Shloka 72
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
तस्मिन् क्षीणे कृतांशे वै तासु शिष्टासु सप्तसु / कल्पादौ संप्रवृत्तायास्त्रेतायाः प्रसुखे तदा
Transliteration
tasmin kṣīṇe kṛtāṃśe vai tāsu śiṣṭāsu saptasu / kalpādau saṃpravṛttāyāstretāyāḥ prasukhe tadā
Translation
కృతయుగాంశము క్షీణమై ఆ మిగిలిన ఏడు స్థితులలో నిలిచినప్పుడు, కల్పారంభమున ప్రవృత్తమైన త్రేతాయుగము అప్పటికి సుఖప్రదముగా ఉండెను.
Word by Word
तस्मिन्in that (time/state)
तस्मिन्:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; सर्वनाम
क्षीणेwhen diminished/ended
क्षीणे:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्षीण (प्रातिपदिक; कृदन्त from √क्षि)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) — ‘diminished/ended’
कृत-अंशेin the Kṛta portion
कृत-अंशे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकृत + अंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष—कृतस्य अंशे
वैindeed
वै:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय (particle/emphasis)
तासुamong/in those
तासु:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; सर्वनाम
शिष्टासुremaining
शिष्टासु:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशिष्ट (प्रातिपदिक; कृदन्त from √शास्)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; भूतकृदन्त (क्त) — ‘remaining/left’
सप्तसुin the seven
सप्तसु:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्या-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; संख्यावाचक
कल्प-आदौat the beginning of the kalpa
कल्प-आदौ:
अधिकरण (Location/Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकल्प + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; समासः—कल्पस्य आदौ (षष्ठी-तत्पुरुष)
संप्रवृत्तायाःof (her/it) that has begun
संप्रवृत्तायाः:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootसं + प्र + वृत्त (प्रातिपदिक; कृदन्त from √वृत्)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) — ‘having commenced’
त्रेतायाःof the Tretā (age)
त्रेतायाः:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्रेता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
प्रसुखेin comfort/ease
प्रसुखे:
अधिकरण (State/अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रसुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘in ease/comfort’ (locative of state)
तदाthen
तदा:
क्रियाविशेषण (Adverbial—time/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb of time)