Prakarana 22

Verse 429 (चौपाई)

कीरति बिधु तुम्ह कीन्ह अनूपा। जहँ बस राम पेम मृगरूपा।। तात गलानि करहु जियँ जाएँ। डरहु दरिद्रहि पारसु पाएँ।।।। सुनहु भरत हम झूठ न कहहीं। उदासीन तापस बन रहहीं।। सब साधन कर सुफल सुहावा। लखन राम सिय दरसनु पावा।। तेहि फल कर फलु दरस तुम्हारा। सहित पयाग सुभाग हमारा।। भरत धन्य तुम्ह जसु जगु जयऊ। कहि अस पेम मगन पुनि भयऊ।। सुनि मुनि बचन सभासद हरषे। साधु सराहि सुमन सुर बरषे।। धन्य धन्य धुनि गगन पयागा। सुनि सुनि भरतु मगन अनुरागा।।

నీవు అనుపమమైన కీర్తిని పొందావు, చంద్రుని వంటిది, రాముడు జింక రూపములో నివసించిన ప్రదేశములో. తండ్రీ, దుఃఖము నీ హృదయములో ప్రవేశించనివ్వకు; పేదరికము భయపడకు, నీవు పారసమణిని పొందావు. విను భరతా: నేను అబద్ధము చెప్పను; నేను అరణ్యములో ఉదాసీన తపస్విగా ఉంటాను. నా సమస్త ప్రయత్నములు సుందర ఫలితములను ఇచ్చాయి, లక్ష్మణుడు, రాముడు మరియు సీత దర్శనము పొందాను. ఆ ఫలము యొక్క ఫలము నీ దర్శనము; ప్రయాగముతో నేను ధన్యుడను మరియు భాగ్యవంతుడను. ధన్యుడివి భరతా; నీవు ప్రపంచ కీర్తిని జయించావు. అలా చెప్పి, అతడు మళ్ళీ ప్రేమలో మునిగిపోయాడు. ముని వాక్కులు విని సభాసదులు ఆనందించారు; సాధువులు స్తుతించారు, దేవతలు పుష్పవృష్టి కురిపించారు. ధన్యము, ధన్యము ప్రయాగ వాయువు; దానిని మళ్ళీ మళ్ళీ విని, భరతుడు ప్రేమలో మునిగిపోయాడు.

Verse 430 (दोहा/सोरठा)

पुलक गात हियँ रामु सिय सजल सरोरुह नैन। करि प्रनामु मुनि मंडलिहि बोले गदगद बैन।।210।।

అతని శరీరము ఆనందముతో పులకించింది, అతని హృదయము రాముని మరియు సీతను కలిగి ఉంది, అతని కమల నేత్రములు కన్నీళ్ళతో నిండాయి. మునుల సమాజమునకు నమస్కరించి, అతడు భావోద్వేగముతో గద్గదమైన స్వరముతో మాట్లాడాడు.

Verse 431 (चौपाई)

मुनि समाजु अरु तीरथराजू। साँचिहुँ सपथ अघाइ अकाजू।। एहिं थल जौं किछु कहिअ बनाई। एहि सम अधिक न अघ अधमाई।। तुम्ह सर्बग्य कहउँ सतिभाऊ। उर अंतरजामी रघुराऊ।। मोहि न मातु करतब कर सोचू। नहिं दुखु जियँ जगु जानिहि पोचू।। नाहिन डरु बिगरिहि परलोकू। पितहु मरन कर मोहि न सोकू।। सुकृत सुजस भरि भुअन सुहाए। लछिमन राम सरिस सुत पाए।। राम बिरहँ तजि तनु छनभंगू। भूप सोच कर कवन प्रसंगू।। राम लखन सिय बिनु पग पनहीं। करि मुनि बेष फिरहिं बन बनही।।

మునుల సమాజము మరియు తీర్థ రాజు నిజముగా తృప్తి పొందారు, అంటే వారు ప్రమాణము చేసినట్లు; చేయవలసిన వ్యాపారము మరల ఏమీ లేదు. ఈ స్థలములో ఇంకేమైనా చెప్పాలనుకుంటే, దానికంటే గొప్ప పాపము లేదా అధమత్వము మరొకటి లేదు. మీరు సర్వజ్ఞులు; నేను సత్యముగా చెబుతున్నాను, రఘురాజు హృదయము తెలిసినవాడు, లోపల నివసిస్తున్నాడు. నా తల్లి ప్రవర్తన కోసం నేను విచారించను; నా హృదయములో దుఃఖము లేదు, ప్రపంచము నశ్వరమని నాకు తెలుసు. పరలోకము చెడిపోతుందని నాకు భయము లేదు; నా తండ్రి మరణము వలన కూడా నేను శోకించను. మూడు లోకములను ధర్మ కీర్తితో నింపి, రామునికి మరియు లక్ష్మణునికి సమానమైన కుమారుడిని పొందారు. రాముడు వియోగముతో ఒక్క క్షణములో శరీరము వదిలిపెడతాడు; రాజు దుఃఖపడాల్సిన అవసరమేమిటి? రాముడు, లక్ష్మణుడు, సీత లేకుండా, వారు ముని వేషములో అడవి నుండి అడవికి సంచరిస్తున్నారు, పాదములలో పాదరక్షలు లేకుండా.

Verse 432 (दोहा/सोरठा)

अजिन बसन फल असन महि सयन डासि कुस पात। बसि तरु तर नित सहत हिम आतप बरषा बात।।211।।

వృక్ష బెరడు వస్త్రములు ధరించి, ఫలములు తిని, నేలపై నిద్రించి, దర్భాసనము ఉపయోగించి, చెట్ల కింద నివసిస్తూ, వారు ప్రతిరోజు చలి వేడి, వర్షము మరియు గాలిని సహిస్తున్నారు.

Verse 433 (चौपाई)

एहि दुख दाहँ दहइ दिन छाती। भूख न बासर नीद न राती।। एहि कुरोग कर औषधु नाहीं। सोधेउँ सकल बिस्व मन माहीं।। मातु कुमत बढ़ई अघ मूला। तेहिं हमार हित कीन्ह बँसूला।। कलि कुकाठ कर कीन्ह कुजंत्रू। गाड़ि अवधि पढ़ि कठिन कुमंत्रु।। मोहि लगि यहु कुठाटु तेहिं ठाटा। घालेसि सब जगु बारहबाटा।। मिटइ कुजोगु राम फिरि आएँ। बसइ अवध नहिं आन उपाएँ।। भरत बचन सुनि मुनि सुखु पाई। सबहिं कीन्ह बहु भाँति बड़ाई।। तात करहु जनि सोचु बिसेषी। सब दुखु मिटहि राम पग देखी।।

ఈ దహించే దుఃఖం పగలంతా నా రొమ్మును కాల్చివేస్తోంది; రాత్రికి నాకు ఆకలు లేదు, నిద్ర లేదు. ఈ భయంకర వ్యాధికి ఔషధం లేదు; నేను మనసులో సమస్త ప్రపంచంలో వెతికాను. నా తల్లి చెడు సలహా పాపమూలాన్ని పెంచింది; ఆమె నా క్షేమాన్ని ఓడగా మార్చింది. ఆమె దుష్ట మంత్రి పాత్ర పోషించింది, క్రూర మాటలు పలికింది; ఆమె గొయ్యి తవ్వి, కఠినమైన చెడు మంత్రం చదివింది. నా కోసం ఆమె ఈ కుట్ర పన్నింది; ఆమె కూడలిలో సమస్త ప్రపంచాన్ని త్యాగం చేస్తుంది. రాముడు తిరిగి వచ్చినప్పుడు ఈ చెడు విధి ముగుస్తుంది; అతడు అయోధ్యలో నివసిస్తాడు, వేరే పరిష్కారం లేదు. భరతుని మాటలు విని, మునులు ఓదార్పు పొందారు, వారందరూ అతనిని అనేక విధాలుగా స్తుతించారు. తండ్రీ, అధికంగా దుఃఖించకండి; రాముని పాదాలు చూసినప్పుడు సమస్త దుఃఖం తొలగిపోతుంది.

Verse 434 (दोहा/सोरठा)

करि प्रबोध मुनिबर कहेउ अतिथि पेमप्रिय होहु। कंद मूल फल फूल हम देहिं लेहु करि छोहु।।212।।

మునులలో ఉత్తముడైన ముని ఓదార్పు మాటలు పలికాడు, "మాకు ప్రేమతో కూడిన అతిథివై ఉండండి. మేము మీకు వేరుశెనగలు, పండ్లు, పూలు ఇస్తాము; ప్రేమతో స్వీకరించండి."

Verse 435 (चौपाई)

सुनि मुनि बचन भरत हिंय सोचू। भयउ कुअवसर कठिन सँकोचू।। जानि गरुइ गुर गिरा बहोरी। चरन बंदि बोले कर जोरी।। सिर धरि आयसु करिअ तुम्हारा। परम धरम यहु नाथ हमारा।। भरत बचन मुनिबर मन भाए। सुचि सेवक सिष निकट बोलाए।। चाहिए कीन्ह भरत पहुनाई। कंद मूल फल आनहु जाई।। भलेहीं नाथ कहि तिन्ह सिर नाए। प्रमुदित निज निज काज सिधाए।। मुनिहि सोच पाहुन बड़ नेवता। तसि पूजा चाहिअ जस देवता।। सुनि रिधि सिधि अनिमादिक आई। आयसु होइ सो करहिं गोसाई।।

ముని మాటలు విని, భరతుని హృదయం ఆందోళనతో నిండింది; కష్టమైన, సిగ్గుతో కూడిన సంక్షోభం ఏర్పడింది. తన గురువు మాటల బరువు తెలుసుకొని, అతను వారి పాదాలకు నమస్కరించి, అంజలి ఘటించి మాట్లాడాడు. "నా తలపై మీ ఆజ్ఞను స్వీకరిస్తున్నాను; ఇది మన అత్యున్నత ధర్మం, ఓ ప్రభూ." భరతుని మాటలకు గొప్ప ముని హృదయం సంతోషించింది; అతను తన పరిశుద్ధ సేవకులను, శిష్యులను దగ్గరకు పిలిచాడు. "భరతునికి అతిథ్యం ఇవ్వాలి; వెళ్లి వేరుశెనగలు, పండ్లు, దుంపలు తీసుకురండి." వారు "సరే, ప్రభూ" అని చెప్పి, తలలు వంచారు; ఆనందంతో, వారు తమ తమ పనులకు వెళ్లారు. ముని ఆలోచించాడు, "భరతుడు గొప్ప అతిథి; అతనిని దేవునిలా పూజించాలి." ఇది విని, రిద్ధి, సిద్ధి, అనిమ మొదలైనవారు వచ్చారు; "ఓ ప్రభూ, మీ ఆజ్ఞ ఏదైనా, మేము చేస్తాము."

Verse 436 (दोहा/सोरठा)

राम बिरह ब्याकुल भरतु सानुज सहित समाज। पहुनाई करि हरहु श्रम कहा मुदित मुनिराज।।213।।

రాముని కోసం విరహంతో వ్యాకులుడైన భరతుడు, తన సోదరులతో, సభతో కలిసి అతిథ్య కర్మలు నిర్వహించి వారి అలసట తొలగించాడు; మునిరాజుని ఆనందం చెప్పనలవాటిది.

Verse 437 (चौपाई)

रिधि सिधि सिर धरि मुनिबर बानी। बड़भागिनि आपुहि अनुमानी।। कहहिं परसपर सिधि समुदाई। अतुलित अतिथि राम लघु भाई।। मुनि पद बंदि करिअ सोइ आजू। होइ सुखी सब राज समाजू।। अस कहि रचेउ रुचिर गृह नाना। जेहि बिलोकि बिलखाहिं बिमाना।। भोग बिभूति भूरि भरि राखे। देखत जिन्हहि अमर अभिलाषे।। दासीं दास साजु सब लीन्हें। जोगवत रहहिं मनहि मनु दीन्हें।। सब समाजु सजि सिधि पल माहीं। जे सुख सुरपुर सपनेहुँ नाहीं।। प्रथमहिं बास दिए सब केही। सुंदर सुखद जथा रुचि जेही।।

రిద్ధి, సిద్ధి తమ నాయకులుగా ఉంచి, గొప్ప ముని తాను నిజంగా అదృష్టవంతుడినని భావించాడు. సిద్ధులు ఒకరితో ఒకరు చెప్పుకున్నారు, "రాముడు, అతని తమ్ములు సాటిలేని అతిథులు." "ముని పాదాలకు నమస్కరించి, ఈ రోజు ఇది చేద్దాం, అప్పుడు మొత్తం రాజ సభ సంతోషంగా ఉంటుంది." అలా చెప్పి, వారు అనేక అందమైన నివాసాలను సిద్ధం చేశారు, వాటిని చూస్తే దేవతల విమానాలు కూడా మసకబాడతాయి. వారు సమృద్ధిగా భోగాలు, ఐశ్వర్యాలు నిల్వ చేశారు, వాటిని అమరులు కూడా చూడాలని కోరుతారు. దాసీలు, దాసులు ప్రతి ఏర్పాటు చేశారు, భక్తితో ఉండి, తమ హృదయాలను అర్పించారు. కేవలం క్షణంలో సిద్ధులు మొత్తం సభను సౌకర్యాలతో అలంకరించారు, అవి దేవతల నగరంలో కూడా లేవు, కలలలో కూడా లేవు. ముందుగా వారు ప్రతి ఒక్కరికీ వసతి ఇచ్చారు, అందమైన, సుఖదాయకమైన, వారి ఇష్టానుసారం.

Verse 438 (दोहा/सोरठा)

बहुरि सपरिजन भरत कहुँ रिषि अस आयसु दीन्ह। बिधि बिसमय दायकु बिभव मुनिबर तपबल कीन्ह।।214।।

తరువాత గొప్ప ముని, తన తపస్సు శక్తితో, భరతునికి, అతని బంధువులకు అటువంటి ఆజ్ఞ ఇచ్చాడు, బ్రహ్మను కూడా ఆశ్చర్యంతో నింపే సంపదను సృష్టించాడు.

Verse 439 (चौपाई)

मुनि प्रभाउ जब भरत बिलोका। सब लघु लगे लोकपति लोका।। सुख समाजु नहिं जाइ बखानी। देखत बिरति बिसारहीं ग्यानी।। आसन सयन सुबसन बिताना। बन बाटिका बिहग मृग नाना।। सुरभि फूल फल अमिअ समाना। बिमल जलासय बिबिध बिधाना। असन पान सुच अमिअ अमी से। देखि लोग सकुचात जमी से।। सुर सुरभी सुरतरु सबही कें। लखि अभिलाषु सुरेस सची कें।। रितु बसंत बह त्रिबिध बयारी। सब कहँ सुलभ पदारथ चारी।। स्त्रक चंदन बनितादिक भोगा। देखि हरष बिसमय बस लोगा।।

ముని ప్రభావాన్ని భరతుడు చూసినప్పుడు, ప్రపంచ పతులందరూ అతనికి చిన్నవారుగా కనిపించారు. సభ సుఖాన్ని వర్ణించడం సాధ్యం కాదు; జ్ఞానులు కూడా దానిని చూసి, తమ వైరాగ్యాన్ని మరచిపోయారు. ఆసనాలు, పడకలు, సుందరమైన వస్త్రాలు, వితానాలు; అరణ్యాలు, ఉద్యానవనాలు, అనేక పక్షులు, జింకలు. సువాసన పూలు, అమృతం వంటి పండ్లు; వివిధ విధానాలతో స్వచ్ఛమైన సరస్సులు. ఆహారం, పానీయాలు, అమృతం వంటి పరిశుద్ధమైన, తీపి, వాటిని చూసి మానవులు భూమికి సిగ్గపడ్డారు. దేవతలు, దివ్య గోవులు, కోరినది ఇచ్చే వృక్షాలు అన్నీ ఉన్నాయి, ఇంద్రుని, శచీదేవి కోరికలు తీర్చేవి. వసంత ఋతువు, మూడు రకాల పవనాలు వీశాయి; జీవిత నాలుగు పురుషార్థాలు అందరికీ సులభంగా లభించాయి. చందనం దండలు, స్త్రీలు, ఇతర భోగాలు; వాటిని చూసి, ప్రజలు ఆనందం, ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయారు.

Verse 440 (दोहा/सोरठा)

संपत चकई भरतु चक मुनि आयस खेलवार।। तेहि निसि आश्रम पिंजराँ राखे भा भिनुसार।।215।।

భరతుని సంపద చకోర పక్షి వంటిది, ముని ఆజ్ఞ అతని ఆటవస్తువు. ఆ రాత్రి అతను ఆశ్రమంలో పంజరంలో ఉన్నట్లు ఉన్నాడు, విరహంతో దహించబడుతూ.

Verse 441 (चौपाई)

कीन्ह निमज्जनु तीरथराजा। नाइ मुनिहि सिरु सहित समाजा।। रिषि आयसु असीस सिर राखी। करि दंडवत बिनय बहु भाषी।। पथ गति कुसल साथ सब लीन्हे। चले चित्रकूटहिं चितु दीन्हें।। रामसखा कर दीन्हें लागू। चलत देह धरि जनु अनुरागू।। नहिं पद त्रान सीस नहिं छाया। पेमु नेमु ब्रतु धरमु अमाया।। लखन राम सिय पंथ कहानी। पूँछत सखहि कहत मृदु बानी।। राम बास थल बिटप बिलोकें। उर अनुराग रहत नहिं रोकैं।। दैखि दसा सुर बरिसहिं फूला। भइ मृदु महि मगु मंगल मूला।।

అతను తీర్థరాజుల వద్ద స్నానం చేశాడు, తల వంచి, మునుల సభలో చేరాడు. ముని తన ఆశీర్వాదాన్ని అతని తలపై ఉంచాడు; భరతుడు పూర్తి దండవత్ ప్రణామం చేసి, అనేక వినయపూర్వక ప్రార్థనలు చేశాడు. అతను మార్గంలో అందరి క్షేమం గురించి అడిగాడు, చిత్రకూటానికి బయలుదేరాడు, తన హృదయం దానిపై లగ్నమైంది. అతను రాముని మిత్రునికి పగ్గాలు అప్పగించాడు, వెళ్తున్నప్పుడు అతని శరీరం ప్రేమ భారం మోస్తున్నట్లు అనిపించింది. అతని పాదాలకు ఆశ్రయం లేదు, అతని తలపై ఛాయ లేదు; ప్రేమే అతని వ్రతం, అతని నియమం, అతని ఉపవాసం, అతని ధర్మం, మాయ లేనిది. లక్ష్మణుడు, రాముడు, సీత అడవివాసులను మార్గం గురించి అడిగారు, వారు మృదువైన మాటలతో సమాధానం ఇచ్చారు. రాముడు అడవి చెట్లను, స్థలాలను చూశాడు; అతని హృదయంలో ప్రేమ ఉండి, అది అణచిపెట్టలేకపోయింది. వారి స్థితి చూసి, దేవతలు పూలవాన కురిపించారు; భూమి మృదువైంది, మార్గం సకల మంగళాల మూలమైంది.

Verse 442 (दोहा/सोरठा)

किएँ जाहिं छाया जलद सुखद बहइ बर बात। तस मगु भयउ न राम कहँ जस भा भरतहि जात।।216।।

వారు వెళ్లే చోట మేఘాలు ఛాయను ఇచ్చాయి, సుఖదమైన పవనం వీసింది, మంచి మాటలు మోసుకెళ్లింది. అయినప్పటికీ, ఆ మార్గంలో రామునికి అంత గొప్ప యశస్సు లేదు, భరతుని ప్రయాణంలో ఉన్నట్లు.

Verse 443 (चौपाई)

जड़ चेतन मग जीव घनेरे। जे चितए प्रभु जिन्ह प्रभु हेरे।। ते सब भए परम पद जोगू। भरत दरस मेटा भव रोगू।। यह बड़ि बात भरत कइ नाहीं। सुमिरत जिनहि रामु मन माहीं।। बारक राम कहत जग जेऊ। होत तरन तारन नर तेऊ।। भरतु राम प्रिय पुनि लघु भ्राता। कस न होइ मगु मंगलदाता।। सिद्ध साधु मुनिबर अस कहहीं। भरतहि निरखि हरषु हियँ लहहीं।। देखि प्रभाउ सुरेसहि सोचू। जगु भल भलेहि पोच कहुँ पोचू।। गुर सन कहेउ करिअ प्रभु सोई। रामहि भरतहि भेंट न होई।।

చేతన అచేతన అనేక జీవులు మార్గమున తొలగిరి; ఎవరు ప్రభువును స్మరించిరో, ఎవరిని ప్రభువు దయతో చూచెనో, వారందరు పరమపదమును పొందిరి. భరతుని దర్శనము సంసార రోగమును నయము చేసెను. భరతుడు చేసినది చిన్న విషయము కాదు; అతడు ఎల్లప్పుడు రాముని హృదయమున ధరించెను. బాలురు రాముడని పిలుచువాడు, మానవులను తరింపజేయువాడు, లోకమును రక్షించువాడు అగును. భరతుడు రామునకు ప్రియమైన తమ్ముడు; అతని మార్గము మంగళములను ఇవ్వనిదేల? సిద్ధులు, సాధువులు, మహర్షులు ఇట్లు చెప్పుదురు: భరతుని చూచి, వారు హృదయమున ఆనందము పొందుదురు. అతని ప్రభావము చూచి, దేవేంద్రుడు కూడా వ్యాకులత చెందును; లోకము మంచిది, మంచిలో చెడు ఉండును, చెడు గురించి చెప్పినచో. అతడు గురువుతో చెప్పెను, ప్రభువు ఇష్టము వచ్చినట్లు చేయును; అయిననూ రాముడు భరతుడు కలువకుండా ఉండరాదు.

Verse 444 (दोहा/सोरठा)

रामु सँकोची प्रेम बस भरत सपेम पयोधि। बनी बात बेगरन चहति करिअ जतनु छलु सोधि।।217।।

రాముడు స్వభావమున సంకోచి, కాని ప్రేమ అతనిని పాలించును; భరతుడు ప్రేమ సాగరుడు. అతడు ఇప్పటికే జరిగినదానిని జరిగించాలని కోరును; అతడు ఉపాయము వాడి సత్యమును పరీక్షించును.

Verse 445 (चौपाई)

बचन सुनत सुरगुरु मुसकाने। सहसनयन बिनु लोचन जाने।। मायापति सेवक सन माया। करइ त उलटि परइ सुरराया।। तब किछु कीन्ह राम रुख जानी। अब कुचालि करि होइहि हानी।। सुनु सुरेस रघुनाथ सुभाऊ। निज अपराध रिसाहिं न काऊ।। जो अपराधु भगत कर करई। राम रोष पावक सो जरई।। लोकहुँ बेद बिदित इतिहासा। यह महिमा जानहिं दुरबासा।। भरत सरिस को राम सनेही। जगु जप राम रामु जप जेही।।

ఈ మాటలు విని, దేవగురువు చిరునవ్వు నవ్వెను; వేయి కళ్ళు కలిగిననూ, తాను కళ్ళు లేనివాడినని తెలుసుకొనెను. మాయాధిపతి తన సేవకునిపై మాయను ఆడించును; అతడు పనిచేయగా, దేవేంద్రుడు తలకిందులగును. అప్పుడు రాముని ఉద్దేశ్యము కొంత గ్రహించెను; ఇప్పుడు మోసము చేసిన నష్టము కలుగును. దేవేంద్రా, వినుము: రఘునాథుడు స్వభావమున సౌమ్యుడు; అతడు ఎటువంటి అపరాధమునకు ఎవరిపైననూ కోపింపడు. కాని అతని భక్తునిపై అపరాధము చేయువాడు రాముని కోపాగ్నిచే భస్మమగును. ఈ మహిమ లోకమున, వేదములందు, ఇతిహాసములందు ప్రసిద్ధము; దుర్వాసుడు దీనిని బాగుగా తెలుసుకొనెను. రామునకు భరతునివంటి ప్రియమైనవాడెవడు? లోకము రామనామము జపించును, రాముడు అతని నామము జపించును.

Verse 446 (दोहा/सोरठा)

मनहुँ न आनिअ अमरपति रघुबर भगत अकाजु। अजसु लोक परलोक दुख दिन दिन सोक समाजु।।218।।

దేవేంద్రా, రఘువరుని భక్తుని ఇక్కడకు వృథాగా తీసుకురావద్దు; అది ఈ లోకమున, పరలోకమున అపకీర్తి తెచ్చిపెట్టును, రోజు రోజుకు దుఃఖ సమాజము కలుగును.

Verse 447 (चौपाई)

सुनु सुरेस उपदेसु हमारा। रामहि सेवकु परम पिआरा।। मानत सुखु सेवक सेवकाई। सेवक बैर बैरु अधिकाई।। जद्यपि सम नहिं राग न रोषू। गहहिं न पाप पूनु गुन दोषू।। करम प्रधान बिस्व करि राखा। जो जस करइ सो तस फलु चाखा।। तदपि करहिं सम बिषम बिहारा। भगत अभगत हृदय अनुसारा।। अगुन अलेप अमान एकरस। रामु सगुन भए भगत पेम बस।। राम सदा सेवक रुचि राखी। बेद पुरान साधु सुर साखी।। अस जियँ जानि तजहु कुटिलाई। करहु भरत पद प्रीति सुहाई।।

దేవేంద్రా, నా ఉపదేశము వినుము: రాముడు తన సేవకుని అత్యంత ప్రియముగా చూచును. సేవకుని సేవించుటను సుఖముగా భావించును; సేవకుని శత్రువు అతనికి మించిన శత్రువు అగును. అతడు ప్రేమ, కోపములందు సమానముగా ఉన్ననూ, పుణ్యము, పాపము, గుణము, దోషములను ఆశ్రయించడు. అతడు ప్రపంచమును కర్మల ప్రకారము నడిపించెను: ఎవరు ఏమి చేయునో, అదే ఫలమును అనుభవించును. అయిననూ అతడు దుష్టులతోనూ, సజ్జనులతోనూ సమానముగా వ్యవహరించును, భక్తుల, అభక్తుల హృదయముల అనుగుణముగా. గుణరహితుడు, మలినరహితుడు, అళంకారములకు అతీతుడు, ఏకరసుడైన రాముడు, భక్తుల ప్రేమలో సగుణుడైనాడు. రాముడు ఎల్లప్పుడు సేవకునిపై ప్రేమ కలిగి ఉండును; వేదములు, పురాణములు, సాధువులు, దేవతలు సాక్షులు. ఇది హృదయమున తెలుసుకొని, మోసమును వదలి, భరతుని పాదములపై సుందరమైన ప్రేమ చూపుడు.

Verse 448 (दोहा/सोरठा)

राम भगत परहित निरत पर दुख दुखी दयाल। भगत सिरोमनि भरत तें जनि डरपहु सुरपाल।।219।।

రాముడు ఎల్లప్పుడు భక్తుని మంచికై నిమగ్నమై ఉండును, ఇతరుల దుఃఖమునకు దుఃఖించువాడు, దయాళువు. భరతుడు భక్తులలో శిరోమణి; దేవతల రక్షకుడా, భయపడకుము.