Shloka 52
Devaśarmā–Vipula Dialogue on Ahorātra–Ṛtu as Moral Witnesses (अनुशासन पर्व, अध्याय ४३)
निर्मुक्तस्य रजोरूपान्नापराधो भवेन्मम | यथा हि शून्यां पथिक: सभामध्यावसेत् पथि
nirmuktasya rajorūpān nāparādho bhaven mama | yathā hi śūnyāṃ pathikaḥ sabhāmadhyāvased pathi |
Bhishma nói: “Vì ta đã thoát khỏi các dạng của rajas (đam mê và xao động), nên không lỗi nào có thể quy về ta. Như kẻ lữ hành trên đường có thể dừng chân trong quán trọ vắng mà không vướng bận, cũng vậy—giữ lòng tỉnh giác—ta sẽ nhập vào và trú trong thân thể của vợ thầy, sao cho sự hiện diện của ta nơi ấy là khả dĩ.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Freedom from rajas (passionate agitation) is presented as a safeguard against ethical fault: when action is undertaken without desire, possessiveness, or self-serving impulse, it is less likely to generate culpability. The verse uses an analogy of a traveler resting briefly in an empty place to illustrate non-attachment and temporary, duty-bound presence.
Bhishma explains his intention to enter and reside in another’s body—specifically the guru’s wife—while claiming inner detachment and vigilance. He frames this extraordinary act as ethically non-culpable due to his freedom from rajas, likening it to a traveler taking temporary shelter without ownership or attachment.