Shloka 35
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
चक्षुषो ऽन्यत्सहस्रं तु मिथुनानां ससर्ज्ज ह / ते सर्वे रजसोद्रिक्ताः शुष्मिणश्चाप्यमर्षिणः
Transliteration
cakṣuṣo 'nyatsahasraṃ tu mithunānāṃ sasarjja ha / te sarve rajasodriktāḥ śuṣmiṇaścāpyamarṣiṇaḥ
Translation
చక్షువుల నుండి మరొక సహస్ర మిథునములు సృష్టించెను. వారు అందరూ రజోగుణప్రధానులు, బలవంతులు, క్రోధశీలులు.
Word by Word
चक्षुषःfrom/of the eye
चक्षुषः:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; Genitive singular ‘of/from the eye’ (contextual source)
अन्यत्another
अन्यत्:
विशेषण (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; ‘another’ qualifying सहस्रम्
सहस्रम्a thousand
सहस्रम्:
कर्म (कर्म/Karma)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (निपात/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/particle
मिथुनानाम्of couples/pairs
मिथुनानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootमिथुन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन
ससर्जcreated
ससर्ज:
क्रिया (आख्यात/Verb)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद; ‘created/emitted’
हindeed
ह:
सम्बन्ध (निपात/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/particle (emphasis, narrative)
तेthey
ते:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
सर्वेall
सर्वे:
विशेषण (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; adjective qualifying ते
रजसोद्रिक्ताःabounding in rajas
रजसोद्रिक्ताः:
विशेषण (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootरजस्+उद्रिक्त (प्रातिपदिक; कृदन्त used adjectivally)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; rajas-dominant
शुष्मिणःvigorous
शुष्मिणः:
विशेषण (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootशुष्मिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; ‘vigorous/fiery’
चand
च:
सम्बन्ध (समुच्चय/Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/coordination conjunction
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध (निपात/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/particle (also/even)
अमर्षिणःirascible
अमर्षिणः:
विशेषण (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअमर्षिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; ‘impatient/irascible’