Shloka 159
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
संस्थित्यां तु कृतायां हि यातुर्वर्ण्यस्य तेन वै / पुनः प्रजास्तु ता मोहाद्धर्म्मं तं नान्वपालयन्
Transliteration
saṃsthityāṃ tu kṛtāyāṃ hi yāturvarṇyasya tena vai / punaḥ prajāstu tā mohāddharmmaṃ taṃ nānvapālayan
Translation
అతడు యథావిధిగా వ్యవస్థను స్థాపించినప్పటికీ, ఆ ప్రజలు మోహవశంగా మళ్లీ ఆ ధర్మాన్ని అనుసరించలేదు।
Word by Word
संस्थित्याम्in the established order/settlement
संस्थित्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंस्थिति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण/सप्तमी), एकवचन — Locative singular
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, विरोध/अन्वयार्थक-निपात — adversative/contrast particle
कृतायाम्when (it was) done/made
कृतायाम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + कृत (कृदन्त, क्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — past passive participle used adjectivally; locative singular
हिfor/indeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय, हेत्वर्थक-निपात — causal/emphatic particle
यातुःof the demon/imp (yātu)
यातुः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयातु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन — Genitive singular
वर्ण्यस्यof the one belonging to a class/varṇa
वर्ण्यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootवर्ण्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन — Genitive singular; qualifying (यातुः)
तेनby him/thereby
तेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन — Instrumental singular
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय, निश्चयार्थक-निपात — emphatic particle
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण — adverb
प्रजाःthe creatures/subjects
प्रजाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन — Nominative plural
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, विरोध/अन्वयार्थक-निपात — contrast particle
ताःthose (they)
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — Nominative plural; pronoun referring to प्रजाः
मोहात्from delusion
मोहात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootमोह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन — Ablative singular
धर्मम्dharma/duty
धर्मम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन — Accusative singular
तम्that
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Accusative singular; pronoun qualifying धर्मम्
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय, निषेध-निपात — negation particle
अन्वपालयन्they did not observe/follow
अन्वपालयन्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअनु√पाल् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन — Imperfect, 3rd person plural