Shloka 165
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
तेषां लोकांतरे मूर्ध्नि स्थानानि विदधे पुनः / प्राजापत्यं द्विजातीनां स्मृतं स्थानं क्रियावताम्
Transliteration
teṣāṃ lokāṃtare mūrdhni sthānāni vidadhe punaḥ / prājāpatyaṃ dvijātīnāṃ smṛtaṃ sthānaṃ kriyāvatām
Translation
వారికోసం ఆయన పరలోకంలో శిఖరస్థానంలో మళ్లీ స్థానాలను ఏర్పాటు చేశాడు. కర్మనిష్ఠ ద్విజులకు ‘ప్రాజాపత్య’ స్థానం అని స్మృతి చెబుతుంది.
Word by Word
तेषाम्for them; of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी बहुवचन (Gen pl)
लोक-अन्तरेin another world
लोक-अन्तरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (Loc sg); षष्ठी-तत्पुरुषः (lokasya antare)
मूर्ध्निon the head; at the top
मूर्ध्नि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (Loc sg)
स्थानानिabodes; stations
स्थानानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (Nom/Acc pl)
विदधेhe assigned; he arranged
विदधे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootधा (धातु) + वि (उपसर्ग)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd sg); परस्मैपद
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formकाल/पुनरावृत्तिवाचक अव्यय (adverb)
प्राजापत्यम्belonging to Prajāpati
प्राजापत्यम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्राजापत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom/Acc sg); विशेषणम्
द्विजातीनाम्of the twice-born (classes)
द्विजातीनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootद्वि (संख्या) + जाति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन (Gen pl); द्विगु-समासः (द्वे जात्यौ यस्य/ये)
स्मृतम्is declared; is remembered as
स्मृतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom/Acc sg); ‘said/considered’
स्थानम्abode; place
स्थानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom/Acc sg)
क्रियावताम्of those engaged in rites
क्रियावताम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootक्रियावत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन (Gen pl); ‘क्रिया अस्ति येषाम्’ (possessing rites)