Adhyaya 157: Praise of the Malayārjuna Sacred Ford and the Mathurā-Yamunā Pilgrimage Cycle

Verse 1

अथ मलयार्जुनतीर्थादिस्नानादिप्रशंसा ॥ श्रीवराह उवाच ॥ यमुनापारमुल्लङ्घ्य तत्रैव च महामुने ॥ मलयार्जुनकं तीर्थं कुण्डं तत्र च विद्यते ॥

यमुनापारमुल्लङ्घ्य तत्रैव च महामुने। मलयार्जुनकं तीर्थं कुण्डं तत्र च विद्यते॥

Verse 2

पर्यस्तं तत्र शकटं भिन्नभाण्डकुटीघटम् ॥ तत्र स्नानोपवासाभ्यामनन्तं फलमश्रुते ॥

पर्यस्तं तत्र शकटं भिन्नभाण्डकुटीघटम्। तत्र स्नानोपवासाभ्यामनन्तं फलमश्रुते॥

Verse 3

द्वादश्यां शुक्लपक्षस्य ज्येष्ठमासे वसुन्धरे ॥ तत्र स्नानेन दानेन महापातकनाशनम् ॥

द्वादश्यां शुक्लपक्षस्य ज्येष्ठमासे वसुन्धरे। तत्र स्नानेन दानेन महापातकनाशनम्॥

Verse 4

ज्येष्ठस्य शुक्लद्वादश्यां स्नात्वा सुनियतेंद्रियः ॥ मथुरायां हरिं दृष्ट्वा प्राप्नोति परमां गतिम् ॥

ज्येष्ठस्य शुक्लद्वादश्यां स्नात्वा सुनियतेंद्रियः। मथुरायां हरिं दृष्ट्वा प्राप्नोति परमां गतिम्॥

Verse 5

यमुनासलिले स्नातः शुचिर्भूत्वा जितेंद्रियः ॥ समभ्यर्च्याच्युतं सम्यक् प्राप्नोति परमां गतिम् ॥

यमुनाजले स्नातः शुचिर्भूत्वा जितेन्द्रियः। सम्यग् अच्युतं समभ्यर्च्य परमां गतिं प्राप्नोति॥

Verse 6

अपि चास्मत्कुले जातः कालिन्दीसलिले प्लुतः ॥ अर्चयिष्यति गोविन्दं मथुरायामुपोषितः ॥

अपि चास्मत्कुले जातः कालिन्दीजले प्लुतः। मथुरायामुपोषितः गोविन्दं अर्चयिष्यति॥

Verse 7

इति गायन्ति पितरः परलोकगताः सदा ॥ द्वादश्यां ज्येष्ठमासे तु समभ्यर्च्य जनार्दनम् ॥

इति गायन्ति पितरः परलोकगताः सदा। ज्येष्ठमासे द्वादश्यां तु जनार्दनं समभ्यर्च्य॥

Verse 8

धन्योऽसौ पिण्डनिर्वापं यमुनायां करिष्यति ॥ तत्रैव तु महातीर्थे वने बहुलसंज्ञके ॥

धन्योऽसौ यः यमुनायां पिण्डनिर्वापं करिष्यति। तत्रैव महातीर्थे वने बहुलसंज्ञके॥

Verse 9

तत्र स्नातो नरो देवि रुद्रलोके महीयते ॥ द्वादश्यां चैत्रमासे तु शुक्लपक्षे वसुन्धरे ॥

तत्र स्नातो नरो देवि रुद्रलोके महीयते। चैत्रमासे शुक्लपक्षे द्वादश्यां तु वसुन्धरे॥

Verse 10

दृश्यन्तेऽहरहस्तत्र आदित्याः शुभकारिणः ॥ तत्र चार्कस्थले कुण्डे स्नानं यः कुरुते नरः ॥

तत्राह्न्यह्नि शुभकारिणोऽदित्याः दृश्यन्ते। तत्रैवार्कस्थले कुण्डे यो नरः स्नानं करोति॥

Verse 11

सर्वपापविनिर्मुक्तः सूर्यलोकं व्रजेनरः ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥

सर्वपापविनिर्मुक्तो नरः सूर्यलोकं व्रजेत्। तत्र प्राणान् विमुच्य स मम लोकं गच्छति॥

Verse 12

अर्कस्थलसमीपे तु कूपं तु विमलोदकम् ॥ सप्तसामुद्रिकं नाम देवानामपि दुर्लभम् ॥

अर्कस्थलसमीपे तु कूपो विमलोदकः। ‘सप्तसामुद्रिक’ इति नाम, देवानामपि दुर्लभः॥

Verse 13

तत्र स्नानेन वसुधे स्वच्छन्दगमनालयः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥

तत्र स्नानेन वसुधे स्वच्छन्दगमनालयो भवति। अथात्र प्राणान् विमुच्य स मम लोकं गच्छति॥

Verse 14

यस्तत्र कुरुते स्नानमेक रात्रोषितो नरः ॥ स मत्प्रसादात्सुश्रोणि वीरलोके महीयते ॥

यस्तत्र स्नानं करोत्येक रात्रोषितो नरः। स मत्प्रसादात् सुश्रोणि वीरलोके महीयते॥

Verse 15

अथात्र मुञ्चते प्राणान्ममलोकं स गच्छति ॥ कुशस्थलं च तत्रैव पुण्यं पापहरं शुभम् ॥

अथात्र यः प्राणान् मुञ्चति स मम लोकं गच्छति। तत्रैव कुशस्थलं नाम पुण्यं पापहरं शुभं च।

Verse 16

तत्र स्नातो नरो देवि ब्रह्मलोके महीयते ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥

तत्र स्नातो नरो देवि ब्रह्मलोके महीयते। अथात्र यः प्राणान् मुञ्चति स मम लोकं गच्छति।

Verse 17

तत्र वीरस्थलं नाम क्षेत्रं गुह्यं परं मम ॥ आसन्नसलिलं चैव पद्मोत्पलविभूषितम् ॥

तत्र वीरस्थलं नाम क्षेत्रं गुह्यं परं मम। आसन्नसलिलं चैव पद्मोत्पलविभूषितम्।

Verse 18

तत्र पुष्पस्थलं नाम शिवक्षेत्रमनुत्तमम् ॥ तत्र स्नानेन मनुजः शिवलोके महीयते ॥

तत्र पुष्पस्थलं नाम शिवक्षेत्रमनुत्तमम्। तत्र स्नानेन मनुजः शिवलोके महीयते।

Verse 19

तत्र गोपीश्वरो नाम महापातकनाशनः ॥ कृष्णस्य रमणार्थं हि सहस्राणि च षोडश ॥

तत्र गोपीश्वर इति नाम महापातकनाशनः। कृष्णस्य रमणार्थं हि षोडशसहस्राणि (रूपाणि) आसन्।

Verse 20

गोप्यो रूपाणि चक्रे च तत्र क्रीडनके हरिः ॥ यदा बालेन कृष्णेन भग्नार्जुनयुगं तथा ॥

गोप्यः स्वस्वरूपाणि चक्रुः, तत्र क्रीडनके हरिः तासां रूपाणि धारयामास। यदा च बालकृष्णेन तथैव अर्जुनयुगं भग्नम्॥

Verse 21

शकटं च तदा भिन्नं घटभाण्डकुटीरकम् ॥ ताभिस्तत्रैव गोविन्दं क्रीडन्तं च यदृच्छया ॥

तदा शकटं भिन्नं, घटभाण्डकुटीरकं च भग्नम्। ताभिः तत्रैव यदृच्छया गोविन्दः क्रीडमानो दृष्टः॥

Verse 22

परिष्वज्य हि धर्मेण व्याजेन च सुगोपितम् ॥ मातलिस्तत्र चागत्य देवैरुक्तं यथोदितम् ॥

धर्मेण परिष्वज्य, व्याजेन च तत् सुगोपितम्। तत्र मातलिः आगत्य, देवैर्यथोदितं वचनं प्रोक्तम्॥

Verse 23

गोपीमण्डलपातेन स्नापितो हेमकुण्डलः ॥ गोप्यो गायन्ति नृत्यन्ति कृष्ण कृष्ण इति ब्रुवन् ॥

गोपीमण्डलपातेन स्नापितो हेमकुण्डलः। गोप्यो गायन्ति नृत्यन्ति ‘कृष्ण कृष्ण’ इति ब्रुवन्त्यः॥

Verse 24

तत्र गोपीश्वरं देवं मातलिः स्थाप्य पूजितम् ॥ कूपं च स्थापयामास माङ्गल्यैः कलशैः शुभैः ॥

तत्र मातलिः गोपीश्वरं देवं स्थाप्य पूजयामास। माङ्गल्यैः शुभैः कलशैः कूपं च स्थापयामास॥

Verse 25

सप्तसामुद्रिकं नाम कूपं तु विमलोदकम् ॥ देवस्याग्रे तु वसुधे गोपा यस्य महात्मनः ॥

सप्तसामुद्रिकं नाम कूपं विमलोदकं देवस्याग्रे स्थितम्। हे वसुधे, यस्य महात्मनः गोपस्वरूपसम्बन्धोऽस्ति तस्य॥

Verse 26

गोपीवेषधरं देवं अभिषेकं चकार ह ॥ आनीय सप्त कलशान् रत्नौषधिपरिप्लुतान् ॥

गोपिवेषधरं देवं स अभिषेकं चकार। रत्नौषधिपरिप्लुतान् सप्त कलशान् आनीय॥

Verse 27

पितरश्चापि नन्दन्ति पानीयं पिण्डमेव च ॥ सप्तसामुद्रिके कूपे यः श्राद्धं सम्प्रदास्यति ॥

पितरश्चापि नन्दन्ति पानीयेन पिण्डेन च। सप्तसामुद्रिके कूपे यः श्राद्धं सम्प्रदास्यति॥

Verse 28

पितरस्तस्य तृप्यन्ति कोटिवर्षशतान्यलम् ॥ गोविन्दस्य च देवस्य तथा गोपीश्वरस्य च ॥

तस्य पितरः कोटिवर्षशतान्यलम् तृप्यन्ति। गोविन्ददेवस्य तथा गोपीश्वरस्य च सम्बन्धेन॥

Verse 29

मध्ये तु मरणं यस्य शक्रस्यैति सलोकताम् ॥ तथा बहुलरुद्रस्य गोविन्दस्यैव मध्यतः ॥

मध्ये यस्य मरणं स शक्रस्य सलोकताम् एति। तथा गोविन्दस्यैव मध्यतः बहुलरुद्रस्य सलोकताम्॥

Verse 30

तद्वद्ब्रह्माणमाशास्य गोपीशस्यैव मध्यतः ॥ एतेषु स्नानदानेन पिण्डपातेन भामिनि ॥

तथैव ब्रह्माणमाशास्य गोपीशस्यैव मध्यतः। एतेषु तीर्थेषु स्नानदानेन पिण्डपातेन च, भामिनि—

Verse 31

नरस्तारयते पुंसां दश पूर्वान्दशापरान् ॥ एषु स्नातो नरो देवि देवैश्च सह मोदते ॥

नरः पुंसां दश पूर्वान् दशापरान् तारयति। एषु तीर्थेषु स्नातो नरो देवि देवैः सह मोदते॥

Verse 32

तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥ वसुपत्रं महातीर्थं पुण्यं परममुत्तमम् ॥

तत्र प्राणान् मुञ्चन् मम लोकं स गच्छति। वसुपत्रं महातीर्थं पुण्यं परममुत्तमम्॥

Verse 33

मथुरादक्षिणे पार्श्वे क्षेत्रं फाल्गुनकं तथा ॥ तत्र स्नात्वा च पीत्वा च परलोके महीयते ॥

मथुरादक्षिणपार्श्वे क्षेत्रं फाल्गुनकं तथा। तत्र स्नात्वा च पीत्वा च परलोके महीयते॥

Verse 34

तत्र फाल्गुनके चैव तीर्थे परमदुर्लभे ॥ वृषभाञ्जनकं नाम क्षेत्रं मे दुर्लभं महत्

तत्र फाल्गुनके तीर्थे परमदुर्लभे च। वृषभाञ्जनकं नाम क्षेत्रं मे दुर्लभं महत्॥

Verse 35

तत्राभिषेकं यः कुर्यात्स देवैः सह मोदते ॥ तत्र यो मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति

तत्राभिषेकं यः कुर्यात् स देवैः सह मोदते । तत्र यः प्राणान् मुञ्चति स मम लोकं गच्छति ॥

Verse 36

अस्ति तालवनं नाम धेनुकासुररक्षितम् ॥ मथुरापश्चिमे भागे अदूरादर्धयोजनम्

अस्ति तालवनं नाम धेनुकासुररक्षितम् । मथुरापश्चिमे भागे अदूरादर्धयोजनम् ॥

Verse 37

अस्ति संपिठकं नाम अस्मिन् क्षेत्रे परं मम ॥ तत्र कुण्डं विशालाक्षि प्रसन्नसलिलं शुभम्

अस्ति संपिठकं नाम अस्मिन् क्षेत्रे परं मम । तत्र कुण्डं विशालाक्षि प्रसन्नसलिलं शुभम् ॥

Verse 38

तत्र स्नानं च ये कुर्युरेकरात्रोषिता नराः ॥ अग्निष्टोमफलं चैव लभन्ते नात्र संशयः

तत्र स्नानं च ये कुर्युरेकरात्रोषिता नराः । अग्निष्टोमफलं चैव लभन्ते नात्र संशयः ॥

Verse 39

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥ देवकीगर्भसंभूतो वसुदेवगृहे शुभे

अथात्र यः प्राणान् मुञ्चति स मम लोकं गच्छति । देवकीगर्भसंभूतो वसुदेवगृहे शुभे ॥

Verse 40

तत्र पुण्येन हि मया रविराराधितः शुभः ॥ लब्धः प्राज्ञो मया पुत्रो रूपवांश्च गुणान्वितः

तत्र पुण्यप्रभावेन मया शुभो रविराराधितः। तेन मम प्राज्ञः पुत्रो लब्धो रूपवान् गुणान्वितश्च॥

Verse 41

तत्रैवं तु ततो दृष्टः पद्महस्तो दिवाकरः ॥ मासि भाद्रपदे देवी तिग्मतेजा विभावसुः

ततः तत्रैव एवं दृष्टो दिवाकरः पद्महस्तः। भाद्रपदमासि देवि तिग्मतेजा विभावसुः प्रादुरभवत्॥

Verse 42

सप्तम्यां कृष्णपक्षस्य रविस्तिष्ठति सर्वदा ॥ तस्मिन्नहनि यः स्नानं कुर्यात्कुण्डे समाहितः

कृष्णपक्षस्य सप्तम्यां रविव्रतं सदा स्थितम्। तस्मिन्नहनि यः कुण्डे समाहितः स्नानं कुर्यात्॥

Verse 43

न तस्य दुर्लभं लोके सर्वदाता दिवाकरः ॥ आदित्येऽहनि संप्राप्ते सप्तम्यां तु वसुन्धरे

तस्य लोके न दुर्लभं किञ्चित्, सर्वदाताऽस्ति दिवाकरः। आदित्येऽहनि संप्राप्ते सप्तम्यां तु वसुन्धरे॥

Verse 44

नरो वाप्यथवा नारी प्राप्नोत्यविकलं फलम् ॥ तत्रैव तु तपस्तप्तं राज्ञा शन्तनुना पुरा ॥

नरो वा नारी वा अविकलं फलं प्राप्नोति। तत्रैव पुरा राजा शन्तनुना तपस्तप्तम्॥

Verse 45

आदित्यं तु पुरः स्थाप्य प्राप्तो भीष्मो महाबलः ॥ शन्तनुः प्राप्य तं पुत्रं गतोऽसौ हस्तिनापुरम् ॥

आदित्यं पुरतः स्थाप्य पूज्यभावेन महाबलः भीष्मः प्राप्तः। शन्तनुः तं पुत्रं प्राप्य हस्तिनापुरं गतवान्॥

Verse 46

तत्र स्नातो नरो याति मम लोकं न संशयः ॥ अस्ति भाण्डह्रदं नाम परपारेषु दुर्लभम् ॥

तत्र स्नातो नरो मम लोकं याति न संशयः। भाण्डह्रदं नाम ह्रदः अस्ति परपारेषु दुर्लभः॥

Verse 47

ख्याता एते पञ्च देशा महापापविनाशनाः ॥ तेषु स्नानेषु वसुधे ब्रह्मणा सह मोदते ॥

एते पञ्च देशाः ख्याताः महापापविनाशनाः। वसुधे, तेषु स्नानेन ब्रह्मणा सह मोदते॥

Verse 48

पितरस्तारितास्तेन कुलानां सप्तसप्ततिः ॥ सोमवारे त्वमायां वै पिण्डदानं करोति यः ॥

तेन पितरः तारिताः, कुलानां सप्तसप्ततिः। सोमवारेऽमावास्यायां यः पिण्डदानं करोति स फलमाप्नोति॥

Verse 49

तत्र कुण्डं स्वच्छजलṃ नीलोत्पलविभूषितम् ॥ तत्र स्नानेन दानेन वाञ्छितं फलमाप्नुयात् ॥

तत्र कुण्डं स्वच्छजलं नीलोत्पलविभूषितम्। तत्र स्नानेन दानेन च वाञ्छितं फलमाप्नुयात्॥

Verse 50

तत्र स्नानेन दानेन वाञ्छितं फलमाप्नुयात् ॥

तत्र स्नानेन दानेन च वाञ्छितं फलम् अवाप्नुयात्।