Previous Verse
Next Verse

Shloka 43

प्रपद्ये शरणं देवं शरण्यं चीरवाससम्‌ | कोटि-कोटि ब्रह्माण्डोंको धारण करनेके कारण जिनका उदर और शरीर विशाल है, जो व्याप्रचर्म ओढ़ा करते हैं, जो लोकेश्वर, वरदायक, मुण्डितमस्तक, ब्राह्मणहितैषी तथा ब्राह्मणोंके प्रिय हैं। जिनके हाथमें त्रिशूल, ढाल, तलवार और पिनाक आदि अस्त्र शोभा पाते हैं, जो वरदायक, प्रभु, सुन्दर शरीरधारी, तीनों लोकोंके स्वामी तथा साक्षात्‌ ईश्वर हैं, उन चीरवस्त्रधारी, शरणागतवत्सल भगवान्‌ शिवकी मैं शरण लेता हूँ || ४१-४२ $ ।। नमस्तस्मै सुरेशाय यस्य वैश्रवण: सखा,कुबेर जिनके सखा हैं, उन देवेश्वर शिवको नमस्कार है। प्रभो! आप उत्तम वस्त्र, उत्तम व्रत और उत्तम धनुष धारण करते हैं। आप धनुर्धर देवताको धनुष प्रिय है, आप धन्वी, धन्वन्तर, धनुष और धन्वाचार्य हैं, आपको नमस्कार है। भयंकर आयुध धारण करनेवाले सुरश्रेष्ठ महादेवजीको नमस्कार है

prapadye śaraṇaṃ devaṃ śaraṇyaṃ cīravāsasam | koṭi-koṭi-brahmāṇḍānāṃ dhāraṇakāraṇād yasya udaraṃ śarīraṃ ca viśālam, vyāghracarma-paridhānaṃ, yo lokeśvaraḥ varadaḥ muṇḍitamastakaḥ brāhmaṇahitaiṣī brāhmaṇapriyaś ca | yasya haste triśūla-ḍhāla-khaḍga-pinākādayo 'strāṇi śobhante, yo varadaḥ prabhuḥ sundaraśarīradhārī trilokasvāmī sākṣād īśvaraś ca, taṃ cīravāsasaṃ śaraṇāgatavatsalaṃ bhagavantaṃ śivaṃ śaraṇaṃ prapadye || namas tasmai sureśāya yasya vaiśravaṇaḥ sakhā | prabho tvam uttamavastraṃ uttamavrataṃ uttamadhanur dharasi | dhanurdharadevatāyā dhanur priyaṃ, tvaṃ dhanvī dhanvantaraḥ dhanuḥ dhanvācāryaś ca, tubhyaṃ namaḥ | bhayaṅkarāyudhadhāriṇe sureśreṣṭhāya mahādevāya namaḥ ||

శరణ్యుడైన, చీరవస్త్రధారియైన ఆ దేవుని నేను శరణు వేడుతున్నాను.

प्रपद्येI take refuge / I resort to
प्रपद्ये:
Karta
TypeVerb
Rootप्र√पद् (पद्यते)
FormLat, Atmanepada, 1, Singular, Present
शरणम्refuge
शरणम्:
Karma
TypeNoun
Rootशरण
FormNeuter, Accusative, Singular
देवम्the god
देवम्:
Karma
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Accusative, Singular
शरण्यम्worthy of refuge, protector
शरण्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootशरण्य
FormMasculine, Accusative, Singular
चीरवाससम्wearing bark-garments
चीरवाससम्:
Karma
TypeAdjective
Rootचीरवासस्
FormMasculine, Accusative, Singular
नमःsalutation
नमः:
TypeIndeclinable
Rootनमस्
तस्मैto him
तस्मै:
Sampradana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Dative, Singular
सुरेशायto the lord of the gods
सुरेशाय:
Sampradana
TypeNoun
Rootसुरेश
FormMasculine, Dative, Singular
यस्यwhose
यस्य:
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
वैश्रवणःVaiśravaṇa (Kubera)
वैश्रवणः:
Karta
TypeNoun
Rootवैश्रवण
FormMasculine, Nominative, Singular
सखाfriend
सखा:
Karta
TypeNoun
Rootसखि/सखा
FormMasculine, Nominative, Singular

व्यास उवाच

V
Vyāsa
Ś
Śiva (Mahādeva)
V
Vaiśravaṇa (Kubera)
P
Pināka (Śiva’s bow)
T
Triśūla (trident)

Educational Q&A

The passage teaches śaraṇāgati—seeking refuge in the divine as the highest protection—by praising Śiva as the supreme lord who is compassionate to those who surrender, and as the upholder of cosmic order even amid the violence of war.

In the Drona Parva’s war setting, Vyāsa utters a hymn of praise to Śiva, invoking his attributes, weapons, and sovereignty, and offering salutations—an act that frames the unfolding conflict within a larger moral and cosmic authority.