Shloka 76
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
सर्वः प्रत्युपभोगस्तु तासां तेभ्यो व्यजायत / वर्त्तयंतेस्म तेभ्यस्तास्त्रेतायुगमुखे प्रजाः
Transliteration
sarvaḥ pratyupabhogastu tāsāṃ tebhyo vyajāyata / varttayaṃtesma tebhyastāstretāyugamukhe prajāḥ
Translation
వారి సమస్త ఉపభోగములు వాటి నుండే జనించెను; త్రేతాయుగారంభమున ఆ ప్రజలు వాటినే ఆధారముగా జీవించిరి।
Word by Word
सर्वःentire
सर्वः:
Karta-anvaya (कर्तृसम्बन्धी विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन — all/entire
प्रत्युपभोगःmutual enjoyment
प्रत्युपभोगः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रति + उपभोग (प्रातिपदिक)
Formउपपद-तत्पुरुष (प्रति-उपभोगः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — reciprocal enjoyment/use
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
तासाम्of them
तासाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन — of them
तेभ्यःfrom them
तेभ्यः:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), बहुवचन — from them
व्यजायतarose
व्यजायत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-√जन् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, आत्मनेपद — was born/arose
वर्त्तयन्तेcontinued
वर्त्तयन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वृत् (धातु) (वर्त्तयति caus.)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन, आत्मनेपद — they proceed/continue
स्मindeed/then (particle)
स्म:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootस्म (अव्यय)
Formस्म-निपात (particle indicating past/continuity)
तेभ्यःfrom them
तेभ्यः:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), बहुवचन — from them
ताःthose
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन — those (f.)
त्रेतायुगमुखेat the start of the Tretā age
त्रेतायुगमुखे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootत्रेता + युग + मुख (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (त्रेतायुगस्य मुखे), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन — at the beginning of the Tretā age
प्रजाःcreatures
प्रजाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन — creatures