Shloka 29
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
संभवन्ति जने लोकाः कल्पागमनिबन्धनाः / अप्सु यः कारणं तेषां बोधयन्कर्म्मणा तु सः
Transliteration
saṃbhavanti jane lokāḥ kalpāgamanibandhanāḥ / apsu yaḥ kāraṇaṃ teṣāṃ bodhayankarmmaṇā tu saḥ
Translation
కల్పాగమన నియమంతో బద్ధమైన లోకాలు జనులలో సంభవిస్తాయి. జలములో వాటి కారణమైనవాడు, కర్మద్వారా వారికి బోధింపజేస్తాడు.
Word by Word
saṃbhavantiarise, come into being
saṃbhavanti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsaṃ√bhū (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (plural)
janein the people/world of beings
jane:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootjana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (singular)
lokāḥworlds, beings
lokāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
kalpa-āgama-nibandhanāḥbound/conditioned by the coming of the kalpa
kalpa-āgama-nibandhanāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkalpa (प्रातिपदिक) + āgama (प्रातिपदिक) + nibandhana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष/निर्देशः: (kalpasya āgamaḥ) तस्य nibandhanam; विशेषणम् lokāḥ
apsuin the waters
apsu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootap (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), सप्तमी (Locative), बहुवचन
yaḥwho
yaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचकः (relative pronoun)
kāraṇamcause
kāraṇam:
Pradhāna-vākya-viśeṣya (विधेय/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootkāraṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; विधेय (predicate)
teṣāmof them
teṣām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
bodhayanteaching, making known
bodhayan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√budh (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; yaḥ इत्यस्य विशेषणम्
karmmaṇāby action/deed
karmmaṇā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootkarman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
tubut, indeed
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेषार्थक
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन