Adhyaya 7

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये अनुषङ्गापादे कल्पमन्वन्तराख्यानवर्णनं नाम षष्ठो ऽध्यायः सूत उवाच तुल्यं युगसहस्रं वै नैशं कालमुपास्य सः / शर्वर्यंते प्रकुरुते ब्रह्मा तूत्सर्गकारणात्

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో (వాయుప్రోక్తం) పూర్వభాగంలో ‘కల్పమన్వంతరాఖ్యానవర్ణనం’ అనే ఆరవ అధ్యాయం. సూతుడు పలికెను—వెయ్యి యుగాలకు సమానమైన రాత్రికాలాన్ని గడిపి, రాత్రి అంతంలో బ్రహ్మ సృష్టికారణముచేత కార్యప్రవృత్తుడగును.

Verse 2

ब्रह्मा तु सलिले तस्मिन् वायुर्भूत्वा तदाचरत् / अन्धकारार्णवे तस्मिन्नष्टे स्थावरजंगमे

ఆ జలంలో బ్రహ్మ వాయురూపుడై సంచరించెను; ఆ అంధకారార్ణవంలో స్థావరజంగమములు నశించినప్పుడు.

Verse 3

जलेन समनुप्लाव्य सर्वतः पृथिवीतले / प्रविभागेन भूतेषु सत्यमात्रे स्थितेषु वा

జలము భూమితలమంతటా అన్ని వైపులా ముంచెను; భూతములు విభాగభేదముగా ఉన్నా, అవి కేవలం సత్యతత్త్వంలోనే నిలిచియుండెను.

Verse 4

निशयामिव खद्योतः प्रावृट् काले ततस्तदा / तदा कामेन तरसामन्यामानःस्वयं धिया

వర్షాకాల రాత్రిలో మిణుగురు ఎలా మెరుస్తాడో, అలాగే ఆయన అప్పుడే కామావేశ వేగంతో, స్వయంబుద్ధితో ఇతరత్రా అన్వేషించెను।

Verse 5

सोप्युपायं प्रतिष्ठायां मार्गमाणस्तदा भुवम् / ततस्तु सलिले तस्मिन् ज्ञात्वा त्वन्तर्गतो महीम्

అతడును ఉపాయాన్ని ఆశ్రయించి అప్పుడే భూమిని వెదకెను; ఆ జలంలో భూమి అంతర్గతమైందని తెలిసి, అందులోనికి ప్రవేశించెను।

Verse 6

अन्धमन्यतमं बुद्धा भूमेरुद्धरणक्षमः / चकार तं तु देवो ऽथ पूर्वकल्पादिषु स्मृतः

అత్యంత అంధకారమయమైన స్థలమని గ్రహించి, భూమి उद्धరణకు సమర్థుడైన ఆ దేవుడు—పూర్వకల్పాలలో స్మరింపబడినవాడు—అదే కార్యం చేసెను।

Verse 7

सत्यं रूपं वराहस्य कृत्वाभो ऽनुप्रविश्य च / अद्भिः संछादितामिच्छन् पृथिवीं स प्रजापतिः

ఆ ప్రజాపతి వరాహుని సత్యరూపాన్ని ధరించి జలంలో ప్రవేశించి, జలములతో కప్పబడిన పృథివిని పొందదలచెను।

Verse 8

उद्धृत्योर्वीमथ न्यस्ता सापत्यांतामतिन्यसत् / सामुद्राश्च समुद्रेषु नादेयाश्च नदीषु च

పృథివిని పైకి ఎత్తి ఆయన యథాస్థానంలో స్థాపించి, సరిహద్దులతో సహా దృఢంగా నిలిపెను; సముద్రజలాన్ని సముద్రాలలోను, నదీజలాన్ని నదులలోను నియమించెను।

Verse 9

पृथक्तास्तु समीकृत्य पृथिव्यां सो ऽचिनोद्गिरीन् / प्राक्सर्गे दह्यमाने तु पुरा संवर्त काग्निना

ఆయన విడివిడిగా ఉన్న వాటిని సమీకరించి భూమిపై పర్వతాలను సముచ్చయంగా నిలిపాడు. ప్రాక్సర్గంలో సంభర్తాగ్నితో అన్నీ దహించబడుతున్నప్పుడు కూడా.

Verse 10

तेनाग्निना विलीनास्ते पर्वता भुवि सर्वशः / शैल्यादेकार्णवे तस्मिन्वायुना ये तु संहिताः

ఆ అగ్నిచేత భూమిపై ఉన్న పర్వతాలన్నీ సర్వత్రా కరిగిపోయాయి. ఆ ఏకార్ణవంలో శైలరాశులు వాయువుచేత ఏకత్రంగా కూర్చబడ్డవి.

Verse 11

निषिक्ता यत्र यत्रासंस्तत्रतत्राचलो ऽभवत् / स्कन्धाचलत्वादचलाः पर्वभिः पर्वताः स्मृताः

ఎక్కడెక్కడ అవి నింపబడినవో అక్కడక్కడ అచలము ఏర్పడింది. స్కంధంలా అచలంగా నిలిచినందున ‘అచల’ అని, పర్వములు (గట్టులు) ఉన్నందున ‘పర్వత’ అని స్మరించబడతాయి.

Verse 12

गिरयो हि निगीर्णत्वादयनात्तु शिलोच्चयाः / तत स्तावासमुद्धृत्य क्षितिमंतर्जलात्प्रभुः

నిగీర్ణమైనందున అవి ‘గిరి’లు, శిలల ఎత్తైన సమూహమైందున ‘శిలోచ్చయ’ములు. ఆపై ప్రభువు వాటిని పైకి ఎత్తి అంతర్జలములోనుండి భూమిని వెలికి తీశాడు.

Verse 13

सप्तसप्त तु वर्षाणि तस्या द्वीपेषु सप्तसु / विषमाणि समीकृत्य शिलाभिरभितो गिरीन्

ఆమె (భూమి) యొక్క ఏడు ద్వీపాలలో ఏడు-ఏడు సంవత్సరాలు, ఆయన అసమాన ప్రాంతాలను సమం చేసి, చుట్టూరా శిలలతో పర్వతాలను స్థిరపరిచాడు.

Verse 14

द्वीपेषु तेषु वर्षाणि चत्वारिंशत्तथैव तु / तावंतः पर्वताश्चैव वर्षांते समवस्थिताः

ఆ ద్వీపాలలో నలభై నలభై వర్షాలు (ప్రాంతాలు) ఉన్నాయి; ప్రతి వర్షాంతంలో అంతే సంఖ్యలో పర్వతాలు స్థితిచెందాయి.

Verse 15

स्वर्गादौ कांतिविष्टास्ते स्वभावेनैव नान्यथा / सप्तद्वीपा समुद्राश्च अन्योन्यस्यानुमंडलम्

వారు స్వర్గాది లోకాలలో స్వభావతఃనే కాంతిమంతులు, వేరేలా కాదు; ఏడు ద్వీపాలు మరియు సముద్రాలు పరస్పరం ఒకదానిని ఒకటి వలయంగా ఆవరించాయి.

Verse 16

सन्निविष्टाः स्वभावेन समावृत्य परस्परम् / भूराद्याश्चतुरो लोकाश्चंद्रादित्यौ ग्रहैः सह

అవి స్వభావతః పరస్పరం ఒకదానిని ఒకటి ఆవరించి స్థితిచెందాయి; భూరాది నాలుగు లోకాలు, చంద్రసూర్యులు మరియు గ్రహాలతో కూడి (ఉన్నాయి).

Verse 17

पूर्ववन्निर्ममे ब्रह्मा स्थावराणीह सर्वशः / कल्पस्य चास्य ब्रह्मा चासृजद्यः स्थानिनः सुरान्

మునుపటిలాగే బ్రహ్మ ఇక్కడ సమస్త స్థావరాలను (అచల సృష్టిని) నిర్మించాడు; అలాగే ఈ కల్పంలో బ్రహ్మ తమ తమ స్థానాలలో నిలిచే దేవతలను కూడా సృష్టించాడు.

Verse 18

आपोग्निं पृथिवीं वायुमंतरिक्षं दिवं तथा / स्वर्गं दिशः समुद्रांश्च नदीः सर्वांस्तु पर्वतान्

బ్రహ్మ జలాన్ని, అగ్నిని, భూమిని, వాయువును, అంతరిక్షాన్ని, దివ్యలోకాన్ని; స్వర్గాన్ని, దిశలను, సముద్రాలను, సమస్త నదులను మరియు పర్వతాలను (సృష్టించాడు).

Verse 19

ओषधीनामात्मनश्च आत्मनो वृक्षवीरुधाम् / लवकाष्ठाः कलाश्चैव मुहुर्त्तान्संधिरात्र्यहान्

ఔషధుల, స్వాత్మస్వరూపమునకు మరియు వృక్ష‑వీరుధుల ఆత్మతత్త్వమునకు; లవ‑కాష్ఠములు, కళలు, ముహూర్తములు, సంధులు, రాత్రులు‑పగళ్ళు—ఇవన్నీ కూడా ఆయన నియమించాడు.

Verse 20

अर्द्धमासांश्च मासांश्च अयनाब्दान् युगानि च / स्थानाभिमानिनश्चैव स्थानानिच पृथक्पृथक्

అర్ధమాసములు, మాసములు, అయనములు, సంవత్సరములు, యుగములు; అలాగే ప్రతి స్థానానికి అధిష్ఠాతలు (స్థానాభిమానులు) మరియు వారి స్థానములు వేర్వేరుగా నిర్ణయించబడ్డాయి.

Verse 21

स्थानात्मनस्तु सृष्ट्वा च युगावस्था विनिर्ममे / कृतं त्रेता द्वापरं च तिष्यं चैव तथा युगम्

స్థానస్వరూపాన్ని సృష్టించి ఆయన యుగావస్థలను నిర్మించాడు—కృత, త్రేతా, ద్వాపర మరియు తిష్య (కలి) యుగములు.

Verse 22

कल्पस्यादौ कृतयुगे प्रथमं सो ऽसृजत्प्रजाः / प्रागुक्ताश्च मया तुभ्यं पूर्व्वे कल्पे प्रजास्तु ताः

కల్ప ఆరంభంలో, కృతయుగంలో, ఆయన మొదటగా ప్రజలను సృష్టించాడు. అవే ప్రజలు—నేను నీకు పూర్వకల్పంలో ముందే చెప్పినవే.

Verse 23

तस्मिन्संवर्त माने तु कल्पे दग्धास्तदग्निना / अप्राप्तायास्तपोलोकं पृथिव्यां याः समासत

ఆ సంవర్తమాన కల్పంలో, తపోలోకాన్ని పొందని, భూమిపైనే నివసించిన వారు ఆయన అగ్నిచేత దగ్ధమయ్యారు.

Verse 24

आवर्तन्ते पुनः सर्गे वीक्षार्थं ता भवन्ति हि / वीक्ष्यार्थं ताः स्थितास्तत्र पुनः सर्गस्य कारणात्

అవి మళ్లీ సృష్టిలో తిరిగి వస్తాయి; నిజంగా అవి దర్శనార్థమే అవుతాయి. పునఃసృష్టి కారణంగా అవి అక్కడ వీక్షణార్థం నిలిచి ఉంటాయి.

Verse 25

ततस्ताः सृज्यमानास्तु सन्तानार्थं भवन्ति हि / धर्म्मार्थ काममोक्षाणामिह ताः साधिताः स्मृताः

ఆపై అవి సృష్టింపబడుతూ సంతానార్థమే అవుతాయి. ఇక్కడ అవి ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్షాల సాధనమని స్మరించబడుతున్నాయి.

Verse 26

देवाश्च पितरश्चैव क्रमशो मानवास्तथा / ततस्ते तपसा युक्ताः स्थानान्यापूरयन्पुरा

దేవులు, పితృదేవతలు, అలాగే క్రమంగా మనుష్యులు కూడా. అప్పుడు వారు తపస్సుతో యుక్తులై పూర్వకాలంలో తమ తమ స్థానాలను నింపారు.

Verse 27

ब्राह्मणो मनवस्ते वै सिद्धात्मानो भवन्ति हि / आसंगद्वेषयुक्तेन कर्मणा ते दिवं गताः

ఆ మనువులు బ్రాహ్మణస్వరూపులై సిద్ధాత్ములవుతారు. ఆసక్తి మరియు ద్వేషంతో కూడిన కర్మచేత వారు స్వర్గానికి వెళ్లారు.

Verse 28

आवर्तमानास्ते देहे संभवन्ति युगे युगे / स्वकर्म्मफलशेषेण ख्याताश्चैव तदात्मकाः

వారు దేహంలో తిరిగి వచ్చి యుగయుగాల్లో జన్మిస్తారు. తమ కర్మఫల శేషం వల్ల వారు ఖ్యాతి పొందుతారు మరియు అదే స్వభావమై ఉంటారు.

Verse 29

संभवन्ति जने लोकाः कल्पागमनिबन्धनाः / अप्सु यः कारणं तेषां बोधयन्कर्म्मणा तु सः

కల్పాగమన నియమంతో బద్ధమైన లోకాలు జనులలో సంభవిస్తాయి. జలములో వాటి కారణమైనవాడు, కర్మద్వారా వారికి బోధింపజేస్తాడు.

Verse 30

कर्म्मभिस्तैस्तु जायन्ते जनलोकाच्छुभाशुभैः / गृह्णन्ति ते शरीराणि नानारूपाणि योनिषु

ఆ శుభాశుభ కర్మల వల్ల వారు జనలోకమునుండి జన్మిస్తారు. యోనులలో నానారూపమైన శరీరాలను వారు ధరించుకుంటారు.

Verse 31

देवाद्याः स्थावरांतास्तु आपद्यन्ते परस्परम् / तेषां मेध्यानि कर्म्माणि प्रायशः प्रतिपेदिरे

దేవులనుండి స్థావరాంతం వరకు వారు పరస్పర స్థితులలో పడతారు. వారి శుద్ధమైన (మేధ్య) కర్మలను వారు ఎక్కువగా పొందుతారు.

Verse 32

तस्माद्यन्नांमरूपाणि तान्येव प्रतिपेदिरे / पुनः पुनस्ते कल्पेषु जायन्ते नामरूपेणः

అందువల్ల వారు అదే నామరూపాలను మళ్లీ పొందుతారు. కల్పములలో వారు మళ్లీ మళ్లీ అదే నామరూపంతో జన్మిస్తారు.

Verse 33

ततः सर्गो ह्युपसृष्टिं सिसृक्षोर्ब्रह्मणस्तु वै / ताः प्रजा ध्यायतस्तस्य सत्याभिध्यायिनस्तदा

తర్వాత సృష్టించదలచిన బ్రహ్ముని ఉపసృష్టి నుండి సర్గము ఏర్పడింది. ఆ సమయంలో ఆయన ధ్యానించగానే ప్రజలు సత్యసంకల్పులయ్యారు.

Verse 34

मिथुनानां सहस्रं तु मुखात्समभवत्किल / जनास्ते ह्युपपद्यन्ते सत्त्वोद्रिक्ताः सुतेजसः

ముఖమునుండి సహస్ర మిథునములు జనించెను. ఆ జనులు సత్త్వప్రధానులై మహాతేజస్సుతో ప్రాదుర్భవించిరి.

Verse 35

चक्षुषो ऽन्यत्सहस्रं तु मिथुनानां ससर्ज्ज ह / ते सर्वे रजसोद्रिक्ताः शुष्मिणश्चाप्यमर्षिणः

చక్షువుల నుండి మరొక సహస్ర మిథునములు సృష్టించెను. వారు అందరూ రజోగుణప్రధానులు, బలవంతులు, క్రోధశీలులు.

Verse 36

सहस्रमन्यदसृजद् बाहूनामसतां पुनः / रजस्तमोभ्यासुद्धिक्ता गृहशीलास्ततः स्मृताः

మళ్లీ భుజముల నుండి మరొక సహస్రం సృష్టించెను. వారు రజస్-తమస్ మిశ్రములై గృహశీలులని స్మరించబడిరి.

Verse 37

आयुषोंऽते प्रसूयंते मिथुनान्येव वासकृत् / कूटकाकूटकाश्चैव उत्पद्यंते मुमूर्षुणाम्

ఆయుష్యాంతమున వాసకృత్ నుండి మిథునములే ప్రసవించబడును; ముమూర్షులకై కూటక-అకూటకములును ఉద్భవించును.

Verse 38

कुतः कुलमथोत्पाद्य ताः शरीराणि तत्यजुः / ततः प्रभृति कल्पे ऽस्मिन्मैथुनानां च संभवः

తదుపరి వారు కులమును ఉత్పత్తి చేసి తమ శరీరములను త్యజించిరి. అప్పుడు నుండే ఈ కల్పమున మైథునముల సంభవము ఏర్పడెను.

Verse 39

ध्यानेन मनसा तासां प्रजानां जायते कृते / शब्दादिविषयः शुद्धः प्रत्येकं पञ्चलक्षणम्

కృతయుగంలో ధ్యానమయమైన మనస్సుతో ఆ ప్రజలు జన్మిస్తారు; శబ్దాది విషయాలు శుద్ధమై, ప్రతి ఒక్కరిలో పంచలక్షణం ఉంటుంది।

Verse 40

इत्येवं मानसैर्भावैः प्रेष्ठं तिष्ठंति चाप्रजाः / तथान्वयास्तु संभूता यैरिदं पूरितं जगत्

ఇలా మానసిక భావాల వల్ల వారు ప్రియరూపంగా స్థిరంగా ఉంటారు; అలాగే వారి వంశపరంపరలే పుట్టి, వాటిచేత ఈ జగత్తు నిండిపోయింది।

Verse 41

सरित्सरःसमुद्रांश्च सेवंते पर्वतानपि / तदा ता ह्यल्पसंतोषायुद्धे तस्मिंश्चरंति वै

వారు నదులు, సరస్సులు, సముద్రాలను సేవిస్తారు; పర్వతాలను కూడా ఆశ్రయిస్తారు; అప్పుడు స్వల్ప సంతృప్తి కోసం ఆ పోరాటంలో సంచరిస్తారు।

Verse 42

पृथ्वी रसवती नाम आहारं व्याहरंति च / ताः प्रजाः कामचारिण्यो मानसीं सिद्धिमिच्छतः

‘రసవతీ’ అనే భూమిపై వారు ఆహారాన్ని కేవలం పలుకుతారు; ఆ ప్రజలు ఇష్టానుసారంగా సంచరించేవారు, మానసిక సిద్ధిని కోరేవారు।

Verse 43

तुल्यमायुः सुखं रूपं तासामासीत्कृते युगे / धर्माधर्मौं तदा न स्तः कल्पादौ प्रथमे युगे

కృతయుగంలో వారి ఆయువు, సుఖం, రూపం సమానంగా ఉండేది; కల్పాది మొదటి యుగంలో అప్పుడు ధర్మమూ అధర్మమూ లేవు।

Verse 44

स्वेनस्वेनाधि कारेण जज्ञिरे तु युगेयुगे / चत्वारि तु सहस्राणि वर्षाणां दिव्यसंख्यया

తమ తమ అధికారానుసారంగా యుగయుగాలలో ప్రజలు జన్మించారు. దివ్య గణన ప్రకారం సంవత్సరాలు నాలుగు సహస్రాలు అని చెప్పబడెను.

Verse 45

आदौ कृतयुगं प्राहुः संध्यांशौ च चतुःशतौ / ततः सहस्रशस्तास्तु प्रजासु प्रथितास्विह

ఆదిలో కృతయుగమని చెప్పారు; సంధ్యా మరియు సంధ్యాంశం రెండూ నాలుగు వందల చొప్పున. తరువాత ఈ విషయం ప్రజల్లో వేలవేలుగా ప్రసిద్ధమైంది.

Verse 46

न तासां प्रतिघातो ऽस्ति न द्वंद्वं नापि च क्रमः / पर्वतोदधिवासिन्यो ह्यनिकेताश्रयास्तु ताः

వారికి ప్రతిఘాతం లేదు, ద్వంద్వమూ లేదు, క్రమబంధమూ లేదు. వారు పర్వతాలలోను సముద్రతీరాలలోను నివసిస్తూ, గృహరహిత ఆశ్రయముతో ఉండిరి.

Verse 47

विशोकाः सत्त्वबहुला एकांतसुखिनः प्रजाः / ताश्शश्वत् कामचरिण्यो नित्यं मुदितमानसाः

ప్రజలు శోకరహితులు, సత్త్వగుణబహులులు, ఏకాంతసుఖినులు. వారు ఎల్లప్పుడూ ఇష్టానుసారంగా సంచరిస్తూ నిత్యం ఆనందమనస్సుతో ఉండిరి.

Verse 48

पशवः पक्षिणश्चैव न तदासन्सरीसृपाः / नोद्विजा नोत्कटाश्चैव धर्मस्य प्रक्रिया तु सा

అప్పుడు పశువులు, పక్షులు ఉన్నారు గాని సరిసృపాలు లేవు. భయపెట్టేవారు లేరు, ఉగ్రులు లేరు; ధర్మాచరణ విధానం అట్లానే ఉండెను.

Verse 49

समूल फलपुष्पाणि वर्त्तनाय त्वशेषतः / सर्वैकान्तसुखः कालो नात्यर्थं ह्युष्णशीतलः

వేరులతో కూడిన ఫలపుష్పాలు అన్నీ నిరంతరం పుట్టుకొస్తాయి. అక్కడి కాలము పరమసుఖమయము; అతిగా వేడి కాదు, అతిగా చలి కాదు.

Verse 50

मनो ऽभिलषितः काम स्तासां सर्वत्र सर्वदा / उत्तिष्ठंति पृथिव्यां वै तेषां ध्यानै रसातलात्

వారి మనసు కోరిన కోరిక ఎక్కడైనా ఎప్పుడైనా నెరవేరుతుంది. వారి ధ్యానబలంతో రసాతలంనుండి కూడా భూమిపై వస్తువులు ఉద్భవిస్తాయి.

Verse 51

बलवर्णकरी तेषां जरारोगप्रणाशिनी / असंस्कार्यैः शरीरैस्तु प्रजास्ताः स्थिरयौवनाः

అది వారి బలాన్ని, వర్ణాన్ని పెంచి, జరా-రోగాలను నశింపజేస్తుంది. ప్రత్యేక సంస్కారాలు లేకుండానే వారి శరీరాలు ఉంటాయి; ప్రజలు స్థిరయౌవనంతో ఉంటారు.

Verse 52

तासां विना तु संकल्पाज्जायंते सिथुनात्प्रजाः / समं जन्म च रूपं च प्रीयंते चैव ताः समाः

వారిలో కేవలం సంకల్పమాత్రంతోనే, యుగలసంభోగం లేకుండానే, సంతానం జన్మిస్తుంది. జన్మమూ రూపమూ సమానంగా ఉంటాయి; వారు అందరూ సమంగా పరస్పరం ప్రీతిపాత్రులవుతారు.

Verse 53

तदा सत्यमलोभश्च संतुष्टिश्च च सुखं दमः / निर्विशेषाश्च ताः सर्वा रूपायुःशिल्पचेष्टितैः

అప్పుడు సత్యం, అలోభం, సంతృప్తి, సుఖం, దమం (సంయమం) నిలిచివుంటాయి. రూపం, ఆయువు, శిల్పం, చేష్టలలో వారు అందరూ భేదం లేక సమానంగా ఉంటారు.

Verse 54

अबुद्धिपूर्विका पृत्तिः प्रजानां भवति स्वयम् / अप्रवृत्तिः कृतद्वारे कर्मणः शुभपापयोः

ప్రజలలో స్వయంగా అవివేకపూర్వకమైన ప్రవృత్తి కలుగుతుంది; శుభ‑పాప కర్మలకు ద్వారాలు ఏర్పడినప్పటికీ కర్మలో అప్రమత్తత, అనప్రవృత్తి ఉంటుంది.

Verse 55

वर्णाश्रमव्यवस्थाश्च न तदासन्न तत्कराः / अनिच्छाद्वेषयुक्तास्ता वर्त्तयन्ति परस्परम्

అప్పుడు వర్ణాశ్రమ వ్యవస్థ లేదు, దానిని ఆచరించేవారూ లేరు; వారు అనిచ్ఛా మరియు ద్వేషంతో కూడి పరస్పరం వ్యవహరించేవారు.

Verse 56

तुल्यरूपायुषः सर्वा अधमोत्तमवर्जिताः / सुखप्राया विशोकाश्च उत्पद्यंते कृते युगे

కృతయుగంలో అందరూ సమాన రూపం, సమాన ఆయుష్షుతో ఉంటారు; అధమ‑ఉత్తమ భేదం ఉండదు; వారు ప్రధానంగా సుఖసంపన్నులు, శోకరహితులుగా జన్మిస్తారు.

Verse 57

लाभालाभौ न वा स्यातां मित्रामित्रौ प्रियाप्रियौ / मनसा विषयस्तासां निरीहाणां प्रवर्तते

లాభం‑అలాభం కాదు, మిత్రం‑అమిత్రం కాదు, ప్రియం‑అప్రియం కాదు; నిరీహులైన వారి విషయాలు మనస్సులోనే కదలిక పొందేవి.

Verse 58

नाति हिंसति वान्योन्यं नानुगृङ्णंति वै तदा

అప్పుడు వారు పరస్పరం అతిగా హింసించరు; అలాగే ప్రత్యేకంగా అనుగ్రహించడమూ చేయరు.

Verse 59

ज्ञानं परं कृतयुगे त्रेतायां यज्ञ उच्यते / पवृत्तं द्वापरे युद्धं स्तेयमेव कलौ युगे

కృతయుగంలో పరమ జ్ఞానమే శ్రేష్ఠమని, త్రేతాయుగంలో యజ్ఞమే ప్రధానమని చెప్పబడుతుంది. ద్వాపరంలో యుద్ధం ప్రబలుతుంది, కలియుగంలో దొంగతనమే అధికమవుతుంది.

Verse 60

सत्त्वं कृतं रजस्त्रेता द्वापरं तु रजस्तमः / कलिस्तमस्तु विज्ञेयं गुणवृत्तं गुमेषु तत्

కృతయుగం సత్త్వప్రధానం, త్రేతాయుగం రజోగుణ స్వభావం. ద్వాపరం రజ-తమ మిశ్రమం, కలియుగం తమోగుణప్రధానమని తెలుసుకోవాలి; యుగాలలో గుణాల ప్రవృత్తి ఇదే.

Verse 61

कालः कृतयुगे त्वेष तस्य सन्ध्यां निबोधत / चत्वारि तु सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम्

ఇది కృతయుగ కాలం; దాని సంధ్యను కూడా తెలుసుకోండి. కృతయుగం నాలుగు వేల సంవత్సరాలది.

Verse 62

साध्यांशौ तस्य दिव्यानि शतान्यष्टौ तु संख्यया / चत्वार्यैव सहस्राणि वर्षाणां मोनुषाणि तु

ఆ యుగపు సంధ్యాంశం దివ్య సంవత్సరాల లెక్కన ఎనిమిది వందలు. మనుష్య సంవత్సరాల లెక్కన అది నాలుగు వేల (సమానంగా) ఉంటుంది.

Verse 63

तदा तासु भवंत्याशु नोत्क्रोशाच्च विपर्ययाः / ततः कृत्युगे तस्मिन् ससंध्यांशे गते तदा

అప్పుడు ఆ కాలాలలో త్వరగా ఎలాంటి ‘ఉత్క్రోశం’ వల్ల విపర్యయాలు కలగవు. ఆపై ఆ కృతయుగం సంధ్యాంశంతో సహా గడిచినప్పుడు, అప్పుడు…

Verse 64

पादावशिष्टो भवति युगधर्मस्तु सर्वशः / सन्ध्यायास्तु व्यतीतायाः सांध्यः कालो युगस्य सः

యుగధర్మము సర్వత్ర ఒక పాదమాత్రమే అవశేషమై నిలుస్తుంది. సంధ్య గడిచిన తరువాత అదే యుగస్య సాంధ్యకాలముగా చెప్పబడుతుంది.

Verse 65

पादमिश्रावशिष्टेन संध्याधर्मे पुनः पुनः / एवं कृतयुगे तस्मिन्निश्शेषेंतर्दधे तदा

పాదముల మిశ్రమ అవశేషముతో సంధ్యాధర్మము పునఃపునః ప్రవర్తిస్తుంది. ఈ విధంగా ఆ కృతయుగము నిశ్శేషమై ముగిసినపుడు అది అప్పుడు అంతర్ధానమైంది.

Verse 66

तस्यां च सन्धौ नष्टायां मानसी चाभवत्प्रजा / सिद्धिरन्ययुगे तस्मिंस्त्रेताख्ये ऽनंतरे कृतात्

ఆ సంధి నశించినప్పుడు ప్రజలు మానసీగా, అనగా మనసునుండి జనించినవారిగా అయ్యారు. కృతానంతరం సమీపమైన త్రేతా అనే ఇతర యుగంలో సిద్ధి ప్రదర్శితమైంది.

Verse 67

सर्गादौ या मयाष्टौ तु मानस्यो वै प्रकीर्तिताः / अष्टौ ताः क्रमयोगेन सिद्धयो यांति संक्षयम्

సృష్టి ఆరంభంలో నేను పేర్కొన్న ఎనిమిది మానసీ సిద్ధులు, ఆ ఎనిమిది సిద్ధులూ క్రమంగా క్షయమునకు చేరుతాయి.

Verse 68

कल्पादौ मानसी ह्येका सिद्धिर्भवति सा कृते / मन्वंतरेषु सर्वेषु चतुर्युगविभागशः

కల్పారంభంలో కృతయుగంలో ఒక మానసీ సిద్ధి మాత్రమే ఉంటుంది. సమస్త మన్వంతరాలలో చతుర్యుగ విభాగ ప్రకారమే ఈ నియమం ఉంటుంది.

Verse 69

वर्णाश्रमाचारकृतः कर्मसिद्ध्युद्भवः कृतः / संध्या कृतस्य पादेन संक्षेपेण वशात्ततः

వర్ణాశ్రమాచారమున అనుసరించి చేసిన కర్మలవలన సిద్ధి ఉద్భవించింది. కృతయుగ సంధ్యాకాలమున అది ఒక పాదమాత్రమై సంక్షేపముగా వశమైంది.

Verse 70

कृतसंध्यांशका ह्येते त्रीनादाय परस्परम् / हीयंते युगधर्मास्ते तपःश्रुतबलायुषः

ఇవే మూడు కృతయుగ సంధ్యాంశములను పరస్పరం స్వీకరించి నిలిచినవి. యుగధర్మములు క్రమంగా హీనమగుచున్నవి—తపస్సు, శ్రుతి, బలం, ఆయుష్షు తగ్గుచున్నవి.

Verse 71

कृते कृताशे ऽतीते तु वभूव तदनन्तरम् / त्रेतायुगसमुत्पत्तिः सांशा च ऋषिसत्तमाः

కృతయుగాంశము గతించిన తరువాత, వెంటనే త్రేతాయుగము ఉద్భవించింది; ఓ ఋషిశ్రేష్ఠులారా, అది కూడా అంసములతో కూడినదే.

Verse 72

तस्मिन् क्षीणे कृतांशे वै तासु शिष्टासु सप्तसु / कल्पादौ संप्रवृत्तायास्त्रेतायाः प्रसुखे तदा

కృతయుగాంశము క్షీణమై ఆ మిగిలిన ఏడు స్థితులలో నిలిచినప్పుడు, కల్పారంభమున ప్రవృత్తమైన త్రేతాయుగము అప్పటికి సుఖప్రదముగా ఉండెను.

Verse 73

प्रणश्यति तदा सिद्धिः कालयोगेन नान्यथा / तस्यां सिद्धौ प्रनष्टायामन्या सिद्धिरजायत

అప్పుడు కాలయోగమువలననే సిద్ధి నశించును, ఇతరథా కాదు. ఆ సిద్ధి నశించినపుడు మరొక సిద్ధి జన్మించింది.

Verse 74

अपांशौ तौ प्रतिगतौ तदा मेघात्माना तु वै / मेघेभ्यः स्तनयितृभ्यः प्रवृत्तं पृष्टिसर्जनम्

ఆ రెండు జలాంశాలు తిరిగి చేరినప్పుడు, మేఘస్వరూపమై, గర్జించే మేఘాల నుండి పృష్ఠదేశమున జలస్రవణము ప్రవృత్తమైంది।

Verse 75

सकृदेव तया वृष्ट्या संसिद्धे पृषिवीतले / प्रजा आसंस्ततस्तासां वृक्षश्च गृह संज्ञिताः

ఆ ఒక్క వర్షముచేత భూమితలం సిద్ధమైంది; తరువాత ప్రజలు పుట్టిరి, వారి దృష్టిలో వృక్షములే ‘గృహం’ అని పిలువబడినవి।

Verse 76

सर्वः प्रत्युपभोगस्तु तासां तेभ्यो व्यजायत / वर्त्तयंतेस्म तेभ्यस्तास्त्रेतायुगमुखे प्रजाः

వారి సమస్త ఉపభోగములు వాటి నుండే జనించెను; త్రేతాయుగారంభమున ఆ ప్రజలు వాటినే ఆధారముగా జీవించిరి।

Verse 77

ततः कालेन महता तासामेव विपर्ययात् / संगलोलात्मको भावस्तदा ह्याकस्मिको ऽभवत्

అనంతరం మహాకాలము గడిచిన తరువాత, వారిలోనే జరిగిన విపర్యయముచేత, చంచలస్వరూపమైన భావము అప్పుడు అకస్మాత్తుగా కలిగింది।

Verse 78

यत्तद्भवति नारीणां जीवितांते तदार्तवम् / तदा तद्वै न भवति पुनर्युगबलेन तु

స్త్రీల జీవనాంతమున కలిగే ‘ఆర్తవం’ అప్పుడు కలుగలేదు; యుగబల ప్రభావముచేత అది మరల భిన్నమైంది।

Verse 79

तासां पुनः प्रवृत्तं तन्मासिमासि तदार्तवम् / ततस्तेनैव योगेन वर्त्तते मैथुनं तदा

వారి ఋతుకాలము మాసమాసమున మళ్లీ ప్రవృత్తమైంది; ఆ యోగముచేతనే అప్పుడే వారి మైథునసంబంధము జరుగసాగెను.

Verse 80

तेषां तत्का लभावित्वान्मासिमास्युपगच्छताम् / अकाले चार्तवोत्पत्त्या गर्भोत्पत्तिस्तदाभवत्

వారిలో ఆ కాలనియమము మాసమాసమున సమీపించెను; అకాలమున కూడా ఋతువు ఉద్భవించుటవలన అప్పుడే గర్భోత్పత్తి కలిగెను.

Verse 81

विपर्ययेण तेषां तु तेन तत्काल भाविता / प्रणश्यंति ततः सर्वे वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः

కాని విపరీతక్రమమున, ఆ కాలప్రభావముచేత ‘గృహ’ అని పిలువబడిన ఆ వృక్షములన్నియు అప్పుడు నశించెను.

Verse 82

ततस्तेषु प्रनष्टेषु विभ्रांता व्याकुलेन्द्रियाः / अभिध्यायंति ताः सिद्धिं सत्याभिध्यायिनस्तदा

అవి నశించినపుడు సత్యాభిధ్యాయులు భ్రమితులై ఇంద్రియవ్యాకులులయ్యారు; అప్పుడు వారు ఆ సిద్ధిని ధ్యానించసాగిరి.

Verse 83

प्रादुर्बभूवुस्तेषां तु वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः / वस्त्राणि च प्रसूयंते फलान्याभरणानि च

అప్పుడు వారి ‘గృహ’ అని పిలువబడిన వృక్షములు మళ్లీ ప్రాదుర్భవించెను; అవి వస్త్రములు, ఫలములు, ఆభరణములు కూడా ప్రసవించెను.

Verse 84

तथैव जायते तेषां गन्धर्वाणां रसान्वितम् / आन्वीक्षिकं महावीर्यं पुटके पुटके मधु

అదేవిధంగా గంధర్వులకు రససంపన్నమైన మధువు జన్మిస్తుంది; ప్రతి పుటకంలో మహావీర్యమూ ఆన్వీక్షికీ-శక్తియూ ప్రకాశిస్తాయి।

Verse 85

तेन ता वर्त्तयन्ति स्ममुखे त्रेतायुगस्य वै / त्दृष्टपुष्टास्तया सिद्ध्या प्रजास्ता विगतज्वराः

దానివల్లనే వారు త్రేతాయుగ ఆరంభంలో జీవనం సాగించారు; ఆ సిద్ధిచేత పుష్టులై ప్రజలు జ్వరరహితులయ్యారు।

Verse 86

ततः कालांतरेप्येवं पुनर्लोभावृताः प्रजाः / वृक्षांस्ताः पर्यगृह्णंत मधु वा माक्षिकं बलात्

తర్వాత కాలాంతరంలో ప్రజలు మళ్లీ లోభంతో కప్పబడ్డారు; వారు బలవంతంగా చెట్లను చుట్టుముట్టి మధువో మాక్షిక మధువో తీసుకున్నారు।

Verse 87

तासां तेनापचारेण पुनर्लोभकृतेन वै / प्रनष्टा प्रभुणा सार्द्धं कल्पवृक्षाः क्वचित्क्वचित्

వారి ఆ అపచారమూ మళ్లీ చేసిన లోభమూ కారణంగా, కొన్ని చోట్ల ప్రభువుతో పాటు కల్పవృక్షాలు నశించిపోయాయి।

Verse 88

तस्यामेवाल्पशिष्टायां सिद्ध्यां कालवशात्तदा / वर्त्तंते चानया तासां द्वंद्वान्यत्युत्थितानि तु

కాలవశాత్తు అప్పుడు ఆ సిద్ధిలో స్వల్ప భాగమే మిగిలింది; దాని వల్ల వారి మధ్య తీవ్రమైన ద్వంద్వాలు అత్యంతంగా ఉద్భవించాయి।

Verse 89

शीतवातातपास्तीव्रास्ततस्ता दुःखिता भृशम् / द्वंद्वैस्तैः पीड्यमानास्तु चुक्रुशुरावृणानि वा

తీవ్ర శీతం, గాలి, ఎండల ద్వంద్వాలతో పీడితులై వారు అత్యంత దుఃఖితులయ్యారు. వ్యాకులులై కరుణంగా విలపించారు; తమ గాయాలనూ చూపించారు.

Verse 90

कृत्वा द्वन्द्वप्रतीयातं निकेतानि विचेतसः / पूर्व निकामचारास्ते ह्यनिकेता यथाभवन्

ద్వంద్వాల నివారణకై వారు నివాసాలను నిర్మించారు; అయినా వారి మనస్సు చలించిపోయింది. ముందుగా ఇష్టానుసారంగా సంచరించిన వారు, చివరకు ఆశ్రయంలేనివారిలా అయ్యారు.

Verse 91

यथायोगं यथाप्रीति निकेतेष्ववसन्पुरा / मधुधुन्वत्सु निष्ठेषु पर्वतेषु नदीषु च

మునుపు వారు యోగ్యతకూ ఇష్టానికీ తగినట్లు నివాసాలలో ఉండేవారు—మధురసంతో నిండిన ప్రదేశాలలో, పర్వతాలలో, నదీ తీరాలలో కూడా.

Verse 92

संश्रयंति च दुर्गाणि धन्वपावर्तमौदकम् / यथाजोषं यथाकामं समेषु विषमेषु च

వారు ఎడారి ప్రాంతాల, జలావర్తాల, జలసంబంధ దుర్గాలనూ ఆశ్రయించేవారు—తమకు నచ్చినట్లు, తమకు కావలసినట్లు, సమభూముల్లోనూ విషమభూముల్లోనూ.

Verse 93

आरब्धास्तान्निकेतान्वै कर्तुं शीतोष्णवारणात् / ततस्तान्निर्मयामासुः खेटानि च पुराणि च

శీతం-ఉష్ణం నుండి రక్షణకై వారు ఆ నివాసాలను నిర్మించడం ప్రారంభించారు. తరువాత వారు గ్రామాలు మరియు పురాతన నగరాలను కూడా నిర్మించారు.

Verse 94

ग्रामांश्चैव यथाभागं तथैव नगराणि च / तेषामायामविष्कंभाः सन्निवेशांतराणि च

వారు యథాభాగంగా గ్రామాలనూ అలాగే నగరాలనూ విభజించారు; వాటి పొడవు-వెడల్పులు మరియు నివాసవ్యవస్థల భేదాలను కూడా నిర్ణయించారు।

Verse 95

चक्रुस्तदा यथाज्ञानं मीत्वामीत्वात्मनोगुलैः / मानार्थानि प्रमाणानि तदा प्रभृति चक्रिरे

అప్పుడు వారు తమ జ్ఞానానుసారం, తమ వేళ్లతో కొలిచి మళ్లీ కొలిచి, కొలతల కోసం ప్రమాణాలను ఏర్పరచారు; ఆ కాలం నుంచే అవి ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చాయి।

Verse 96

ययांगुलप्रदेशांस्त्रीन्हस्तः किष्कुं धनूंषि च / दश त्वंगुलपर्वाणि प्रादेश इति संज्ञितः

దీనివల్ల మూడు అంగుళప్రదేశాలతో ‘హస్త’, ‘కిష్కు’, ‘ధనుష్’ వంటి కొలతలు ఏర్పడ్డాయి; పది అంగుళపర్వాలు కలిసినదాన్ని ‘ప్రాదేశ’ అని పిలిచారు।

Verse 97

अंगुष्ठस्य प्रदेशिन्या व्यासप्रादेश उच्यते / तालः स्मृतो मध्यमया गोकर्णश्चाप्यनामया

బొటనవేలు మరియు చూపుడువేలు ద్వారా ఏర్పడిన కొలతను ‘వ్యాస-ప్రాదేశ’ అంటారు; మధ్యవేలు ద్వారా ‘తాల’గా, ఉంగరవేలు ద్వారా ‘గోకర్ణ’గా కూడా స్మరించబడింది।

Verse 98

कनिष्ठया वितस्तिस्तु द्वादशांगुल उच्यते / रत्निरंगुलपर्वाणि संख्यया त्वेकविशतिः

చిటికెనవేలు ద్వారా కొలిచే ‘వితస్తి’ పన్నెండు అంగుళాలుగా చెప్పబడింది; ‘రత్ని’లో అంగుళపర్వాల సంఖ్య ఇరవై ఒకటి.

Verse 99

चत्वारि विंशतिश्चैव हस्तः स्यादंगुलानि तु / किष्कुः स्मृतो द्विरत्निस्तु द्विचत्वारिंशदंगुलः

హస్తము ఇరవై నాలుగు అంగుళముల పరిమాణమని స్మృతిలో చెప్పబడింది. కిష్కు (ద్విరత్ని) నలభై రెండు అంగుళముల పరిమాణమని పేర్కొనబడింది.

Verse 100

चतुर्हस्तो धनुर्द्दंडो नालिका युगमेव च / धनुःसहस्त्रे द्वे तत्र गव्यूतिस्तौः कृता तदा

ధనుర్దండము నాలుగు హస్తములది; నాళికా, యుగమూ మాపులు. వెయ్యి ధనుస్సులలో అక్కడ రెండు గవ్యూతులు నిర్ణయించబడ్డాయి.

Verse 101

अष्टौ धनुःसहस्राणि योजनं तैर्विभावितम् / एतेन योजनेनेह सन्निवेशास्ततः कृताः

ఎనిమిది వేల ధనుస్సులు ఒక యోజనమని నిర్ణయించారు. ఈ యోజన ప్రమాణంతోనే ఇక్కడ నివేశాలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి.

Verse 102

चतुर्णामथ दुर्गाणां स्वयमुत्थानि त्रीणि च / चतुर्थ कृतिमं दुग तस्य वक्ष्यामि निर्णयम्

దుర్గములకు నాలుగు విధములు; వాటిలో మూడు స్వయముత్థమైన (ప్రాకృత) దుర్గములు. నాలుగవది కృతిమ దుర్గము—దాని నిర్ణయాన్ని నేను చెప్పుదును.

Verse 103

सोत्सेधरंध्रप्राकारं सर्वतः खातकावृतम् / रुचकः प्रतिकद्वारं कुमारीपुरमेव च

ఎత్తుతగ్గులు, రంధ్రాలు గల ప్రాకారంతో, నాలువైపులా ఖందకంతో ఆవరించబడినదాన్ని ‘రుచక’ అంటారు; అలాగే ‘ప్రతికద్వార’ మరియు ‘కుమారీపుర’మూ (దుర్గభేదాలు).

Verse 104

द्विहस्तः स्रोतसां श्रेष्ठं कुमारीपुरमञ्चतान् / हस्तस्रोतो दशश्रेष्ठो नवहस्तोष्ट एव च

స్రోతసులలో ‘ద్విహస్త’ శ్రేష్ఠము; అది కుమారీపుర సమీపమున ప్రవహించును. ‘హస్తస్రోత’లో దశహస్తము శ్రేష్ఠము; నవహస్తము, అష్టహస్తమును కూడా పేర్కొనెదరు.

Verse 105

खेटानां च पुराणां च ग्रामाणां चैव सर्वशः / त्रिविधानां च दुर्गाणां पर्वतोदकधन्विनाम्

ఖేటములు, పురములు, గ్రామములు—సర్వత్ర; అలాగే పర్వత, జల, ధన్వ (అరణ్య/మరుభూమి) అనే త్రివిధ దుర్గముల విషయమును కూడా చెప్పెదరు.

Verse 106

कृत्रिमाणां च दुर्गाणां विष्कम्भायाममेव च / योजनादर्द्धविष्कम्भमष्टभागाधिकायतम्

కృత్రిమ దుర్గములలోనూ విస్తారము, ఆయామము ఇదే విధి—విష్కంభము అర్ధయోజనము; ఆయామము దానికంటే అష్టమభాగము అధికము.

Verse 107

परमार्द्धार्द्धमायामं प्रागुदक्प्लवनं पुरम् / छिन्नकर्णविकर्णं च व्यजनाकृतिसंस्थितम्

ఆ పురమునకు ఆయామము పరమార్ధార్ధ సమానముగా ఉండవలెను; అది తూర్పు మరియు ఉత్తర దిశలవైపు వాలుదల కలిగి ఉండవలెను. దాని కొమ్ములు (కోణాలు) కొన్నిచోట్ల కత్తిరింపబడి, కొన్నిచోట్ల విస్తరించి, వ్యజనాకృతిగా స్థితి చెందవలెను.

Verse 108

वृत्तं वज्रं च दीर्घ च नगरं न प्रशस्यते / चतुरस्रयुतं दिव्यं प्रशस्तं तैः पुरं कृतम्

వృత్తాకారము, వజ్రాకారము, దీర్ఘాకారము గల నగరం ప్రశంసనీయం కాదు. చతురస్రయుతము, దివ్యము, ప్రశస్తము అయిన పురమును వారు నిర్మించిరి.

Verse 109

चतुर्विंशत्परं ह्रस्वं वास्तु वाष्टशतं परम् / अत्र मध्यं प्रशंसंति ह्रस्वं काष्ठविवर्ज्जितम्

ఇరవై నాలుగుకు తక్కువ కొలత గలది ‘హ్రస్వ’ వాస్తు; ఎనిమిది వందల వరకు ఉన్నది ఉత్తమ వాస్తు అని చెబుతారు. ఇక్కడ మధ్యభాగాన్ని ప్రశంసిస్తారు—చిన్నదై, కాఠిన్యము/కట్టెలు లేనిదిగా.

Verse 110

अथ किष्कुशतान्यष्टौ प्राहुर्मुख्यं निवेशनम् / नगरादर्द्धविषकंभः खेटं पानं तदूर्द्धतः

తదుపరి, ఎనిమిది వందల కిష్కు పరిమాణమే ప్రధాన నివాసమని చెబుతారు. నగరానికి అర్ధ వ్యాసమంత ‘ఖేటం’; దాని పై స్థాయి ‘పానం’ అని పేర్కొంటారు.

Verse 111

नगराद्योजनं खेटं खेटाद्गामोर्द्धयोजनम् / द्विक्रोशः परमा सीमा क्षेत्रसीमा चतुर्द्धनुः

నగరము నుండి ఒక యోజన దూరం వరకు ‘ఖేటం’; ఖేటం నుండి అర్ధ యోజన వరకు ‘గ్రామం’. రెండు క్రోశములు పరమ సరిహద్దు; క్షేత్ర సరిహద్దు నాలుగు ధనుస్సులు.

Verse 112

विंशद्धनूंषि विस्तीर्णो दिशां मार्गस्तु तैः कृतः / विंशद्धनुर्ग्राममार्गः सीमामार्गो दशैव तु

వారు దిశల మార్గాన్ని ఇరవై ధనుస్సుల వెడల్పుతో నిర్మించారు. గ్రామమార్గం కూడా ఇరవై ధనుస్సులు; సీమామార్గం మాత్రం పది ధనుస్సులు.

Verse 113

धनूंषि दश विस्तीर्णः श्रीमान् राजपथः कृतः / नृवाजिरथनागानामसंबाधस्तु संचरः

పది ధనుస్సుల వెడల్పుతో శోభాయమాన రాజమార్గం నిర్మించబడింది; మనుష్యులు, గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులు నిర్బంధం లేకుండా సంచరించుటకు.

Verse 114

धनूंषि चापि चत्वारि शाखारथ्याश्च तैर्मिताः / त्रिका रथ्योपरथ्याः स्युर्द्विका श्चाप्युपरत्यकाः

నాలుగు ధనుస్సుల ప్రమాణంతో శాఖా-రథ్యాలు నిర్ణయించబడ్డాయి. రథ్యోప-రథ్యాలు మూడు ధనుస్సులు, ఉపరత్యకాలు రెండు ధనుస్సుల ప్రమాణమని చెప్పబడింది.

Verse 115

जंघापथश्चतुष्पादस्त्रिपदं च गृहांतरम् / धृतिमार्गस्तूर्द्धषष्ठं क्रमशः पदिकः स्मृतः

జంఘాపథం నాలుగు పాదాలది; గృహాంతరం మూడు పాదాలదిగా చెప్పబడింది. ధృతిమార్గం ఊర్ధ్వ-షష్ఠ (ఆరవ భాగ ప్రమాణం మేర ఎత్తు)గా భావించబడుతుంది; క్రమంగా దీనిని ‘పదిక’ అంటారు.

Verse 116

अवस्कारपरीवारः पादमात्रं समंततः / कृतेषु तेषु स्थानेषु पुनर्गेहगृहाणि वै

అవస్కార పరివారం చుట్టూ ఒక పాదం మాత్రమే ఉంచబడింది. ఆ స్థలాలు సిద్ధమైన తరువాత మళ్లీ గృహాలు, నివాసాలు నిర్మించబడ్డాయి.

Verse 117

यथा ते पूर्वमासंश्च वृक्षास्तु गृह संस्थिताः / तथा कर्तुं समारब्धाश्चिंतयित्वा पुनः पुनः

మునుపు గృహాలలో వృక్షాలు ఎలా స్థితిచెందాయో, అలాగే చేయాలని వారు మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించి కార్యారంభం చేశారు.

Verse 118

वृक्षस्यार्वाग्गताः शाखा इतश्चैवापरा गताः / अत ऊर्द्ध गताश्चान्या एवं तिर्यग्गताः परा

వృక్షానికి కొన్ని శాఖలు క్రిందికి సాగాయి; కొన్ని ఇటు, మరికొన్ని అటు విస్తరించాయి. మరికొన్ని పైకి ఎగసాయి; అలాగే కొన్ని త్రెంచుగా కూడా వ్యాపించాయి.

Verse 119

बुद्ध्यान्विष्य यथान्यायं वृक्षशाखा गता यथा / यथा कृतास्तु तैः शाखास्त स्माच्छालास्तु ताः स्मृताः

బుద్ధితో యథాన్యాయంగా విచారిస్తే, వృక్షశాఖలు ఎలా విస్తరిస్తాయో; అలాగే వారు చేసిన శాఖాసదృశ నిర్మాణాలు ‘శాలలు’ అని స్మరించబడ్డాయి।

Verse 120

एवं प्रसिद्धाः शाखाभ्यः शालोश्चैव गृहाणि च / तस्मात्ताश्च स्मृताः शालाः शालात्वं तासु तत्स्मृतम्

ఇలా శాఖల నుండి ‘శాల’ ప్రసిద్ధమైంది, ‘శాల’ నుండే గృహాలూ; అందువల్ల అవి ‘శాలలు’ అని స్మృతమై, వాటిలో ‘శాలత్వం’ అని గుర్తించబడింది।

Verse 121

प्रसीदंति यतस्तेषु ततः प्रासादसंज्ञितः / तस्माद् गृहाणि शालाश्च प्रासादाश्चैव संज्ञिता

ఎందుకంటే వాటిలో మనస్సు ప్రసన్నమవుతుంది; అందువల్ల అది ‘ప్రాసాద’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధం. కాబట్టి గృహాలు, శాలలు, ప్రాసాదాలు అన్నీ అలా సంజ్ఞితమయ్యాయి।

Verse 122

कृत्वा द्वंद्वाभिघातास्तान्त्वार्तोपायमचिंतयान् / नष्टेषु मधुना सार्द्धं कल्पवृक्षेषु वै तदा

అప్పుడు కల్పవృక్షాలలో తేనెతో కూడి అన్నీ నశించినప్పుడు, వారు ఆ ద్వంద్వాఘాతాలను ఎదుర్కొని, ఆర్తికి ఉపాయాన్ని ఆలోచించారు।

Verse 123

विषादव्याकुलास्ता वै प्रजाः सृष्टास्तु दर्शिताः / ततः प्रादुर्बभौ तासां सिद्धिस्त्रेतायुगे तदा

విషాదంతో వ్యాకులమైన ఆ ప్రజలు సృష్టింపబడి దర్శింపబడ్డారు; ఆపై అదే సమయంలో త్రేతాయుగంలో వారి సిద్ధి ప్రాదుర్భవించింది।

Verse 124

सर्वार्थसाधका ह्यन्या वृष्टिस्तासां निकामतः / तासां वृष्ट्युदकानीह यानि मिष्टगतानि च

వారిలో మరొక వర్షం సర్వార్థసాధకమైనది; అది వారి ఇష్టానుసారంగా కురిసేది. ఇక్కడ వారి వర్షజలములు మరియు మధురరసములుగా మారినవీ కూడా (ప్రకటించాయి).

Verse 125

एवं नयः प्रवृत्तस्तु द्वितीये वृष्टिसर्जने / ये परस्तादपां स्तोकाः संपाताः पुथिवीतले

ఇలా రెండవ వృష్టిసృష్టిలో ఈ విధానం ప్రవృత్తమైంది. ఆపై జలబిందువులు భూమితలంపై పడి చేరాయి.

Verse 126

अपां भूमेस्तु संयोगादोषध्यस्तास्तदाभवन् / पुष्पमूलफलिन्यस्तु ओषध्यस्ता हि जज्ञिरे

జలము మరియు భూమి సంయోగమున వల్ల అప్పుడే ఔషధులు ఉద్భవించాయి. ఆ ఔషధులు పుష్పములు, మూలములు, ఫలములతో కూడినవిగా జన్మించాయి.

Verse 127

अफालकृष्टाश्चानुप्ता ग्राभ्यारम्याश्चतुर्द्दश / ऋतुपुष्पफलाश्चैव वृक्षा गुल्माश्च जज्ञिरे

అవి నాగలి దున్నకుండానే, విత్తనాలు నాటకుండానే, గ్రామ్యముగా రమ్యముగా—పద్నాలుగు విధముల (ఔషధులు) అయ్యాయి. అలాగే ఋతువుకు తగిన పుష్పఫలములు ఇచ్చే వృక్షములు, గుల్మములు కూడా జన్మించాయి.

Verse 128

प्रादुर्भूतास्तु त्रेतायां मायायामौषधस्य वा / तदौषधेन वर्तंते प्रजास्त्रेता मुखे तदा

త్రేతాయుగంలో ఔషధమాయచేత అవి ప్రాదుర్భవించాయి. అప్పుడు త్రేతాముఖంలో ప్రజలు ఆ ఔషధముల ద్వారానే జీవించేవారు.

Verse 129

ततः पुनरभूत्तासां रागो लोभस्तु सर्वदा / अवश्यभाविनार्थेन त्रेतायुगवशेन च

అప్పుడు వారిలో మళ్లీ ఎల్లప్పుడూ రాగము, లోభము ఉద్భవించాయి; అవశ్యంగా సంభవించే కారణముచేతను, త్రేతాయుగ ప్రభావముచేతను.

Verse 130

ततस्ते पर्यगृह्णंस्तु नदीक्षेत्राणि पर्वतान् / वृक्षगुल्मौषधीश्चैव प्रसह्य तु यथाबलम्

అప్పుడు వారు నదులు, క్షేత్రాలు, పర్వతాలను చుట్టుముట్టి స్వాధీనం చేసుకున్నారు; అలాగే వృక్షాలు, పొదలు, ఔషధులను కూడా తమ బలమునుబట్టి బలవంతంగా ఆక్రమించారు.

Verse 131

सिद्धात्मानस्तु ये पूर्वं व्याख्याता वः कृते मया / ब्रह्मणो मानसास्ते वै उत्पन्ना ये जनादिह

నేను ముందుగా మీకోసం వివరించిన సిద్ధాత్ములు నిజంగా బ్రహ్ముని మానసపుత్రులు; వారు ఇక్కడ ఆదిలోనే జన్మించినవారు.

Verse 132

शांता ये शुष्मिणश्चैव कर्मिणो दुःखितास्तथा / तत आवर्त्तमानास्ते त्रेतायां जज्ञिरे पुनः

శాంతులైనవారు, తేజస్సుగలవారు, కర్మనిష్ఠులైనవారు, అలాగే దుఃఖితులైనవారు—వారు అక్కడి నుండి తిరిగి వచ్చి త్రేతాయుగంలో మళ్లీ జన్మించారు.

Verse 133

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याःशूद्रा द्रोहजनास्तथा / भाविताः पूर्वजातीषु ख्यात्या ते शुभपापयोः

బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు, అలాగే ద్రోహజనులు కూడా—వారు పూర్వజన్మలలో శుభపాపాల ఖ్యాతి ప్రకారం రూపుదిద్దుకున్నారు.

Verse 134

ततस्ते प्रबला ये तु सत्यशीला अहिंसकाः / वीतलोभा जितात्मानो निवसंति स्मृतेषु वै

అప్పుడు బలవంతులైన వారు సత్యశీలులు, అహింసకులు, లోభరహితులు, జితాత్ములు అయి స్మృతిశాస్త్ర విధానముల ప్రకారం నివసించిరి.

Verse 135

परिग्रहं न कुर्वंति वदंतस्तु उपस्थिताः / तेषां कर्माणि कुर्वंति तेभ्यश्चैवाबलाश्च ये

వారు సమీపంలో ఉండి బోధించేవారు గాని సంగ్రహం చేయరు; మరియు బలహీనులైన వారు వారి కార్యములను వారికోసం నిర్వహించిరి.

Verse 136

परिचर्यासु वर्त्तन्ते तेभ्यश्चान्ये ऽल्पतेजसः / एवं विप्रतिपन्नेषु प्रपन्नेषु परस्परम्

వారి పరిచర్యలలో ఇతర అల్పతేజస్సులు నిమగ్నమై ఉండిరి; ఈ విధంగా పరస్పరం ఆశ్రయించుచు వారు విప్రతిపన్న స్థితికి చేరిరి.

Verse 137

तेन दोषेण वै शांता ओषध्यो नितरां तदा / प्रनष्टा गृह्यमाणा वै मुष्टिभ्यां सिकता यथा

ఆ దోషమువల్ల అప్పుడు శాంతమైన ఔషధులు అత్యంతంగా క్షీణించి నశించినట్లయ్యెను; ముష్టిలో పట్టిన ఇసుక జారిపోవునట్లు.

Verse 138

अथास्य तु युगबलाद्गाम्यारण्याश्चतुर्द्दश / फलैर्गृह्णंति पुष्पैश्च तथा मूलैश्च ताः पुनः

తరువాత ఆ యుగబలమువల్ల గ్రామ్యములు మరియు ఆరణ్యములు అయిన పద్నాలుగు (ఔషధి జాతులు) మళ్లీ ఫలములతో, పుష్పములతో, అలాగే మూలములతో గ్రహింపబడినవి.

Verse 139

ततस्तासु प्रनष्टासु विभ्रांतास्ताः प्रजास्तदा / क्षुधाविष्टास्तदा सर्वा जग्मुस्ता वै स्वयम्भुवम्

అవి నశించినప్పుడు ప్రజలు అయోమయమై, ఆకలితో బాధపడుతూ అందరూ స్వయంభూ బ్రహ్ముని శరణు చేరారు.

Verse 140

वृत्त्यर्थमभिलिप्संत्यो ह्यादौ त्रेतायुगस्य ताः / ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवान् ज्ञात्वा तासां मनीषितम्

త్రేతాయుగ ఆరంభంలో జీవనోపాధి కోరుతూ వారు వచ్చారు; భగవాన్ స్వయంభూ బ్రహ్ముడు వారి మనోభావాన్ని గ్రహించాడు.

Verse 141

पुष्टिप्रत्यक्षदृष्टेन दर्शनेन विचार्य सः / ग्रस्ताः पृथिव्या त्वोषध्यो ज्ञात्वा प्रत्यरूहत्पुनः

పోషణనిచ్చే ప్రత్యక్ష దర్శనంతో విచారించి, భూమి ఔషధులను గ్రసించిందని ఆయన గ్రహించాడు; అప్పుడు అవి మళ్లీ మొలిచాయి.

Verse 142

कृत्वा वत्सं समेरुं तु दुदोह पृथिवीमिमाम् / दुग्धेयं गौस्तदा तेन बीजानि वसुधातले

సుమేరువును దూడగా చేసి ఆయన ఈ భూమిని దోహించాడు; అప్పుడు గోరూపిణి భూమి దూదబడగా వసుధాతలంపై విత్తనాలు ప్రత్యక్షమయ్యాయి.

Verse 143

जज्ञिरे तानि बीजानि ग्रामारण्यास्तु ताः प्रभुः / ओषध्यः फलपाकाताः क्षणसप्तवशास्तु ताः

ఆ విత్తనాలు పుట్టాయి; ప్రభువు గ్రామాల్లోనూ అరణ్యాల్లోనూ ఔషధులను ప్రదర్శించాడు—ఫలాలు పక్వమయ్యే వరకు అవి నిలిచి, ఏడు క్షణాల పరిమితిలో (అల్పకాల) ఉండేవి.

Verse 144

व्रीहयश्च यवाश्चैव गोधूमाश्चणकास्तिलाः / प्रियंगव उदारास्ते कोरदुष्टाः सवामकाः

ధాన్యాలలో వరి, యవాలు, గోధూమాలు, చణకాలు, నువ్వులు; అలాగే ప్రియంగు, ఉదార, కోరదుష్ట, సవామక—ఇవి రకాలుగా చెప్పబడ్డాయి.

Verse 145

माषा मुद्गा मसूरास्तु नीवाराः सकुलत्थकाः / हरिकाश्चरकाश्चैव गमः सप्तदश स्मृताः

మాషాలు, ముద్గాలు, మసూరాలు, నీవారాలు, కులత్థకాలు; అలాగే హరికాలు, చరకాలు—ఇవి ‘గమ’గా పదిహేడు రకాలుగా స్మరించబడ్డాయి.

Verse 146

इत्येता ओषधीनां तु ग्राम्याणां जातयः स्मृताः / श्यामाकाश्चैव नीवारा जर्तिलाः सगवेधुकाः

ఇలా గ్రామ్య ఔషధి-ధాన్యాల జాతులు స్మరించబడ్డాయి; శ్యామాకాలు, నీవారాలు, జర్తిలాలు, గవేధుకాలతో కూడినవి.

Verse 147

कुरुविंदो वेणुयवास्ता मातीर्काटकाः स्मृताः / ग्रामारण्याः स्मृता ह्येता ओषध्यस्तु चतुर्दश

కురువింద, వేణుయవాలు, మాతీర్కాటకాలు—ఇవి స్మరించబడ్డాయి; గ్రామ్య-ఆరణ్య ఔషధులు మొత్తం పద్నాలుగు అని చెప్పబడింది.

Verse 148

उत्पन्नाः प्रथमस्यैता आदौ त्रेतायुगस्य ह / अफालकृष्टास्ताः सर्वा ग्राम्यारण्यश्चतुर्द्दश

ఈ పద్నాలుగు గ్రామ్య-ఆరణ్య ధాన్యాలు త్రేతాయుగ ఆరంభంలో మొదటగా ఉద్భవించాయి; ఇవన్నీ నాగలి దున్నకుండానే స్వయంగా పుట్టినవి.

Verse 149

वृक्षगुल्मलतावल्ल्यो वीरुधस्तृणजातयः / मूलैः फलैश्च रोहैश्चगृह्णन्पुष्टाश्च यत्फलम्

వృక్షాలు, పొదలు, లతలు, వల్లి, వేరుశాకాలు మరియు తృణజాతులు—వీటి మూలాలు, ఫలాలు, మొలకలను గ్రహించి పుష్టి పొందుతూ తమ ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తాయి।

Verse 150

पृथ्वी दुग्धा तु बीजानि यानि पूर्वं स्वयंभुवा / ऋतुपुष्पफलास्ता वै ओषध्यो जज्ञिरे त्विह

స్వయంభువు పూర్వం ఏ విత్తనాల కోసం భూమిని దోహనం చేశాడో, ఆ విత్తనాల నుంచే ఇక్కడ ఋతువులకు తగిన పుష్పఫలాలు కలిగిన ఔషధులు జన్మించాయి।

Verse 151

यदा प्रसृष्टा ओषध्यो न प्रथंतीह याः पुनः / ततस्तासां च पृत्त्यर्थै वार्तोपायं चकार ह

సృష్టించబడిన ఔషధులు ఇక్కడ మళ్లీ విస్తరించకపోయినప్పుడు, వాటి పోషణార్థం ఆయన జీవనోపాయమైన ‘వార్తా’ను ఏర్పాటు చేశాడు।

Verse 152

तासां स्वयंभूर्भगवान् हस्तसिद्धिं स्वकर्मजाम् / ततः प्रभृति चौषध्यः कृष्टपच्यास्तु जज्ञिरे

వాటికోసం భగవాన్ స్వయంభువు తన కర్మజన్యమైన ‘హస్తసిద్ధి’ని ప్రదర్శించాడు; అప్పటినుంచి ఔషధులు దున్ని పండించదగినవిగా, వండదగినవిగా జన్మించాయి।

Verse 153

संसिद्धकायो वार्तायां ततस्तासां प्रजापतिः / मर्यादां स्थापयामास ययारक्षत्परस्परम्

వార్తా కార్యంలో దేహసిద్ధి పొందిన తరువాత, ప్రజాపతి వారికి పరస్పర రక్షణ కలిగించేలా ఒక మర్యాదను స్థాపించాడు।

Verse 154

ये वै परिग्रहीतारस्तासामासन्बलीयसः / इतरेषां कृतत्राणान् स्थापयामास क्षत्रियान्

వారిని పరిరక్షించి స్వీకరించినవారు బలవంతులు; ఇతరులను కాపాడి అతడు క్షత్రియులను స్థాపించాడు.

Verse 155

उपतिष्ठंति तावंतो यावन्तो निर्मितास्तथा / सत्यं बूत यथाभूतं ध्रुवं वो ब्रह्मणास्तु ताः

ఎంతమంది అలా సృష్టింపబడ్డారో అంతమంది హాజరవుతారు; జరిగినది యథాతథంగా సత్యంగా చెప్పండి—బ్రహ్మదేవునిచే అది మీకు ధృవమగును.

Verse 156

ये चान्ये ह्यबलास्तेषां संरक्षाकर्म्मणि स्थिताः / क्रीतानि नाशयंति स्म पृथिव्यां ते व्यवस्थिताः

ఇతర బలహీనులు వారి రక్షణకార్యంలో నియమింపబడ్డారు; భూమిపై స్థిరంగా ఉండి వారు కొనబడిన దాస్యాన్ని నశింపజేశారు.

Verse 157

वैश्यानित्येव तानाहुः कीनाशान्वृत्तिसाधकान् / सेवंतश्च द्रवंतश्च परिचर्यासु ये रताः

వారినే నిత్యం ‘వైశ్యులు’ అంటారు—కృషకులు, జీవనోపాధి సాధకులు; సేవచేసి, పరుగెత్తి, పరిచర్యల్లో ఆసక్తి గలవారు.

Verse 158

निस्तेजसो ऽल्पवीर्याश्च शूद्रांस्तानब्रवीच्च सः / तेषां कर्माणि धर्मांश्च ब्रह्मा तु व्यदधात्प्रभुः

తేజస్సు లేని, స్వల్పవీర్యులైన వారిని అతడు ‘శూద్రులు’ అని పలికెను; వారి కర్మలు, ధర్మాలు ప్రభువు బ్రహ్మదేవుడు నియమించాడు.

Verse 159

संस्थित्यां तु कृतायां हि यातुर्वर्ण्यस्य तेन वै / पुनः प्रजास्तु ता मोहाद्धर्म्मं तं नान्वपालयन्

అతడు యథావిధిగా వ్యవస్థను స్థాపించినప్పటికీ, ఆ ప్రజలు మోహవశంగా మళ్లీ ఆ ధర్మాన్ని అనుసరించలేదు।

Verse 160

वर्णधर्मैश्च जीवंत्यो व्यरुद्ध्यंत परस्परम् / ब्रह्मा बुद्धा तु तत्सर्वं याथातथ्येन स प्रभुः

వర్ణధర్మాల ప్రకారం జీవించినప్పటికీ వారు పరస్పరం విరోధించుకున్నారు; ప్రభువైన బ్రహ్మా ఆ సంగతులన్నీ యథార్థంగా గ్రహించాడు।

Verse 161

क्षत्रियाणां बलं दंडं युद्धमाजीव्यमादिशत् / याजनाध्यापने ब्रह्मा तथा दानप्रतिग्रहम्

బ్రహ్మా క్షత్రియులకు బలం, దండం, యుద్ధాన్ని జీవనోపాధిగా ఆదేశించాడు; అలాగే యాజన, అధ్యాపన, దాన-ప్రతిగ్రహాలను కూడా నియమించాడు।

Verse 162

ब्राह्मणानां विभुस्तेषां कर्माण्येता न्यथादिशत् / पाशुपाल्यं च वाणिज्यं कृषिं चैव विशां ददौ

ప్రభువు బ్రాహ్మణులకు ఈ కర్మాలను యథావిధిగా నియమించాడు; వైశ్యులకు పశుపాలనం, వాణిజ్యం, వ్యవసాయాన్ని ఇచ్చాడు।

Verse 163

शिल्पाजीवभृतां चैव शूद्राणां व्यदधात्पुनः / सामान्यानि च कर्माणि ब्रह्मक्षत्रविशां पुनः

మళ్లీ శూద్రులకు శిల్పాధారిత జీవనోపాధిని ఏర్పాటు చేశాడు; అలాగే బ్రాహ్మణ-క్షత్రియ-వైశ్యులకు కొన్ని సామాన్య కర్మాలను కూడా నిర్దేశించాడు।

Verse 164

यजनाध्यापने दानं सामान्यानीतरेषु च / कर्माजीवं तु वै दत्त्वा तेषामिह परस्परम्

యజ్ఞం చేయడం, వేదాధ్యాపనం చేయడం, దానం ఇవ్వడం—ఇవి అందరిలో సాధారణ ధర్మాలు. అలాగే కర్మద్వారా జీవికను పంచి వారు ఇక్కడ పరస్పరం సహకరిస్తారు.

Verse 165

तेषां लोकांतरे मूर्ध्नि स्थानानि विदधे पुनः / प्राजापत्यं द्विजातीनां स्मृतं स्थानं क्रियावताम्

వారికోసం ఆయన పరలోకంలో శిఖరస్థానంలో మళ్లీ స్థానాలను ఏర్పాటు చేశాడు. కర్మనిష్ఠ ద్విజులకు ‘ప్రాజాపత్య’ స్థానం అని స్మృతి చెబుతుంది.

Verse 166

स्थानमैद्रं क्षत्रियाणां संग्रामेष्वपलायिनाम् / वैश्यानां मारुतं स्थानं स्वस्वकर्मोपजीविनाम्

యుద్ధంలో పారిపోని క్షత్రియులకు ‘ఐంద్ర’ స్థానం. తమ తమ కర్మతో జీవించే వైశ్యులకు ‘మారుత’ స్థానం.

Verse 167

गांधर्वं शूद्रजातीनां परिचर्ये च तिष्ठताम् / स्थानान्येतानि वर्णानां योग्याचारवतां सताम्

సేవాపరిచర్యలో నిలిచే శూద్రజాతులకు ‘గాంధర్వ’ స్థానం. ఇవి యోగ్యాచారంతో ఉన్న సద్భావ వర్ణాలకు చెందిన స్థానాలు.

Verse 168

संस्थित्यां सुकृतायां वै चातुर्वर्ण्यस्य तस्य तत् / वर्णास्तु दंडभयतः स्वेस्वे वर्ण्ये व्यवस्थिताः / ततः स्थितेषु वर्णेषु स्थापयामास ह्याश्रमान्

ఆ చాతుర్వర్ణ్య వ్యవస్థ సుస్థిరంగా ఏర్పడినప్పుడు, దండభయంతో వర్ణాలు తమ తమ ధర్మకర్తవ్యాలలో స్థిరంగా నిలిచాయి. ఆపై వర్ణాలు స్థిరపడగానే ఆయన ఆశ్రమాలను స్థాపించాడు.

Verse 169

गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थो यतिस्तथा / आश्रमाश्चतुरो ह्येतान्पूर्ववत्स्थापयन्प्रभुः

గృహస్థుడు, బ్రహ్మచారి, వానప్రస్థుడు, యతి—ఇవి నాలుగు ఆశ్రమాలు; ప్రభువు వాటిని పూర్వవిధంగా స్థాపించాడు।

Verse 170

वर्णकर्माणि ये केचित्तेषामिह चतुर्भवः / कृतकर्म्म कृतावासा आश्रमादुपभुञ्जते

ఏ ఏ వర్ణధర్మ కర్మలున్నాయో, ఇక్కడ వాటికి నాలుగు విధాల ఫలితాలు ఉంటాయి; కర్మను చేసి ఆశ్రమంలో నివసించి వాటిని అనుభవిస్తారు।

Verse 171

ब्रह्मा तान्स्थापयामास आश्रमान् भ्रामतामतः / निर्द्दिदेश ततस्तेषां ब्रह्मा धर्मान्प्रभा षते

బ్రహ్మా ఆ ఆశ్రమాలను స్థాపించాడు, దారి తప్పిన మనస్సులకు మార్గదర్శకంగా; అనంతరం బ్రహ్మా వారి ధర్మాలను ఉపదేశించి నియమించాడు।

Verse 172

प्रस्थानानि तु तेषां च यमान्सनियमांस्तथा / चतुर्वर्णात्मकः पूर्वं गृहस्थस्याश्रमः स्थितः

వారి ప్రస్థానాలు, యమాలు మరియు నియమాలు కూడా (నిర్దేశించబడ్డాయి); మొదట గృహస్థాశ్రమం నాలుగు వర్ణాలతో కూడి నిలిచింది।

Verse 173

त्रयाणा माश्रमाणां च वृत्तियोनीति चैव हि / यथाक्रमं च वक्ष्यामि व्रतैश्च नियमैस्तथा

మూడు ఆశ్రమాల వృత్తులు మరియు నीतులు కూడా; వ్రతాలు, నియమాలతో సహా వాటిని క్రమంగా నేను వివరిస్తాను।

Verse 174

दाराग्नयश्चातिथय इष्टाः श्राद्धक्रियाः प्रजाः / इत्येष वै गृहस्थस्य समासाद्धर्मसंग्रहः

భార్య, అగ్నిసేవ, అతిథి సత్కారం, యజ్ఞం, శ్రాద్ధక్రియలు, ప్రజాపాలన—ఇదే గృహస్థుని ధర్మసంగ్రహం సంక్షేపంగా।

Verse 175

ढंडी च मेखली चैव अधःशायी तथाजिनी / गुरुशुश्रूषणं भैक्ष्यंविद्यार्थी ब्रह्मचारिणः

దండం ధరించడం, మేఖల ధరించడం, నేలపై శయనం, అజినధారణ; గురుశుశ్రూష, భిక్షాహారం, విద్యాభ్యాసం—ఇవి బ్రహ్మచారిణి ధర్మాలు.

Verse 176

चीरपत्राजिनानि स्युर्वनमूलफलौषधैः / उभे संध्ये वगाहश्च होमश्चारण्यवासिनाम्

చీర, ఆకుల వస్త్రం, అజినం ధరించి; అరణ్య మూల-ఫల-ఔషధాలతో జీవించాలి. రెండు సంధ్యలలో స్నానం, హోమం—ఇది అరణ్యవాసుల విధి.

Verse 177

विपन्नमुसले भैक्ष्यमास्तेयं शौचमेव च / अप्रमादो ऽव्यवायश्च दया भूतेषु च क्षमा

కష్టకాలంలోనూ భిక్షతో జీవనం, అస్తేయం, శౌచం; అప్రమాదం, బ్రహ్మచర్యం, భూతాలపై దయ, క్షమ—ఇవి ధర్మాలు.

Verse 178

श्रवणं गुरुशुश्रूषा सत्यं च दशमं स्मृतम् / दशलक्षणको ह्येष धर्मः प्रोक्तः स्वयंभूवा

శ్రవణం, గురుశుశ్రూష, సత్యం—ఇది పదవ లక్షణమని స్మృతం. దశలక్షణమయమైన ఈ ధర్మాన్ని స్వయంభువు ప్రకటించాడు.

Verse 179

भिक्षोर्व्रतानि पंचात्र भैक्ष्यवेदव्रतानि च / तेषां स्थानान्यशुष्मिं च संस्थिताना मचष्ट सः

ఇక్కడ భిక్షువు యొక్క ఐదు వ్రతాలు మరియు భైక్ష్య-వేదవ్రతాలు చెప్పబడ్డాయి; వాటి స్థానాలు మరియు ‘అశుష్మిన్’లో స్థితులైనవారిని కూడా అతడు వివరించాడు।

Verse 180

अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषीणामूर्ध्वरेतसाम् / स्मृतं तेषां तु यत् स्थानं तदेव गुरुवासिनाम्

ఊర్ధ్వరేతసులైన ఋషులు ఎనభై ఎనిమిది వేలమంది అని చెప్పబడింది; వారి స్థానం స్మృతిలో ఏదైతే ఉందో, అదే గురువాసులకూ స్థానం.

Verse 181

सप्तर्षीणा तु यत्स्थानं स्मृतं तद्वै वनौकसाम् / प्राजापत्यं गृहस्थानां न्यासिनां ब्रह्मणःक्षयम्

సప్తర్షుల స్థానం స్మృతిలో ఏదైతే చెప్పబడిందో, అదే వనవాసులైన తపస్వులది; గృహస్థులకు ప్రాజాపత్య లోకం, న్యాసులకు బ్రహ్మలో లయం (క్షయం) అని చెప్పబడింది।

Verse 182

योगिनामकृतं स्थानं तानाजित्बा न विद्यते / स्थानान्याश्रमिणस्तानि ब्रह्मस्थानस्थितानि तु

యోగుల అకృత (అప్రాకృత) స్థానం, దానిని జయించకుండా (సాధించకుండా) లభించదు; ఆశ్రముల స్థానాలు నిజంగా బ్రహ్మస్థానంలో స్థితమై ఉంటాయి।

Verse 183

चत्वार एव पंथानो देवयानानि निर्मिताः / पंथानः पितृयानास्तु समृताश्चत्वार एव ते

దేవయానానికి నాలుగు మార్గాలే నిర్మితమయ్యాయి; పితృయాన మార్గాలు కూడా స్మృతిలో నాలుగే అని చెప్పబడింది।

Verse 184

ब्रह्मणां लोकतन्त्रेण आद्ये मन्वन्तरे पुरा / पंथानो देवयाना ये तेषां द्वारं रंविः स्मृतः / तथैव पितृयानानां चन्द्रमा द्वारमुच्यते

బ్రహ్ముని లోకవ్యవస్థ ప్రకారం ప్రాచీన ఆద్య మన్వంతరంలో దేవయాన మార్గాలకు ద్వారం రవి (సూర్యుడు) అని స్మృతిలో ఉంది; అలాగే పితృయాన మార్గాలకు ద్వారం చంద్రుడు అని చెప్పబడుతుంది।

Verse 185

एवं वर्णाश्रमाणां च प्रविभागे कृते तदा / यदा प्रजा ना वर्द्धंत वर्णधर्मसमासिकाः

ఇలా వర్ణాశ్రమాల విభజన చేసినప్పటికీ, ఆ సమయంలో వర్ణధర్మంలో స్థితమైన ప్రజలు అభివృద్ధి చెందని స్థితి ఏర్పడింది।

Verse 186

ततो ऽन्यां मानसीं स्वां वै त्रेतामध्ये ऽसृजत्प्रजाः / आत्मनस्तु शरीरेभ्यस्तुल्याश्चैवात्मना तु ताः

తర్వాత త్రేతాయుగ మధ్యలో ఆయన తనదైన మరో మానసిక ప్రజలను సృష్టించాడు; వారు ఆయన శరీరాల నుంచే ఉద్భవించి, స్వరూపంలోనూ ఆయనతో సమానులయ్యారు।

Verse 187

तस्मिस्त्रेतायुगे त्वाद्ये मध्यं प्राप्ते क्रमेण तु / ततो ऽन्यां मानसीं सो ऽथ प्रजाः स्रष्टुं प्रचक्रमे

ఆ ఆద్య త్రేతాయుగంలో క్రమంగా మధ్యభాగం వచ్చినప్పుడు, ఆయన మరొక మానసిక ప్రజలను సృష్టించడానికి ఆరంభించాడు।

Verse 188

ततः सत्त्वरजोद्रिक्ताः प्रजाः सह्यसृजत्प्रभुः / धर्मार्थकाममोक्षाणां वार्त्तानां साधकाश्च याः

అప్పుడు ప్రభువు సత్త్వ-రజస్సులతో ఉద్ధృతమైన ప్రజలను సృష్టించాడు; వారు ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్షముల నాలుగు పురుషార్థాలకూ మరియు జీవనవ్యవహారాలకు సాధకులయ్యారు।

Verse 189

देवाश्च पितरश्चैव ऋषयो मनवस्तथा / युगानुरूपा धर्मेण यैरिमा वर्द्धिताः प्रजाः

దేవులు, పితృదేవతలు, ఋషులు, మనువులు—యుగానుగుణమైన ధర్మంతో—వీరి చేత ఈ ప్రజలు వృద్ధి పొందారు.

Verse 190

उपस्थिते तदा तस्मिन् सृष्टिवर्गे स्वयंभुवः / अभिध्याय प्रजा ब्रह्मा नानावीर्याः स्वमानसीः

ఆ సృష్టివర్గం సమక్షమైనప్పుడు, స్వయంభూ బ్రహ్మ ప్రజలను ధ్యానించి, తన మనస్సు నుంచే వివిధ వీర్యశక్తులైన మానస సంతానాన్ని సృష్టించాడు.

Verse 191

पूर्वोक्ता या मया तुभ्यं जनानीकं समाश्रिताः / कल्पे ऽतीते पुराण्यासीद्देवाद्यास्तु प्रजा इह

నేను నీకు ముందుగా చెప్పిన ప్రజలు జనసమూహాలను ఆశ్రయించి ఉండేవారు; గత కల్పంలో వారు ప్రాచీనులు, ఇక్కడ అయితే దేవాదులే ప్రజలుగా ఉన్నారు.

Verse 192

ध्यायतस्तस्य तानीह संभूत्यर्थमुपस्तिताः / मन्वंतरक्रमेणेह कनिष्ठाः प्रथमेन ताः

అతడు ధ్యానించగానే, అవి ఇక్కడ జననార్థంగా సమక్షమయ్యాయి; ఇక్కడ మన్వంతర క్రమంలో, మొదటి మన్వంతరంలో అవి కనిష్ఠమైనవిగా నిలిచాయి.

Verse 193

ख्यातास्तु वंश्यैरेतैस्तु पूर्वं यैरिह भाविताः / कुशलाकुशलैः कंदैरक्षीणैस्तैस्तदा युताः

ఈ వంశజులు, ఇక్కడ వీరిని వికసింపజేసిన వారిచేతనే ముందే ఖ్యాతి పొందారు; అప్పుడు వారు క్షయములేని మూలాలతో—శుభాశుభ కర్మబీజాలతో—యుక్తులై ఉన్నారు.

Verse 194

तत्कर्मफलदोषेण ह्युपबाधाः प्रजज्ञिरे / देवासुरपितॄंश्चैव यक्षैर्गन्धर्वमानुषैः

ఆ కర్మఫలదోషం వల్ల అనేక ఉపబాధలు పుట్టాయి; దేవులు, అసురులు, పితృదేవతలు, యక్షులు, గంధర్వులు, మనుష్యులలోనూ।

Verse 195

राक्षसैस्तु पिशाचैस्तैः पशुपक्षिसरीसृपैः / वृक्षनारककीटाद्यैस्तैस्तैः सर्वैरुपस्थिताः / आहारार्थं प्रजानां वै विदात्मानो विनिर्ममे

రాక్షసులు, పిశాచులు, పశుపక్షులు, సరీసృపాలు, వృక్షాలు, నారకజీవులు, కీటాదులు—ఇవన్నీ సమీపించాయి; ప్రజల ఆహారార్థం విధాత వాటిని నిర్మించాడు।