Adhyaya 204
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र को सुनाते हैं—धृष्टद्युम्न के हाथों अतिरथी द्रोणाचार्य के निहत होते ही कौरव-सेना में भगदड़ मचती है और पाण्डवों में विजय-ध्वनि उठती है। उसी क्षण अर्जुन के मन में एक अद्भुत जिज्ञासा जागती है, क्योंकि युद्ध के बीच व्यास का ‘यदृच्छया’ आगमन होता है। → द्रोण-वध के बाद युद्ध का संतुलन बदल चुका है, पर अर्जुन के भीतर प्रश्न और भी तीव्र हो उठता है—ऐसे महाविनाश के बीच कौन-सा आश्रय, कौन-सी परम सत्ता है जो सबको धारण करती है? वह व्यास से शिव-महिमा पूछता है; व्यास कथा-धारा को युद्ध से उठाकर ब्रह्मा-वचन और देव-स्तुति की विराट ऊँचाई पर ले जाते हैं—महादेव के घोर-दीप्त, बहुरूप, सर्वनेत्र, सर्वव्यापी स्वरूप का वर्णन बढ़ता जाता है। → ब्रह्मा द्वारा शिव की परम-स्तुति—‘त्वं यज्ञः… त्वं गतिः… त्वं परायणम्’—और शिव के विश्वरूप का चरम उद्घोष: सहस्र/दशसहस्र नेत्र, सर्वतोऽक्षिमय, भूत-भव्य-भविष्य का उद्गम, तथा वे ही देने वाले और संहार करने वाले—यही अध्याय का शिखर है, जहाँ युद्ध-धूलि के ऊपर ब्रह्माण्डीय सत्य का प्रकाश फूट पड़ता है। → व्यास अर्जुन को यह बोध कराते हैं कि महादेव ही जगत के आधार, यज्ञ के आत्मा, और फलदाता-फलहरणकर्ता हैं; उनके अनेक पूज्य रूप लोक में प्रतिष्ठित हैं। अर्जुन की जिज्ञासा को दिशा मिलती है—विजय का कारण केवल बाहुबल नहीं, परमेश्वर-आश्रय और धर्म-स्थित प्रार्थना भी है। → अर्जुन के भीतर शिव-शरणागति और आगे के युद्ध-कर्तव्य का संकल्प गहराता है—पर द्रोण के पतन के बाद कौरव-पक्ष किस प्रकार प्रतिशोध और नई व्यूह-रचना करेगा, यह अगले प्रसंग की ओर कथा को धकेल देता है।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २६ लोक मिलाकर कुल १०२३ श्लोक हैं।) #द-3८5>> | मर । >> द्र्याधिकद्विशततमो< ध्याय: व्यासजीका अर्जुनसे भगवान् शिवकी महिमा बताना तथा द्रोणपर्वके पाठ और श्रवणका फल धृतराष्ट उवाच तस्मिन्नतिरथे द्रोणे निहते पार्षतेन वै मामका: पाण्डवाश्वैव किमकुर्वन्नत: परम्
ధృతరాష్ట్రుడు పలికెను—సంజయా! పార్షతుడు (ధృష్టద్యుమ్నుడు) అతిరథుడైన ద్రోణుని సంహరించిన తరువాత, నా కుమారులు మరియు పాండవులు ఆపై ఏమి చేసిరి?
Verse 2
संजय उवाच तस्मिन्नतिरथे द्रोणे निहते पार्षतेन वै कौरवेषु च भग्नेषु कुन्तीपुत्रो धनंजय:
సంజయుడు పలికెను—భరతశ్రేష్ఠా! పార్షతుడు (ధృష్టద్యుమ్నుడు) అతిరథుడైన ద్రోణుని సంహరించగా, కౌరవులు చెదిరి పారిపోతుండగా, కుంతీపుత్రుడు ధనంజయుడు (అర్జునుడు) తన పక్షానికి విజయాన్ని ప్రసాదించునట్లు అనిపించిన ఒక అద్భుత పరిణామాన్ని చూచి, అకస్మాత్తుగా అక్కడికి వచ్చిన మహర్షి వ్యాసుని దాని గురించి ప్రశ్నించెను.
Verse 3
दृष्टवा सुमहदाश्चर्यमात्मनो विजयावहम् | यदृच्छया55गतं व्यासं पप्रच्छ भरतर्षभ
సంజయుడు పలికెను—భరతశ్రేష్ఠా! తన పక్షానికి విజయాన్ని కలిగించునట్లు అనిపించిన మహత్తరమైన అద్భుతాన్ని చూచి, యాదృచ్ఛికంగా అక్కడికి వచ్చిన వ్యాసుని అర్జునుడు దాని గురించి ప్రశ్నించెను.
Verse 4
अजुन उवाच संग्रामे न्यहनं शत्रून् शरौघैर्विमलैरहम् । अग्रतो लक्षये यान्तं पुरुषं पावकप्रभम्
అర్జునుడు పలికెను—మహర్షీ! సంగ్రామములో నేను నిర్మలమైన బాణసమూహాలతో శత్రువులను సంహరించుచుండగా, నా ముందుముందు అగ్నివలె ప్రకాశించే ఒక పురుషుడు నడుచుచున్నట్లు నేను చూచితిని.
Verse 5
ज्वलन्तं शूलमुद्रम्य यां दिशं प्रतिपद्यते । तस्यां दिशि विदीर्यन्ते शत्रवों मे महामुने,महामुने! वे जलता हुआ शूल हाथमें लेकर जिस ओर जाते उसी दिशामें मेरे शत्रु विदीर्ण हो जाते थे
అర్జునుడు అన్నాడు—ఓ మహామునీ! అతడు మండుతున్న శూలాన్ని ఎత్తుకొని ఏ దిశగా సాగితే, ఆ దిశలోనే నా శత్రువులు చీలిపోయి చిద్రమైపోయేవారు. అతనితో కదిలే ఆ అప్రతిహత బలంతో యుద్ధప్రవాహం మారిపోయేది; అధర్ములు దైవతేజస్సు ముందు కూలినట్టే పడిపోయేవారు.
Verse 6
तेन भग्नानरीन् सर्वान् मद्धग्नान् मन््यते जन: । तेन भग्नानि सैन्यानि पृष्ठतो<नुव्रजाम्पयहम्
అతడే శత్రువులందరినీ భగ్నం చేసి పారద్రోలాడు; అయినా ప్రజలు నేను వారిని కొట్టిపారేశానని భావిస్తున్నారు. శత్రుసేనలు అతనివల్లే చిద్రమయ్యాయి; నేను మాత్రం అతని వెనుకనే అనుసరించాను—కీర్తి కనిపించే కర్తకే అంటుకుంటుంది, నిజ కారణం మరుగునే ఉంటుంది.
Verse 7
भगवंस्तन्ममाचक्ष्व को वै स पुरुषोत्तम: । शूलपाणिम्मया दृष्टस्तेजसा सूर्यसंनिभ:,भगवन्! मुझे बताइये, वे महापुरुष कौन थे? मैंने उन्हें हाथमें त्रिशूल लिये देखा था। वे सूर्यके समान तेजस्वी थे
భగవన్! దయచేసి నాకు స్పష్టంగా చెప్పండి—ఆ పురుషోత్తముడు ఎవరు? నేను అతడిని చేతిలో త్రిశూలం ధరించి చూశాను; అతడు సూర్యుని వంటి తేజస్సుతో ప్రకాశించాడు.
Verse 8
न पद्भ्यां स्पृशते भूमिं न च शूलं विमुज्चति । शूलाच्छूलसहस्राणि निष्येतुस्तस्य तेजसा
అతడు పాదాలతో భూమిని తాకడు; శూలాన్ని కూడా చేతి నుంచి విడిచిపెట్టడు. అతని తేజస్సుతో ఆ ఒక్క శూలం నుంచే వేలాది శూలాలు పుట్టి శత్రువులపై దూసుకొచ్చేవి.
Verse 9
व्यास उवाच प्रजापतीनां प्रथमं तैजसं पुरुष॑ प्रभुम् । भुवनं भूर्भुव॑ देवं सर्वलोकेश्वरं प्रभुम्
వ్యాసుడు అన్నాడు—అర్జునా! నీవు దర్శించినవాడు వరదాయకుడైన భగవాన్ శంకరుడే—ప్రజాపతులలో అగ్రగణ్యుడు, తేజస్స్వరూపుడైన పరమపురుషుడు, అంతర్యామి, సర్వసమర్థ ప్రభువు. భూః, భువః మొదలైన సమస్త లోకాలు ఆయనలోనే నిలిచివున్నాయి; ఆయన దివ్యదేవుడు, సర్వలోకేశ్వరుడు, సమస్త లోకాల అధిపతి. కనుక ఆయననే శరణు పొందు.
Verse 10
ईशान वरदं पार्थ दृष्टटानसि शड्करम् | तं॑ गच्छ शरण देव॑ वरद॑ं भुवनेश्चरम्
వ్యాసుడు పలికెను—ఓ పార్థా! వరదాత అయిన ఈశానుడు శంకరుని నీవు దర్శించితివి. ఆ దివ్య వరప్రదాత, సమస్త భువనాధీశ్వరుని శరణు పొందుము. ప్రమాదమూ ధర్మకర్తవ్యమూ మధ్య నీ బలం పరమ ప్రభువునకు శరణాగతిలోనే స్థిరపడుగాక—కర్మకు యథార్థ శక్తిని ప్రసాదించగలవాడు ఆయన ఒక్కడే.
Verse 11
महादेवं महात्मानमीशानं जटिलं विभुम् । त्र्यक्षं महाभुजं रुद्रे शिखिनं चीरवाससम्
ఆయన మహాదేవుడు, మహాత్ముడు—ఈశానుడు, సర్వవ్యాపి, జటాధారి. త్రినేత్రుడు, మహాబాహువు రుద్రుడు; శిరస్సుపై శిఖా, దేహంపై వల్కలవస్త్రాలతో శోభించువాడు.
Verse 12
महादेवं हरं स्थाणुं वरदं भुवनेश्वरम् जगत्प्रधानमजितं जगत्प्रीतिमधी श्वरम्
మహాదేవుడు—హరుడు, స్థాణువు అని ప్రసిద్ధుడు—వరదాత, సమస్త భువనాధీశ్వరుడు. ఆయన జగత్తుకు ఆద్యాధారం, అజితుడు; జగత్తుకు ప్రేమమూ క్షేమమూ ఆయన నుంచే లభిస్తాయి, ఆయనే సర్వాధీశ్వరుడు.
Verse 13
जगद्योनिं जगद्वघीजं॑ जयिनं जगतो गतिम् | विश्वात्मानं विश्वसृजं विश्वमूर्ति यशस्विनम्
ఆయనే జగత్తు యొక్క యోని, జగత్తు యొక్క బీజం; సదా జయశీలుడు, జగత్తుకు గతి-ఆశ్రయం. ఆయన విశ్వాత్మ, విశ్వసృష్టికర్త, విశ్వరూపుడు, యశస్వి.
Verse 14
विश्वेश्वरं विश्वनरं कर्मणामीश्ररं प्रभुम् शम्भुं स्वयम्भुं भूतेशं भूतभव्यभवोद्धवम्
ఆయన విశ్వేశ్వరుడు, విశ్వనియంత, కర్మల అధీశ్వరుడు, ప్రభువు. ఆయన శంభువు, స్వయంభువు, సమస్త భూతాధిపతి; భూత-భవిష్యత్-వర్తమానాలకు మూలకారణమూ ఆయనే.
Verse 15
योगं योगेश्वरं सर्व सर्वलोकेश्वरेश्वरम् । सर्वश्रेष्ठ जगच्छेष्ठं वरिष्ठ परमेछ्ठिनम्
ఆయనే యోగము, యోగేశ్వరుడు; ఆయనే సర్వస్వరూపుడు, సమస్త లోకేశ్వరులకూ అధిపతి. ఆయనే సర్వశ్రేష్ఠుడు, జగత్తులో శ్రేష్ఠుడు, అత్యుత్తముడు—పరమేష్ఠి—ఆయనే.
Verse 16
लोकत्रयविधातारमेकं॑ लोकत्रयाश्रयम् । शुद्धात्मानं भवं भीम॑ं शशाडुककृतशेखरम्,तीनों लोकोंके एकमात्र स्रष्टा, त्रिलोकीके आश्रय, शुद्धात्मा, भव, भीम और चन्द्रमाका मुकुट धारण करनेवाले भी वे ही हैं
ఆయనే త్రిలోకాలకు ఏకైక విధాత, త్రిలోకాలకు ఆశ్రయము; ఆయనే శుద్ధాత్మ, భవుడు, భీముడు, చంద్రుడిని శిరోభూషణంగా ధరించినవాడు.
Verse 17
शाश्वतं भूधरं देवं सर्ववागीश्चरेश्वरम् । सुदुर्जयं जगन्नाथं जन्ममृत्युजरातिगम्
ఆయన శాశ్వత దేవుడు, భూధరుడు, సమస్త వాగీశ్వరులకూ ఈశ్వరుడు. ఆయన అజేయుడు, జగన్నాథుడు, జన్మ-మరణ-జరలను అతిక్రమించినవాడు.
Verse 18
ज्ञानात्मानं ज्ञानगम्यं ज्ञानश्रेष्ठं सुदुर्विदम् । दातारं चैव भक्तानां प्रसादविहितान् वरान्
ఆయన జ్ఞానస్వరూపుడు, జ్ఞానముచేతనే గమ్యుడు, జ్ఞానంలో శ్రేష్ఠుడు—అయినా ఆయనను గ్రహించడం అత్యంత దుర్లభం. ఆయన భక్తులకు అనుగ్రహప్రసాదంతో కోరిన ఉత్తమ వరాలను ప్రసాదించేవాడు.
Verse 19
तस्य पारिषदा दिव्या रूपैर्नानाविधैरविंभो: । वामना जटिला मुण्डा हस्वग्रीवा महोदरा:
ఆ విభువైన భగవాన్ శంకరుని దివ్య పరిషదులు నానావిధ రూపాలతో దర్శనమిచ్చారు—కొందరు వామనులు, కొందరు జటాధారులు, కొందరు ముండిత శిరస్సులు, కొందరు హ్రస్వగ్రీవులు; కొందరికి మహోదరాలు. వారి వేషాలు కూడా వికరాళంగా కనిపించాయి.
Verse 20
महाकाया महोत्साहा महाकर्णास्तथापरे | आननैविंकृतै: पादै: पार्थ वेषैश्व वैकृतै:
వ్యాసుడు పలికెను—ఓ పార్థా! శంకరుని దివ్య పరిషదులు అనేక విచిత్ర రూపాలతో దర్శనమిస్తారు. కొందరు మహాకాయులు, మహోత్సాహులు; మరికొందరికి అతి పెద్ద చెవులు. కొందరి ముఖాలు వికృతంగా, కొందరి పాదాలు వంకరగా ఉంటాయి; వారి వేషధారణ కూడా భయంకరంగా, అపూర్వంగా ఉంటుంది. ఈ విధంగా ప్రభువు పరివారం నానారూపాలు ధరించి ప్రత్యక్షమై—సాధారణ సౌందర్యంతో కాదు, ఆశ్చర్యభయమిశ్రిత మహిమతో మనస్సును ఆవరించుతుంది.
Verse 21
ईदृशै: स महादेव: पूज्यमानो महेश्वर: । स शिवस्तात तेजस्वी प्रसादाद् याति तेडग्रत:
అటువంటి పరిషదులచే పూజింపబడుతున్న ఆ మహాదేవుడు—మహేశ్వరుడు—కృపవల్ల నీ ముందుముందుగా సాగుచున్నాడు. తాత! ఆ తేజోమయుడు శివుడే పురుషరూపంలో ముందుకు వెళ్లి నీకు మార్గదర్శనం చేసి రక్షిస్తున్నాడు.
Verse 22
तस्मिन् घोरे सदा पार्थ संग्रामे रोमहर्षणे । दौणिकर्णकृपैर्गुप्तां महेष्वासै: प्रहारिभि:
వ్యాసుడు పలికెను—ఓ పార్థా! ఆ భయంకరమైన, నిత్యం రోమాంచం కలిగించే సంగ్రామంలో అశ్వత్థామ, కర్ణ, కృప మరియు ఇతర ప్రహారనిపుణ మహాధనుర్ధరులు కాపాడుతున్న ఆ కౌరవసేనను, బహురూపధారి మహాధనుర్ధరుడైన దేవ మహేశ్వరుని తప్ప మరెవడు మనస్సులోనైనా నశింపజేయగలడు?
Verse 23
कस्तां सेनां तदा पार्थ मनसापि प्रधर्षयेत् । ऋते देवान्महेष्वासाद् बहुरूपान्महेश्वरात्
వ్యాసుడు పలికెను—ఓ పార్థా! ఆ సమయంలో అశ్వత్థామ, కర్ణ, కృప మరియు ఇతర ప్రహారనిపుణ మహాధనుర్ధరులు కాపాడుతున్న ఆ సేనను ఎవడు మనస్సులోనైనా అణచగలడు? దేవులలో మహాధనుర్ధరుడైన, బహురూపధారి మహేశ్వరుని తప్ప మరెవరు?
Verse 24
स्थातुमुत्सहते कश्रिन्न तस्मिन्नग्रतः स्थिते । न हि भूतं सम॑ तेन त्रिषु लोकेषु विद्यते
వ్యాసుడు పలికెను—అతడు ముందుభాగంలో ఎదురుగా నిలిచినప్పుడు అక్కడ నిలబడటానికి ఎవడూ ధైర్యం చేయడు. ఎందుకంటే మూడు లోకాలలో అతనితో సమానమైన ప్రాణి ఎవరూ లేరు.
Verse 25
गन्धेनापि हि संग्रामे तस्य क्रुद्धस्य शत्रव:ः । विसंज्ञा हतभूयिष्ठा वेपन्ति च पतन्ति च,संग्राममें भगवान् शंकरके कुपित होनेपर उनकी गन्धसे भी शत्रु बेहोश होकर काँपने लगते और अधमरे होकर गिर जाते हैं
యుద్ధమధ్యంలోనూ, భగవాన్ శంకరుడు క్రోధించినప్పుడు, ఆయన గంధమాత్రంతోనే శత్రువులు మూర్ఛపడతారు; వారు వణికిపోతూ అర్ధమృతులవలె కూలిపోతారు।
Verse 26
तस्मै नमस्तु कुर्वन्तो देवास्तिष्ठन्ति वै दिवि । ये चान्ये मानवा लोके ते च स्वर्ग जितो नरा:
ఆయనకు నమస్కరించే దేవతలు నిశ్చయంగా స్వర్గంలో స్థిరంగా నిలుస్తారు; ఈ లోకంలోని ఇతర మనుష్యులు కూడా ఆయనకు నమస్కరిస్తే, వారు కూడా స్వర్గాన్ని పొందుతారు।
Verse 27
उनको नमस्कार करनेवाले देवता सदा स्वर्गलोकमें निवास करते हैं। दूसरे भी जो मानव इस लोकमें उन्हें नमस्कार करते हैं, वे भी स्वर्गलोकपर विजय पाते हैं ।।
వరదాత దేవుడు—శివుడు, రుద్రుడు, ఉమాపతి, సర్వేశ్వరుడు—అని ఆయనను ఏకాగ్రభావంతో నిత్యం ఉపాసించే భక్తులు పరమ అనుగ్రహాన్ని పొందుతూ స్వర్గాన్ని చేరుతారు।
Verse 28
नमस्कुरुष्व कौन्तेय तस्मै शान्ताय वै सदा
కౌంతేయా! సదా శాంతస్వరూపుడైన ఆ ప్రభువుకు నిత్యం నమస్కరించు. రుద్రుడు, నీలకంఠుడు, కనిష్ఠుడు (సూక్ష్ముడు/దీప్తిమంతుడు), ఉత్తమ తేజస్సుతో యుక్తుడు, జటాజూటధారి, వికరాలరూపుడు, పింగళనేత్రుడు, కుబేరునకు వరమిచ్చిన ఆ శివునకు నమః।
Verse 29
रुद्राय शितिकण्ठाय कनिष्ठाय सुवर्चसे । कपर्दिने करालाय हर्यक्षवरदाय च
రుద్రునికి, శితికంఠునికి (నీలకంఠునికి), కనిష్ఠునికి (సూక్ష్ముడు/దీప్తిమంతుడు), సువర్చస్కునికి, కపర్దినికి (జటాజూటధారికి), కరాళునికి, పింగళాక్షునికి, కుబేరవరదునికి నమః।
Verse 30
याम्यायाव्यक्तकेशाय सद्वृत्ते शड्कराय च | काम्याय हरिनेत्राय स्थाणवे पुरुषाय च
వ్యాసుడు పలికెను—యమునకు అనుకూలమైన కాలస్వరూపుడైనవాడికి, అవ్యక్తమైన ఆకాశమే కేశములైనవాడికి, సద్వృత్తుడైన శంకరుడికి—సర్వమంగళకరుడికి; కమనీయుడికి, పింగళనేత్రుడికి, స్థాణువైనవాడికి, సమస్త భూతముల అంతరంలో నివసించే అంతర్యామి పురుషుడికి నమస్కారం।
Verse 31
हरिकेशाय मुण्डाय कृशायोत्तारणाय च । भास्कराय सुतीर्थाय देवदेवाय रंहसे
హరికేశుడైన, ముండిత శిరస్సుగల, కృశదేహుడైన మరియు భవసాగరాన్ని దాటించువాడైన; భాస్కరసమ తేజస్సుగల, సుతీర్థస్వరూపుడైన, దేవదేవుడైన, అత్యంత వేగశాలియైన మహాదేవునికి నమస్కారం।
Verse 32
बहुरूपाय सर्वाय प्रियाय प्रियवाससे । उष्णीषिणे सुवक्त्राय सहस्राक्षाय मीढुषे
అనేక రూపాలు ధరించువాడికి, సర్వస్వరూపుడికి, అందరికీ ప్రియుడికి మరియు వల్కలాది వస్త్రాలు ప్రియమైనవాడికి; ఉష్ణీషం ధరించినవాడికి, సుందరముఖుడికి, సహస్రాక్షుడికి, వర్షం మరియు అనుగ్రహం ప్రసాదించువాడైన భగవాన్ శంకరునికి నమస్కారం।
Verse 33
गिरिशाय प्रशान्ताय यतये चीरवाससे । हिरण्यबाहवे राज्ञे उग्राय पतये दिशाम्
గిరీశుడైన, పరమ ప్రశాంతుడైన, యతిస్వరూపుడైన మరియు చీరవస్త్రధారియైన; హిరణ్యబాహువైన, రాజస తేజస్సుతో దీప్తుడైన, ఉగ్రుడైన మరియు దిశల అధిపతియైన భగవాన్ శంకరునికి నమస్కారం।
Verse 34
पर्जन्यपतये चैव भूतानां पतये नम: । वृक्षाणां पतये चैव गवां च पतये नम:,जो मेघोंके अधिपति तथा सम्पूर्ण भूतोंके स्वामी हैं, उन्हें नमस्कार है। वृक्षोंके पालक और गौओंके अधिपतिरूप आपको नमस्कार है
మేఘాల అధిపతికి నమస్కారం, సమస్త భూతముల అధిపతికి నమస్కారం. వృక్షముల పాలకునికి నమస్కారం, గోవుల అధిపతికీ నమస్కారం।
Verse 35
वृक्षेरावतकायाय सेनान्ये मध्यमाय च । ख्रुवहस्ताय देवाय धन्विने भार्गवाय च
వ్యాసుడు పలికెను—వృక్షాలతో ఆవరించబడిన దేహముగలవాడికి, సేనాధిపతికీ అంతర్యామి ‘మధ్య’కీ; యజమానరూపంగా చేతిలో ఖ్రువా (లడిల్) ధరించువాడికి; దివ్యుడైన, ధనుర్ధరుడైన, భార్గవుడైన—పరశురామస్వరూపునికి నమస్కారం.
Verse 36
बहुरूपाय विश्वस्य पतये मुछजवाससे । सहस्रशिरसे चैव सहस्रनयनाय च
వ్యాసుడు పలికెను—విశ్వాధిపతికి, అనేకరూపాలు ధరించువాడికి; ముంజగడ్డి వస్త్రధారికి; సహస్రశిరస్సుగలవాడికీ సహస్రనయనుడికీ (నమస్కారం).
Verse 37
शरणं गच्छ कौन्तेय वरदं भुवनेश्वरम्
వ్యాసుడు పలికెను—ఓ కౌంతేయా! వరదాత అయిన భువనేశ్వరుని శరణు పొందుము.
Verse 38
उमापतिं विरूपाक्ष॑ दक्षयज्ञनिबर्हणम् । प्रजानां पतिमव्यग्रं भूतानां पतिमव्ययम्
వ్యాసుడు పలికెను—ఉమాపతి విరూపాక్షుడు, దక్షయజ్ఞాన్ని నాశనం చేసినవాడు; ప్రజల అవ్యగ్రాధిపతి, సమస్త భూతాల అవ్యయాధిపతి—(ఆయనను స్మరిస్తాను/నమస్కరిస్తాను).
Verse 39
कुन्तीनन्दन! तुम उन्हीं वरदायक भुवनेश्वर, उमा वल्लभ, त्रिनेत्रधारी, दक्षयज्ञविनाशक, प्रजापति, व्यग्रतारहित और अविनाशी भगवान् भूतनाथकी शरणमें जाओ ।।
ఓ కుంతీనందనా! ఆ వరదాత భువనేశ్వరుడు—ఉమావల్లభుడు, త్రినేత్రుడు, దక్షయజ్ఞవినాశకుడు, ప్రజాపతి, అవ్యగ్రుడు, అవ్యయుడైన భూతనాథుడు—ఆయన శరణు పొందుము. నేను కపర్దిన్ (జటాజూటధారి), వృషావర్త (ఉత్తమ గమనముగలవాడు), వృషనాభ (శోభిత నాభిగలవాడు), వృషధ్వజ (ధ్వజంపై వృషభచిహ్నధారి), వృషదర్ప, వృషపతి, వృషశృంగ, వృషర్షభ—ధర్మవిగ్రహుడు, ధర్మేశ్వరుడు—ఆ పరమేశ్వరుని శరణు గ్రహిస్తున్నాను.
Verse 40
वृषाड्कं वृषभोदारं वृषभं वृषभेक्षणम् | वृषायुधं वृषशरं वृषभूतं वृषेश्चरम्
వృషభచిహ్నధారి, వృషభసమానంగా ఉదారుడూ స్థిరుడూ, వృషభసదృశ విశాల దృష్టిగలవాడు; ధర్మమయ ఆయుధాలు, ధర్మమయ బాణాలు ధరించినవాడు; స్వయంగా ధర్మస్వరూపుడూ ధర్మాధీశ్వరుడైన ఆ ప్రభువునే నేను శరణు వేడుతున్నాను.
Verse 41
महोदरं महाकायं द्वीपिचर्मनिवासिनम् । लोकेशं वरदं मुण्डं ब्रह्मुण्यं ब्राह्मणप्रियम्
ఆయన మహోదరుడు, మహాకాయుడు, వ్యాఘ్రచర్మధారి; లోకేశ్వరుడు, వరదుడు, ముండితశిరస్సు గలవాడు; బ్రహ్మనిష్ఠుడు, బ్రాహ్మణప్రియుడు.
Verse 42
त्रिशूलपार्णिं वरदं खड्गचर्मधरं प्रभुम् । पिनाकिनं खड्गधरं लोकानां पतिमीश्वरम्
త్రిశూలపాణి, వరదుడు, ఖడ్గం-చర్మం (ఢాలు) ధరించిన ప్రభువు; పినాకధారి, ఖడ్గధారి—లోకాల అధిపతి ఈశ్వరుడు.
Verse 43
प्रपद्ये शरणं देवं शरण्यं चीरवाससम् | कोटि-कोटि ब्रह्माण्डोंको धारण करनेके कारण जिनका उदर और शरीर विशाल है
శరణ్యుడైన, చీరవస్త్రధారియైన ఆ దేవుని నేను శరణు వేడుతున్నాను.
Verse 44
सुवाससे नमस्तुभ्यं सुव्रताय सुधन्विने । धनुर्धराय देवाय प्रियधन्वाय धन्विने
సువాసస్కుడా, సువ్రతుడా, సుధన్వినే—నీకు నమస్కారం. ధనుర్ధరుడైన దేవా, ధనుస్సుకు ప్రియుడా, ధన్వీ—నీకు ప్రణామం.
Verse 45
धन्वन्तराय धनुषे धन्याचार्याय ते नम: । उग्रायुधाय देवाय नम: सुरवराय च
ధన్వంతరా, ధనుస్సుకు అధిపతివైన ధన్య ధనుర్విద్యాచార్యా—నీకు నమస్కారం. భయంకర ఆయుధధారియైన దేవా, దేవులలో శ్రేష్ఠుడా—నీకు నమస్కారం.
Verse 46
नमोस्तु बहुरूपाय नमोस्तु बहुधन्विने । नमोअस्तु स्थाणवे नित्यं नमस्तस्मै तपस्विने
అనేకరూపధారికి నమస్కారం; అనేక ధనుస్సులు ధరించువానికి నమస్కారం. స్థాణువు—అచలుడైన ప్రభువుకు నిత్య నమస్కారం; ఆ తపస్వి శివునికి నమస్కారం.
Verse 47
नमोस्तु त्रिपुरघ्नाय भगघ्नाय च वै नमः । वनस्पतीनां पतये नराणां पतये नम:,त्रिपुरुनाशक और भभमनेत्रविनाशक भगवान् शिवको बारंबार नमस्कार है। वनस्पतियोंके पति तथा नरपतिरूप महादेवजीको नमस्कार है
త్రిపురఘ్నుడైనవానికి, భగఘ్నుడైనవానికి పునఃపునః నమస్కారం. వనస్పతుల అధిపతికి, నరుల అధిపతికి నమస్కారం.
Verse 48
मातृणां पतये चैव गणानां पतये नमः । गवां च पतये नित्यं यज्ञानां पतये नम:,मातृकाओंके अधिपति और गणोंके पालक शिवको नमस्कार है। गोपति और यज्ञपति शंकरको नित्य नमस्कार है
మాతృగణాల అధిపతికి, గణాల అధిపతికి నమస్కారం. గోపతికి, యజ్ఞపతికి—శంకరునికి—నిత్య నమస్కారం.
Verse 49
अपां च पतये नित्यं देवानां पतये नमः । पूष्णो दन्तविनाशाय त्र्यक्षाय वरदाय च
జలాల అధిపతికి నిత్య నమస్కారం; దేవుల అధిపతికి నమస్కారం. పూషణుని దంతాలను భంగం చేసినవానికి, త్రినేత్రుడికి, వరదుడికి కూడా నమస్కారం.
Verse 50
कर्माणि यानि दिव्यानि महादेवस्य धीमत:
మహాబుద్ధిమంతుడైన మహాదేవుని దివ్యకర్మములు—
Verse 51
तानि ते कीर्तयिष्यामि यथाप्रज्ञं यथाश्रुतम् । अर्जुन! अब मैं परम बुद्धिमान् महादेवजीके जो दिव्य कर्म हैं, उनका अपनी बुद्धिके अनुसार जैसा मैंने सुन रखा है, वैसा ही तुम्हारे समक्ष वर्णन करता हूँ ।।
నేను విన్న ప్రకారమే, నా బుద్ధికి అందినంతవరకు, ఆ కర్మలను నీకు కీర్తిస్తాను. అర్జునా! ఇప్పుడు పరమబుద్ధిమంతుడైన మహాదేవుని దివ్యకర్మములను, నా శక్తి మేరకు, నీ సమక్షంలో వివరిస్తాను. ఈ లోకంలో దేవులు గాని, అసురులు గాని, గంధర్వులు గాని, రాక్షసులు గాని—
Verse 52
सुखमेधन्ति कुपिते तस्मिन्नपि गुहागता: । यदि वे कुपित हो जाये तो देवता, असुर, गन्धर्व और राक्षस इस लोकमें अथवा पातालमें छिप जानेपर भी चैनसे नहीं रहने पाते हैं ।।
ఆయన కోపించినప్పుడు గుహల్లో దాగినా ఎవరికీ సుఖశాంతి ఉండదు.
Verse 53
विव्याध कुपितो यज्ञ निर्दयस्त्वभवत् तदा । धनुषा बाणमुत्सृूज्य सघोषं विननाद च
కోపంతో ఆయన యజ్ఞాన్ని ఛేదించాడు; ఆ వేళ ఆయన నిర్దయుడయ్యాడు. ధనుస్సు నుండి బాణాన్ని విడిచి, ఘోరనాదంతో గర్జించాడు.
Verse 54
ते न शर्म कुतः शान्तिं लेभिरे सम सुरास्तदा । विद्रुते सहसा यज्ञे कुपिते च महेश्वरे,देवताओंको उस समय कहीं भी सुख और शान्ति नहीं मिली, महेश्वरके कुपित होनेसे सहसा यज्ञमें उपद्रव खड़ा हो गया था
అప్పుడు దేవతలకు ఎక్కడా సుఖమూ శాంతీ లభించలేదు. యజ్ఞంలో అకస్మాత్తుగా కల్లోలం చెలరేగి, మహేశ్వరుడు కోపించాడు.
Verse 55
तेन ज्यातलघोषेण सर्वे लोका: समाकुला: । बभूवुर्वशगा: पार्थ निपेतुश्च सुरासुरा:
ఆ ధనుర్జ్యా యొక్క గంభీర ప్రతిధ్వనితో సమస్త లోకాలు కలవరపడ్డాయి. ఓ పార్థా, అందరూ అతని వశమయ్యారు; దేవాసురులందరూ దెబ్బతిని భూమిపై పడిపోయారు.
Verse 56
आपक्षुक्षुभिरे सर्वाश्चकम्पे च वसुंधरा । पर्वताश्च व्यशीर्यन्त दिशो नागाश्ष मोहिता:
సమస్త పక్షిజాతి కలవరపడగా భూమి కంపించింది. పర్వతాలు చీలి కూలసాగాయి; దిక్కులు మరియు మహానాగులు కూడా మోహగ్రస్తులయ్యారు.
Verse 57
समुद्रके जलमें ज्वार आ गया, धरती काँपने लगी, पर्वत टूट-फूटकर बिखरने लगे और दिग्गज मूर्च्छित हो गये ।।
భయంకరమైన అంధకారం కమ్ముకోవడంతో సమస్త లోకాలలో ఎక్కడా వెలుగు కనిపించలేదు. సూర్యునితో సహా సమస్త జ్యోతుల కాంతిని శివుడు నశింపజేసినట్లుగా అనిపించింది.
Verse 58
चुक्षुभुर्भयभीताश्च शान्तिं चक्रुस्तथैव च । ऋषय: सर्वभूतानामात्मनश्नव सुखैषिण:
మహర్షులు భయంతో కలవరపడి వెంటనే శాంతికర్మలను ఆచరించసాగారు. సమస్త భూతాలకు, తమకూ క్షేమసుఖాలు కలగాలని కోరుతూ పుణ్యాహవాచనం మొదలైన శమనక్రియలు ప్రారంభించారు.
Verse 59
पूषाणमभ्यद्रवत शड्कर: प्रहसन्निव । पुरोडाशं भक्षयतो दशनान् वै व्यशातयत्,उस समय हँसते हुए-से भगवान् शंकरने पूषापर आक्रमण किया। वे पुरोडाश खा रहे थे। उन्होंने उनके सारे दाँत तोड़ डाले
అప్పుడు శంకరుడు నవ్వుతున్నట్లే పూషుని మీదికి దూసుకెళ్లాడు. పూషుడు పురోడాశాన్ని తింటుండగా, శంకరుడు అతని దంతాలన్నిటినీ విరిచివేశాడు.
Verse 60
ततो निश्चक्रमुर्देवा वेपमाना नता: सम ते । पुनश्न संदधे दीप्तान् देवानां निशिताउशरान्
అప్పుడు దేవతలందరూ భయంతో వణుకుతూ, శిరస్సు వంచి యజ్ఞశాల నుండి బయటికి వచ్చారు. వెంటనే భగవాన్ శివుడు దేవతలను లక్ష్యంగా చేసుకొని పదునైన, దివ్య తేజస్సుతో మండే బాణాలను సంధించాడు.
Verse 61
सधूमान् सस्फुलिज्ांश्व विद्युत्तोयदर्संनि भान् । त॑ दृष्टवा तु सुरा: सर्वे प्रणिपत्य महेश्वरम्
ఆ బాణాలు పొగతో కమ్ముకొని, చినుగులు చిమ్ముతూ, మెరుపు, వర్షధారలు, మేఘగర్జనల వలె కనిపించాయి. ఆ భయంకర దర్శనాన్ని చూసి దేవతలందరూ మహేశ్వరునికి సాష్టాంగ నమస్కారం చేశారు.
Verse 62
रुद्रस्य यज्ञभागं च विशिष्ट ते त्वकल्पयन् | धूम और चिनगारियोंसहित वे बाण बिजलीसहित मेघोंके समान जान पड़ते थे। तब सम्पूर्ण देवताओंने भगवान् महेश्वरको कुपित देख उनके चरणोंमें प्रणाम किया और रुद्रके लिये उन्होंने विशिष्ट यज्ञभागकी कल्पना की ।।
మహేశ్వరుడు (రుద్రుడు) కోపంతో ఉన్నాడని చూసి దేవతలందరూ భయాక్రాంతులై ఆయన పాదాల వద్ద పడి నమస్కరించారు; రుద్రునికి యజ్ఞంలో ప్రత్యేక భాగాన్ని నిర్ణయించారు. ఆయన కోపం శాంతించిన తరువాత యజ్ఞం సంపూర్ణమైంది; ఆ దినం నుంచే దేవతలు రుద్రుని పట్ల ఎప్పుడూ అప్రమత్తంగా ఉంటారు.
Verse 63
तेन चैवातिकोपेन स यज्ञ: संधितस्तदा । भग्नाश्नापि सुरा आसन् भीताश्चाद्यापि त॑ं प्रति
ఆ మహా కోపం వల్లనే ఆ యజ్ఞం అప్పుడు సరిచేయబడి సంపూర్ణమైంది. దేవతలు అప్పుడే భయంతో చెదరిపోయారు; ఇప్పటికీ ఆయన పట్ల భయంతోనే ఉంటారు.
Verse 64
असुराणां पुराण्यासंस्त्रीणि वीर्यवर्तां दिवि । आयसं राजतं चैव सौवर्ण परमं महत्
వ్యాసుడు చెప్పెను—రాజా! పూర్వకాలంలో పరాక్రమశాలులైన అసురులకు ఆకాశంలో మూడు పురాలు ఉండేవి—ఒకటి ఇనుముతో, రెండవది వెండితో, మూడవది అత్యంత విశాలమైన బంగారంతో నిర్మితమైనది.
Verse 65
सौवर्ण कमलाक्षस्य तारकाक्षस्य राजतम् | तृतीयं तु पुरं तेषां विद्युम्मालिन आयसम्,उनमेंसे सोनेका नगर कमलाक्षके, चाँदीका तारकाक्षके तथा तीसरा लोहेका बना हुआ नगर विद्युन्मालीके अधिकारमें था
ఆ మూడు దుర్గనగరాలలో స్వర్ణనగరం కమలాక్షునిది, రజతనగరం తారకాక్షునిది, మూడవది—ఇనుముతో నిర్మితమైన నగరం—విద్యున్మాలికి అధీనంలో ఉండెను।
Verse 66
न शक्तस्तानि मघवान् भेत्तुं सर्वायुधैरपि । अथ सर्वे सुरा रुद्रं जग्मु: शरणमर्दिता:
మఘవాన్ ఇంద్రుడు సమస్త ఆయుధాలను ప్రయోగించినా ఆ నగరాలను ఛేదించలేకపోయెను। అప్పుడు వాటిచేత పీడితులైన సమస్త దేవతలు రుద్రుని (శివుని) శరణు కోరుతూ వెళ్లిరి।
Verse 67
ते तमूचुर्महात्मानं सर्वे देवा: सवासवा: । ब्रह्मदत्तवरा होते घोरास्त्रिपुरवासिन:
అప్పుడు ఇంద్రునితో కూడిన సమస్త దేవతలు ఆ మహాత్మునితో ఇలా అన్నారు—“హే బ్రహ్మదత్త వరప్రాప్త పురోహితా! త్రిపురవాసులు భయంకరులు…”
Verse 68
त्वदृते देवदेवेश नान्य: शक्त: कथंचन
హే దేవదేవేశా! మీను తప్ప మరెవ్వరూ ఏ విధంగానూ సమర్థులు కారు।
Verse 69
हन्तुं दैत्यान् महादेव जहि तांस्त्वं सुरद्विष: । 'देवदेवेश्वर महादेव! आपके सिवा दूसरा कोई उन दैत्योंका वध करनेमें समर्थ नहीं है; अतः आप उन देवद्रोहियोंको मार डालिये || ६८ $ ।।
హే మహాదేవా! ఆ దైత్యులను సంహరించండి—దేవద్రోహులను కూలదోసండి। మీను తప్ప వారి వధకు మరెవ్వరూ సమర్థులు కారు; కనుక ఈ దేవశత్రువులకు అంతం చేయండి।
Verse 70
निपातयिष्यसे चैतानसुरान् भुवनेश्वर । 'भुवनेश्वर! रुद्र! आप जब इन असुरोंका विनाश कर डालेंगे, तबसे सम्पूर्ण यज्ञकर्मोमें जो पशु (यज्ञके साधनभूत उपकरण) होंगे, वे रुद्रके भाग समझे जायूँगे' ।।
వ్యాసుడు పలికెను—“ఓ భువనేశ్వరా! నీవు ఈ అసురులను నిపాతము చేయుదువు. మరియు ఓ రుద్రా! నీవు వీరి వినాశమును కలిగించిన తరువాత, సమస్త యజ్ఞకర్మలలో అర్పింపబడే పశువులు (యజ్ఞసాధనములైన ఉపకరణములు) రుద్రభాగముగా భావింపబడుదురు.” అట్లు చెప్పబడినవాడు దేవహితకాంక్షతో “తథాస్తు” అని పలికెను.
Verse 71
गन्धमादनविन्ध्यौ च कृत्वा वंशध्वजौ हर: । पृथ्वीं ससागरवनां रथं कृत्वा तु शड्कर:
వ్యాసుడు పలికెను—హరుడు గంధమాదనము మరియు వింధ్యము అనే రెండు పర్వతాలను తన రథధ్వజదండములుగా చేసెను; శంకరుడు సముద్రములు, వనములతో కూడిన భూమినే రథముగా చేసెను.
Verse 72
अक्ष॑ कृत्वा तु नागेन्द्रं शेषं नाम त्रिलोचन: । चक्रे कृत्वा तु चन्द्रार्कों देवदेव: पिनाकधृक्
వ్యాసుడు పలికెను—త్రినేత్రుడు, పినాకధారి దేవదేవుడు (శివుడు) నాగేంద్రుడు శేషుని రథధురముగా చేసి, చంద్రసూర్యులను రెండు చక్రములుగా చేసెను.
Verse 73
अणी कृत्वैलपत्रं च पुष्पदन्तं च ऋयम्बक: । यूपं कृत्वा तु मलयमवनाहं च तक्षकम्
వ్యాసుడు పలికెను—ఋయంబకుడు (శివుడు) అణి (తీక్ష్ణ అగ్రభాగము) ను, అలాగే ఏలపత్రను మరియు పుష్పదంతుని సృష్టించెను; యూపమును చేసి మలయము, అవనాహము, తక్షకుని కూడా తగిన విధముగా ఏర్పరచెను.
Verse 74
देवताओंके ऐसा कहनेपर भगवान् शिवने “तथास्तु” कहकर उनके हितकी इच्छासे गन्धमादन और विन्ध्याचल इन दो पर्वतोंको अपने रथके दो पार्श्ववर्ती ध्वज बनाये। फिर समुद्र और पर्वतोंसहित समूची पृथ्वीको रथ बनाकर नागराज शेषको उस रथका धुरा बनाया। तत्पश्चात् त्रिनेत्रधारी पिनाकपाणि देवाधिदेव महादेवने चन्द्रमा और सूर्य दोनोंको रथके दो पहिये बनाये। एलपत्रके पुत्र और पुष्पदनन््तको जूएकी कीलें बनाया। फिर त्यम्बकने मलयाचलको यूप और तक्षक नागको जूआ बाँधनेकी रस्सी बना लिया || ७०-- ७३ || योक्त्राड्ानि च सत्त्वानि कृत्वा शर्व: प्रतापवान् | वेदान् कृत्वाडथ चतुरश्षतुरश्चवान् महेश्वर:
వ్యాసుడు పలికెను—దేవతలు అట్లు చెప్పగా భగవాన్ శంభువు దేవహితకాంక్షతో “తథాస్తు” అని పలికి, గంధమాదనము మరియు వింధ్యము అనే రెండు పర్వతాలను తన రథపు పక్కధ్వజములుగా చేసెను. తరువాత సముద్రములు, పర్వతములతో కూడిన సమస్త భూమిని రథముగా చేసి, నాగరాజు శేషుని దాని ధురముగా చేసెను. ఆపై త్రినేత్రుడు, పినాకపాణి దేవాధిదేవ మహాదేవుడు చంద్రసూర్యులను రథపు రెండు చక్రములుగా చేసెను. ఏలపత్రుని కుమారుని మరియు పుష్పదంతుని జూకీళ్ళుగా నియమించెను; త్ర్యంబకుడు మలయాచలమును యూపముగా, తక్షక నాగుని జూకు కట్టే తాడుగా చేసెను. ఇదే విధంగా ప్రతాపవంతుడు శర్వుడు ఇతర ప్రాణులను జూతలు, బాగడోరులు మొదలైనవిగా ఏర్పాటు చేసి, నాలుగు వేదములనే రథపు నాలుగు అశ్వములుగా చేసెను.
Verse 75
उपवेदान् खलीनांश्व॒ कृत्वा लोकत्रयेश्वर: । गायत्री प्रग्रह कृत्वा सावित्रीं च महेश्वर:,तत्पश्चात् तीनों लोकोंके स्वामी महेश्वरने उपवेदोंको लगाम बनाकर गायत्री और सावित्रीको प्रग्रह बना लिया
త్రిలోకాధిపతి మహేశ్వరుడు ఉపవేదాలను అశ్వాల కళ్లెములుగా చేసి, గాయత్రీ సావిత్రీలను ప్రగ్రహములుగా (రెయిన్స్గా) చేసి వాటిని వశపరచుకొనెను।
Verse 76
कृत्वोड्कार प्रतोदं च ब्रह्माणं चैव सारथिम् । गाण्डीवं मन्दरं कृत्वा गुणं कृत्वा तु वासुकिम्
ఓంకారాన్ని ప్రతోదముగా (చాబుకుగా) చేసి, బ్రహ్మను సారథిగా నియమించి; మందరపర్వతాన్ని గాండీవ ధనుస్సుగా చేసి, వాసుకిని దాని గుణముగా (ప్రత్యంచగా) చేసెను।
Verse 77
विष्णुं शरोत्तमं कृत्वा शल्यमग्निं तथैव च | वायुं कृत्वाथ वाजाभ्यां पुड्खे वैवस्वतं यमम्
విష్ణువును శరోత్తమముగా చేసి, అగ్నిని దాని శల్యముగా (నోకగా) చేసి; వాయువును దాని పక్షములుగా చేసి, పుచ్ఛముగా వైవస్వత యముని చేసెను।
Verse 78
विद्युत् कृत्वाथ निश्राणं मेरुं कृत्वाथ वै ध्वजम् | आरुहा स रथं दिव्यं सर्वदेवमयं शिव:
విద్యుత్తును (అస్త్రానికి) నిశ్రాణముగా—తీక్ష్ణధారగా—చేసి, మేరుపర్వతాన్ని ప్రధాన ధ్వజస్థానముగా నిలిపి; సర్వదేవమయమైన దివ్య రథమును అధిరోహించి శివుడు బయలుదేరెను।
Verse 79
त्रिपुरस्यथ वधार्थाय स्थाणु: प्रहरतां वर: । असुराणामन्तकर: श्रीमानतुलविक्रम:
అప్పుడు త్రిపుర వధార్థమై, ప్రహరించువారిలో శ్రేష్ఠుడు, అసురాంతకుడు, శ్రీమంతుడు, అతులవిక్రముడైన స్థాణు (శివుడు) నిర్ణాయక ప్రహారానికి సిద్ధమయ్యెను।
Verse 80
स्तूयमान: सुरै: पार्थ ऋषिभिश्न तपोधनै: । स्थान माहेश्वरं कृत्वा दिव्यमप्रतिमं प्रभु:
హే పార్థా! దేవతలచే, తపోధనులైన ఋషులచే స్తుతింపబడిన ఆ ప్రభువు మహేశ్వరుని దివ్యమైన, అపూర్వమైన ధామాన్ని స్థాపించాడు।
Verse 81
यदा त्रीणि समेतानि अन्तरिक्षे पुराणि च
వ్యాసుడు చెప్పెను—అంతరిక్ష మధ్యలో ఆ మూడు కలిసినప్పుడు, పురాతన (లక్షణాలు) కూడా అలాగే ప్రదర్శితమైనప్పుడు…
Verse 82
पुराणि न च तं शेकुर्दानिवा: प्रतिवीक्षितुम्
పురాతనులైనవారికూడా అతనిని ప్రత్యక్షంగా చూడలేకపోయారు; అంత భయంకరమైన దృశ్యం అది।
Verse 83
पुराणि दग्धवन्तं तं देवी याता प्रवीक्षितुम्
వ్యాసుడు చెప్పెను—పురాతన (అభిలేఖాలను) దహింపజేసిన అతనిని పరిశీలించుటకు దేవి అక్కడికి వెళ్లెను।
Verse 84
बालमड्कगतं कृत्वा स्वयं पञ्चशिखं पुन: । जिस समय वे तीनों पुरोंको दग्ध कर रहे थे, उस समय पार्वतीदेवी भी उन्हें देखनेके लिये एक पाँच शिखावाले बालकको गोदमें लेकर वहाँ गयीं ।।
తరువాత ఉమా స్వయంగా పంచశిఖుడైన బాలకుని ఒడిలో పెట్టుకొని, జిజ్ఞాసతో దేవతలను అడిగెను—“ఇతడు ఎవరు?”
Verse 85
असूयतश्च शक्रस्य वज्ेण प्रहरिष्यत: । बाहुं सवज्ं तं तस्य क्रुद्धस्यास्तम्भयत् प्रभु:
అసూయతో ప్రేరితుడైన శక్రుడు (ఇంద్రుడు) వజ్రంతో ప్రహరించబోతుండగా, ప్రభువు క్రోధంతో ఉన్న ఇంద్రుని వజ్రసహితంగా పైకెత్తిన భుజాన్ని ఆపి స్థంభింపజేశాడు।
Verse 86
प्रहस्य भगवांस्तूर्ण सर्वलोकेश्वरो विभु: । पार्वतीदेवीने देवताओंसे पूछा--“पहचानते हो
అప్పుడు శక్రుడు (ఇంద్రుడు) స్థంభించిన భుజంతో దేవగణములచే పరివృతుడై అక్కడే నిలిచెను।
Verse 87
जगाम ससुरस्तूर्ण ब्रह्माणं प्रभुमव्ययम् । तदनन्तर स्तम्भित हुई भुजाके साथ ही देवताओंसहित इन्द्र तुरंत ही वहाँसे अविनाशी भगवान् ब्रह्माजीके पास गये ।।
ఆ తరువాత ఇంద్రుడు దేవతలతో కలిసి త్వరగా అవ్యయుడైన ప్రభువు బ్రహ్మదేవుని వద్దకు వెళ్లెను। అక్కడికి చేరి శిరస్సు వంచి నమస్కరించి, అంజలి ఘటించి ఇలా పలికిరి—“బ్రహ్మన్! పార్వతీదేవి ఒడిలో బాలరూపం ధరించిన ఒక అద్భుత సత్త్వం ఉంది; దానిని చూచినప్పటికీ అది ఎవరో మేము గుర్తించలేకపోయాము।”
Verse 88
किमप्यड्कगतं ब्रह्मन् पार्वत्या भूतमद्भुतम् । बालरूपधरं दृष्टवा नास्माभिरभिलक्षित:
“బ్రహ్మన్! పార్వతీదేవి ఒడిలో ఒక అద్భుత సత్త్వం ఉంది. అది బాలరూపం ధరించి కనిపించినప్పటికీ అది ఎవరో మేము గుర్తించలేకపోయాము।”
Verse 89
तस्मात् त्वां प्रष्टमिच्छामो निर्जिता येन वै वयम् । अयुध्यता हि बालेन लीलया सपुरंदरा:
“అందుచేత మేము మీను అతని విషయమై ప్రశ్నించదలచుకున్నాము—ఎవరి చేత మేము పరాజితులమయ్యామో. ఆ బాలుడు యుద్ధమే చేయక, లీలగా, ఇంద్రునితో సహా మమ్మల్ని దేవతలందరినీ వశపరచెను।”
Verse 90
तेषां तद् वचन श्रुत्वा ब्रह्मा ब्रह्म॒विदां वर: । ध्यात्वा स शम्भुं भगवान् बालं चामिततेजसम्
వారి మాటలు విని బ్రహ్మవిద్యావేత్తలలో శ్రేష్ఠుడైన భగవాన్ బ్రహ్మ ధ్యానంలో లీనమై, అపార తేజస్సుతో ప్రకాశించే బాలరూపధారి భగవాన్ శంభు (శివుడు)నే అని గుర్తించాడు.
Verse 91
उवाच भगवान् ब्रह्मा शक्रादींश्व॒ सुरोत्तमान् । चराचरस्य जगत: प्रभु: स भगवान् हर:
అప్పుడు భగవాన్ బ్రహ్మ ఇంద్రాది దేవశ్రేష్ఠులను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు—“చరాచర జగత్తుకు ప్రభువు ఆ భగవాన్ హరుడు (శంకరుడు). మహాదేవునికంటే ఉన్నతమైన శక్తి మరొకటి లేదు. మీరు పార్వతితో కలిసి దర్శించిన అపార తేజస్సుగల బాలుడు స్వయంగా శంకరుడే; పార్వతిని ఆనందింపజేయుటకై ఆయన బాలరూపం ధరించాడు. కాబట్టి రండి—మనమందరం ఆయన శరణు పొందుదాం.”
Verse 92
तस्मात् परतरं नान्यत् किंचिदस्ति महेश्वरात् । यो दृष्टो हमुमया सार्ध युष्माभिरमितद्युति:
కాబట్టి మహేశ్వరునికంటే ఉన్నతమైనది ఏదీ లేదు. ఉమాతో కలిసి మీరు దర్శించిన అపార కాంతిగల బాలుడు స్వయంగా భగవాన్ శంకరుడే.
Verse 93
स पार्वत्या: कृते शर्व: कृतवान् बालरूपताम् | ते मया सहिता यूय॑ प्रापयध्वं तमेव हि
పార్వతీ కోసం శర్వుడు (శివుడు) బాలరూపం ధరించాడు. కాబట్టి మీరు అందరూ నాతో కలిసి వెళ్లి ఆయననే ఆశ్రయించండి.
Verse 94
स एष भगवान् देव: सर्वलोकेश्वर: प्रभु: । न सम्बुबुधिरे चैनं देवास्तं भुवनेश्वरम्
ఆయనే భగవాన్ దేవుడు, సమస్త లోకాలకూ ఈశ్వరుడూ ప్రభువూ; అయినా దేవతలు కూడా ఆ భువనేశ్వరుణ్ని యథార్థంగా గుర్తించలేకపోయారు.
Verse 95
अथाश्येत्य ततो ब्रह्मा दृष्टवा स च महेश्वरम्
అప్పుడు బ్రహ్మ అక్కడికి చేరి మహేశ్వరుని (శివుని) దర్శించి, విధివిధానంగా ముందుకు సాగాడు—ఆ భక్తిపూర్వక సన్నిధిలోనే జగత్తు క్రమం అంగీకరించబడినట్లు అయింది।
Verse 96
ब्रह्मोवाच त्वं यज्ञों भुवनस्यास्य त्वं गतिस्त्वं परायणम्
బ్రహ్మ అన్నాడు—“ఈ భువనానికి యజ్ఞం నీవే; దీనికి ఆధారం నీవే; గతి నీవే, పరమాశ్రయం నీవే. నీవే భవుడు, నీవే మహాదేవుడు; నీవే పరమధామం, పరమపదం. నీ చేతనే ఈ సమస్త చరాచర జగత్తు అన్ని వైపులా వ్యాపించి ఉంది.”
Verse 97
त्वं भवस्त्वं महादेवस्त्वं धाम परमं पदम् | त्वया सर्वमिदं व्याप्तं जगत् स्थावरजड्रमम्
“నీవే భవుడు, నీవే మహాదేవుడు; నీవే పరమధామం, పరమపదం. నీ చేతనే ఈ సమస్త జగత్తు—స్థావరమూ జంగమమూ—అన్ని వైపులా వ్యాపించి ఉంది.”
Verse 98
भगवन् भूतभव्येश लोकनाथ जगत्पते । प्रसादं कुरु शक्रस्य त्वया क्रोधार्दितस्य वै,भूत, वर्तमान और भविष्यके स्वामी भगवन्! लोकनाथ! जगत्पते! ये इन्द्र आपके क्रोधसे पीड़ित हो रहे हैं। आप इनपर कृपा कीजिये
“భగవాన్! భూత-భవ్యేశ్వరా, లోకనాథా, జగత్పతే! శక్రుడు (ఇంద్రుడు) నీ క్రోధంతో బాధపడుతున్నాడు; అతనిపై ప్రసాదం చూపుము.”
Verse 99
व्यास उवाच पद्मयोनिवच: श्रुत्वा ततः प्रीतो महेश्वर: । प्रसादाभिमुखो भूत्वा अट्टहासमथाकरोत्
వ్యాసుడు అన్నాడు—“పద్మయోని (బ్రహ్మ) మాటలు విని మహేశ్వరుడు సంతోషించాడు. కృప చూపుటకు ఉन्मుఖుడై, ఆపై అతడు అట్టహాసం చేశాడు.”
Verse 100
ततः प्रसादयामासुरुमां रुद्रं च ते सुरा: । अभवच्च पुनर्बाहुर्यथाप्रकृति वच्धिण:,तब देवताओंने पार्वतीदेवी तथा भगवान् शंकरको प्रसन्न किया। फिर वज्रधारी इन्द्रकी बाँह जैसी पहले थी, वैसी हो गयी
అప్పుడు దేవతలు ఉమా మరియు రుద్రుని ప్రసన్నం చేశారు. ఆ ప్రసాదం వల్ల వజ్రధారి ఇంద్రుని భుజం మళ్లీ పూర్వంలాగే సహజ స్థితికి వచ్చింది.
Verse 101
तेषां प्रसन्नो भगवान् सपत्नीको वृषध्वज: । देवानां त्रिदशश्रेष्ठो दक्षयज्ञविनाशन:,दक्षयज्ञका विनाश करनेवाले देवश्रेष्ठ भगवान् वृषध्वज अपनी पत्नी उमाके साथ देवताओंपर प्रसन्न हो गये
వారిపై భగవాన్ వృషధ్వజుడు (శివుడు) తన భార్య ఉమతో కూడి ప్రసన్నుడయ్యాడు—త్రిదశులలో శ్రేష్ఠుడు, దక్షయజ్ఞాన్ని ధ్వంసం చేసినవాడు.
Verse 102
स वै रुद्र: स च शिव: सोडग्नि: सर्वश्न सर्ववित् । स्चेन्द्रश्नेव वायुश्व सो5श्वचिनौ च स विद्युत:
ఆయనే రుద్రుడు, ఆయనే శివుడు; ఆయనే అగ్ని—సర్వరూపుడు, సర్వజ్ఞుడు. ఆయనే ఇంద్రుడు, ఆయనే వాయువు; ఆయనే అశ్వినీదేవతలు ఇద్దరూ, ఆయనే విద్యుత్తు.
Verse 103
स भव: स च पर्जन्यो महादेव: सनातन: । स चन्द्रमा: स चेशान: स सूर्यो वरुणश्व॒ सः,वे ही भव, वे ही मेघ और वे ही सनातन महादेव हैं। चन्द्रमा, ईशान, सूर्य और वरुण भी वे ही हैं
ఆయనే భవుడు, ఆయనే పర్జన్యుడు (వర్షశక్తి), ఆయనే సనాతన మహాదేవుడు. ఆయనే చంద్రుడు, ఆయనే ఈశానుడు, ఆయనే సూర్యుడు, ఆయనే వరుణుడు.
Verse 104
स काल: सो&न््तको मृत्यु: स यमो रात्र्यहानि तु । मासार्धमासा ऋतव: संध्ये संवत्सरशक्ष॒ सः,वे ही काल, अनाक, मृत्यु, यम, रात्रि, दिन, मास, पक्ष, ऋतु, संध्या और संवत्सर हैं
ఆయనే కాలము, ఆయనే అంతకుడు, ఆయనే మృతి, ఆయనే యముడు. ఆయనే రాత్రి మరియు పగలు; మాసము, పక్షము, ఋతువులు, సంధ్యలు, సంవత్సరమూ ఆయనే.
Verse 105
धाता च स विधाता च विश्वात्मा विश्वकर्मकृत् | सर्वासां देवतानां च धारयत्यवपुर्वपु:
ఆయనే ధాత, విధాత; విశ్వాత్మ; విశ్వరూప కార్యాల కర్త. తాను నిర్దేహుడై ఉన్నప్పటికీ సమస్త దేవతల దేహాలను ధరిచి పోషించువాడు ఆయనే.
Verse 106
सर्वदेवै: स्तुतो देव: सैकधा बहुधा च सः । शतधा सहस्रधा चैव भूय: शतसहस्रधा,सम्पूर्ण देवता सदा उनकी स्तुति करते हैं। वे महादेवजी एक होकर भी अनेक हैं। सौ, हजार और लाखों रूपोंमें वे ही विराज रहे हैं
సమస్త దేవతలచే స్తుతింపబడే ఆ దేవుడు—ఒకడై ఉండి కూడా అనేక విధాలుగా ప్రకాశిస్తాడు. వందలుగా, వేలుగా, మరల లక్షల రూపాలలోనూ ఆయనే విరాజిల్లుతాడు.
Verse 107
द्वे तनू तस्य देवस्य वेदज्ञा ब्राह्मणा विदु: । घोरा चान्या शिवा चान्या ते तनू बहुधा पुनः
వేదజ్ఞ బ్రాహ్మణులు ఆ దేవునికి రెండు తనువులు ఉన్నాయని తెలుసుకొంటారు—ఒకటి ఘోరము, మరొకటి శివము (శుభప్రదము). అవి వేర్వేరుగా ఉన్నప్పటికీ వాటి నుంచే మళ్లీ మళ్లీ అనేక రూపాలు ఉద్భవిస్తాయి.
Verse 108
घोरा तु या तनुस्तस्य सो<नग्निर्विष्णु: स भास्कर: । सौम्या तु पुनरेवास्य आपो ज्योतींषि चन्द्रमा:
ఆయన ఘోర తనువే అగ్ని, విష్ణువు, భాస్కరుడు (సూర్యుడు); ఆయన సౌమ్య తనువే ఆపః (జలం), ఆకాశ జ్యోతులు—గ్రహనక్షత్రాలు—మరియు చంద్రుడు.
Verse 109
वेदा: साज्रोपनिषद: पुराणाध्यात्मनिश्चया: । यदत्र परम गुहां स वै देवो महेश्वर:,वेद, वेदांग, उपनिषद् पुराण और अध्यात्मशास्त्रके जो सिद्धान्त हैं तथा उनमें भी जो परम रहस्य है, वह भगवान् महेश्वर ही हैं
వేదాలు, వేదాంగాలు, ఉపనిషత్తులు, పురాణాలు, అధ్యాత్మశాస్త్రాల నిశ్చయార్థాలు—అందులోని పరమ గుహ్య రహస్యం—అదే దేవుడు మహేశ్వరుడు.
Verse 110
ईदृशश्व महादेवो भूयांश्न भगवानज: । न हि सर्वे मया शक््या वक्तुं भगवतो गुणा:
వ్యాసుడు పలికెను—ఇదే మహాదేవుని స్వరూపము—సదా మరింత మహోన్నతుడు, భగవంతుడు, అజుడు. ఆ ప్రభువు యొక్క సమస్త గుణములను పూర్తిగా వర్ణించుట నాకు సాధ్యము కాదు.
Verse 111
अपि वर्षसहस्रेण सततं पाण्डुनन्दन । अर्जुन! यह है अजन्मा भगवान् महादेवका महामहिमस्वरूप। मैं सहस्रों वर्षोतक लगातार वर्णन करता रहूँ तो भी भगवानके समस्त गुणोंका पार नहीं पा सकता ।।
వ్యాసుడు పలికెను—ఓ పాండునందన అర్జునా! ఈ అజుడు, భగవంతుడు మహాదేవుడు పరమ మహిమకు సాక్షాత్ స్వరూపము. నేను వేల సంవత్సరాలు నిరంతరం వర్ణించినా కూడా, భగవంతుని సమస్త గుణముల తీరాన్ని చేరలేను.
Verse 112
आयुरारोग्यमैश्चर्य वित्तं कामांश्व पुष्कलान्
(ఆయన) దీర్ఘాయువు, ఆరోగ్యం, ఐశ్వర్యం, ధనం, మరియు సమృద్ధమైన భోగసుఖాలను (ప్రదానం చేస్తాడు).
Verse 113
सेन्द्रादिषु च देवेषु तस्य चैश्वर्यमुच्यते
వ్యాసుడు పలికెను—ఇంద్రాది దేవతల మధ్యలో కూడా ఆయనదే ఐశ్వర్యమని ప్రకటించబడింది. ఆయనే ఈశ్వరుడిగా లోకంలో మనుష్యుల శుభాశుభ కర్మఫలాలను ప్రసాదించుచు నిమగ్నుడై ఉంటాడు. సమస్త కోరికల సిద్ధిని ప్రసాదించే ఈశ్వరుడని కూడా ఆయనే ఉపదేశింపబడెను.
Verse 114
स चैव व्यापृतो लोके मनुष्याणां शुभाशुभे । ऐश्वर्याच्चैव कामानामीश्व्रक्ष॒ स उच्यते
అతడే లోకంలో మనుష్యుల శుభాశుభ కర్మల విషయమై నిమగ్నుడై, వాటి ఫలితాలను ప్రసాదిస్తాడు. ఐశ్వర్యమూ, కోరికల సిద్ధియూ ఆయనపై ఆధారపడుటచేతనే ఆయన ‘ఈశ్వరుడు’ అని పిలువబడుతాడు.
Verse 115
महेश्वरश्न महतां भूतानामीश्वरश्च॒ सः । बहुभिरबहुधा रूपैर्विश्वं व्याप्रोति वै जगत्
మహాభూతములకూ అధిపతి కావున ఆయనే మహేశ్వరుడు. అనేక విధములైన అసంఖ్యాక రూపములతో సమస్త జగత్తును ఆయన వ్యాపించి ఉన్నాడు.
Verse 116
तस्य देवस्य यद् वक्त्रं समुद्रे तदधिषछ्ठितम् । वडवामुखेति विख्यातं पिबत् तोयमयं हवि:,उन महादेवजीका जो मुख है, वह समुद्रमें स्थित है। वह “वडवामुख” नामसे विख्यात होकर जलमय हविष्यका पान करता है
ఆ దేవుని ముఖము సముద్రములో స్థితమై ఉంది; అది ‘వడవాముఖ’మని ప్రసిద్ధి పొందింది, జలమయ హవిస్సును పానము చేస్తూ ఉంటుంది.
Verse 117
एष चैव श्मशानेषु देवो वसति नित्यश: । यजन्त्येनं जनास्तत्र वीरस्थान इतीश्वरम्,ये ही महादेवजी श्मशानभूमि (काशीपुरी)-में नित्य निवास करते हैं। वहाँ मनुष्य “वीरस्थानेश्वर” के नामसे इनकी आराधना करते हैं
ఈ దేవుడు శ్మశానములలో నిత్యము నివసిస్తాడు. అక్కడ ప్రజలు ఆయనను ‘వీరస్థానేశ్వర’ుడని ఈశ్వరునిగా పూజిస్తారు.
Verse 118
अस्य दीप्तानि रूपाणि घोराणि च बहूनि च । लोके यान्यस्य पूज्यन्ते मनुष्या: प्रवदन्ति च,इनके बहुत-से तेजस्वी घोर रूप हैं, जो लोकमें पूजित होते हैं और मनुष्य उनका कीर्तन करते रहते हैं
ఆయనకు అనేక ప్రకాశమయ రూపములు ఉన్నాయి; అలాగే అనేక భయంకర రూపములూ ఉన్నాయి. లోకములో వాటిని ప్రజలు పూజిస్తారు, మనుష్యులు వాటిని నిత్యము కీర్తిస్తారు.
Verse 119
नामधेयानि लोकेषु बहुन्यस्य यथार्थवत् । निरुच्यन्ते महत्त्वाच्च विभुत्वात् कर्मणस्तथा,उनकी महत्ता, सर्वव्यापकता तथा कर्मके अनुसार लोकमें इनके बहुत-से यथार्थ नाम बताये जाते हैं
ఆయన మహత్త్వము, సర్వవ్యాపక విభుత్వము, మరియు కర్మ స్వభావము ప్రకారం లోకములలో ఆయనకు అనేక యథార్థ నామములు చెప్పబడుతున్నాయి.
Verse 120
वेदे चास्य समाम्नातं शतरुद्रियमुत्तमम् । नाम्ना चानन्तरुद्रेति हुपस्थानं महात्मन:,यजुर्वेदमें भी परमात्मा शिवकी “शतरुद्रिय” नामक उत्तम स्तुति बतायी गयी है। अनन्तरुद्रनामसे इनका उपस्थान बताया गया है
వేదాలలో ఆ మహాత్మునికి ‘శతరుద్రీయం’ అనే ఉత్తమ స్తోత్రం కూడా సంరక్షితమై ఉంది; అలాగే ‘అనంతరుద్ర’ అనే నామంతో ఆయన ఉపాసనావిధి బోధించబడింది।
Verse 121
स कामानां प्रभुर्देवो ये दिव्या ये च मानुषा: । स विभु: स प्रभुर्देवो विश्व व्याप्रोति वै महत्
దివ్యమైనవైనా మానవమైనవైనా—సర్వ భోగాలు, కోరికల విషయాలన్నిటికీ అధిపతి ఆయనే దేవుడు. ఆ సర్వశక్తిమంతుడు ఈ విశాల విశ్వమంతటా వ్యాపించి ఉన్నాడు; అందుకే ‘విభు’ ‘ప్రభు’ అని పిలువబడతాడు।
Verse 122
ज्येष्ठ भूतं वदन्त्येनं ब्राह्मणा मुनयस्तथा । प्रथमो होष देवानां मुखादस्यानलो5भवत्
బ్రాహ్మణులు మరియు మునులు ఆయనను సమస్త భూతాలలో జ్యేష్ఠుడని చెబుతారు. ఆయన దేవతలలో అగ్రగణ్యుడు; ఆయన ముఖమునుండి అగ్నిదేవుడు ప్రాదుర్భవించాడు।
Verse 123
सर्वथा यत् पशून् पाति तैश्न यद् रमते पुनः । तेषामधिपतिर्यच्च तस्मात् पशुपति: स्मृत:
ఆయన సమస్త విధాలుగా ప్రాణులను కాపాడుతాడు, మళ్లీ వారితోనే ఆనందంగా విహరిస్తాడు, మరియు వారందరికీ అధిపతి—అందుకే ఆయన ‘పశుపతి’గా స్మరించబడతాడు।
Verse 124
दिव्यं च ब्रह्मचर्येण लिड्रमस्य यथा स्थितम् । महयत्येष लोकांश्व महेश्वर इति स्मृत:,इनका दिव्य लिंग ब्रह्मचर्यसे स्थित है। ये सम्पूर्ण लोकोंको महिमान्वित करते हैं; इसलिये महेश्वर कहे गये हैं
ఆయన దివ్య లింగం బ్రహ్మచర్యబలంతో స్థాపితమై ఉంది. ఆయన సమస్త లోకాలను మహిమాపరచి ధరిస్తాడు; అందుకే ‘మహేశ్వరుడు’గా స్మరించబడతాడు।
Verse 125
ऋषयश्नैव देवाश्ष गन्धर्वाप्सरसस्तथा । लिज्भमस्यार्चयन्ति सम तच्चाप्यूर्ध्व समास्थितम्,ऋषि, देवता, गन्धर्व और अप्सराएँ इनके ऊर्ध्वलोकस्थित लिंगविग्रह (प्रतीक)-की पूजा करती हैं
వ్యాసుడు పలికెను—ఋషులు, దేవతలు, గంధర్వులు, అప్సరసలు అందరూ ఆ పవిత్ర లింగ-ప్రతీకాన్ని ఆరాధిస్తారు; అది ఊర్ధ్వలోకాలలో ప్రతిష్ఠితమై ఉంది.
Verse 126
पूज्यमाने ततस्तस्मिन् मोदते स महेश्वर: । सुखी प्रीतश्न॒ भवति प्रद्ृष्टश्वेव शड्कर:
ఆ ప్రతీకానికి పూజ జరిగితే కల్యాణకరుడైన మహేశ్వరుడు ఆనందిస్తాడు; శంకరుడు ప్రత్యక్షంగా దర్శనమిచ్చినట్లుగా సుఖించి, పరమ ప్రసన్నుడవుతాడు.
Verse 127
यदस्य बहुधा रूप॑ भूतभव्यभवस्थितम् | स्थावरं जज्भमं चैव बहुरूपस्तत: स्मृत:,भूत, भविष्य और वर्तमान--तीनों कालोंमें इनके स्थावर-जंगम बहुत-से रूप स्थित होते हैं; इसलिये इन्हें 'बहुरूप” नाम दिया गया है
భూతం, భవిష్యత్తు, వర్తమానం—ఈ మూడు కాలాలలో ఆయనకు స్థావర-జంగమ అనేక రూపాలు ఉన్నాయి; అందుకే ఆయన ‘బహురూపుడు’ అని స్మరించబడతాడు.
Verse 128
एकाक्षो जाज्वतन्नास्ते सर्वतो$क्षिमयो5पि वा । क्रोधाद् यश्चाविशल्लोकांस्तस्मात् सर्व इति स्मृत:
ఆయనకు అన్ని దిక్కులా నేత్రాలు ఉన్నాయి—ఆయన నేత్రమయుడే—అయినా ఒక విశిష్టమైన అగ్నిమయ ఏకనేత్రం ఉంది; అది క్రోధంతో నిత్యం జ్వలిస్తుంది. ఆయన సమస్త లోకాలలో వ్యాపించి ఉండుటచేత ‘సర్వుడు’ అని స్మరించబడతాడు.
Verse 129
धूम्ररूपं च यत् तस्य धूर्जटिस्तेन चोच्यते । विश्वेदेवाश्व॒ यत् तस्मिन् विश्वरूपस्तत: स्मृत:
ఆయన రూపం ధూమ్రవర్ణమై ఉండుటచేత ‘ధూర్జటి’ అని పిలువబడతాడు. అలాగే విశ్వేదేవతలు ఆయనలోనే ప్రతిష్ఠితులై ఉండుటచేత ఆయన ‘విశ్వరూపుడు’ అని స్మరించబడతాడు.
Verse 130
तिस्रो देवीर्यदा चैव भजते भुवनेश्वर: । द्यामप: पृथिवीं चैव तःऋरयम्बकश्न ततः स्मृत:
వ్యాసుడు పలికెను—భువనేశ్వరుడు ఆకాశం, జలము, భూమి అనే మూడు దివ్యరూపాలను తనవిగా ఆలింగనం చేసి పోషించి రక్షించినప్పుడు, మూడు మాతృస్వరూపాలతో సంబంధమున్నవాడని ‘త్ర్యంబకుడు’ అని స్మరించబడతాడు।
Verse 131
समेधयति यत्नित्यं सर्वार्थान् सर्वकर्मसु । शिवमिच्छन् मनुष्याणां तस्मादेष शिव: स्मृत:
వ్యాసుడు పలికెను—మనుష్యుల క్షేమాన్ని కోరుతూ వారి ప్రతి కార్యంలో అన్ని అభీష్టాల నిత్యసిద్ధిని కలిగించువాడు; అందుకే ఆయన ‘శివుడు’ అని స్మరించబడతాడు।
Verse 132
सहस्राक्षोड्युताक्षो वा सर्वतो$क्षिमयो5पि वा । यच्च विश्व महत् पाति महादेवस्तत: स्मृत:
వ్యాసుడు పలికెను—ఆయన సహస్రాక్షుడు గానీ, దశసహస్రాక్షుడు గానీ; లేదా అన్ని దిశలలోనూ నేత్రమయుడే—సర్వత్ర జాగ్రత్త. ఈ మహావిశ్వాన్ని రక్షించి పోషించువాడు కనుక ఆయన ‘మహాదేవుడు’ అని స్మరించబడతాడు।
Verse 133
महत् पूर्व स्थितो यच्च प्राणोत्पत्तिस्थितश्न यत् । स्थितलिडज्ञश्न यन्नित्यं तस्मात् स्थाणुरिति स्मृत:
వ్యాసుడు పలికెను—ఆది నుంచే మహత్తుగా స్థితుడై, ప్రాణాల ఉత్పత్తి మరియు స్థితికి కారణమై, లింగమయమైన తన దేహం నిత్యం అచలంగా ఉండువాడు; అందుకే ఆయన ‘స్థాణువు’ అని స్మరించబడతాడు।
Verse 134
सूर्याचन्द्रमसोलोंके प्रकाशन्ते रुचश्व॒ या: । ता: केशसंज्ञितास्त्रयक्षे व्योमकेशस्तत: स्मृत:
వ్యాసుడు పలికెను—లోకంలో సూర్యచంద్రుల కిరణాలు ఏవైతే ప్రకాశిస్తాయో, అవి త్రిలోచనుని కేశములని చెప్పబడతాయి. అవి వ్యోమంలో వెలుగుచూపునందున ఆయన ‘వ్యోమకేశుడు’ అని స్మరించబడతాడు।
Verse 135
भूतं भव्यं भविष्यं च सर्व जगदशेषत: । भव एव ततो यस्माद् भूतभव्यभवोद्धव:,भूत, वर्तमान और भविष्य सम्पूर्ण जगत् भगवान् शंकरसे ही विस्तारको प्राप्त हुआ है; इसलिये वे 'भूतभव्यभवोद्धव” कहे गये हैं
భూతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు—సర్వ జగత్తు సమస్తంగా—భవుడు (శివుడు) నుంచే ఉద్భవించి విస్తరించింది; అందుకే ఆయన ‘భూతభవ్యభవోద్భవ’ అని కీర్తింపబడతాడు.
Verse 136
कपि: श्रेष्ठ इति प्रोक्तो धर्मश्व॒ वृष उच्यते । स देवदेवो भगवान् कीर्त्यतेडतो वृषाकपि:
‘కపి’ అనే పదం ‘శ్రేష్ఠుడు’ అనే అర్థంలో చెప్పబడింది; ‘వృష’ అనేది ధర్మానికి పేరు అని చెప్పబడుతుంది. అందువల్ల దేవదేవుడైన భగవాన్ శంకరుడు ‘వృష’ మరియు ‘కపి’—రెండింటి సూచన కలవాడైనందున—‘వృషాకపి’ అని కీర్తింపబడతాడు.
Verse 137
ब्रह्माणमिन्द्रं वरुणं यमं धनदमेव च । निगृहा हरते यस्मात् तस्माद्धर इति स्मृत:,वे ब्रह्मा, इन्द्र वरुण, यम तथा कुबेरको भी काबूमें करके उनसे उनका एऐश्वर्य हर लेते हैं; इसलिये “हर” कहे गये हैं
ఆయన బ్రహ్మ, ఇంద్ర, వరుణ, యముడు, ధనదుడు (కుబేరుడు)లను కూడా నియంత్రించి వారి ఐశ్వర్యాన్ని హరించగలడు; అందువల్ల ఆయన ‘హర’ అని స్మరించబడతాడు.
Verse 138
निमीलिताभ्यां नेत्राभ्यां बलाद देवो महेश्वर: । ललाटे नेत्रमसृजत् तेन तऋयक्ष: स उच्यते
దేవ మహేశ్వరుడు రెండు కన్నులను బలంగా మూసి, తన లలాటంలో ఒక కన్నును సృష్టించాడు; అందువల్ల ఆయన ‘త్ర్యక్ష’—త్రినేత్రుడు—అని పిలువబడతాడు.
Verse 139
विषमस्थ: शरीरेषु समश्न प्राणिनामिह । स वायुर्विषमस्थेषु प्राणोडपान: शरीरिषु
ప్రాణుల శరీరాల్లో విషమ స్థితుల మధ్యనూ ఆయన సమస్థితిగా నిలిచివుంటాడు. విషమ పరిస్థితుల్లో ఉన్న సమస్త దేహధారులలో అదే వాయువు ప్రాణంగా, అపానంగా ప్రకాశిస్తుంది.
Verse 140
पूजयेद विग्रहं यस्तु लिड़ं चापि महात्मन: । लिड्/ं पूजयिता नित्यं महतीं श्रियमश्नुते
మహాత్ముడైన భగవాన్ శివుని అర్చావిగ్రహాన్ని గాని లింగాన్ని గాని పూజించువాడు భక్తుడుగా గౌరవింపబడవలెను. నిత్యం లింగపూజ చేయువాడు మహా సంపదను పొందును.
Verse 141
ऊरुभ्यामर्धमाग्नेयं सोमर्थध च शिवा तनु: । आत्मनोडर्थ तथा चाग्नि: सोमो<र्थ पुनरुच्यते
ఊరువుల కింద భాగంలో ఆయన దేహార్ధం అగ్నిసదృశమైన ఘోరమని చెప్పబడింది; దాని పై భాగం సోమస్వరూపమైన శివమయమని. కొందరు ఆచార్యులు—సంపూర్ణ దేహంలో అర్ధం ‘అగ్ని’, అర్ధం ‘సోమ’ అని కూడా అంటారు.
Verse 142
तैजसी महती दीप्ता देवेभ्यो5स्य शिवा तनु: । भास्वती मानुषेष्वस्य तनुर्घोराग्निरुच्यते
ఆయన శివతనువు మహాతేజస్సుతో దగ్ధమై ప్రకాశించేది; అది దేవతల కొరకు. కానీ మనుష్యలోకంలో ఆయన ప్రకాశమానమైన ఘోరతనువు ‘అగ్ని’ అని చెప్పబడుతుంది.
Verse 143
ब्रह्मचर्य चरत्येष शिवा यास्य तनुस्तया । यास्य घोरतरा मूर्ति: सर्वानित्ति तयेश्वर:
జగత్తు రక్షణకై ఆయన ఏ శివమూర్తితో ఉంటాడో, ఆ మూర్తి బ్రహ్మచర్యాన్ని ఆచరిస్తుంది; కానీ ఆయన మరింత ఘోరమైన మూర్తిద్వారా ఈశ్వరుడు శంకరుడు సమస్త జగత్తును గ్రసించి సంహరిస్తాడు.
Verse 144
यन्निर्दहति यत् तीक्ष्णो यदुग्रो यत् प्रतापवान् । मांसशोणितमज्जादो यत् ततो रुद्र उच्यते
యెవడు సమస్తాన్ని దహింపజేస్తాడో, యెవడు అత్యంత తీక్ష్ణుడు, ఉగ్రుడు, ప్రతాపవంతుడో, యెవడు మాంసం, రక్తం, మజ్జను కూడా భక్షించునో—ఆ రౌద్ర స్వభావం వల్లనే అతడు ‘రుద్రుడు’ అని పిలువబడును.
Verse 145
एष देवो महादेवो यो5सौ पार्थ तवाग्रत: । संग्रामे शात्रवान् निष्नंस्त्वया दृष्ट:ः पिनाकधूक्
వ్యాసుడు పలికెను—పార్థా! యుద్ధభూమిలో నీ ముందర శత్రువులను సంహరిస్తూ నీవు చూచినవాడు, ఆ పినాకధారి మహాదేవుడే. అర్జునా! స్వయంగా శివుడే నీ శత్రువుల సంహారకుడిగా ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
Verse 146
सिन्धुराजवधार्थाय प्रतिज्ञाते त्वयानघ । कृष्णेन दर्शित: स्वप्रे यस्तु शैलेन्द्रमूर्थनि
వ్యాసుడు పలికెను—నిష్పాపా! నీవు సింధురాజుని వధిస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేసినప్పుడు, స్వప్నంలో శ్రీకృష్ణుడు పర్వతశిఖరంపై నీకు ఎవరి దర్శనం చేయించాడో, ఆయనే భగవాన్ శంకరుడు. ఈ యుద్ధంలో ఆయనే నీ ముందుగా నడిచి మార్గం చూపుతున్నాడు. దానవులను నీవు సంహరించిన ఆ దివ్యాస్త్రాలను నీకు ప్రసాదించినవాడూ ఆయనే.
Verse 147
एष वै भगवान् देव: संग्रामे याति तेडग्रत: । येन दत्तानि ते<स्त्राणि यैस्त्वया दानवा हता:
వ్యాసుడు పలికెను—చూడుము, ఇదే భగవాన్ దేవుడు ఈ యుద్ధంలో నీ ముందుగా సాగుతున్నాడు. నీవు దానవులను సంహరించిన ఆ దివ్యాస్త్రాలను నీకు ఇచ్చినవాడూ ఆయనే.
Verse 148
धन्यं यशस्यमायुष्य॑ पुण्य॑ वेदैश्व सम्मितम् । देवदेवस्य ते पार्थ व्याख्यातं शतरुद्रियम्
వ్యాసుడు పలికెను—పార్థా! దేవదేవుడైన శివుని స్తుతించుటకై ఇక్కడ ‘శతరుద్రీయం’ వివరణ చేయబడింది. ఇది ధన్యకరం, యశస్సును ప్రసాదించేది, ఆయుష్షును పెంపొందించేది, పరమ పుణ్యదాయకం, వేదసమాన పవిత్రం.
Verse 149
सर्वार्थसाथन पुण्यं सर्वकिल्बिषनाशनम् | सर्वपापप्रशमनं सर्वदुःखभयापहम्
ఈ స్తోత్రం సమస్త అభీష్టసిద్ధిని కలిగించేది, పరమ పుణ్యదాయకం, సమస్త కలుషాలను నశింపజేసేది, అన్ని పాపాలను శమింపజేసేది, అన్ని విధాల దుఃఖభయాలను తొలగించేది.
Verse 150
चतुर्विधमिदं स्तोत्र यः शुणोति नर: सदा । विजित्य शत्रून् सर्वान् स रुद्रलोके महीयते
భగవాన్ శంకరుని చతుర్విధ స్వరూపాన్ని ప్రతిపాదించే ఈ స్తోత్రాన్ని ఎల్లప్పుడూ శ్రవణం చేసే మనిషి, సమస్త శత్రువులను జయించి రుద్రలోకంలో ప్రతిష్ఠితుడై మహిమ పొందుతాడు।
Verse 151
चरितं महात्मनो नित्यं सांग्रामिकमिदं स्मृतम् । पठन् वै शतरुद्रीयं शृण्वंश्ष सततोत्थित:
మహాత్ముడైన శివుని ఈ చరితం నిత్యంగా సంగ్రామంలో విజయాన్ని ప్రసాదించేదిగా స్మరించబడింది. ఎవడు ఎల్లప్పుడూ సిద్ధంగా ఉండి శతరుద్రీయాన్ని పఠిస్తూ శ్రవణం చేస్తాడో, అలాగే మనుష్యులలో ఎవడు భక్తిభావంతో నిరంతరం విశ్వేశ్వరుని ఆరాధిస్తాడో—త్రిలోచనుడు ప్రసన్నుడైతే అతడు సమస్త ఉత్తమ కోరికలను పొందుతాడు।
Verse 152
भक्तो विश्वेश्वरं देव॑ं मानुषेषु च यः सदा । वरान् कामान् स लभते प्रसन्ने उ5यम्बके नर:
మనుష్యులలో ఎవడు ఎల్లప్పుడూ దేవుడైన విశ్వేశ్వరుని భక్తుడై ఉంటాడో, త్ర్యంబకుడు (త్రిలోచనుడు) ప్రసన్నుడైతే అతడు కోరిన ఉత్తమ వరాలను పొందుతాడు।
Verse 153
गच्छ युद्धयस्व कौन्तेय न तवास्ति पराजय: । यस्य मन्त्री च गोप्ता च पार्श्वस्थो हि जनार्दन:
కౌంతేయా! వెళ్లి యుద్ధం చేయి. నీకు పరాజయం లేదు; ఎందుకంటే నీ మంత్రిగా, రక్షకుడిగా, నీ పక్కనే నిలిచినవాడిగా జనార్దనుడు—శ్రీకృష్ణుడే ఉన్నాడు।
Verse 154
संजय उवाच एवमुकक््त्वार्जुनं संख्ये पराशरसुतस्तदा । जगाम भरतश्रेष्ठ यथागतमरिंदम
సంజయుడు అన్నాడు—హే శత్రుదమన భరతశ్రేష్ఠా! యుద్ధభూమిలో అర్జునునితో ఇలా చెప్పి, పరాశరపుత్రుడైన వ్యాసుడు వచ్చిన దారినే తిరిగి వెళ్లిపోయాడు।
Verse 155
युद्ध कृत्वा महद् घोरं पज्चाहानि महाबल: । ब्राह्मणो निहतो राजन् ब्रह्मलोकमवाप्तवान्,राजन! पाँच दिनोंतक अत्यन्त घोर युद्ध करके महाबली ब्राह्मण द्रोणाचार्य मारे गये और ब्रह्मलोकमें चले गये
సంజయుడు పలికెను—రాజా, ఐదు దినములు మహా ఘోర యుద్ధము చేసి మహాబలుడైన బ్రాహ్మణుడు ద్రోణాచార్యుడు హతుడయ్యెను; పతితుడై బ్రహ్మలోకమును పొందెను.
Verse 156
स्वधीते यत् फल वेदे तदस्मिन्नपि पर्वणि । क्षत्रियाणामभीरूणां युक्तमत्र महद् यश:
వేద స్వాధ్యాయముచే లభించు ఫలము ఏదో, అదే ఈ పర్వమును పఠించుటవలన, వినుటవలన కూడ లభించును. ఇక్కడ భయము లేక యుద్ధమునకు దిగిన క్షత్రియుల మహా యశస్సు యథోచితముగా కీర్తింపబడెను.
Verse 157
य इदं पठते पर्व शृणुयाद् वापि नित्यश: । स मुच्यते महापापै: कृतैघोरिश्व॒ कर्मभि:,जो प्रतिदिन इस पर्वको पढ़ता अथवा सुनता है, वह पहलेके किये हुए बड़े-बड़े पापों तथा घोर कर्मोसे मुक्त हो जाता है
యెవడు ఈ పర్వమును నిత్యము పఠించునో లేదా వినునో, వాడు పూర్వము చేసిన మహాపాపముల నుండియు ఘోర కర్మముల నుండియు విముక్తుడగును.
Verse 158
यज्ञावाप्तिब्रद्विणस्येह नित्यं घोरे युद्धे क्षत्रियाणां यशश्नव । शेषौ वर्णों काममिष्टं लभेते पुत्रान् पौत्रान् नित्यमिष्टांस्तथैव
దీనిని నిత్యము పఠించి వినుటవలన బ్రాహ్మణునకు యజ్ఞఫలము లభించును; క్షత్రియునకు ఘోర యుద్ధమధ్యమున సుయశస్సు ప్రాప్తమగును. మిగిలిన రెండు వర్ణములవారికీ కుమారులు, మనుమలు మొదలైనవి మరియు ఇతర ప్రియమైన, ఇష్టమైన వరములు లభించును.
Verse 201
इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत नारायणास्त्रगोक्षपर्वमें व्यासवाक्य तथा शतरुद्रिय स्घुतिविषयक दो सौ एकवाँ अध्याय पूरा हुआ
ఇట్లు శ్రీమహాభారత ద్రోణపర్వమునందలి నారాయణాస్త్ర-గోక్షపర్వములో వ్యాసవాక్యము మరియు శతరుద్రీయ స్తుతివిషయక ద్విశతైకాధ్యాయము సమాప్తమయ్యెను.
Verse 202
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि नारायणास्त्रमोक्षपर्वणि द्वायधिकद्धिशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्ा भारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत नारायणास्त्रगोक्षपर्वमें दो सौ दोवाँ अध्याय पूरा हुआ
సంజయుడు అన్నాడు—ఈ విధంగా శ్రీమహాభారతంలోని ద్రోణపర్వంలో, నారాయణాస్త్ర మోక్షపర్వానికి చెందిన రెండువందల రెండవ అధ్యాయం ముగిసింది.
Verse 276
इहलोके सुखं प्राप्य ते यान्ति परमां गतिम् | जो भक्त मनुष्य सदा अनन्यभावसे वरदायक देवता कल्याणस्वरूप
వ్యాసుడు అన్నాడు—ఈ లోకంలో సుఖాన్ని పొందినవారు పరమగతిని చేరుతారు. ఎవరైతే భక్తులు సదా అనన్యభావంతో వరదాయకుడు, కల్యాణస్వరూపుడు, సర్వేశ్వరుడు, ఉమానాథుడు అయిన భగవాన్ రుద్రుని ఉపాసిస్తారో, వారు ఇక్కడ సుఖసంపదలను పొందీ, చివరికి పరమగతిని పొందుతారు.
Verse 493
नीलकण्ठाय पिज्ञाय स्वर्णकेशाय वै नमः । जलपति तथा देवपतिको नित्य नमस्कार है। पूषाके दाँत तोड़नेवाले
నీలకంఠుడు, పింగలవర్ణుడు, స్వర్ణకేశుడు అయిన భగవానునికి నమస్కారం. జలపతికి, దేవపతికి నిత్య నమస్కారం. పూషుని దంతాలను విరిచినవాడు, త్రినేత్రుడు, వరదాయకుడు అయిన శివునికి నమస్కారం. నీలకంఠుడు, పింగలవర్ణుడు, స్వర్ణకేశుడు అయిన శంకరునికి నమస్కారం.
Verse 673
पीडयन्त्यधिकं लोक॑ यस्मात् ते वरदर्पिता: । इन्द्रसहित सम्पूर्ण देवताओंने महात्मा भगवान् शंकरसे कहा--'प्रभो! ब्रह्माजीसे वरदान पाकर ये त्रिपुरनिवासी घोर दैत्य सम्पूर्ण जगत्को अधिकाधिक पीड़ा दे रहे हैं; क्योंकि वरदान प्राप्त होनेसे उनका घमंड बहुत बढ़ गया है
వరాన్ని పొందిన గర్వంతో వారు లోకాన్ని మరింతగా పీడిస్తున్నారు. అప్పుడు ఇంద్రునితో కూడిన సమస్త దేవతలు మహాత్ముడైన భగవాన్ శంకరునితో ఇలా అన్నారు—“ప్రభూ! బ్రహ్మదేవుని నుండి వరం పొందిన ఈ త్రిపురనివాసి ఘోర దైత్యులు సమస్త జగత్తును మరింత మరింతగా బాధిస్తున్నారు; వరప్రభావంతో వారి దర్పం అత్యంతంగా పెరిగింది.”
Verse 803
अतिष्ठत् स्थाणुभूत: स सहस्र॑ परिवत्सरान् | पार्थ! उस समय सम्पूर्ण देवता और तपोधन महर्षि भगवान् शंकरकी स्तुति करने लगे। उन भगवानने उस अनुपम एवं दिव्य माहेश्वर स्थान (रथ)-का निर्माण करके उसपर एक हजार वर्षोतक स्थिरभावसे खड़े रहे
వ్యాసుడు అన్నాడు—అతడు స్తంభంలా నిశ్చలంగా వెయ్యి సంవత్సరాలు నిలిచాడు. ఓ పార్థా! ఆ సమయంలో సమస్త దేవతలు మరియు తపోధన మహర్షులు భగవాన్ శంకరుని స్తుతించసాగారు. ఆ భగవానుడు అపూర్వమైన, దివ్యమైన మాహేశ్వర స్థానం (రథం) నిర్మించి, దానిపై వెయ్యి సంవత్సరాలు స్థిరభావంతో నిలిచాడు.
Verse 816
त्रिपर्वणा त्रिशल्येन तदा तानि बिभेद सः । जब वे तीनों पुर आकाशमें एकत्र हुए, तब उन्होंने तीन गाँठ और तीन फलवाले बाणसे उन तीनों पुरोंको विदीर्ण कर डाला
నియత సమయంలో ఆకాశంలో ఆ మూడు పురాలు కలిసినప్పుడు, అతడు మూడు సంధులు మూడు శల్యములు కలిగిన ఒక్క బాణంతో వాటిని ఛేదించి చీల్చివేశాడు।
Verse 823
शरं कालाग्निसंयुक्त विष्णुसोमसमायुतम् । उस समय दानव उन नगरोंकी ओर और कालाग्निसे संयुक्त एवं विष्णु तथा सोमकी शक्तिसे सम्पन्न उस बाणकी ओर भी आँख उठाकर देख न सके
ఆ సమయంలో కాలాగ్నితో సంయుక్తమై, విష్ణు మరియు సోమ శక్తులతో సమన్వితమైన ఆ బాణం అంతటి తేజస్సుతో ప్రకాశించగా, దానవులు ఆ నగరాల వైపుకూడా, ఆ దగ్ధమయ్యే శరాన్ని చూచుటకూడా కన్నెత్తలేకపోయారు।
Verse 956
अयं श्रेष्ठ इति ज्ञात्वा ववन्दे तं पितामह: । तदनन्तर ब्रह्माजीने निकट जाकर भगवान् महेश्वरको देखा और ये ही सबसे श्रेष्ठ हैं, ऐसा जानकर उनकी वन्दना की
‘ఇయనే శ్రేష్ఠుడు’ అని తెలిసికొని పితామహుడు ఆయనకు నమస్కరించాడు. అనంతరం బ్రహ్మచర్మ సమీపానికి వెళ్లి భగవాన్ మహేశ్వరుని దర్శించి, ‘ఇయనే సర్వోత్తముడు’ అని నిశ్చయించి వందనం చేశాడు।
Verse 1116
स मोचयति सुप्रीतः शरण्य: शरणागतान् । जो सब प्रकारकी ग्रहबाधाओंसे पीड़ित हैं और सम्पूर्ण पापोंमें डूबे हुए हैं
శరణ్యుడైన భగవాన్ శివుడు శరణాగతులపై అత్యంత ప్రసన్నుడై వారిని విమోచిస్తాడు. అన్ని విధాల గ్రహబాధలతో బాధపడుతూ, సమస్త పాపాలలో మునిగినవారైనా శరణు కోరితే, శరణాగతవత్సలుడైన శివుడు వారిని పాపతాపాల నుండి విడిపిస్తాడు।
Verse 1126
स ददाति मनुष्येभ्य: स चैवाक्षिपते पुन: । वे ही प्रसन्न होनेपर मनुष्योंको आयु, आरोग्य, ऐश्वर्य, धन और प्रचुरमात्रामें मनोवांछित पदार्थ देते हैं तथा वे ही कुपित होनेपर फिर उन सबका संहार कर डालते हैं
ఆయన మనుష్యులకు ఇస్తాడు; మళ్లీ ఆయనే తీసివేస్తాడు. ప్రసన్నుడైతే ఆయుష్షు, ఆరోగ్యం, ఐశ్వర్యం, ధనం మరియు ప్రాచుర్యంగా మనోవాంఛిత భోగాలను ప్రసాదిస్తాడు; కుపితుడైతే అవన్నీ మళ్లీ సంహరిస్తాడు।
Verse 3636
सहस्रबाहवे चैव सहस्रचरणाय च । जिनके बहुत-से रूप हैं
సహస్ర బాహువులు, సహస్ర చరణములు కలవాడు; జగత్తును పాలించుచున్నప్పటికీ ముంజతో చేసిన కౌపీనమును ధరించువాడు—సహస్ర శిరస్సులు, సహస్ర నేత్రములు, సహస్ర భుజములు, సహస్ర పాదములు కలిగిన ఆ భగవాన్ శంకరునకు నమస్కారము.
Verse 9436
सप्रजापतय: सर्वे बालार्कसदृशप्रभम् । उस बालकके रूपमें ये सर्वलोकेश्वर प्रभु भगवान् महादेव ही थे, किंतु प्रजापतियोंसहित सम्पूर्ण देवता बालसूर्यके सदृश कान्तिमान् उन जगदीश्वरको पहचान न सके
ప్రజాపతులందరూ బాలసూర్యుని వంటి కాంతితో ప్రకాశించే ఒక తేజోమూర్తిని చూచిరి. కాని ఆ బాలరూపమే సర్వలోకేశ్వరుడు ప్రభువు భగవాన్ మహాదేవుడే; అయినా ప్రజాపతులతో కూడిన సమస్త దేవతలు ఆ కాంతిమంతుడైన జగదీశ్వరుని గుర్తించలేకపోయిరి.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.