vậy, bằng sức mạnh yoga, ta phải nhập vào thân thể của vợ thầy. Như giọt nước đậu trên lá sen vẫn không vấy bẩn, ta cũng sẽ trú trong nàng mà không hề vướng mắc.”

Verse 51

एवमेव शरीरे<5स्या निवत्स्यामि समाहित: । असक्तः पद्मपत्रस्थो जलबिन्दुर्यथथाचल:

Bhishma nói: “Đúng như thế, ta sẽ ở trong thân thể nàng, tâm chuyên nhất trong yoga. Không vướng mắc—như giọt nước trên lá sen không bám dính—ta sẽ lưu lại đó mà không bị nhiễm ô.”

Verse 52

निर्मुक्तस्य रजोरूपान्नापराधो भवेन्मम | यथा हि शून्यां पथिक: सभामध्यावसेत्‌ पथि

Bhishma nói: “Vì ta đã thoát khỏi các dạng của rajas (đam mê và xao động), nên không lỗi nào có thể quy về ta. Như kẻ lữ hành trên đường có thể dừng chân trong quán trọ vắng mà không vướng bận, cũng vậy—giữ lòng tỉnh giác—ta sẽ nhập vào và trú trong thân thể của vợ thầy, sao cho sự hiện diện của ta nơi ấy là khả dĩ.”

Verse 53

तथाद्यावासयिष्यामि गुरुपत्न्या: कलेवरम्‌ । एवमेव शरीरे<5स्या निवत्स्यामि समाहित:

Bhishma nói: “Vậy hôm nay, ta sẽ khiến mình trú ngụ trong thân thể của vợ thầy. Ngay trong thân thể ấy, ta sẽ ở lại, tâm chuyên nhất và tỉnh giác.”

Verse 54

इत्येवं धर्ममालोक्य वेदवेदांश्व सर्वश: । तपश्च विपुलं दृष्टवा गुरोरात्मन एव च

Bhishma nói: “Hỡi chúa tể cõi đất! Như vậy, sau khi soi xét Dharma, suy tư thấu đáo về các Veda cùng mọi ngành phụ trợ, và cân nhắc công phu khổ hạnh dồi dào của cả thầy lẫn chính mình, Vipula—người thuộc dòng Bhrigu—đã quyết định trong tâm phương kế đã nêu để bảo hộ vợ của thầy. Nay hãy lắng nghe ta thuật lại nỗ lực lớn lao mà ông đã thực hiện sau đó.”

Verse 55

इति निश्चित्य मनसा रक्षां प्रति स भार्गव: । अन्वतिष्ठत्‌ परं यत्नं यथा तच्छृणु पार्थिव

Bhishma nói: “Đã quyết định như thế trong tâm về việc bảo hộ, vị Bhargava ấy liền dốc sức đến tột cùng. Ông đã làm ra sao—hãy nghe, hỡi đấng quân vương, chúa tể cõi đất.”

Verse 56

स्वयं गच्छन्ति देवत्वं ततो देवानियाद्‌ भयम्‌ । छुरेकी धार

Bhishma nói: “Thuở xưa, người đời sống chính hạnh đến nỗi tự mình cũng đạt địa vị thần linh; điều ấy khiến chư thiên vô cùng lo sợ. Bởi người nữ trẻ tuổi có thể đưa đến diệt vong chẳng kém gì lưỡi dao sắc, độc dược, rắn dữ hay lửa cháy. Khi ấy, Vipula—bậc đại khổ hạnh—ngồi bên cạnh vợ của thầy mình, nàng Ruci với thân thể không tì vết, và tìm cách quyến dụ nàng bằng đủ loại chuyện kể và lời đối thoại.”

Verse 57

नेत्राभ्यां नेत्रयोरस्या रश्मिं संयोज्य रश्मिभि: । विवेश विपुल: कायमाकाशं पवनो यथा

Bhīṣma nói: “Dùng tia sáng từ đôi mắt mình nối với tia sáng từ đôi mắt nàng, bậc hùng lực Vipula liền nhập vào thân thể nàng—như gió lùa vào khoảng không.”

Verse 58

'फिर अपने दोनों नेत्रोंको उन्होंने उसके नेत्रोंकी ओर लगाया और अपने नेत्रोंकी किरणोंको उसके नेत्रोंकी किरणोंके साथ जोड़ दिया। फिर उसी मार्गसे आकाशमें प्रविष्ट होनेवाली वायुकी भाँति रुचिके शरीरमें प्रवेश किया” ।।

Bhishma nói: “Lấy dấu ứng với dấu, lấy miệng ứng với miệng, ông nhập vào nàng mà không hề có một cử động bề ngoài nào, rồi đứng yên tuyệt đối. Khi ấy, bậc hiền triết vĩ đại Vipula tuy hiện hữu mà như đã biến mất—tựa một bóng hình.”

Verse 59

ततो विष्टभ्य विपुलो गुरुपत्न्या: कलेवरम्‌ | उवास रक्षणे युक्तो न च सा तमबुद्ध्यत

Bấy giờ Vipula đỡ lấy và giữ cho thân thể của vợ thầy được vững, rồi ở lại đó, chuyên tâm canh giữ; nhưng nàng không nhận ra chàng (là người đang bảo hộ mình).

Verse 60

“विपुल गुरुपत्नीके शरीरको स्तम्भित करके उसकी रक्षामें संलग्न हो वहीं निवास करने लगे। परंतु रुचिको अपने शरीरमें उनके आनेका पता न चला ।।

Bhishma nói: “Tâu Đại vương, chừng nào vị thầy cao quý của Vipula còn chưa trở về nhà—sau khi hoàn tất lễ tế—thì suốt thời gian ấy Vipula vẫn ở đó, tỉnh thức canh phòng để bảo vệ vợ thầy.”

Verse 66

निवेद्य मानसं चापि तृष्णीमासन्नधोमुखा: । शत्रुदमन! तब वे देवता ब्रह्माजीके पास गये और उनसे अपने मनकी बात निवेदन करके मुँह नीचे किये चुपचाप बैठ गये

Bhishma nói: “Sau khi bày tỏ điều chất chứa trong lòng, họ lặng im, cúi mặt. Rồi các vị thần ấy đến gặp Brahmā; trình bày nỗi bận tâm thầm kín của mình với Ngài xong, họ ngồi yên, đầu cúi xuống.”

Verse 76

मानवानां प्रमोहार्थ कृत्या नार्योडसृजत्‌ प्रभु: । उन देवताओंके मनकी बात जानकर भगवान्‌ ब्रह्माने मनुष्योंको मोहमें डालनेके लिये कृत्यारूप नारियोंकी सृष्टि की

Bhishma nói: Biết điều các vị thần đang nghĩ, đấng Brahmā đã tạo ra phụ nữ dưới hình thái kṛtyā, nhằm khiến loài người rơi vào mê lầm.

Verse 106

असज्जन्त प्रजा: सर्वा: कामक्रोधवशं गता: । वे मतवाली युवतियाँ कामलोलुप होकर पुरुषोंको सदा बाधा देती रहती हैं। देवेश्वर भगवान्‌ ब्रह्माने कामकी सहायताके लिये क्रोधको उत्पन्न किया। इन्हीं काम और क्रोधके वशीभूत होकर स्त्री और पुरुषरूप सारी प्रजा परस्पर आसक्त होती है

Bhishma nói: Muôn loài đều vướng mắc, rơi dưới quyền lực của dục vọng và sân hận. Bị hai sức ấy thúc đẩy, nam và nữ bám víu vào nhau, khiến hòa khí xã hội bị xáo trộn. Để trợ lực cho dục vọng, đấng Brahmā—Chúa tể chư thiên—đã sinh ra sân hận; và dưới sự chi phối của dục và sân, toàn thể tạo hóa vận hành trong sự quyến luyến lẫn nhau—một lời cảnh tỉnh rằng đam mê không được chế ngự sẽ trói buộc đời sống và che mờ dharma.

Verse 126

दुर्वग्भावं रतिं चैव ददौ स्त्रीभ्य: प्रजापति: । स्त्रियोंके लिये किन्‍्हीं वैदिक कर्मोंके करनेका विधान नहीं है। यही धर्मशास्त्रकी व्यवस्था है। स्त्रियाँ इन्द्रियशून्य हैं अर्थात्‌ वे अपनी इन्द्रियोंको वशमें रखनेमें असमर्थ हैं। शास्त्रज्ञाससे रहित हैं और असत्यकी मूर्ति हैं। ऐसा उनके विषयमें श्रुतिका कथन है। प्रजापतिने स्त्रियोंको शय्या

Bhīṣma nói: Prajāpati đã ban cho phụ nữ lời lẽ cay nghiệt và dục vọng ái ân. Trong đoạn này, lời bàn luận đặt phụ nữ ra ngoài phạm vi nghĩa vụ nghi lễ Veda và mô tả họ như thiếu tự chế, thiếu sự truy cầu học hỏi kinh điển—những điều ấy được trình bày như “điều śruti nói”. Rồi đoạn văn liệt kê các “ân ban” được quy cho Prajāpati: giường, chỗ ngồi, đồ trang sức, thức ăn và đồ uống, sự thô lỗ, lời nói độc địa, tình âu yếm và khoái lạc ái tình—một giọng điệu chuẩn tắc, mang tính luận chiến trong cuộc bàn về dharma của toàn văn, chứ không phải sự tán đồng đạo đức phổ quát.

Verse 136

अपि विश्वकृता तात कुतस्तु पुरुषैरिह । तात! लोकस्रष्टा ब्रह्मा-जैसा पुरुष भी स्त्रियोंकी किसी प्रकार रक्षा नहीं कर सकता, फिर साधारण पुरुषोंकी तो बात ही क्या

Bhīṣma nói: “Này con, nếu ngay cả Brahmā—Đấng tạo tác thế gian—cũng không thể bảo đảm việc che chở cho phụ nữ theo mọi cách, thì đàn ông thường ở đời này còn làm được gì nữa?”

Verse 143

न शक्या रक्षितुं नार्यस्ता हि नित्यमसंयता: । वाणीके द्वारा एवं वध और बन्धनके द्वारा रोककर अथवा नाना प्रकारके क्लेश देकर भी स्त्रियोंकी रक्षा नहीं की जा सकती; क्योंकि वे सदा असंयमशील होती हैं

Bhīṣma nói: Phụ nữ, theo ông khẳng định, không thể “canh giữ” một cách đáng tin, vì họ bị cho là luôn không tự chế. Dẫu giam cầm, dẫu đe dọa trừng phạt, dẫu giết hay trói buộc, hay khiến chịu đủ thứ khổ sở, cũng không thể thật sự bảo đảm được hành vi của họ—vì thế ông đặt vấn đề như sự bất lực của cưỡng chế kiểm soát hơn là thành công của việc bảo hộ.

Verse 153

यथा रक्षा कृता पूर्व विपुलेन गुरुस्त्रिया: । पुरुषसिंह! पूर्वकालमें मैंने यह सुना था कि प्राचीनकालमें महात्मा विपुलने अपनी गुरुपत्नीकी रक्षा की थी। कैसे की? यह मैं तुम्हें बता रहा हूँ

Bhishma nói: “Hỡi bậc sư tử giữa loài người! Ta đã nghe từ thuở xưa rằng, ngày trước, bậc đại hồn Vipula đã bảo hộ người vợ của thầy mình. Ông đã che chở nàng ra sao—nay ta sẽ kể cho ngươi.”

Verse 166

तस्य भार्या रुचिनाम रूपेणासदृशी भुवि । पहलेकी बात है, देवशर्मा नामके एक महा-भाग्यशाली ऋषि थे। उनके रुचि नामवाली एक स्त्री थी जो इस पृथ्वीपर अद्वितीय सुन्दरी थी

Bhishma nói: “Vợ ông, tên là Rucī, có nhan sắc vô song trên cõi đất.” Câu chuyện mở ra một bối cảnh gia thất kiểu mẫu—nơi sự ưu việt bề ngoài (sắc đẹp, phúc phần) trở thành phông nền cho suy ngẫm đạo hạnh, tiết chế và dharma trong đời sống gia đình.

Verse 196

तस्माद्‌ बलेन भार्याया रक्षणं स चकार ह । वे यह भी जानते थे कि इन्द्र बड़ा ही पर-स्त्रीलम्पट है, इसलिये वे अपनी स्त्रीकी उनसे यत्नपूर्वक रक्षा करते थे

Vì thế, ông tự gánh lấy việc bảo vệ vợ mình bằng toàn bộ sức lực. Biết rằng Đế Thích (Indra) nổi tiếng ham đuổi theo vợ người, ông càng cố ý canh giữ nàng một cách thận trọng—nêu bật bổn phận bảo hộ và cảnh giác trong đạo lý hôn nhân.

Verse 206

भार्यासंरक्षणं कार्य कथं स्यादित्यचिन्तयत्‌ । तात! एक समय ऋषिने यज्ञ करनेका विचार किया। उस समय वे यह सोचने लगे कि 'यदि मैं यज्ञमें लग जाऊँ तो मेरी स्त्रीकी रक्षा कैसे होगी'

Bhīṣma nói: “Ông tự hỏi: ‘Bảo vệ vợ là bổn phận—làm sao mới bảo đảm được?’ Có lần, một vị hiền sĩ quyết định cử hành một lễ tế (yajña). Khi ấy ông băn khoăn: ‘Nếu ta dốc toàn tâm vào nghi lễ, thì ai sẽ giữ cho vợ ta được an toàn?’”

Verse 216

आहृय दयितं शिष्यं विपुलं प्राह भार्गवम्‌ । फिर उन महा तपस्वीने मन-ही-मन उसकी रक्षाका उपाय सोचकर अपने प्रिय शिष्य भगुवंशी विपुलको बुलाकर कहा--

Bhīṣma nói: Sau khi cho gọi người đệ tử yêu quý là Vipula, vị Bhārgava đã bảo với chàng. Bậc đại khổ hạnh ấy, thầm suy tính cách bảo vệ điều hệ trọng, liền gọi học trò thân tín đến và cất lời—khởi sự một sự phòng hộ thận trọng, thuận theo dharma, chứ không phải phản ứng hấp tấp.

Verse 223

यतः प्रार्थयते नित्यं तां रक्षस्व यथाबलम्‌ । देवशर्मा बोले--वत्स! मैं यज्ञ करनेके लिये जाऊँगा। तुम मेरी इस पत्नी रुचिकी यत्नपूर्वक रक्षा करना; क्‍योंकि देवराज इन्द्र सदा इसे प्राप्त करनेकी चेष्टामें लगा रहता है

Bhīṣma nói: “Vì hắn luôn cầu chiếm nàng, hãy bảo vệ nàng hết sức mình.” Trong mạch truyện, Devasharmā dặn con trước khi lên đường làm lễ tế: “Con ơi, cha đi cử hành yajña. Hãy hết lòng canh giữ vợ cha là Rucikī; bởi Đế Thích, chúa tể chư thiên, luôn tìm cách đoạt lấy nàng.”

Verse 231

रक्षाविधानं मनसा स संचिन्त्य महातपा:

Bhīṣma nói: Sau khi cân nhắc trong tâm trí về phương cách bảo hộ đúng đắn, bậc đại khổ hạnh ấy liền hành động một cách thận trọng—cho thấy việc che chở người khác phải được dẫn dắt bởi suy xét, kỷ luật và ý hướng chính trực, chứ không bởi bốc đồng.

Verse 236

स हि रूपाणि कुरुते विविधानि भृगूत्तम । भुगुश्रेष्ठ! तुम्हें इन्द्रकी ओरसे सदा सावधान रहना चाहिये; क्योंकि वह अनेक प्रकारके रूप धारण करता है

Bhīṣma nói: “Hỡi bậc tối thượng trong dòng Bhṛgu, quả thật hắn có thể mang vô vàn hình tướng khác nhau. Vì vậy, ngươi phải luôn luôn cảnh giác trước Indra, bởi y rất thạo việc khoác lên mình những lớp cải trang muôn dạng.”

Verse 403

देवशर्मा महाभागस्ततो भरतसत्तम | भरतश्रेष्ठ] ऐसा कहकर महाभाग देवशर्मा मुनि यज्ञ करनेके लिये चले गये

Bhīṣma nói: “Bấy giờ, hỡi bậc ưu tú nhất trong dòng Bharata, hiền giả Devaśarmā lẫm liệt, nói xong lời ấy liền lên đường để cử hành yajña (lễ tế tự).”

Verse 413

रक्षां च परमां चक्रे देवराजान्महाबलात्‌ | गुरुकी बात सुनकर विपुल बड़ी चिन्तामें पड़ गये और महाबली देवराजसे उस स्त्रीकी बड़ी तत्परताके साथ रक्षा करने लगे

Bhīṣma nói: “Và vị vua của chư thiên, bậc đại lực, với sức mạnh và quyết tâm lớn lao, đã thiết lập sự hộ vệ tối thượng.”

Verse 436

उटजं वा तथा हास्य नानाविधसरूपता । “कुटी या आश्रमके दरवाजोंको बंद करके भी पाकशासन इन्द्रका आना नहीं रोका जा सकता; क्योंकि वे कई प्रकारके रूप धारण करते हैं

Bhīṣma nói: “Dù là túp lều nơi ẩn tu hay bất cứ chỗ ở nào, cũng không thể ngăn Indra—chúa tể chư thiên, kẻ cầm lôi chùy—đến, dẫu cửa āśrama có đóng kín. Bởi y có thể mang vô số hình tướng khác nhau.”

Verse 443

तस्मादिमां सम्प्रविश्य रुचिं स्थास्येडहमद्य वै । सम्भव है, इन्द्र वायुका रूप धारण करके आये और गुरुपत्नीको दूषित कर डाले; इसलिये आज मैं रुचिके शरीरमें प्रवेश करके रहूँगा

Bhīṣma nói: “Vì thế, hôm nay ta sẽ nhập vào thân thể người nữ ấy, Ruci, và ở lại trong đó. Có thể Indra và Vāyu sẽ đến trong hình dạng giả trá rồi làm nhơ nhuốc vợ của thầy ta; bởi vậy, hôm nay ta sẽ vào thân Ruci và trú ngụ bên trong.”

Verse 473

शप्स्यत्यसंशयं कोपाद्‌ दिव्यज्ञानो महातपा: । “मैं गुरुपत्नीकी रक्षा करनेके लिये अपने सम्पूर्ण अंगोंसे इसके सम्पूर्ण अंगोंमें समा जाऊँगा। यदि आज मेरे गुरुजी अपनी इस पत्नीको किसी पर-पुरुषद्वारा दूषित हुई देख लेंगे तो कुपित होकर मुझे निस्संदेह शाप दे देंगे; क्योंकि वे महा तपस्वी गुरु दिव्यज्ञानसे सम्पन्न हैं

Bhīṣma nói: “Không nghi ngờ gì, vị đại khổ hạnh ấy—bậc có tri kiến thần linh—trong cơn phẫn nộ sẽ nguyền rủa ta. Bởi ta đã quyết bảo hộ vợ của thầy bằng cách hòa nhập toàn thân ta vào toàn thân nàng, để không một người đàn ông nào khác có thể làm nhơ uế nàng. Nếu hôm nay, bậc thầy đáng tôn kính của ta thấy vợ mình bị kẻ khác làm ô uế, cơn thịnh nộ ấy ắt hẳn sẽ giáng xuống ta.”

Verse 496

यदि त्वेतदहं कुर्यामाश्चर्य स्यात्‌ कृतं मया । “यहाँ गुरुने जो आज्ञा दी है, उसका पालन मुझे अवश्य करना चाहिये। यदि मैं ऐसा कर सका तो मेरे द्वारा यह एक आश्चर्यजनक कार्य सम्पन्न होगा

Bhīṣma nói: “Nếu ta làm được điều này, ấy sẽ thật là một kỳ công do chính ta hoàn thành. Mệnh lệnh của thầy ban ra hôm nay tại đây nhất định phải tuân theo; nếu ta có thể thực hiện trọn vẹn, đó sẽ là một việc phi thường của ta.”