Prakarana 22
यह सोपान ‘त्याग-धर्म’ और ‘प्रेम-परख’ का द्वार है: राजसुख, नीति, और लोक-लाज के बीच भक्त-हृदय का निर्णय। अयोध्या काण्ड में राम-राज्य की आकांक्षा टूटकर ‘राम-आज्ञा’ के आगे झुकती है; साधक के भीतर ‘अहं-राज’ का विसर्जन होकर ‘शरणागति’ का राज्य आरम्भ होता है। इस खंड का आध्यात्मिक प्रयोजन है—विरह को वैराग्य में, और वैराग्य को सेवा-भक्ति में रूपान्तरित करना, जैसा कि भरत के चरित्र में प्रत्यक्ष है।
இந்த அंशம் அயோத்தியா காண்டத்தின் உச்ச-பாவத்தைப் பிடிக்கிறது: ‘விரகம்’ இனி வெறும் சோகம் அல்ல—சாதனையாக மாறுகிறது. ரச-பிரதானம் கருணையும் சாந்தமும் சேர்ந்த சங்கமம்: பரதன் ராம-விரகத்தில் தகிக்கிறார்; ஆனால் அந்த தகிப்பு உலக-நிந்தை/பரலோக-பயம் காரணமாக அல்ல—பிரேமம் மட்டுமே காரணம். முனி-சமாஜத்தின் (பரத்வாஜ ஆச்ரமம்) ஸத்சங்கத்தில் அந்தப் பிரேமம் ‘கீர்த்தி-பிது’ உபமையால் ஒளிர்கிறது—ராம-பிரேமம் மிருக-ரூபமாக, எங்கு தங்குகிறதோ அங்கு கீர்த்தி சந்திரன் போல அநுபமமாகிறது. ரித்தி-சித்தி படைத்த வைபவ-பூஜையை காட்டி துளசிதாஸ் ஒரு நுண் சித்தாந்தத்தை நிறுவுகிறார்: தபோ-பலத்தால் ஐஸ்வர்யம் வரலாம்; ஆனால் பரதனின் இலக்கு ஐஸ்வர்யம் அல்ல—‘ராம-பத-தரிசனம்’—இதுவே பக்தியின் நிஷ்காம ஸ்வரூபம். பின்பு தேவர்குருவின் உபதேசம் ‘நிர்குண-அலேப’ ராமன் ‘சகுண’மாக இருப்பதற்குக் காரணம்—பக்த-பிரேமம்—என்று விளக்குகிறது. இவ்வாறு இந்தப் பிரசங்கம் சோபான-கிரமத்தில் சாதகனை ‘சோகம்’ இலிருந்து ‘சேவை’க்கு, ‘சேவை’ இலிருந்து ‘சமர்ப்பணம்’க்கு ஏற்றுகிறது.
Verses
சௌபாய் 210.1-4
कीरति बिधु तुम्ह कीन्ह अनूपा।जहँ बस राम पेम मृगरूपा।।
तात गलानि करहु जियँ जाएँ।डरहु दरिद्रहि पारसु पाएँ।।
सुनहु भरत हम झूठ न कहहीं।उदासीन तापस बन रहहीं।।
सब साधन कर सुफल सुहावा।लखन राम सिय दरसनु पावा।।
तेहि फल कर फलु दरस तुम्हारा।सहित पयाग सुभाग हमारा।।
भरत धन्य तुम्ह जसु जगु जयऊ।कहि अस पेम मगन पुनि भयऊ।।
सुनि मुनि बचन सभासद हरषे।साधु सराहि सुमन सुर बरषे।।
धन्य धन्य धुनि गगन पयागा।सुनि सुनि भरतु मगन अनुरागा।।
kīrati bidhu tumha kīnha anūpā |jahã basa rāma pema mṛgarūpā ||
tāta galāni karahu jiyã jāẽ |ḍarahu daridrahi pārasu pāẽ ||
sunahu bharata hama jhūṭha na kahahīṁ |udāsīna tāpasa bana rahahīṁ ||
saba sādhana kara suphala suhāvā |lakhana rāma siya darasanu pāvā ||
tehi phala kara phalu darasa tumhārā |sahita payāga subhāga hamārā ||
bharata dhanya tumha jasu jagu jayaū |kahi asa pema magana puni bhayaū ||
suni muni bacana sabhāsada haraṣe |sādhu sarāhi sumana sura baraṣe ||
dhanya dhanya dhuni gagana payāgā |suni suni bharatu magana anurāgā ||
நீர் ஒரு ஒப்பற்ற கீர்த்தியின் சந்திரனை உண்டாக்கியுள்ளீர், அதில் ராமரின் அன்பு மானின் உருவில் வாசம் செய்கிறது. மகனே, உள்ளத்தில் ஏன் வருத்தம் கொள்கிறீர்? பரசுக்கல்லைப் பெற்ற பின்பும் ஏழைமையை ஏன் அஞ்சுகிறீர்? கேளு பரதா, நாங்கள் பொய் சொல்லவில்லை. காட்டில் வாழும் பற்றற்ற தவசிகளாய் இருக்கிறோம். எல்லா ஆன்மீக முயற்சிகளின் நற்கனி இதுவே: லக்ஷ்மணன், ராமன் மற்றும் சீதை ஆகியோரின் தரிசனத்தைப் பெற்றேன். அந்தக் கனியின் கனியோ உம்முடைய தரிசனம். பிரயாகையும் நானும் பெரும் நன்மையுடன் ஆசீர்வதிக்கப்பட்டுள்ளோம். பரதா, நீர் தான் பாக்கியசாலி; உமது புகழ் உலகத்தை வென்றது. இவ்வாறு கூறி, முனிவர் மீண்டும் அன்பில் ஆழ்ந்தார். முனிவரின் வார்த்தைகளைக் கேட்டு, சபையோர் மகிழ்ந்தனர்; நல்லோர் அவரைப் புகழ்ந்தனர், தேவர்கள் மலர்களைப் பொழிந்தனர். "பாக்கியம், பாக்கியம்" என்ற குரல்கள் வானத்திலும் பிரயாகையிலும் ஒலித்தன; அவற்றை மீண்டும் மீண்டும் கேட்டு, பரதன் அன்பில் ஆழ்ந்தான்.
தோஹா 210
पुलक गात हियँ रामु सिय सजल सरोरुह नैन।करि प्रनामु मुनि मंडलिहि बोले गदगद बैन।।210।।
pulaka gāta hiyã rāmu siya sajala saroruha naina |kari pranāmu muni maṁḍalihi bole gadagada baina ||210||
உடல் சிலிர்த்து, இதயத்தில் ராமரும் சீதையும் கொண்டு, கண்ணீர் நிறைந்த தாமரைக் கண்களுடன், பரதன் முனிவர்களின் கூட்டத்திற்குப் பணிந்து வணங்கி, கனறிய குரலில் பேசினான்.
சௌபாய் 211.1-4
मुनि समाजु अरु तीरथराजू।साँचिहुँ सपथ अघाइ अकाजू।।
एहिं थल जौं किछु कहिअ बनाई।एहि सम अधिक न अघ अधमाई।।
तुम्ह सर्बग्य कहउँ सतिभाऊ।उर अंतरजामी रघुराऊ।।
मोहि न मातु करतब कर सोचू।नहिं दुखु जियँ जगु जानिहि पोचू।।
नाहिन डरु बिगरिहि परलोकू।पितहु मरन कर मोहि न सोकू।।
सुकृत सुजस भरि भुअन सुहाए।लछिमन राम सरिस सुत पाए।।
राम बिरहँ तजि तनु छनभंगू।भूप सोच कर कवन प्रसंगू।।
राम लखन सिय बिनु पग पनहीं।करि मुनि बेष फिरहिं बन बनही।।
muni samāju aru tīratharājū |sā̃cihũ sapatha aghāi akājū ||
ehiṁ thala jauṁ kichu kahia banāī |ehi sama adhika na agha adhamāī ||
tumha sarbagya kahaũ satibhāū |ura aṁtarajāmī raghurāū ||
mohi na mātu karataba kara socū |nahiṁ dukhu jiyã jagu jānihi pocū ||
nāhina ḍaru bigarihi paralokū |pitahu marana kara mohi na sokū ||
sukṛta sujasa bhari bhuana suhāe |lachimana rāma sarisa suta pāe ||
rāma birahã taji tanu chanabhaṁgū |bhūpa soca kara kavana prasaṁgū ||
rāma lakhana siya binu paga panahīṁ |kari muni beṣa phirahiṁ bana banahī ||
முனிவர்களின் சபையும் தீர்த்தங்களின் அரசனும் இங்கே உள்ளனர். இத்தகு சமுகத்தில் மேற்கொள்ளும் சத்தியம், உண்மையானாலும் பெரிய விஷயம்; இங்கே பொய்யுரைத்தால் பாவமும் அழிவுமே கிடைக்கும். இவ்விடத்தில் ஒருவன் பொய்யாக ஏதேனும் பேசினால், அதைவிடப் பெரிய பாவமும் தீமையும் வேறொன்றும் இல்லை. நீங்கள் எல்லாம் அறிந்தவர்கள், நான் உண்மையைச் சொல்கிறேன்; ரகு வம்சத்து அரசன் உள்ளத்தின் உள்ளே அறிபவர். என் தாயின் செயலைக் குறித்து எனக்குக் கவலை இல்லை; உலகம் என்னைத் தீயவன் என எண்ணும் என என் இதயத்தில் துயரமும் இல்லை. மறுமையில் என் நிலை கெடும் என எனக்குப் பயம் இல்லை; என் தந்தையின் மரணத்திலும் எனக்குத் துக்கம் இல்லை. அவருடைய நற்செயல்களும் நல்லொழுக்கமும் அழகிய உலகங்களை நிரப்பின; லக்ஷ்மணனும் ராமனும் போன்ற புத்திரர்களை அவர் பெற்றார். ராமனைப் பிரிந்து, கணம் பொருட்டாத இந்த உடலை அவர் துறந்தார்; அப்போது அந்த அரசருக்காகத் துக்கப்பட என்ன இடம் உண்டு? ஆனால் ராமன், லக்ஷ்மணன், சீதை ஆகியோர் காலில் செருப்பின்றி, முனிவர் வேடத்தில், காட்டிலிருந்து காட்டிற்குச் சுற்றிக் கொண்டிருக்கிறார்கள்.
தோஹா 211
अजिन बसन फल असन महि सयन डासि कुस पात।बसि तरु तर नित सहत हिम आतप बरषा बात।।211।।
ajina basana phala asana mahi sayana ḍāsi kusa pāta |basi taru tara nita sahata hima ātapa baraṣā bāta ||211||
மான்தோல் ஆடை, கனிகளை உணவாகக் கொண்டு, தரையில் தர்ப்பைப் புல்லும் இலைகளும் விரித்துத் தூங்கி, மரங்களின் கீழ் வாழ்ந்து, தினமும் குளிர், வெயில், மழை, காற்று ஆகியவற்றைப் பொறுத்துக்கொண்டனர்.
சௌபாய் 212.1-4
एहि दुख दाहँ दहइ दिन छाती।भूख न बासर नीद न राती।।
एहि कुरोग कर औषधु नाहीं।सोधेउँ सकल बिस्व मन माहीं।।
मातु कुमत बढ़ई अघ मूला।तेहिं हमार हित कीन्ह बँसूला।।
कलि कुकाठ कर कीन्ह कुजंत्रू।गाड़ि अवधि पढ़ि कठिन कुमंत्रु।।
मोहि लगि यहु कुठाटु तेहिं ठाटा।घालेसि सब जगु बारहबाटा।।
मिटइ कुजोगु राम फिरि आएँ।बसइ अवध नहिं आन उपाएँ।।
भरत बचन सुनि मुनि सुखु पाई।सबहिं कीन्ह बहु भाँति बड़ाई।।
तात करहु जनि सोचु बिसेषी।सब दुखु मिटहि राम पग देखी।।
ehi dukha dāhã dahai dina chātī |bhūkha na bāsara nīda na rātī ||
ehi kuroga kara auṣadhu nāhīṁ |sodheũ sakala bisva mana māhīṁ ||
mātu kumata baṛhaī agha mūlā |tehiṁ hamāra hita kīnha bãsūlā ||
kali kukāṭha kara kīnha kujaṁtrū |gāṛi avadhi paṛhi kaṭhina kumaṁtru ||
mohi lagi yahu kuṭhāṭu tehiṁ ṭhāṭā |ghālesi saba jagu bārahabāṭā ||
miṭai kujogu rāma phiri āẽ |basai avadha nahiṁ āna upāẽ ||
bharata bacana suni muni sukhu pāī |sabahiṁ kīnha bahu bhā̃ti baṛāī ||
tāta karahu jani socu biseṣī |saba dukhu miṭahi rāma paga dekhī ||
இந்த எரியும் துன்பம் பகலும் இரவும் என் மார்பைச் சுடுகிறது; பகலில் பசியில்லை, இரவில் தூக்கமில்லை. இந்தத் தீய நோய்க்கு மருந்தில்லை; என் மனதில் நான் உலகம் முழுவதையும் தேடினேன். என் தாயின் தீய ஆலோசனை, பாவத்தின் வேர், தச்சனாயிருந்தது; அவள் என் நன்மையைக் கோடாரியாக மாற்றினாள். கலியுகத்தின் தீய மரத்தால் அவள் ஒரு பொல்லாத சதியைச் செய்தாள், வனவாசத்தின் கடும் மந்திரத்தைப் படித்து அதை நிலத்தில் புதைத்தாள். எனக்காக அவள் இந்தப் பொல்லாத சதியைத் திட்டமிட்டு, உலகம் முழுவதையும் பாழாக்கி விட்டாள். ராமர் திரும்பி வந்து அயோத்தியில் வாசம் செய்யும்போது இந்தத் தீய யோகம் நீங்கும்; வேறு வழியில்லை. பரதனின் வார்த்தைகளைக் கேட்டு முனிவர் மகிழ்ந்தார், அனைவரும் அவனைப் பலவிதமாகப் புகழ்ந்தனர். "தந்தையே, அதிகமாகக் கவலைப்பட வேண்டாம்; ராமரின் பாதத்தைக் கண்டால் எல்லாத் துன்பமும் நீங்கும்."
தோஹா 212
करि प्रबोध मुनिबर कहेउ अतिथि पेमप्रिय होहु।कंद मूल फल फूल हम देहिं लेहु करि छोहु।।212।।
kari prabodha munibara kaheu atithi pemapriya hohu |kaṁda mūla phala phūla hama dehiṁ lehu kari chohu ||212||
பரதனுக்கு ஆறுதல் கூறி, முனிவரில் சிறந்தவர் கூறினார்: அன்பினால் எங்களுக்குப் பிரியமானவரே, எங்கள் விருந்தினராக இருங்கள். கிழங்குகள், வேர்கள், கனிகள், பூக்கள் ஆகியவற்றை நாங்கள் தருகிறோம்; கருணை கூர்ந்து ஏற்றுக்கொள்ளுங்கள்.
சௌபாய் 213.1-4
सुनि मुनि बचन भरत हिंय सोचू।भयउ कुअवसर कठिन सँकोचू।।
जानि गरुइ गुर गिरा बहोरी।चरन बंदि बोले कर जोरी।।
सिर धरि आयसु करिअ तुम्हारा।परम धरम यहु नाथ हमारा।।
भरत बचन मुनिबर मन भाए।सुचि सेवक सिष निकट बोलाए।।
चाहिए कीन्ह भरत पहुनाई।कंद मूल फल आनहु जाई।।
भलेहीं नाथ कहि तिन्ह सिर नाए।प्रमुदित निज निज काज सिधाए।।
मुनिहि सोच पाहुन बड़ नेवता।तसि पूजा चाहिअ जस देवता।।
सुनि रिधि सिधि अनिमादिक आई।आयसु होइ सो करहिं गोसाई।।
suni muni bacana bharata hiṁya socū |bhayau kuavasara kaṭhina sãkocū ||
jāni garui gura girā bahorī |carana baṁdi bole kara jorī ||
sira dhari āyasu karia tumhārā |parama dharama yahu nātha hamārā ||
bharata bacana munibara mana bhāe |suci sevaka siṣa nikaṭa bolāe ||
cāhie kīnha bharata pahunāī |kaṁda mūla phala ānahu jāī ||
bhalehīṁ nātha kahi tinha sira nāe |pramudita nija nija kāja sidhāe ||
munihi soca pāhuna baṛa nevatā |tasi pūjā cāhia jasa devatā ||
suni ridhi sidhi animādika āī |āyasu hoi so karahiṁ gosāī ||
முனிவரின் வார்த்தைகளைக் கேட்டு, பரதன் இதயம் கவலையால் நிறைந்தான்; அது ஒரு தவறான காலம், அவனுக்குக் கடும் தயக்கம் ஏற்பட்டது. பின்னர், குருவின் வாக்கியம் கனமானது என அறிந்து, அவர் பாதங்களில் வணங்கி, கைகளைக் கூப்பி பேசினான். "உம்முடைய கட்டளையைத் தலையில் சுமந்து நான் செய்வேன்; இதுவே, என் தலைவரே, நமது உயர்ந்த கடமை." பரதனின் வார்த்தைகள் பெரும் முனிவரின் மனத்தை மகிழ்வித்தன, அவர் தன் தூய சேவகர்களையும் சீடர்களையும் அருகில் அழைத்தார். "பரதனுக்குத் தகுந்த விருந்தோம்பல் செய்ய வேண்டும்; போய் வேர்களையும் கிழங்குகளையும் கனிகளையும் கொண்டு வாருங்கள்." "நன்று, தலைவரே" என்று கூறி, அவர்கள் தலை வணங்கி, மகிழ்ச்சியுடன் ஒவ்வொருவரும் தத்தம் கடமைக்குச் சென்றனர். முனிவர் சிந்தித்தார்: "நான் ஒரு பெரிய விருந்தாளியை அழைத்துள்ளேன், அவனைக் கடவுளைப் போல வழிபட வேண்டும்." இதைக் கேட்டு, ரித்தி, சித்தி, அனிமா முதலிய சக்திகள் வந்து, "தலைவரே, நீங்கள் என்ன கட்டளை தருகிறீர்களோ, அதை நாங்கள் செய்வோம்" என்றார்கள்.
தோஹா 213
राम बिरह ब्याकुल भरतु सानुज सहित समाज।पहुनाई करि हरहु श्रम कहा मुदित मुनिराज।।213।।
rāma biraha byākula bharatu sānuja sahita samāja |pahunāī kari harahu śrama kahā mudita munirāja ||213||
ராமரிடமிருந்து பிரிவால் வருந்திய பரதன், தம்பியுடன் சேர்ந்து தன் சபையோருடன் கலந்திருந்தான். முனிவர்களின் தலைவர் மகிழ்ச்சியுடன் கூறினார், இவர்களை விருந்தினராக உபசரித்து அவர்களின் சோர்வை நீக்குங்கள்.
சௌபாய் 214.1-4
रिधि सिधि सिर धरि मुनिबर बानी।बड़भागिनि आपुहि अनुमानी।।
कहहिं परसपर सिधि समुदाई।अतुलित अतिथि राम लघु भाई।।
मुनि पद बंदि करिअ सोइ आजू।होइ सुखी सब राज समाजू।।
अस कहि रचेउ रुचिर गृह नाना।जेहि बिलोकि बिलखाहिं बिमाना।।
भोग बिभूति भूरि भरि राखे।देखत जिन्हहि अमर अभिलाषे।।
दासीं दास साजु सब लीन्हें।जोगवत रहहिं मनहि मनु दीन्हें।।
सब समाजु सजि सिधि पल माहीं।जे सुख सुरपुर सपनेहुँ नाहीं।।
प्रथमहिं बास दिए सब केही।सुंदर सुखद जथा रुचि जेही।।
ridhi sidhi sira dhari munibara bānī |baṛabhāgini āpuhi anumānī ||
kahahiṁ parasapara sidhi samudāī |atulita atithi rāma laghu bhāī ||
muni pada baṁdi karia soi ājū |hoi sukhī saba rāja samājū ||
asa kahi raceu rucira gṛha nānā |jehi biloki bilakhāhiṁ bimānā ||
bhoga bibhūti bhūri bhari rākhe |dekhata jinhahi amara abhilāṣe ||
dāsīṁ dāsa sāju saba līnheṁ |jogavata rahahiṁ manahi manu dīnheṁ ||
saba samāju saji sidhi pala māhīṁ |je sukha surapura sapanehũ nāhīṁ ||
prathamahiṁ bāsa die saba kehī |suṁdara sukhada jathā ruci jehī ||
ரித்தியும் சித்தியும், முனிவரின் வார்த்தைகளைத் தலையில் சுமந்து, தாங்களே மிகவும் பாக்கியசாலிகள் என எண்ணினர். சித்திகளின் கூட்டமைப்பு ஒருவருக்கொருவர் கூறியது: "ராமரின் தம்பி ஒப்பற்ற விருந்தாளி." "முனிவரின் பாதங்களில் வணங்கி, இன்று அதைச் செய்வோம், அதனால் முழு அரச குழுவும் இன்பமடையும்." அவ்வாறு கூறி, அவர்கள் பல அழகிய வீடுகளைக் கட்டினர், அவற்றைக் கண்டு தேவர்களின் விமானங்கள் வெட்கமடைந்தன. அவற்றை மிகுதியான இன்பப் பொருட்கள் மற்றும் ஐஸ்வரியங்களால் நிரப்பி வைத்தனர், அவற்றைக் கண்டு அமரர்களுக்கே ஆசை மேலிட்டது. பணிப்பெண்களும் பணியாளர்களும் தேவையான எல்லா உபகரணங்களுடன் தயாராக, தங்கள் மனதை முழுமையாகச் செலுத்தி பணிவிடை செய்து கொண்டிருந்தனர். ஒரு கணத்தில் சித்திகள் முழு குழுவிற்கும் இன்பங்களை அமைத்தளித்தனர், அவை தேவர்களின் நகரில் கூட கனவிலும் கிடைக்காதவை. முதலில் அவர்கள் அனைவருக்கும் தங்குமிடங்களை ஒதுக்கினர், அழகானவையும் இன்பம் தருவனவுமாக, ஒவ்வொருவருக்கும் அவரவர் விருப்பப்படி.
தோஹா 214
बहुरि सपरिजन भरत कहुँ रिषि अस आयसु दीन्ह।बिधि बिसमय दायकु बिभव मुनिबर तपबल कीन्ह।।214।।
bahuri saparijana bharata kahũ riṣi asa āyasu dīnha |bidhi bisamaya dāyaku bibhava munibara tapabala kīnha ||214||
மீண்டும் பரதனும் அவனது குடும்பத்தினரும் தங்கி இன்புறவேண்டும் என்று முனிவர் கட்டளையிட்டார். தவத்தின் வலிமையால் பெரிய முனிவர், பிரம்மாவையே வியப்பில் ஆழ்த்தும் மகிமையை உண்டாக்கினார்.
சௌபாய் 215.1-4
मुनि प्रभाउ जब भरत बिलोका।सब लघु लगे लोकपति लोका।।
सुख समाजु नहिं जाइ बखानी।देखत बिरति बिसारहीं ग्यानी।।
आसन सयन सुबसन बिताना।बन बाटिका बिहग मृग नाना।।
सुरभि फूल फल अमिअ समाना।बिमल जलासय बिबिध बिधाना।।
असन पान सुच अमिअ अमी से।देखि लोग सकुचात जमी से।।
सुर सुरभी सुरतरु सबही कें।लखि अभिलाषु सुरेस सची कें।।
रितु बसंत बह त्रिबिध बयारी।सब कहँ सुलभ पदारथ चारी।।
स्रक चंदन बनितादिक भोगा।देखि हरष बिसमय बस लोगा।।
muni prabhāu jaba bharata bilokā |saba laghu lage lokapati lokā ||
sukha samāju nahiṁ jāi bakhānī |dekhata birati bisārahīṁ gyānī ||
āsana sayana subasana bitānā |bana bāṭikā bihaga mṛga nānā ||
surabhi phūla phala amia samānā |bimala jalāsaya bibidha bidhānā ||
asana pāna suca amia amī se |dekhi loga sakucāta jamī se ||
sura surabhī surataru sabahī keṁ |lakhi abhilāṣu suresa sacī keṁ ||
ritu basaṁta baha tribidha bayārī |saba kahã sulabha padāratha cārī ||
sraka caṁdana banitādika bhogā |dekhi haraṣa bisamaya basa logā ||
பரதன் முனிவரின் பிரபாவத்தைக் கண்டபோது, உலகங்களின் தலைவர்களின் எல்லா உலகங்களும் அவனுக்குச் சிறியதாகத் தோன்றின. சுகங்களின் திரளை வர்ணிக்க இயலாது; அதைக் கண்டு ஞானிகளும் தம் வைராக்கியத்தை மறந்தனர். ஆசனங்கள், படுக்கைகள், மெல்லிய ஆடைகள், விதானங்கள், காடுகளும் தோட்டங்கள், பலவகைப் பறவைகளும் விலங்குகள் என விளங்கின. நறுமணப் பூக்களும் அமிர்தம் போன்ற கனிகளும், பலவகை அமைப்பில் தெளிந்த நீர்நிலைகளும் இருந்தன. உணவும் பானமும் தூயவை, அமிர்தத்தை ஒப்பன; அவற்றைக் கண்டு மக்கள் தம்மை அடக்கும் தவசியரைப் போல வெட்கமடைந்து பின்வாங்கினர். ஒவ்வொருவருக்கும் காமதேனுவும் கற்பக விருட்சமும் இருந்தன; அவற்றைக் கண்டு இந்திரனும் சச்சியும் ஆசையடைந்தனர். வசந்த காலம் வந்திருந்தது; மூன்று வகைக் காற்று வீசியது; நான்கு புருஷார்த்தங்களும் எல்லார்க்கும் எளிதில் கிடைத்தன. மாலைகள், சந்தனம், பெண்கள் முதலிய போகங்களைக் கண்டு மக்கள் ஆனந்தத்திலும் வியப்பிலும் ஆழ்ந்தனர்.
தோஹா 215
संपत चकई भरतु चक मुनि आयस खेलवार।तेहि निसि आश्रम पिंजराँ राखे भा भिनुसार।।215।।
saṁpata cakaī bharatu caka muni āyasa khelavāra |tehi nisi āśrama piṁjarā̃ rākhe bhā bhinusāra ||215||
உலகச் செழுமை பெண் சக்வி பறவையாகவும், பரதன் ஆண் சக்வா பறவையாகவும், முனிவரின் கட்டளை அவற்றுடன் விளையாடும் வேடனாகவும் இருந்தது. அந்த இரவில் அவன் அவற்றை ஆசிரமக் கூண்டில் அடைத்து வைத்தான், விடியல் வரை.
சௌபாய் 216.1-4
कीन्ह निमज्जनु तीरथराजा।नाइ मुनिहि सिरु सहित समाजा।।
रिषि आयसु असीस सिर राखी।करि दंडवत बिनय बहु भाषी।।
पथ गति कुसल साथ सब लीन्हे।चले चित्रकूटहिं चितु दीन्हें।।
रामसखा कर दीन्हें लागू।चलत देह धरि जनु अनुरागू।।
नहिं पद त्रान सीस नहिं छाया।पेमु नेमु ब्रतु धरमु अमाया।।
लखन राम सिय पंथ कहानी।पूँछत सखहि कहत मृदु बानी।।
राम बास थल बिटप बिलोकें।उर अनुराग रहत नहिं रोकैं।।
दैखि दसा सुर बरिसहिं फूला।भइ मृदु महि मगु मंगल मूला।।
kīnha nimajjanu tīratharājā |nāi munihi siru sahita samājā ||
riṣi āyasu asīsa sira rākhī |kari daṁḍavata binaya bahu bhāṣī ||
patha gati kusala sātha saba līnhe |cale citrakūṭahiṁ citu dīnheṁ ||
rāmasakhā kara dīnheṁ lāgū |calata deha dhari janu anurāgū ||
nahiṁ pada trāna sīsa nahiṁ chāyā |pemu nemu bratu dharamu amāyā ||
lakhana rāma siya paṁtha kahānī |pū̃chata sakhahi kahata mṛdu bānī ||
rāma bāsa thala biṭapa bilokeṁ |ura anurāga rahata nahiṁ rokaiṁ ||
daikhi dasā sura barisahiṁ phūlā |bhai mṛdu mahi magu maṁgala mūlā ||
பரதன் தீர்த்தங்களின் அரசனான பிரயாகாவில் நீராடினான்; தன் தோழர்கள் அனைவருடன் சேர்ந்து முனிவருக்குத் தலை வணங்கினான். முனிவரின் ஆணையையும் ஆசீர்வாதத்தையும் தலையில் வைத்துக்கொண்டு, சாஷ்டாங்கமாக விழுந்து வணங்கி, பல பணிவான வேண்டுதல்களைக் கூறினான். வழியை நன்கு அறிந்த வழிகாட்டிகள் அனைவரையும் தன்னுடன் அழைத்துச் சென்றான்; சித்ரகூடத்தை நோக்கி மனதைச் செலுத்திக் கொண்டு புறப்பட்டான். இராமனின் தோழனின் கையைப் பிடித்துச் சென்றான்; நடந்து செல்லும்போது அவன் அன்பே உருவம் கொண்டவன் போலத் தோன்றினான். அவன் பாதங்களில் செருப்பு இல்லை, தலைக்கு நிழல் இல்லை; அவன் அன்பு, நேமம், விரதம், தர்மம் ஆகியவை வஞ்சனையற்றவை. லக்ஷ்மணன், இராமன், சீதை ஆகியோர் வழியில் சென்ற கதையைத் தன் தோழனிடம் கேட்டான்; தோழன் மென்மையான சொற்களால் கூறினான். இராமன் தங்கிய இடத்தின் மரங்களைக் கண்டான்; அவன் இதயத்தின் அன்பை யாரும் தடுக்க முடியவில்லை. அவன் நிலையைக் கண்டு தேவர்கள் மலர்களை மழையாகப் பொழிந்தனர்; பூமி மென்மையாயிற்று, வழி மங்களத்தின் மூலமாயிற்று.
தோஹா 216
किएँ जाहिं छाया जलद सुखद बहइ बर बात।तस मगु भयउ न राम कहँ जस भा भरतहि जात।।216।।
kiẽ jāhiṁ chāyā jalada sukhada bahai bara bāta |tasa magu bhayau na rāma kahã jasa bhā bharatahi jāta ||216||
மேகங்கள் நிழல் தரச் சென்றன, இனிமையான மென்மையான காற்று வீசியது. பரதன் செல்லும்போது அந்தப் பாதை அவனுக்கு எவ்வளவு கருணை காட்டியதோ, அவ்வளவு கருணையை ராமருக்குக் காட்டியதில்லை.
சௌபாய் 217.1-4
जड़ चेतन मग जीव घनेरे।जे चितए प्रभु जिन्ह प्रभु हेरे।।
ते सब भए परम पद जोगू।भरत दरस मेटा भव रोगू।।
यह बड़ि बात भरत कइ नाहीं।सुमिरत जिनहि रामु मन माहीं।।
बारक राम कहत जग जेऊ।होत तरन तारन नर तेऊ।।
भरतु राम प्रिय पुनि लघु भ्राता।कस न होइ मगु मंगलदाता।।
सिद्ध साधु मुनिबर अस कहहीं।भरतहि निरखि हरषु हियँ लहहीं।।
देखि प्रभाउ सुरेसहि सोचू।जगु भल भलेहि पोच कहुँ पोचू।।
गुर सन कहेउ करिअ प्रभु सोई।रामहि भरतहि भेंट न होई।।
jaṛa cetana maga jīva ghanere |je citae prabhu jinha prabhu here ||
te saba bhae parama pada jogū |bharata darasa meṭā bhava rogū ||
yaha baṛi bāta bharata kai nāhīṁ |sumirata jinahi rāmu mana māhīṁ ||
bāraka rāma kahata jaga jeū |hota tarana tārana nara teū ||
bharatu rāma priya puni laghu bhrātā |kasa na hoi magu maṁgaladātā ||
siddha sādhu munibara asa kahahīṁ |bharatahi nirakhi haraṣu hiyã lahahīṁ ||
dekhi prabhāu suresahi socū |jagu bhala bhalehi poca kahũ pocū ||
gura sana kaheu karia prabhu soī |rāmahi bharatahi bheṁṭa na hoī ||
வழியில் எண்ணற்ற உயிரினங்கள், உயிரற்றவையும் உயிருள்ளவையும், இறைவன் யாரைப் பார்த்தானோ அவர்களும், யார் இறைவனைப் பார்த்தார்களோ அவர்களும் இருந்தனர். அவர்கள் அனைவரும் உச்ச நிலைக்கு உரியவர்களாயினர், பரதனின் தரிசனம் அவர்களின் உலக வாழ்வின் நோயைப் போக்கியது. இது பரதனுக்குப் பெரிய விஷயம் அல்ல, ராமன் தன் மனத்தில் அவனை நினைக்கிறான். உலகில் ராமனின் பெயரை ஒருமுறையாவது கூறுபவர்களும் தாண்டிச் செல்லவும் பிறரைத் தாண்டச் செல்லச் செய்யவும் வல்லவர்களாகின்றனர். பரதன் ராமனுக்கு அன்பானவன், மேலும் அவனுடைய தம்பி; அப்படியானால் வழி நன்மை தருவதாக ஆகாமல் எப்படி இருக்க முடியும்? சித்தர்களும் சாதுக்களும் முனிவர்களும் இவ்வாறு கூறினர், பரதனைப் பார்த்துத் தங்கள் இதயத்தில் மகிழ்ந்தனர். பரதனின் வலிமையைக் கண்டு, தேவர்களின் தலைவனான இந்திரன் கவலையுற்றான், இவ்வாறு நினைத்தான்: உலகில் நல்லவர்களுக்கு நல்லவர்களிடம் நன்மை கிடைக்கிறது, தீயவர்களுக்குத் தீயவர்களிடம் தீமை கிடைக்கிறது. தன் குருவிடம் கூறினான், குருவே, ராமனுக்கும் பரதனுக்கும் சந்திப்பு நிகழாதபடி ஏதாவது செய்ய வேண்டும்.
தோஹா 217
रामु सँकोची प्रेम बस भरत सपेम पयोधि।बनी बात बेगरन चहति करिअ जतनु छलु सोधि।।217।।
rāmu sãkocī prema basa bharata sapema payodhi |banī bāta begarana cahati karia jatanu chalu sodhi ||217||
ராமர் அன்பின் வசப்பட்டு வெட்கம் கொள்கிறார், பரதனோ அன்பின் பெருங்கடல். நன்கு ஏற்பாடான காரியம் கெடுமாறு போகிறது; சிறிது முயற்சி செய்ய வேண்டும், சில தந்திரங்களும் தேடப்பட வேண்டும்.
சௌபாய் 218.1-4
बचन सुनत सुरगुरु मुसकाने।सहसनयन बिनु लोचन जाने।।
मायापति सेवक सन माया।करइ त उलटि परइ सुरराया।।
तब किछु कीन्ह राम रुख जानी।अब कुचालि करि होइहि हानी।।
सुनु सुरेस रघुनाथ सुभाऊ।निज अपराध रिसाहिं न काऊ।।
जो अपराधु भगत कर करई।राम रोष पावक सो जरई।।
लोकहुँ बेद बिदित इतिहासा।यह महिमा जानहिं दुरबासा।।
भरत सरिस को राम सनेही।जगु जप राम रामु जप जेही।।
bacana sunata suraguru musakāne |sahasanayana binu locana jāne ||
māyāpati sevaka sana māyā |karai ta ulaṭi parai surarāyā ||
taba kichu kīnha rāma rukha jānī |aba kucāli kari hoihi hānī ||
sunu suresa raghunātha subhāū |nija aparādha risāhiṁ na kāū ||
jo aparādhu bhagata kara karaī |rāma roṣa pāvaka so jaraī ||
lokahũ beda bidita itihāsā |yaha mahimā jānahiṁ durabāsā ||
bharata sarisa ko rāma sanehī |jagu japa rāma rāmu japa jehī ||
அவனது வார்த்தைகளைக் கேட்டு, தேவர்களின் குரு புன்னகைத்தார், ஏனெனில் ஆயிரம் கண்களையுடைய இந்திரன் கண்கள் இன்றி இருப்பதை அறிந்தார். மாயையின் தலைவனின் ஊழியன் மீது ஒருவன் மாயை செய்தால், தேவர்களின் அரசே, அது திரும்பி அவன் மீதே விழும். அப்போது ராமரின் விருப்பத்தை அறிந்து நான் ஏதோ செய்தேன்; இப்போது நீ தீய சதி செய்தால், நஷ்டமே விளையும். கேள், தேவர்களின் தலைவனே: ரகுநாதனின் இயல்பு என்னவென்றால், தனக்குச் செய்யப்பட்ட தவறிற்கு அவர் கோபப்படமாட்டார். ஆனால் தன் பக்தனுக்குத் தீங்கு செய்கிறவன், ராமரின் கோபத்தீயில் எரிந்து போவான். இந்த வரலாறு உலகத்திலும் வேதங்களிலும் நன்கு அறியப்பட்டது; துர்வாசர் இந்த மகிமையை நன்கு அறிவார். பரதனைப் போல் ராமருக்குச் சிநேகிதன் யார்? உலகம் ராமரின் நாமத்தை ஜெபிக்கிறது, ராமர் பரதனின் நாமத்தை ஜெபிக்கிறார்.
தோஹா 218
मनहुँ न आनिअ अमरपति रघुबर भगत अकाजु।अजसु लोक परलोक दुख दिन दिन सोक समाजु।।218।।
manahũ na ānia amarapati raghubara bhagata akāju |ajasu loka paraloka dukha dina dina soka samāju ||218||
அமரர்களின் தலைவனே, ரகுவம்சத்தின் சிறந்தவரான ராமரின் பக்தருக்குத் தீங்கு செய்யும் எண்ணம் கூட உன் மனதில் எழாதபடி செய்துகொள். அது இவ்வுலகில் அவப்பெயரையும், மறுவுலகில் துன்பத்தையும், நாளுக்கு நாள் வருந்தும் துயரங்களின் கூட்டத்தையும் தரும்.
சௌபாய் 219.1-4
सुनु सुरेस उपदेसु हमारा।रामहि सेवकु परम पिआरा।।
मानत सुखु सेवक सेवकाई।सेवक बैर बैरु अधिकाई।।
जद्यपि सम नहिं राग न रोषू।गहहिं न पाप पूनु गुन दोषू।।
करम प्रधान बिस्व करि राखा।जो जस करइ सो तस फलु चाखा।।
तदपि करहिं सम बिषम बिहारा।भगत अभगत हृदय अनुसारा।।
अगुन अलेप अमान एकरस।रामु सगुन भए भगत पेम बस।।
राम सदा सेवक रुचि राखी।बेद पुरान साधु सुर साखी।।
अस जियँ जानि तजहु कुटिलाई।करहु भरत पद प्रीति सुहाई।।
sunu suresa upadesu hamārā |rāmahi sevaku parama piārā ||
mānata sukhu sevaka sevakāī |sevaka baira bairu adhikāī ||
jadyapi sama nahiṁ rāga na roṣū |gahahiṁ na pāpa pūnu guna doṣū ||
karama pradhāna bisva kari rākhā |jo jasa karai so tasa phalu cākhā ||
tadapi karahiṁ sama biṣama bihārā |bhagata abhagata hṛdaya anusārā ||
aguna alepa amāna ekarasa |rāmu saguna bhae bhagata pema basa ||
rāma sadā sevaka ruci rākhī |beda purāna sādhu sura sākhī ||
asa jiyã jāni tajahu kuṭilāī |karahu bharata pada prīti suhāī ||
கேளு, தேவர்களின் தலைவனே, என் உபதேசத்தை: ராமருக்கு அவரது சேவகன் மிகவும் பிரியமானவன். சேவகனின் சேவையில் அவர் இன்பம் கொள்கிறார், சேவகன் மீதான வைரம் அவர் மீதான மிகப்பெரிய வைரமாகும். எனினும் அவர் பக்கபாதமற்றவர், பற்றும் கோபமும் இல்லாதவர், பாவமும் புண்ணியமும், குணமும் தோஷமும் ஏற்காதவர், இவ்வுலகத்தில் கர்மத்தை முதன்மையாக ஆக்கியருளினார்: எவர் எவ்வாறு செய்கிறாரோ அவ்வாறே கனி அனுபவிக்கிறார். எனினும் பக்தர்கள் மற்றும் அபக்தர்களின் இதயத்தின்படி சமமாகவும் வேறுபடவும் நடந்து கொள்கிறார். குணங்களற்ற, களங்கமற்ற, கர்வமற்ற, ஒரே தன்மையான ராமர், பக்தர்களின் பிரேமையால் கட்டுண்டு குணங்களுடன் கூடிய வடிவம் எடுத்தார். ராமர் எப்போதும் சேவகர்களின் விருப்பத்தை காத்து வருகிறார்; வேதங்கள், புராணங்கள், சாதுக்கள் மற்றும் தேவர்கள் இதற்கு சாட்சி. இவ்வாறு இதயத்தில் அறிந்து, உன் குடிலத்தன்மையை விடு, பரதனின் பாதங்களின் மீது அழகிய பிரேமை கொள்.
தோஹா 219
राम भगत परहित निरत पर दुख दुखी दयाल।भगत सिरोमनि भरत तें जनि डरपहु सुरपाल।।219।।
rāma bhagata parahita nirata para dukha dukhī dayāla |bhagata siromani bharata teṁ jani ḍarapahu surapāla ||219||
ராமரின் பக்தர்கள் பிறர் நலனில் எப்போதும் ஈடுபட்டவர்கள், பிறர் துன்பத்தால் துன்பப்படுபவர்கள், கருணை மயமானவர்கள். தேவர்களின் அரசே, பரதனைப் பயப்படாதே, அவன் பக்தர்களில் சிரேஷ்டன்.
Frequently Asked Questions
परम्परागत मान्यता में यह अंश ‘भरत-भक्ति’ का स्मरण कराता है: निष्काम सेवा, गुरु-वचन-पालन, और भक्त-अपराध से बचने की शिक्षा देता है। इसके पाठ से ‘विरह’ शोक न रहकर साधना बनता है, तथा ‘भव-रोग’ (अहं/आसक्ति) शान्त होता है—विशेषतः ‘राम भगत परहित निरत’ वाले सिद्धान्त का संस्कार दृढ़ होता है।
इस प्रसंग में प्रचलित समपुट/पुनरावृत्ति-रूप से ‘राम’ नाम-जप (जैसे ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’) या ‘राम-भरत-मिलाप’ की कामना हेतु ‘श्रीरामचन्द्र कृपालु भजु मन’ का पाठ कई परम्पराओं में जोड़ा जाता है; किन्तु निश्चित सार्वदेशिक समपुट-मानक नहीं—स्थानीय मानस-गायन परम्परा के अनुसार भेद मिलता है।
Ask anything about Prakarana 22 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
