Shloka 96
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
ययांगुलप्रदेशांस्त्रीन्हस्तः किष्कुं धनूंषि च / दश त्वंगुलपर्वाणि प्रादेश इति संज्ञितः
Transliteration
yayāṃgulapradeśāṃstrīnhastaḥ kiṣkuṃ dhanūṃṣi ca / daśa tvaṃgulaparvāṇi prādeśa iti saṃjñitaḥ
Translation
దీనివల్ల మూడు అంగుళప్రదేశాలతో ‘హస్త’, ‘కిష్కు’, ‘ధనుష్’ వంటి కొలతలు ఏర్పడ్డాయి; పది అంగుళపర్వాలు కలిసినదాన్ని ‘ప్రాదేశ’ అని పిలిచారు।
Word by Word
ययाby which
यया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन — Instrumental singular (by which)
अङ्गुल-प्रदेशान्finger-breadths
अङ्गुल-प्रदेशान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअङ्गुलि (प्रातिपदिक) + प्रदेश (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (aṅgulyāḥ pradeśāḥ); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन — Masculine, Accusative plural
त्रीन्three
त्रीन्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन — Masculine, Accusative plural (numeral)
हस्तःa hasta (hand-measure)
हस्तः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Nominative singular
किष्कुम्a kiṣku (measure)
किष्कुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिष्कु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Accusative singular
धनूंषिbows (as a measure)
धनूंषि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधनुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन — Neuter, Accusative plural
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
दशten
दश:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदश (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक; (अत्र) नपुंसक/पुंलिङ्ग-रूपे अव्ययवत् प्रयोगः — numeral 'ten' qualifying following noun
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (adversative/contrast particle)
अङ्गुल-पर्वाणिfinger-joints (units)
अङ्गुल-पर्वाणि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअङ्गुलि (प्रातिपदिक) + पर्वन् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (aṅgulyāḥ parvāṇi); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन — Neuter, Nominative plural
प्रादेशःa prādeśa (span)
प्रादेशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रादेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Nominative singular
इतिthus/called
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/इत्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
संज्ञितःis designated
संज्ञितः:
Kriya (क्रिया/विधेय)
TypeVerb
Rootसम् + ज्ञा (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Masculine, Nominative singular; 'named/termed'