Shloka 70
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
कृतसंध्यांशका ह्येते त्रीनादाय परस्परम् / हीयंते युगधर्मास्ते तपःश्रुतबलायुषः
Transliteration
kṛtasaṃdhyāṃśakā hyete trīnādāya parasparam / hīyaṃte yugadharmāste tapaḥśrutabalāyuṣaḥ
Translation
ఇవే మూడు కృతయుగ సంధ్యాంశములను పరస్పరం స్వీకరించి నిలిచినవి. యుగధర్మములు క్రమంగా హీనమగుచున్నవి—తపస్సు, శ్రుతి, బలం, ఆయుష్షు తగ్గుచున్నవి.
Word by Word
कृतसंध्यांशकाःthose having (only) a portion of sandhyā performed
कृतसंध्यांशकाः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootकृत + संध्या + अंशक (प्रातिपदिक; कृदन्त+तद्धित)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासः—कृता संध्या येषां ते / कृतसंध्यायाः अंशकाः (व्युत्पत्त्यनुसारं)
हिindeed
हि:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय (particle/emphasis)
एतेthese
एते:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सर्वनाम
त्रीन्three
त्रीन्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; संख्यावाचक
आदायhaving taken
आदाय:
पूर्वकाल (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeIndeclinable
Root√दा (धातु) उपसर्ग-आ + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यपन्त अव्यय (gerund), ‘having taken’
परस्परम्mutually
परस्परम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial—reciprocal/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपरस्पर (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb) — ‘mutually/each other’
हीयंतेdiminish/decline
हीयंते:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√हा (धातु) (आत्मनेपद)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; आत्मनेपद; धातु—√हा ‘to diminish/abandon’
युगधर्माःduties/qualities of the age
युगधर्माः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुग + धर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासः—युगस्य धर्माः (षष्ठी-तत्पुरुष)
तेthose
ते:
कर्ता (Subject apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सर्वनाम
तपःश्रुतबलायुषःausterity, learning, strength, and lifespan (as a set)
तपःश्रुतबलायुषः:
विशेष्य (Appositional descriptor/विशेष्य)
TypeNoun
Rootतपस् + श्रुत + बल + आयुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समाहार-द्वन्द्वः—तपः च श्रुतं च बलं च आयुः च (collective)