Adhyaya 78: Names of the Four Directional Mountain-Kings and Their Lakes (Rudra’s Geographical Description)

Verse 1

रुद्र उवाच । तथा चतुर्णां वक्ष्यामि शैलेन्द्राणां यथाक्रमम् । अनुविध्यानि रम्याणि विहङ्गैः कूजितानि च ॥ ७८.१ ॥

พระรุทระตรัสว่า “ดังนี้ เราจักพรรณนาตามลำดับถึงเจ้าแห่งภูเขาทั้งสี่ เป็นแดนภูผาอันรื่นรมย์ และก้องกังวานด้วยเสียงขับขานของหมู่นก”

Verse 2

अनेकपक्षियुक्तात्मशृङ्गाणि सुबाहूनि च । देवानां दिव्यनारीभिः समं क्रीडामयानि च ॥ ७८.२ ॥

แดนเหล่านั้นมีหมู่นกมากมาย มีสันยอดงดงามและส่วนยื่นดุจพาหาอันงาม เป็นสถานที่ที่เหล่าเทพพร้อมนางฟ้าทิพย์เสพการกรีฑา

Verse 3

किन्नरोद्गीतघुष्टानि शीतमन्दसुगन्धिभिः । पवनैः सेव्यमानानि रमणीयतराणि च ॥ ७८.३ ॥

แดนเหล่านั้นก้องด้วยบทขับร้องของกินนร และได้รับการพัดพาโดยลมเย็นอ่อนหอม จึงยิ่งทวีความรื่นรมย์

Verse 4

चतुर्द्दिक्षु विराजन्ते नामतः शृणुतानघाः । पूर्वे चैत्ररथं नाम दक्षिणे गन्धमादनम् । प्रभावेण सुतोयानि नवखण्डयुतानि च ॥ ७८.४ ॥

ภูเขาเหล่านั้นรุ่งเรืองในสี่ทิศ—โอผู้ปราศจากมลทิน จงฟังนามเถิด ทิศตะวันออกชื่อ ‘ไจตรรถะ’ ทิศใต้ชื่อ ‘คันธมาทนะ’ ด้วยเดชานุภาพของมันจึงมีสายน้ำอันงาม และแดนที่ประกอบด้วยเก้าส่วนด้วย

Verse 5

वनषण्डांस्तथाक्रम्य देवता ललनायुताः । यत्र क्रीडन्ति चोद्देशे मुदा परमया युताः ॥ ७८.५ ॥

ครั้นล่วงผ่านหมู่พงไพรตามลำดับแล้ว เหล่าเทพพร้อมนางกำนัลทิพย์ย่อมกรีฑา ณ แดนนั้น ด้วยความปีติยินดีอันยิ่ง

Verse 6

अनुबन्धानि रम्याणि विहगैः कूजितानि च । रत्नोपकीर्णतीर्थानि महापुण्यजलानि च ॥ ७८.६ ॥

ที่นั่นมีผืนภูมิอันรื่นรมย์ต่อเนื่องกัน ก้องด้วยเสียงขับขานของนกทั้งหลาย; มีท่าทีรถะอันศักดิ์สิทธิ์ที่โปรยปรายด้วยรัตนะ และมีสายน้ำอันเปี่ยมมหาบุญคุณชำระล้างด้วย

Verse 7

अनेकजलयन्त्रैश्च नादितानि महान्ति च । शाखाभिर्लम्बमानाभी रुवत्पक्षिकुलालिभिः ॥ ७८.७ ॥

และมีเครื่องกลน้ำมากมายอันใหญ่โต ส่งเสียงกึกก้อง; มีพฤกษากิ่งก้านห้อยย้อย และเต็มไปด้วยฝูงนกที่ร้องระงมกับหมู่ผึ้งที่หึ่งกังวาน

Verse 8

कमलोत्पलकह्लारशोभितानि सरांसि च । चतुर्षु तेषु गिरिषु नानागुणयुतेषु च ॥ ७८.८ ॥

และมีสระนทีที่งดงามด้วยดอกบัว ดอกอุตปละสีน้ำเงิน และดอกกหลาระ; อีกทั้งในบรรดาภูเขาทั้งสี่นั้นด้วย—ซึ่งประกอบด้วยคุณลักษณะนานาประการ

Verse 9

अरुणोदं तु पूर्वेण दक्षिणे मानसṃ स्मृतम् । असितोदं पश्चिमे च महाभद्रं तथोत्तरे । कुमुदैः श्वेतकपिलैः कहलारैर्भूषितानि च ॥ ७८.९ ॥

ทิศตะวันออกคือ อรุโณท; ทิศใต้ระลึกนามว่า มานสะ; ทิศตะวันตกคือ อสิโทท และทิศเหนือคือ มหาภัทร. ทั้งหมดประดับด้วยดอกกุมุทะสีขาวและสีเหลืองอ่อน พร้อมทั้งดอกกหลาระด้วย

Verse 10

अरुणोदयस्य ये शैलाः प्राच्याः वै नामतः स्मृताः । तान् कीर्त्यमानांस्तत्त्वेन शृणुध्वं गदतो मम ॥ ७८.१० ॥

จงสดับจากเราเมื่อเรากล่าว: ภูเขาทางทิศตะวันออกซึ่งระลึกนามว่าเป็นของอรุโณทัยนั้น จงฟังโดยรู้ตามสภาวะความจริงตามที่กำลังพรรณนา

Verse 11

विकङ्को मणिशृङ्गश्च सुपात्रश्चोपलो महान् । महानीलोऽथ कुम्भश्च सुबिन्दुर्मदनस्तथा ॥ ७८.११ ॥

เหล่านี้คือ วิกังกะ, มณิศฤงคะ, สุปาตระ และอุปละผู้ยิ่งใหญ่; อีกทั้ง มหานีละ ต่อด้วย กุมภะ สุบินทุ และมทนะ.

Verse 12

वेणुनद्धः सुमेदाश्च निषधो देवपर्वतः । इत्येते पर्वतवराः पुण्याश्च गिरयोऽपरे ॥ ७८.१२ ॥

เวณุนัทธะ, สุเมธา, นิษธะ และเทวปัรวตะ—เหล่านี้นับเป็นภูเขาอันประเสริฐ; และยังมีภูเขาอื่น ๆ ที่เป็นกุศลอีกด้วย.

Verse 13

पूर्वेण मन्दरात् सिद्धाः पर्वताश्च मदायुताः । सरसो मानसस्येह दक्षिणेन महाचलाः ॥ ७८.१३ ॥

ทางตะวันออกของเขามันทระมีเหล่าสิทธะและภูเขาที่เต็มไปด้วยช้างกำลังเมามัน; และทางใต้ของทะเลสาบมานสโรวรมีเทือกเขาใหญ่ตั้งอยู่.

Verse 14

ये कीर्तिता मया तुभ्यं नामतस्तान्निबोधत । शैलस्त्रिशिराश्चैव शिशिरश्चाचलोत्तमः ॥ ७८.१४ ॥

นามที่เรากล่าวแก่ท่านแล้ว จงเข้าใจตามนามนั้น: ไศละ, ตริศิระ และศิศิระ ผู้ประเสริฐในหมู่ภูเขาอันมั่นคงไม่หวั่นไหว.

Verse 15

कपिश्च शतमक्षश्च तुरगश्चैव सानुमान् । ताम्राहश्च विषश्चैव तथा श्वेतोदनो गिरिः ॥ ७८.१५ ॥

ยังมี กปิ, ศตมักษะ, ตุรกะ และสานุมาน; อีกทั้ง ตามราหะ และวิษะ; และภูเขานามว่า เศวโตทนะ.

Verse 16

समूलश्चैव सरलॊ रत्नकेतुश्च पर्वतः । एकमूलो महाशृङ्गो गजमूलोऽपि शावकः ॥ ७८.१६ ॥

มีศรละชื่อว่า ‘สมูละ’ และภูเขาชื่อ ‘รัตนเกตุ’; มีมหาศฤงคะชื่อว่า ‘เอกมูละ’ และยังมีศาวกะชื่อว่า ‘คชมูละ’ ด้วย

Verse 17

पञ्चशैलश्च कैलासो हिमवानचलोत्तमः । उत्तराः ये महाशैलास्तान् वक्ष्यामि निबोधत ॥ ७८.१७ ॥

มีปัญจไศละ ไกรลาส และหิมวาน—ผู้ประเสริฐในหมู่ภูเขา บัดนี้เราจักพรรณนาภูเขาใหญ่ทางทิศเหนือ; จงสดับโดยตั้งใจ

Verse 18

कपिलः पिङ्गलो भद्रः सरसश्च महाचलः । कुमुदो मधुमांश्चैव गर्जनो मर्कटस्तथा ॥ ७८.१८ ॥

มีภูเขาชื่อ กปิละ ปิงคละ ภัทร และสรสะ; อีกทั้งมหาจละ; กุมุทะ และมธุมัญศ์; เช่นเดียวกับครรชนะ และมรกฏะ

Verse 19

कृष्णश्च पाण्डवश्चैव सहस्रशिरसस्तथा । पारियात्रश्च शैलेन्द्रः शृङ्गवानचलोत्तमः । इत्येते पर्वतवराः श्रीमन्तः पश्चिमे स्मृताः ॥ ७८.१९ ॥

มีภูเขาชื่อ ‘กฤษณะ’ และ ‘ปาณฑวะ’ อีกทั้ง ‘สหัสรศิรัส’; รวมทั้ง ‘ปาริยาตระ’ ผู้เป็นเจ้าแห่งภูผา และ ‘ศฤงควาน’ ผู้ยอดเยี่ยมในหมู่ยอดเขา—เหล่านี้เป็นภูเขาประเสริฐอันรุ่งเรืองในทิศตะวันตกตามที่จดจำกัน

Verse 20

महाभद्रस्य सरस उत्तरॆण द्विजोत्तमाः । ये पर्वताः स्थिताः विप्रास्तान् वक्ष्यामि निबोधत ॥ ७८.२० ॥

ดูก่อนทวิชผู้ประเสริฐ เหล่าพราหมณ์ทั้งหลาย! ภูเขาที่ตั้งอยู่ทางเหนือแห่งสระมหาภัทรนั้น เราจักพรรณนา; จงสดับโดยตั้งใจ

Verse 21

हंसकूटो महाशैलो वृषहंसश्च पर्वतः । कपिञ्जलश्च शैलेन्द्र इन्द्रशैलश्च सानुमान् ॥ ७८.२१ ॥

(ที่นั่นมี) หังสกูฏะ ภูผามหึมา; วฤษภหังสะ ภูเขา; กปิญชละ ผู้เป็นเจ้าแห่งขุนเขา; และอินทรไศละ อันประกอบด้วยสันเขาและยอดเขา

Verse 22

नीलः कनकशृङ्गश्च शतशृङ्गश्च पर्वतः । पुष्करो मेघशैलोऽथ विरजाश्चाचलोत्तमः । जारुचिश्चैव शैलेन्द्र इत्येते उत्तराः स्मृताः ॥ ७८.२२ ॥

(ภูเขาทางทิศเหนือได้แก่) นีละ, กนกศฤงคะ และศตศฤงคะ; ปุษกร; เมฆไศละ; วิรชา ภูผาอันประเสริฐ; และชารุจิ ผู้เป็นเจ้าแห่งขุนเขา—ทั้งหมดนี้ระลึกว่าเป็นภูเขาทางเหนือ

Verse 23

इत्येतॆषां तु मुख्यानामुत्तरेषु यथाक्रमम् । स्थलीरन्तरद्रोण्यश्च सरांसि च निबोधत ॥ ७८.२३ ॥

ดังนี้ ในบรรดาภูเขาสำคัญเหล่านี้ จงทราบตามลำดับในแดนเหนือถึงที่ราบลุ่ม พื้นที่แอ่งหุบเขาที่ปิดล้อม และสระทะเลสาบด้วย