Shloka 103
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
सोत्सेधरंध्रप्राकारं सर्वतः खातकावृतम् / रुचकः प्रतिकद्वारं कुमारीपुरमेव च
Transliteration
sotsedharaṃdhraprākāraṃ sarvataḥ khātakāvṛtam / rucakaḥ pratikadvāraṃ kumārīpurameva ca
Translation
ఎత్తుతగ్గులు, రంధ్రాలు గల ప్రాకారంతో, నాలువైపులా ఖందకంతో ఆవరించబడినదాన్ని ‘రుచక’ అంటారు; అలాగే ‘ప్రతికద్వార’ మరియు ‘కుమారీపుర’మూ (దుర్గభేదాలు).
Word by Word
sa-utsedha-raṃdhra-prākārama rampart with raised apertures/openings
sa-utsedha-raṃdhra-prākāram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsa (अव्यय/उपसर्गसदृश) + utsedha (प्रातिपदिक) + raṃdhra (प्रातिपदिक) + prākāra (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष (determinative: ‘with elevated openings and ramparts’); पुंलिङ्ग, द्वितीया (Acc), एकवचन
sarvataḥon all sides
sarvataḥ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootsarvataḥ (अव्यय)
Formदिग्वाचक/परितोऽर्थक अव्यय (adverb: on all sides)
khātaka-āvṛtamsurrounded by a ditch/moat
khātaka-āvṛtam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkhātaka (प्रातिपदिक) + āvṛta (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formतत्पुरुष (determinative: ‘covered by moats/ditches’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifies prākāram/durgam)
rucakaḥRucaka (a type/name)
rucakaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrucaka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nom), एकवचन; दुर्गभेद-नाम (name of a fort-type)
pratika-dvāramhaving subsidiary/auxiliary gates
pratika-dvāram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpratika (प्रातिपदिक) + dvāra (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (determinative); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Acc), एकवचन
kumārī-puramKumārīpura (a type/name)
kumārī-puram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkumārī (प्रातिपदिक) + pura (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (determinative: ‘maiden-city’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Acc), एकवचन
evaindeed/just
eva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय