Prakarana 22

Verse 429 (चौपाई)

कीरति बिधु तुम्ह कीन्ह अनूपा। जहँ बस राम पेम मृगरूपा।। तात गलानि करहु जियँ जाएँ। डरहु दरिद्रहि पारसु पाएँ।।।। सुनहु भरत हम झूठ न कहहीं। उदासीन तापस बन रहहीं।। सब साधन कर सुफल सुहावा। लखन राम सिय दरसनु पावा।। तेहि फल कर फलु दरस तुम्हारा। सहित पयाग सुभाग हमारा।। भरत धन्य तुम्ह जसु जगु जयऊ। कहि अस पेम मगन पुनि भयऊ।। सुनि मुनि बचन सभासद हरषे। साधु सराहि सुमन सुर बरषे।। धन्य धन्य धुनि गगन पयागा। सुनि सुनि भरतु मगन अनुरागा।।

ท่านได้รับชื่อเสียงอันไม่มีใครเปรียบ เปรียบดังจันทร์ ณ สถานที่ซึ่งพระรามทรงประทับในรูปกวาง บิดาผู้เคารพ อย่าให้ความโศกเศร้าเข้าสู่หัวใจของท่าน อย่ากลัวความยากจน เพราะท่านได้พบศิลานักปราชญ์แล้ว จงฟังภรตะเจ้าข้า ข้าพระองค์ไม่ได้กล่าวเท็จ ข้าพระองค์จะดำรงเป็นนักพรตผู้ไม่ยึดมั่นในป่า ความพยายามทั้งหมดของข้าพระองค์ได้ให้ผลอันงดงาม เพราะข้าพระองค์ได้รับโอกาสเห็นพระลักษมณ์ พระราม และนางสีดา ผลแห่งผลนั้นคือการได้เห็นท่าน ด้วยประยาคข้าพระองค์เป็นสิริมงคลและโชคดี ท่านเป็นผู้ศักดิ์สิทธิ์ภรตะ ท่านได้ชนะชื่อเสียงแห่งโลก กล่าวเช่นนี้แล้ว พระองค์ทรงจมดำอีกครั้งในความรัก เมื่อได้ยินพระดำรัสของนักพรต ที่ประชุมทั้งหมดปีติยินดี ผู้ดีทั้งหลายสรรเสริญ และเทวดาทำฝนดอกไม้ตกลงมา ศักดิ์สิทธิ์ ศักดิ์สิทธิ์ คือบรรยากาศแห่งประยาค เมื่อได้ยินซ้ำแล้วซ้ำเล่า ภรตะทรงจมดำในความรัก

Verse 430 (दोहा/सोरठा)

पुलक गात हियँ रामु सिय सजल सरोरुह नैन। करि प्रनामु मुनि मंडलिहि बोले गदगद बैन।।210।।

พระวรกายของพระองค์เปล่งประกายด้วยความปีติ พระหฤทัยทรงบรรจุพระรามและนางสีดา พระเนตรดังดอกบัวเต็มด้วยน้ำตา ทรงถวายบังคมต่อที่ประชุมแห่งนักพรต แล้วตรัสด้วยพระสุรเสียงที่สั่นเครือด้วยอารมณ์

Verse 431 (चौपाई)

मुनि समाजु अरु तीरथराजू। साँचिहुँ सपथ अघाइ अकाजू।। एहिं थल जौं किछु कहिअ बनाई। एहि सम अधिक न अघ अधमाई।। तुम्ह सर्बग्य कहउँ सतिभाऊ। उर अंतरजामी रघुराऊ।। मोहि न मातु करतब कर सोचू। नहिं दुखु जियँ जगु जानिहि पोचू।। नाहिन डरु बिगरिहि परलोकू। पितहु मरन कर मोहि न सोकू।। सुकृत सुजस भरि भुअन सुहाए। लछिमन राम सरिस सुत पाए।। राम बिरहँ तजि तनु छनभंगू। भूप सोच कर कवन प्रसंगू।। राम लखन सिय बिनु पग पनहीं। करि मुनि बेष फिरहिं बन बनही।।

ที่ประชุมแห่งนักพรตและราชาแห่งสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ทรงอิ่มเอมอย่างแท้จริง ราวกับทรงปฏิญาณตนอย่างเคร่งครัด ไม่มีกิจการอื่นใดที่จะต้องทำอีก หากจะกล่าวสิ่งใดเพิ่มเติมในสถานที่นี้ จะไม่มีบาปหรือความต่ำช้าใดใหญ่กว่านี้ ท่านทั้งหลายทรงรอบรู้ทุกสิ่ง ข้าพระองค์กล่าวด้วยความจริงใจ และพระผู้เป็นเจ้าแห่งราชวงศ์รคุผู้ทรงรู้หัวใจทรงประทับอยู่ภายใน ข้าพระองค์จะไม่โศกเศร้าต่อการกระทำของพระมารดา ไม่มีความทุกข์ในหัวใจของข้าพระองค์ เพราะข้าพระองค์รู้ว่าโลกนี้ไม่ยั่งยืน ข้าพระองค์ไม่กลัวว่าภพหน้าจะเสื่อมทราม แม้เมื่อพระบิดาสวรรคต ข้าพระองค์จะไม่ไว้ทุกข์ ท่านได้เติมเต็มโลกทั้งสามด้วยชื่อเสียงแห่งธรรมะ และท่านได้รับโอรสเสมอดังพระรามและพระลักษมณ์ พระรามจะทรงละพระวรกายในชั่วขณะ ด้วยความทรมานจากการพลัดพราก จะมีเหตุการณ์ใดที่กษัตริย์จะต้องโศกเศร้า ปราศจากพระราม พระลักษมณ์ และนางสีดา พวกพระองค์ทรงพเนจรจากป่าสู่ป่า ในรูปนักพรต โดยไม่มีรองพระบาท

Verse 432 (दोहा/सोरठा)

अजिन बसन फल असन महि सयन डासि कुस पात। बसि तरु तर नित सहत हिम आतप बरषा बात।।211।।

ทรงฉลองพระองค์จากเปลือกไม้ ทรงบริโภคผลไม้ ทรงบรรทมบนพื้นดิน ใช้เครื่องลาดจากหญ้าทัพพ์ ประทับใต้ต้นไม้ ทรงอดทนต่อความหนาวและความร้อน ฝนและลมในแต่ละวัน

Verse 433 (चौपाई)

एहि दुख दाहँ दहइ दिन छाती। भूख न बासर नीद न राती।। एहि कुरोग कर औषधु नाहीं। सोधेउँ सकल बिस्व मन माहीं।। मातु कुमत बढ़ई अघ मूला। तेहिं हमार हित कीन्ह बँसूला।। कलि कुकाठ कर कीन्ह कुजंत्रू। गाड़ि अवधि पढ़ि कठिन कुमंत्रु।। मोहि लगि यहु कुठाटु तेहिं ठाटा। घालेसि सब जगु बारहबाटा।। मिटइ कुजोगु राम फिरि आएँ। बसइ अवध नहिं आन उपाएँ।। भरत बचन सुनि मुनि सुखु पाई। सबहिं कीन्ह बहु भाँति बड़ाई।। तात करहु जनि सोचु बिसेषी। सब दुखु मिटहि राम पग देखी।।

ความทุกข์เผาไหม้นี้แผดเผาหน้าอกของข้าพระองค์ในยามวัน ในยามค่ำคืนข้าพระองค์ไม่หิว ไม่ง่วงนอน ไม่มียารักษาโรคร้ายแรงนี้ ข้าพระองค์ได้ค้นหาในโลกทั้งหมดภายในใจของข้าพระองค์ คำแนะนำชั่วร้ายของพระมารดาได้เพิ่มรากแห่งบาป พระนางทรงทำเรือแห่งความเป็นสุขของข้าพระองค์เพียงเพื่อให้จมลง พระนางทรงกระทำตนเป็นที่ปรึกษาชั่วร้าย ตรัสถ้อยคำโหดร้าย พระนางทรงขุดหลุมและร่ายมนตร์อันร้ายแรงและชั่วร้าย เพื่อข้าพระองค์ พระนางทรงวางแผนกลยุทธ์นี้ พระนางจะสังเวยโลกทั้งหมดที่ทางแยก ชะตากรรมชั่วร้ายนี้จะสิ้นสุดเมื่อพระรามเสด็จกลับ พระองค์จะประทับในอโยธยา เพราะไม่มีทางแก้อื่นใด เมื่อได้ยินพระดำรัสของภรตะ นักพรตทั้งหลายทรงพบความสบายใจ และทั้งหมดทรงสรรเสริญพระองค์ในหลายประการ บิดาผู้เคารพ อย่าโศกเศร้าเกินไป ความทุกข์ทั้งหมดจะสูญสลายเมื่อท่านได้เห็นพระบาทของพระราม

Verse 434 (दोहा/सोरठा)

करि प्रबोध मुनिबर कहेउ अतिथि पेमप्रिय होहु। कंद मूल फल फूल हम देहिं लेहु करि छोहु।।212।।

นักพรตผู้เลิศทรงตรัสถ้อยคำแห่งการปลอบโยน ว่า จงเป็นแขกผู้เต็มเปี่ยมด้วยความรักต่อพวกเรา พวกเราจะมอบรากไม้ ผลไม้ และดอกไม้ จงรับด้วยความรัก

Verse 435 (चौपाई)

सुनि मुनि बचन भरत हिंय सोचू। भयउ कुअवसर कठिन सँकोचू।। जानि गरुइ गुर गिरा बहोरी। चरन बंदि बोले कर जोरी।। सिर धरि आयसु करिअ तुम्हारा। परम धरम यहु नाथ हमारा।। भरत बचन मुनिबर मन भाए। सुचि सेवक सिष निकट बोलाए।। चाहिए कीन्ह भरत पहुनाई। कंद मूल फल आनहु जाई।। भलेहीं नाथ कहि तिन्ह सिर नाए। प्रमुदित निज निज काज सिधाए।। मुनिहि सोच पाहुन बड़ नेवता। तसि पूजा चाहिअ जस देवता।। सुनि रिधि सिधि अनिमादिक आई। आयसु होइ सो करहिं गोसाई।।

เมื่อได้ยินพระดำรัสของนักพรต หัวใจของภรตะทรงเต็มไปด้วยความคิดอันกระวนกระวาย วิกฤตอันยากลำบากและน่าอับอายได้เกิดขึ้น ทรงรู้ถึงน้ำหนักแห่งพระดำรัสของพระครู พระองค์ทรงนมัสการพระบาทและตรัสด้วยพระหัตถ์ประสาน ข้าพระองค์ทรงรับพระบัญชาของท่านบนพระเศียร นี่คือหน้าที่สูงสุดของข้าพระองค์ ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า พระดำรัสของภรตะทรงให้ความพอพระทัยแก่หัวใจของนักพรตผู้ยิ่งใหญ่ พระองค์ทรงเรียกผู้รับใช้และศิษย์ผู้บริสุทธิ์มาใกล้ ท่านต้องแสดงความเป็นเจ้าภาติยะต่อภรตะ จงไปนำรากไม้ ผลไม้ และหัวเผือกมา พวกเขากล่าวว่า ดีแล้วพระผู้เป็นเจ้า และน้อมถวายบังคม ด้วยความปีติยินดี พวกเขาไปทำกิจของตนเอง นักพรตทรงคิดว่า ภรตะทรงเป็นแขกผู้ยิ่งใหญ่ พระองค์ควรได้รับการบูชาดังเทวดา เมื่อได้ยินเช่นนี้ ฤทธิ์ สิทธิ์ อนิมาและอื่นๆ ได้มา ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า สิ่งใดเป็นพระบัญชาของพระองค์ พวกข้าพระองค์จะกระทำ

Verse 436 (दोहा/सोरठा)

राम बिरह ब्याकुल भरतु सानुज सहित समाज। पहुनाई करि हरहु श्रम कहा मुदित मुनिराज।।213।।

ภรตผู้กระวนกระวายด้วยความคิดถึงพระราม พร้อมด้วยพระอนุชาทั้งหลายและที่ประชุมชน ได้ทรงปฏิบัติธรรมเนียมการต้อนรับและขจัดความเหนื่อยล้าของพวกเขา จะกล่าวถึงความปีติของพระราชาฤๅษีผู้ยิ่งใหญ่นั้นได้อย่างไร?

Verse 437 (चौपाई)

रिधि सिधि सिर धरि मुनिबर बानी। बड़भागिनि आपुहि अनुमानी।। कहहिं परसपर सिधि समुदाई। अतुलित अतिथि राम लघु भाई।। मुनि पद बंदि करिअ सोइ आजू। होइ सुखी सब राज समाजू।। अस कहि रचेउ रुचिर गृह नाना। जेहि बिलोकि बिलखाहिं बिमाना।। भोग बिभूति भूरि भरि राखे। देखत जिन्हहि अमर अभिलाषे।। दासीं दास साजु सब लीन्हें। जोगवत रहहिं मनहि मनु दीन्हें।। सब समाजु सजि सिधि पल माहीं। जे सुख सुरपुर सपनेहुँ नाहीं।। प्रथमहिं बास दिए सब केही। सुंदर सुखद जथा रुचि जेही।।

โดยมีพระริทธิและพระสิทธิเป็นประมุข ฤๅษีผู้ยิ่งใหญ่ทรงพิจารณาตนเองว่าเป็นผู้มีบุญอย่างยิ่ง ท่านสิทธิทั้งหลายกล่าวแก่กันและกันว่า พระรามและพระอนุชาทั้งหลายเป็นแขกผู้เลิศล้ำ จงนมัสการเท้าพระฤๅษีและกระทำการนี้ในวันนี้ เพื่อที่ที่ประชุมราชทั้งหมดจะมีความสุข กล่าวดังนี้แล้ว ท่านได้จัดเตรียมที่พักอันงดงามมากมาย ซึ่งเมื่อเห็นแล้ว ยานพาหนะของเทวดาทั้งหลายก็อาจจางหายไป ท่านได้สำรองไว้ซึ่งความสุขและความรุ่งโรจน์อันล้นหลาม ซึ่งเทพอมตะทั้งหลายปรารถนาจะเห็น นางกำนัลและบริวารทั้งหลายได้จัดเตรียงทุกสิ่งทุกอย่าง และยังคงจงรักภักดี มอบใจในการนั้น ในเพียงชั่วขณะ ท่านสิทธิทั้งหลายได้ประดับประดาที่ประชุมทั้งหมดด้วยความสุขสบาย ซึ่งไม่อาจพบได้แม้ในเมืองของเทวดา แม้แต่ในความฝัน ท่านได้มอบที่พักแก่ทุกคนเป็นอันดับแรก อันงดงามและน่าพึงพอใจ ตามความชอบใจของแต่ละคน

Verse 438 (दोहा/सोरठा)

बहुरि सपरिजन भरत कहुँ रिषि अस आयसु दीन्ह। बिधि बिसमय दायकु बिभव मुनिबर तपबल कीन्ह।।214।।

จากนั้นพระฤๅษีผู้ยิ่งใหญ่ ด้วยอานุภาพแห่งการบำเพ็ญตบะของท่าน ได้ประทานพระบัญชาเช่นนี้แก่ภรตและพระญาติทั้งหลาย และทรงสร้างความมั่งมีซึ่งทำให้พระพรหมเองต้องประหลาดพระทัย

Verse 439 (चौपाई)

मुनि प्रभाउ जब भरत बिलोका। सब लघु लगे लोकपति लोका।। सुख समाजु नहिं जाइ बखानी। देखत बिरति बिसारहीं ग्यानी।। आसन सयन सुबसन बिताना। बन बाटिका बिहग मृग नाना।। सुरभि फूल फल अमिअ समाना। बिमल जलासय बिबिध बिधाना। असन पान सुच अमिअ अमी से। देखि लोग सकुचात जमी से।। सुर सुरभी सुरतरु सबही कें। लखि अभिलाषु सुरेस सची कें।। रितु बसंत बह त्रिबिध बयारी। सब कहँ सुलभ पदारथ चारी।। स्त्रक चंदन बनितादिक भोगा। देखि हरष बिसमय बस लोगा।।

เมื่อภรตทอดพระเนตรอานุภาพของพระฤๅษี องค์อุปราชทั้งหลายแห่งโลกดูเล็กน้อยในพระทัย ความสุขของที่ประชุมนั้นไม่อาจพรรณนาได้ แม้ผู้มีปัญญาเมื่อเห็นแล้วก็ลืมการสละ มีอาสนะ ที่บรรทม พระภูษาอันประณีตและเครื่องกำบัง ป่า สวน นกและกวางมากมาย ดอกไม้หอมและผลไม้เหมือนน้ำอมฤต สระน้ำใสสะอาดมีระเบียบต่างๆ อาหารและเครื่องดื่ม บริสุทธิ์และหวานดั่งน้ำอมฤต เมื่อเห็นแล้วมนุษย์ทั้งหลายรู้สึกละอายใจต่อโลก เทวดา โคสวรรค์ ต้นไม้ประสงค์ ทั้งหมดมีอยู่ สำเร็จปรารถนาของพระอินทร์และพระนางสชี เป็นฤดูใบไม้ผลิ ลมสามประเภทพัดผ่าน จุดมุ่งหมายทั้งสี่ของชีวิตมีอย่างง่ายดายสำหรับทุกคน มีพวงมาลัยจันทน์ สตรีและความสุขอื่นๆ เมื่อเห็นแล้ว ประชาชนเต็มไปด้วยความปีติและความประหลาดใจ

Verse 440 (दोहा/सोरठा)

संपत चकई भरतु चक मुनि आयस खेलवार।। तेहि निसि आश्रम पिंजराँ राखे भा भिनुसार।।215।।

ความมั่งมีของภรตเป็นดังนกจาโครา และพระบัญชาของพระฤๅษีเป็นของเล่นของพระองค์ ในคืนนั้นพระองค์ประทับอยู่ในอาศรมดังในกรงขัง ถูกกลืนกินด้วยความปรารถนา

Verse 441 (चौपाई)

कीन्ह निमज्जनु तीरथराजा। नाइ मुनिहि सिरु सहित समाजा।। रिषि आयसु असीस सिर राखी। करि दंडवत बिनय बहु भाषी।। पथ गति कुसल साथ सब लीन्हे। चले चित्रकूटहिं चितु दीन्हें।। रामसखा कर दीन्हें लागू। चलत देह धरि जनु अनुरागू।। नहिं पद त्रान सीस नहिं छाया। पेमु नेमु ब्रतु धरमु अमाया।। लखन राम सिय पंथ कहानी। पूँछत सखहि कहत मृदु बानी।। राम बास थल बिटप बिलोकें। उर अनुराग रहत नहिं रोकैं।। दैखि दसा सुर बरिसहिं फूला। भइ मृदु महि मगु मंगल मूला।।

พระองค์ทรงประกอบการอาบน้ำที่ตรีสถานอันเป็นราชาแห่งสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ และโค้งคำนับพระเศียร ทรงเข้าร่วมกับที่ประชุมแห่งพระฤๅษีทั้งหลาย พระฤๅษีทรงวางพระพรบนพระเศียรของพระองค์ ภรตทรงกระทำการนมัสการอย่างเต็มที่และตรัสคำอ้อนวอนด้วยถ้อยคำอันนอบน้อมถ่อมตนหลายประการ ทรงถามถึงความเป็นอยู่ของทุกคนบนเส้นทาง และเสด็จไปยังจิตรกูฏ โดยมีพระทัยมั่นคงในสิ่งนั้น ทรงมอบสายบังเหียนแก่มิตรของพระราม และเมื่อเสด็จไป พระวรกายดูเหมือนแบกรับน้ำหนักแห่งความรัก ไม่มีที่พักพิงสำหรับพระบาท ไม่มีร่มเงาเหนือพระเศียร ความรักเป็นพระวรรณะ วินัย การถือศีล และธรรมะของพระองค์ โดยปราศจากการหลอกลวง พระลักษมณ์ พระราม และพระนางสีดาทรงถามชาวป่าเกี่ยวกับเส้นทาง และพวกเขาตอบด้วยถ้อยคำอันอ่อนโยน พระรามทอดพระเนตรต้นไม้และที่โล่งในป่า ความรักในพระหฤทัยยังคงอยู่และไม่อาจยับยั้งได้ เมื่อเห็นสภาพของพวกเขา เทวดาทั้งหลายโปรยดอกไม้ พื้นดินกลายเป็นนุ่ม และเส้นทางกลายเป็นรากฐานแห่งความเป็นสิริมงคลทั้งปวง

Verse 442 (दोहा/सोरठा)

किएँ जाहिं छाया जलद सुखद बहइ बर बात। तस मगु भयउ न राम कहँ जस भा भरतहि जात।।216।।

เมฆทอดเงาในที่ที่พวกเขาเสด็จไป และลมพัดอย่างสบาย นำถ้อยคำอันงดงามมาด้วย แต่บนเส้นทางนั้นไม่มีความรุ่งโรจน์เช่นนี้สำหรับพระราม เช่นเดียวกับที่มีสำหรับภรตในการเดินทางของพระองค์

Verse 443 (चौपाई)

जड़ चेतन मग जीव घनेरे। जे चितए प्रभु जिन्ह प्रभु हेरे।। ते सब भए परम पद जोगू। भरत दरस मेटा भव रोगू।। यह बड़ि बात भरत कइ नाहीं। सुमिरत जिनहि रामु मन माहीं।। बारक राम कहत जग जेऊ। होत तरन तारन नर तेऊ।। भरतु राम प्रिय पुनि लघु भ्राता। कस न होइ मगु मंगलदाता।। सिद्ध साधु मुनिबर अस कहहीं। भरतहि निरखि हरषु हियँ लहहीं।। देखि प्रभाउ सुरेसहि सोचू। जगु भल भलेहि पोच कहुँ पोचू।। गुर सन कहेउ करिअ प्रभु सोई। रामहि भरतहि भेंट न होई।।

สรรพสัตว์มากมายทั้งที่มีชีวิตและไม่มีชีวิตแน่นเส้นทาง ผู้ใดที่ระลึกถึงองค์พระผู้เป็นเจ้า และผู้ใดที่องค์พระผู้เป็นเจ้าทอดพระเนตรด้วยความโปรดปราน บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดบรรลุสภาวะอันสูงสุด การเห็นภรตรักษาโรคแห่งการมีอยู่ในโลก นี่ไม่ใช่เรื่องเล็กน้อยที่ภรตทรงกระทำ พระองค์ทรงรักษาพระรามไว้ในพระหฤทัยเสมอ ผู้ซึ่งเด็กๆ เรียกว่าพระราม ท่านผู้นั้นกลายเป็นผู้ช่วยให้รอดของมนุษย์ ผู้ช่วยให้รอดของโลก ภรตทรงเป็นที่รักของพระรามและเป็นพระอนุชาของพระองค์ เส้นทางของพระองค์จะไม่นำมาซึ่งความเป็นสิริมงคลได้อย่างไร พระสิทธะ นักบุญ และพระฤๅษีผู้ยิ่งใหญ่กล่าวเช่นนี้ เมื่อเห็นภรต ท่านทั้งหลายรับความปีติเข้าในพระหฤทัย เมื่อเห็นอานุภาพของพระองค์ แม้พระราชาแห่งเทวดาก็ทรงกังวล โลกเป็นสิ่งที่ดี และในสิ่งที่ดียังมีสิ่งชั่ว หากจะกล่าวถึงสิ่งชั่ว ทรงกล่าวแก่พระครูของพระองค์ว่า จงให้องค์พระผู้เป็นเจ้าทรงกระทำตามพระประสงค์ แต่จงอย่าให้พระรามและภรตพลาดการพบกัน

Verse 444 (दोहा/सोरठा)

रामु सँकोची प्रेम बस भरत सपेम पयोधि। बनी बात बेगरन चहति करिअ जतनु छलु सोधि।।217।।

พระรามทรงเป็นผู้ถ่อมพระทัยโดยธรรมชาติ แต่ความรักทรงเหนือกว่าพระองค์ ภรตทรงเป็นมหาสมุทรแห่งความรัก พระองค์ประสงค์จะให้เกิดสิ่งที่ได้เกิดขึ้นแล้ว จงให้พระองค์ทรงใช้กลยุทธ์และทดสอบความจริง

Verse 445 (चौपाई)

बचन सुनत सुरगुरु मुसकाने। सहसनयन बिनु लोचन जाने।। मायापति सेवक सन माया। करइ त उलटि परइ सुरराया।। तब किछु कीन्ह राम रुख जानी। अब कुचालि करि होइहि हानी।। सुनु सुरेस रघुनाथ सुभाऊ। निज अपराध रिसाहिं न काऊ।। जो अपराधु भगत कर करई। राम रोष पावक सो जरई।। लोकहुँ बेद बिदित इतिहासा। यह महिमा जानहिं दुरबासा।। भरत सरिस को राम सनेही। जगु जप राम रामु जप जेही।।

เมื่อทรงได้ยินถ้อยคำเหล่านี้ พระครูแห่งเทวดาทรงยิ้ม แม้มีพระเนตรพันดวง ทรงรู้ว่าพระองค์เองไร้สายตา องค์พระผู้เป็นเจ้าแห่งมายาทรงใช้มายาของพระองค์กับผู้รับใช้ เมื่อพระองค์ทรงกระทำ พระราชาแห่งเทวดาก็กลับหัวกลับหาง จากนั้นพระองค์ทรงรับรู้บางสิ่งเกี่ยวกับพระประสงค์ของพระราม บัดนี้หากทรงกระทำอย่างไม่ซื่อสัตย์ จะเกิดความเสียหาย จงฟัง พระราชาแห่งเทวดา พระเจ้าแห่งราคุทรงมีพระนิสัยอ่อนโยน พระองค์มิได้ทรงกริ้วผู้ใดเพราะความผิดใดๆ แต่ผู้ใดที่กระทำความผิดต่อผู้ภักดีของพระองค์ ผู้นั้นจะถูกเผาไหม้ด้วยไฟแห่งพระพิโรธของพระราม ความรุ่งโรจน์นี้เป็นที่รู้จักในโลก ในพระเวท และในประวัติศาสตร์ ทุรวาสะรู้สิ่งนี้เป็นอย่างดี ผู้ใดเป็นที่รักของพระรามเหมือนภรต? โลกซึ่งสวดพระนามราม และพระรามซึ่งสวดพระนามของพระองค์

Verse 446 (दोहा/सोरठा)

मनहुँ न आनिअ अमरपति रघुबर भगत अकाजु। अजसु लोक परलोक दुख दिन दिन सोक समाजु।।218।।

ท่านเทวราชอย่านำภักตะของพระรามมาโดยเปล่าประโยชน์เถิด การกระทำเช่นนี้จะนำความอัปยศทั้งในโลกนี้และโลกหน้า และวันแล้ววันเล่าจะมีแต่ความทุกข์โศกสลดใจ

Verse 447 (चौपाई)

सुनु सुरेस उपदेसु हमारा। रामहि सेवकु परम पिआरा।। मानत सुखु सेवक सेवकाई। सेवक बैर बैरु अधिकाई।। जद्यपि सम नहिं राग न रोषू। गहहिं न पाप पूनु गुन दोषू।। करम प्रधान बिस्व करि राखा। जो जस करइ सो तस फलु चाखा।। तदपि करहिं सम बिषम बिहारा। भगत अभगत हृदय अनुसारा।। अगुन अलेप अमान एकरस। रामु सगुन भए भगत पेम बस।। राम सदा सेवक रुचि राखी। बेद पुरान साधु सुर साखी।। अस जियँ जानि तजहु कुटिलाई। करहु भरत पद प्रीति सुहाई।।

จงฟังคำแนะนำของข้าแล้วกัน ท้าวเทวราช พระรามทรงรักภักตะของพระองค์ยิ่งนัก พระองค์ทรงปีติในการรับใช้ภักตะ แต่ผู้เป็นศัตรูของภักตะย่อมเป็นศัตรูของพระองค์ยิ่งกว่า แม้พระองค์ทรงเสมอทั้งในความรักและความโกรธ แต่มิทรงยึดติดในบุญบาปหรือคุณโทษ พระองค์ทรงให้โลกปกครองด้วยกรรม ผู้ใดกระทำสิ่งใดย่อมได้รับผลเช่นนั้น กระนั้นพระองค์ยังทรงปฏิบัติเสมอภาคทั้งต่อผู้ชั่วและผู้ดี ตามใจของภักตะและผู้มิใช่ภักตะ พระรามผู้ปราศจากคุณลักษณะ ปราศจากมลทิน เหนือการวัด ทรงเป็นหนึ่งเดียว ได้ทรงสำแดงคุณลักษณะเพราะประทับในความรักของภักตะ พระรามทรงรักษาความเอ็นดูต่อภักตะเสมอ พระเวท พระปุราณ บรรดาผู้ดีและเทวดาเป็นพยาน รู้เช่นนี้ในใจแล้ว จงละทิ้งความคดโกงทั้งปวง และจงแสดงความรักอันงดงามต่อบาทของภรตะ

Verse 448 (दोहा/सोरठा)

राम भगत परहित निरत पर दुख दुखी दयाल। भगत सिरोमनि भरत तें जनि डरपहु सुरपाल।।219।।

พระรามทรงหมกมุ่นในความดีของภักตะเสมอ ทรงเศร้าใจเมื่อผู้อื่นเศร้า และทรงพระกรุณายิ่ง ภรตะเป็นเพชรยอดในหมู่ภักตะ ท่านอย่าทรงหวาดกลัวเลย ท้าวเทวบาล