Shloka 60
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
सत्त्वं कृतं रजस्त्रेता द्वापरं तु रजस्तमः / कलिस्तमस्तु विज्ञेयं गुणवृत्तं गुमेषु तत्
Transliteration
sattvaṃ kṛtaṃ rajastretā dvāparaṃ tu rajastamaḥ / kalistamastu vijñeyaṃ guṇavṛttaṃ gumeṣu tat
Translation
కృతయుగం సత్త్వప్రధానం, త్రేతాయుగం రజోగుణ స్వభావం. ద్వాపరం రజ-తమ మిశ్రమం, కలియుగం తమోగుణప్రధానమని తెలుసుకోవాలి; యుగాలలో గుణాల ప్రవృత్తి ఇదే.
Word by Word
सत्त्वम्sattva (purity)
सत्त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
कृतम्Kṛta (yuga)
कृतम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; (कृतयुग-नाम)
रजःrajas (passion)
रजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
त्रेताTretā (yuga)
त्रेता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रेता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; (त्रेतायुग-नाम)
द्वापरम्Dvāpara (yuga)
द्वापरम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootद्वापर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; (द्वापरयुग-नाम)
तुbut / and
तु:
Sambandha/Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formसमुच्चय/व्यतिरेक-निपात (conjunctive/adversative particle)
रजःrajas
रजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तमःtamas (darkness)
तमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
कलिःKali (yuga)
कलिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तमःtamas
तमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तुindeed / but
तु:
Sambandha/Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
विज्ञेयम्is to be known
विज्ञेयम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeAdjective
Rootवि-√ज्ञा (धातु) + अनीय (कृदन्त)
Formकर्तव्यतार्थक कृदन्त (gerundive, अनीय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; (इति बोध्यम्)
गुणवृत्तम्having the nature of the guṇas
गुणवृत्तम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootगुण-वृत्त (प्रातिपदिक; गुण + वृत्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (tat/vijñeyam)
गुणेषुin the qualities (guṇas)
गुणेषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; अधिकरण (sphere)
तत्that
तत्:
Anaphoric/Prayojaka (निर्देशक)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; अन्वयेन निर्देश (that)